საქმე №ას-177-170-2016 29 ივლისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე. ვ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჯ-ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ე. ვ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ჯ-ას მიმართ და მოითხოვა ზ. ჯ-ასათვის ე. ვ-ის სასარგებლოდ დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის დაბრუნების დაკისრება 100 000 აშშ დოლარის ოდენობით; ზ. ჯ-ასათვის ე. ვ-ის სასარგებლოდ დავალების საფუძველზე გადაცემული თანხის - 100 000 აშშ დოლარის დაბრუნებამდე თვეში დასახელებული თანხის 3%-ის დაკისრება, რამაც სარჩელის შეტანის დროისთვის - 2012 წლის 23 ივლისისათვის შეადგინა 11300 აშშ დოლარი (3000 +3000+3000+2300); ზ. ჯ-ასათვის ე. ვ-ის სასარგებლოდ სესხის თანხის გადახდის დაკისრება 15 000 000 რუბლის (500 000 აშშ დოლარის) ოდენობით; ზ. ჯ-ასათვის ე. ვ-ის სასარგებლოდ სესხის თანხის გადახდის ვადაგადაცილებით მიღებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრება თვეში გადასახდელი თანხის 3%-ის ოდენობით თანხის გადახდამდე (სარჩელის შეტანის დროისთვის - 2012 წლის 23 ივლისისათვის გადასახდელი თანხა მოსარჩელემ განსაზღვრა 26 500 აშშ დოლარის ოდენობით). მოსარჩელის განმარტებით, 2010 წლის 1 ოქტომბერს დადებული დავალების ხელშეკრულებით ზ. ჯ-ამ იკისრა ვალდებულება, ე. ვ-ისათვის 100 000 აშშ დოლარად შეეძინა ამ უკანასკნელის მიერ ინტერნეტით შერჩეული სახლი მდებარე ოზურგეთის რაიონის სოფელ ნატანებში, ხოლო დავალების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია 2012 წლის 1 მაისამდე გადაეცა მოსკოვში მყოფი ე. ვ-ისათვის; 2010 წლის 1 ოქტომბრის დავალების ხელშეკრულების შესაბამისად, ე. ვ-მა ზ. ჯ-ას რუსეთის ფედერაციიდან საქრთველოში გადმოუგზავნა 96 300 აშშ დოლარი და 100 000 რუბლი, სულ 100 000 აშშ დოლარი 2010 წლის 20 ოქტომბრიდან 2012 წლის 4 აპრილამდე, ზ. ჯ-ას კი, დავალების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია. 2011 წლის 29 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე ე. ვ-მა ზ. ჯ-ას სესხის სახით გადასცა 15 000 000 რუბლი (500 000 აშშ დოლარი) 2012 წლის 1 ივნისამდე ვადით; სესხის ხელშეკრულების მე-8 პუნქტის თანახმად, ვალის დაბრუნების ვადაგადაცილებისათვის ზ. ჯ-ამ იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა სააღრიცხვო ტარიფით ვალდებულების შესრულების დროისათვის დადგენილი პროცენტი რუსეთის ფედერაციის სამოქალაქო კოდექსის 395-ე მუხლის შესაბამისად; ზ. ჯ-ას მიერ სესხის თანხა დაბრუნებული არ ყოფილა.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას ე. ვ-თან დავალებისა და სესხის ხელშკრულებები არ გაუფორმებია, ისევე როგორც, მისგან არ მიუღია ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე რაიმე სახის თანხა; შესაგებლის მიხედვით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები წარმოადგენს გაყალბებულ დოკუმენტებს.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით ე. ვ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ზ. ჯ-ას ე. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხის გადახდა 15 000 000 რუბლის ოდენობით. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ჯ-ამ და ე. ვ-მა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით ზ. ჯ-ასა და ე. ვ-ის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ვ-მა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინებით ე. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილებით ე. ვ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ამავე სასამართლოს მიერ 2015 წლის 22 ივნისს სასამართლო ხარჯების საკითხთან და უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებასთან დაკავშირებით მიღებულ იქნა დამატებითი გადაწყვეტილება; ე. ვ-ს ზ. ჯ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 3 300 (სამი ათას სამასი) ლარის, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებებზე და ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარმოდგენილ სააპელაციო საჩივრებზე გადახდილი ბაჟის თანხის სულ 5 100 ლარის, ასევე საქმის განხილვისას სხადასხვა პროცედურებითვის გაწეული ხარჯების საერთო ჯამში 1030 ლარის გადახდა, სულ - 9430 (ცხრაათას ოთხასოცდაათი) ლარის ოდენობით; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 ივლისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის აღძვრამდე მისი უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ზ. ჯ-ას საკუთრებაში რიცხულ შემდეგ ქონებას: ავტოფარეხს, მდებარე ქ. თბილისი, მ. ა-ის ქ. №..., კორპუსი ..., სადარბაზო ... (ს/კ ....); სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთს 8247 კვ.მ, მდებარე ზუგდიდის რაიონი, სოფ. რ-ი (ს/კ ....); სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთს 2502 კვ.მ. მდებარე ხობის რაიონი, სოფ. ხ-ა (ს/კ ...). მოეხსნა ყადაღა ზ. ჯ-ას საკუთრებაში არსებულ შემდეგ ავტომანქანებს: GAZ .... სახ. ნომერი: ....-..., 1998 წლის გამოშვება, GAZ .... სახ. ნომერი: .... ..., 1985 წლის გამოშვება, ... .... სახ. ნომერი: ... ...., 2008 წლის გამოშვება და MERSEDES BENZ S 600, სახ. ნომერი .... ... 2006 წლის გამოშვება; გაუქმდა აკრძალვა ზ. ჯ-ასადმი შპს „ო-ს" საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. ბათუმი, მ. ხ-ის ქ. №..-ში არსებული 71.65 კვ.მ ფართის გასხვისების თაობაზე; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 11 ივლისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ზ. ჯ-ას საკუთრებაში არსებულ შემდეგ ქონებას: ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფ. შ-ში მდებარე უძრავ ქონებას, ს/კ .... და ქ. თბილისში მდებარე ბინას (მის. ქ. თბილისი, ა-ის ქ. №..., კორპუსი..., სადარბაზო ..., სართული ..., ბინა ...) შემდეგი საკადასტრო კოდით- .....). რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. ვ-მა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით ე. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2015 წლის 22 ივნისის დამატებითი გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ე. ვ-მა სარჩელში მითითებული ფაქტები მასსა და მოპასუხეს შორის დავალებისა და სესხის ხელშეკრულების არსებობის შესახებ ვერ დაამტკიცა. ე. ვ-ის მიერ წარმოდგენილ ხელშეკრულებათა ასლებს არ შეიძლება მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მიენიჭოს. საბუთის დედანს, არა მარტო მნიშვნელოვანი მტკიცებულებითი მნიშვნელობა აქვს, არამედ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპის დაცვასაც უზრუნველყოფს. დედნის სახით წარდგენილი საბუთი, როგორც სასამართლოს, ასევე პროცესის მონაწილე ყველა სუბიექტს შესაძლებლობას აძლევს სრულფასოვნად და ყოველმხრივ გამოიკვლიოს იგი. მტკიცებულების ასლი კი, გარკეულწილად, მხარეებს არათანაბარ მდგომარეობაში აყენებს, რადგან იმ პირს, რომელსაც იგი არ წარუდგენია, მისი კრიტიკული შეფასებისა და, რაც მთავარია, უარყოფის შესაძლებლობას უზღუდავს. პალატის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135–ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ საბუთის ასლს შეიძლება მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მისცეს, მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში, მაშინ, როცა საბუთის წარმდგენი პირი დაამტკიცებს, რომ დედნის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. განსაკუთრებით ეს ეხება იმგვარ საბუთებს, რომელთა ნამდვილობაც სადავოა და რომლებიც მოსარჩელისა თუ მოპასუხის ძირითად მტკიცებულებას წარმოადგენს. მნიშვნელოვანია, რომ საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭების თაობაზე სასამართლოს განჩინებაც დასაბუთებული იყოს. სწორედ ამის თაობაზე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ 2003 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებაში, საქმეზე №ას–81–779–03. პალატის განმარტებით, ე. ვ-ის მითითება ხელშეკრულებათა დედნების წარდგენის შეუძლებლობის შესახებ, საფუძვლიანი არ არის. აპელანტის განმარტებით, ეს ხელშეკრულებები ავტომობილიდან დაიკარგა. ამის დასამტკიცებლად, აპელანტმა სასამართლოს წარუდგინა მხოლოდ ერთი მტკიცებულება – რუსეთის შს სამინისტროს მუნიციპალიტეტთაშორისი სამმართველოს "პოდოლსკოეს" პოლიციის მე–4 განყოფილების 2012 წლის 11 ივლისის დადგენილება "სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ". დადგენილებიდან ირკვევა, რომ 2012 წლის 5 ივლისს პოლიციის განყოფილებაში შევიდა ინფორმაცია იმის თობაზე, რომ ავტომობილიდან დაიკარგა საბუთები. შემთხვევის ადგილზე გასულ პოლიციელებს მოქ. დ. ვ-ის ძე კ-მა განუმარტა, რომ დოკუმენტები "გაქრა" მისი ავტომობილიდან. ისინი მოთავსებული იყო მუქი ფერის პოლიეთილენის პარკში და ავტომობილში დადო ე. ვ-მა. პარკში, გარდა ავტომობილის რესტავრაციის ხელშეკრულებებისა, იყო სესხისა და რწმუნების ხელშეკრულება და, ასევე სხვა ხელშეკრულებები, რომლებიც ე. ვ-ს არ ახსოვს. დ. კ-მა, იმავე დღეს, მოითხოვა საგამოძიებო მოქმედებების შეწყვეტა, რადგან მას ამ ქმედებით ზიანი არ მიადგა. 2012 წლის 9 ივლისს პოლიციას იდენტური განცხადებით მიმართა ე. ვ-მაც. დადგენილების შინაარსიდან გამომდინარე, პოლიციელებს მომხდართან დაკავშირებით ე. ვ-იც კი არ დაუკითხავთ, რადგან იგი საქართველოში იმყოფებოდა. დაზარალებულის განცხადების არარსებობის გამო, სისხლის სამართლის საქმე არ აღიძრა. დადგენილებიდან ჩანს, რომ იგი ასახავს მხოლოდ დ.ვ. კ-ის მიერ აღწერილ ფაქტებს და ამ ფაქტებთან დაკავშირებით პოლიციელებს საგამოძიებო მოქმედებები არ ჩაუტარებიათ. შესაბამისად, დადგენილებიდან დასტურდება არა ის, რომ ე. ვ-მა საბუთები დაკარგა, არამედ ის, რომ მოქ. დ.ვ. კ-მა პოლიციელებს განუცხადა საბუთების დაკარგვის თაობაზე. ეს კი, ცხადია, აპელანტის პოზიციას არ ადასტურებს. პალატის მითითებით, შინაარსობრივად, ზემოხსენებული დადგენილება წარმოადგენს არა დამოუკიდებელ მტკიცებულებას, არამედ ე. ვ-ის განმარტების შემადგენელ ნაწილს – ცხადია, რომ იგი არა საგამოძიებო ორგანოების პოზიციას, არამედ, მხოლოდ, ერთ–ერთი პირის ჩვენებას შეიცავს. ამის შესაბამისად, ამ საბუთით აპელანტის განმარტება ვერ დამტკიცდება. მნიშვნელოვანია, რომ დ. კ-ის განცხადებიდან არ დგინდება, რომ ავტომობილიდან დაკარგული საბუთები, მაინცდამაინც, სადავო ხელშეკრულებები იყო. პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულებათა ნამდვილობას არ ადასტურებს აპელანტის მიერ წარმოდგენილი შპს „ე-ის" ექსპერტთა დასკვნები. აღსანიშნავია, რომ ეს დასკვნები აპელანტის მიერ ხელშეკრულებათა დედნების წარდგენის შეუძლებლობას არ ეხება, ამიტომ, მიუხედავად დასკვნების არსებობისა, ე. ვ-ი მაინც ვალდებული იყო სასამართლოსათვის დედანი საბუთები წარედგინა. გარდა ამისა, დასკვნებიდან ჩანს, რომ ხელშეკრულებებზე ზ. ჯ-ას ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად ექსპერტებმა გამოიყენეს მხოლოდ ხელმოწერის თავისუფალი ნიმუშები, კერძოდ: ა. 2011 წლის 15 აპრილის მინდობილობის ასლი; ბ. 2004 წლის 27 მაისის პასპორტის ასლი; გ. 2011 წლის 13 ოქტომბრის განცხადება და დ. 2011 წლის 14 ივნისის თანხმობა. ამრიგად, ექსპერტებს შესადარებლად მხოლოდ ორი საბუთის დედანი ჰქონდათ, რაც ამ დასკვნათა სარწმუნოობას ეჭვს ქვეშ აყენებს. ექსპერტებს ზ. ჯ-ას ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად არც–ერთი ექსპერიმენტული ნიმუში გამოუყენებიათ – ის, რომ საექპერტო კვლევისათვის ხელმოწერის ექსპერიმენტული ნიმუშებიც იყო აუცილებელი, ირკვევა თავად დასკვნიდან, რომლის მიხედვითაც, ე. ვ-ის ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად ექსპერტებმა ისინი უთუოდ გამოიყენეს. საქმის მასალებით არ დასტურდება ექსპერტთა მიერ ზ. ჯ-ას ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად გამოყენებული შესადარებელი ნიმუშების ავთენტურობა. ეს ნიმუშები დასკვნას არ ერთვის და არც საქმეშია წარმოდგენილი, ამიტომ, იმის დადგენა, რომ ექსპერტებს შესადარებელ ნიმუშად, მაინცდამაინც, ზ. ჯ-ას ხელმოწერის ნიმუში ჰქონდათ, შეუძლებელია, მითუმეტეს, რომ ორი მათგანი, როგორც აღინიშნა, საბუთის ასლი იყო. ამას ადასტურებს ისიც, რომ ე. ვ-ს ექსპერტებისათვის შესადარებელ ნიმუშებად არ წარუდგენია არც საქმეში არსებული "ხელწერილი" და არც ექსპერტ ვ. კ-ისათვის წარდგენილი ე.წ. "სხვადასხვა მოსაკრებლების ქვითრები", რომლებზეც ხელი უდავოდ ზ. ჯ-ას ჰქონდა მოწერილი; თავის მხრივ, ექსპერტ ვ. კ-ისათვის კი არ წარუდგენია შპს „ე-ის" ექსპერტებისათვის წარდგენილი საბუთები. მნიშვნელოვანია, რომ საქმეში არსებულ ერთადერთ დედან საბუთზე არსებული ხელმოწერის ნამდვილობა დაადგინეს არა შპს „ე-ის" ექსპერტებმა, არამედ სხვა ექსპერტმა. წარმოდგენილი შესადარებელი ნიმუშების ავთენტურობა უდავო, ცხადია, ვერც შპს „ე-ის" ექსპერტებისათვის იქნებოდა. ამ შემთხვევაში, მათ შეეძლოთ დაედგინათ მხოლოდ ის, რომ როგორც შესადარებელ, ასევე გამოსაკლვევ ნიმუშებზე ხელი ერთი და იმავე პირმა მოაწერა. ამის ნაცვლად, კი ექსპერტებმა დაადგინეს, რომ ხელმომწერი, მაინცდამაინც, ზ. ჯ-ა იყო. პალატის მოსაზრებით, ამგვარი დასკვნა არც ერთ მეცნიერულ მეთოდს ეყრდნობა და დაუსაბუთებელია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების შინაარსიდან გამომდინარე, დასაშვებად შეიძლება ჩაითვალოს, მხოლოდ იმ ექსპერტის დასკვნა, რომლის კრიტიკულად შეფასებისა და, რაც მთავარია, უარყოფის საშუალება, როგორც სასამართლოს, ასევე მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნია. რადგან იმ საბუთების დედნები, რომლის კვლევაც შპს „ე-ის" ექსპერტებმა ჩაატარეს, აღარ არსებობს, ექსპერტთა დასკვნების კრიტიკული შეფასებისა და გაქარწყლების მიზნით დამატებითი საექსპერტო კვლევების ან სხვა საპროცესო მოქმედებების შესრულება შეუძლებელია. ამის შესაბამისად, ამ შემთხვევაში, სასამართლო შეიძლება მხოლოდ ენდოს ექსპერტთა დასკვნებს, მათი კრიტიკული შეფასების გარეშე. ეს კი, არა მარტო შეჯიბრებითობის პრინციპს არღვევს, არამედ, ექსპერტის დასკვნას, პრაქტიკულად, უდავო მტკიცებულებით ძალას ანიჭებს, რაც დაუშვებელია. პალატის აზრით, ე. ვ-მა ვერ დაამტკიცა ისიც, რომ საბანკო გადარიცხვის დამადასტურებელ საბუთებში მითითებული თანხა მან ზ. ჯ-ას გადასცა დავალების შესასრულებლად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე–4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექისს 102–ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102–ე მუხლის პირველი ნაწილის, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 361–ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვის სასარგებლოდ ახორციელებს შესრულებას, ვალდებულია დაამტკიცოს, რომ ამ შესრულებით მოწინააღმდეგე მხარეს მის მიმართ ვალდებულება წარმოეშვა. ამ წესიდან გამონაკლისი არის მხოლოდ შესრულება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რადგან ვალდებულების არარსებობის მტკიცება, ჩვეულებრივ, ობიექტურად, შეუძლებელია. იმისათვის, რომ სასამართლომ იმსჯელოს უსაფუძვლო გამდიდრებით წარმოშობილი ვალდებულების არსებობის შესახებ, აუცილებელია მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა, სწორედ, ამ ფაქტს დააყრდნოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით, შეცვალოს სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი. ეს დაარღვევს, არა მარტო, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებს, არამედ მთლიანად შეცვლის მხარეთა პროცესუალურ მდგომარეობას – თუ ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულებისას მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აკისრია, ხოლო მოპასუხეს, მხოლოდ, ფაქტების მითითების ტვირთი აქვს – უსაფუძვლო გამდიდრებით წარმოშობილ ურთიერთობებში, ვალდებულების არსებობის მითითებისა და მისი მტკიცების ტვირთიც მოპასუხეს ეკისრება. თუ მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად ვალდებულებას უთითებს, თავად არის ამ მითითებისა და, აქედან გამომდინარე, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების რისკის მატარებელი. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2011 წლის 28 ნოემბერს ს. ბ-მ ნ. ო-ს გადაურიცხა 500 აშშ დოლარი; 2012 წლის 15, 16 და 27 თებერვალს, ასევე, ს. ბ-მ ზ. ჯ-ას გადაუგზავნა, სულ 15000 აშშ დოლარი. მოსკომპრივატბანკის "ფურცლიდან" და შპს ანელიკის ბეჭდით დამოწმებული ცნობიდან ჩანს, რომ ე. ვ-მა ზ. ჯ-ას გაუგზავნა 86 000 აშშ დოლარი და 100 000 რუბლი; ნ. ო-ს – 12000 აშშ დოლარი, ხოლო კ. ჯ-ას 3000 აშშ დოლარი. თუმცა უშუალოდ, თანხის გადარიცხვის დამადასტურებელი საბუთებიდან დგინდება რომ ე. ვ-მა:

ა) 2011 წლის 13 ივნისს ზ. ჯ-ას გადაუგზავნა 3000 აშშ დოლარი;

ბ) 2011 წლის 4 ოქტომბერს კ. ჯ-ას გაუგზავნა 1500 აშშ დოლარი;

გ) 2011 წლის 22 ივნისს ნ. ო-ს გაუგზავნა 2777,5 აშშ დოლარი;

დ) 2011 წლის 7 ივნისს ნ. ო-ს გაუგზავნა 3000 აშშ დოლარი;

ე) 2011 წლის 13 ივნისს ნ. ო-ს გაუგზავნა 1000 აშშ დოლარი;

ვ) 2011 წლის 24 მარტს ნ. ო-ს გაუგზავნა 750 აშშ დოლარი და

ზ) 2011 წლის 25 მარტს ნ. ო-ს გაუზავნა 3000 აშშ დოლარი.

აღსანიშნავია, რომ თანხის გადარიცხვის საბუთებში დასახელებული საბანკო დაწესებულებები, რომელთა მეშვეობითაც აპელანტი გადარიცხვებს ახორციელებდა, ცნობის გამცემი დაწესებულებებს, ძირითადად, არ ემთხვევა. აპელანტის განმარტებით, ეს წარმოადგენდა მის მიერ ზ. ჯ-ასათვის დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე გადარიცხულ თანხას. ზ. ჯ-ამ განმარტა, რომ ე. ვ-ის მიერ გადმორიცხული თანხა, პირიქით, სწორედ მას, ე.ი. ზ. ჯ-ას ეკუთვნოდა და იგი აპელანტმა გადაურციხა მისივე დავალებით. აღნიშნულის დასამტკიცებლად, ზ. ჯ-ამ სასამართლოს წარუდგინა რუსეთის შემნახველი ბანკის მიერ გაცემული ცნობა ზ. ჯ-ას ანაბრის მდგომარეობის შესახებ 2011 წლის 5 სექტემბრიდან 2012 წლის 17 ივლისამდე პერიოდში, საიდანაც ჩანს, რომ ზ. ჯ-ას ანგარიშიდან თანხა გატანილია, მათ შორის, მაშინაც, როცა ზ. ჯ-ა რუსეთის ფედერაციაში არ იმყოფებოდა. ასე, მაგ: საქართვლოს შსს მომსახურების სააგენტოს მიერ გაცემული საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის შესახებ ცნობიდან დგინდება, რომ 2012 წლის 3 იანვრიდან 2012 წლის 6 აპრილამდე პერიოდში ზ. ჯ-ა საქართველოში იყო, თუმცა დროის ამ შუალედში – 2012 წლის 9 იანვარს ზ. ჯ-ას ანგარიშიდან გატანილია 573 528,15 რუბლი. საინტერესოა, რომ ე. ვ-ის განმარტების შესაბამისად, ზ. ჯ-ას თანხის ძირითადი ნაწილი, სწორედ, 2012 წლის თებერვლიდან 2012 წლის აპრილამდე პერიოდში გადაურიცხა. ცნობიდან ჩანს ისიც, რომ ანგარიშიდან თანხის გატანას, მინდობილობის საფუძველზე, სწორედ ე. ვ-ი ახორციელებდა. გარდა ამისა, სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმაც განმარტეს, რომ რუსეთის ფედერაციიდან გამოგზავნილ ფულს, რომელიც, მოწმეთა თქმით, სავარაუდოდ ზ. ჯ-ას ეკუთვნოდა, იგი ეკლესიის ასაშენებლად იყენებდა. აშკარაა, რომ ზ. ჯ-ამ თავისი პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოს წარუდგინა. მართალია, ამ მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება ის, რომ ე. ვ-ი მოწინააღმდეგე მხარეს, მის კუთვნილ თანხას ურიცხავდა, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი არც–ერთი მტკიცებულება აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. თავად გადარიცხვის თაობაზე საბუთებში კი გადახდის დანიშნულება მითითებული არ არის. რადგან ორივე მხარის განმარტებით თანხის გადარიცხვა ვალდებულების საფუძველზე ხდებოდა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361–ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ივარაუდება, რომ ეს ვალდებულება, სწორედ, ე. ვ-ს ჰქონდა. თავისი პოზიციის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია და, ამიტომ, მისი პოზიცია დასაბუთებული არ არის. პალატის მითითებით, ე. ვ-მა ვერ დაამტკიცა ისიც, რომ მან ზ. ჯ-ას 15 000 000 რუბლი ასესხა. აპელანტის მიერ წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულების ასლს პალატა მტკიცებულებით ძალას ვერ მიანიჭებს. შესაბამისად, ერთადერთი მტკიცებულება, რომლითაც აპელანტის მიერ მოწინააღმდეგე მხარისათვის თანხის სესხად გაცემა შეიძლება დამტკიცდეს, არის ხელწერილი, რომელშიც მითითებულია, რომ აპელანტმა მოწინააღმდეგე მხარეს, 2011 წლის 29 ნოემბრის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, 15 000 000 რუბლი გადასცა. მნიშვნელოვანია, რომ ხელწერილი წარმოადგენს არა სესხის ხელშეკრულებას, არამედ თანხის გადაცემის დამადასტურებელ საბუთს. ეს საბუთი საქმეში დედნის სახით არის წარმოდგენილი და მას ხელი, უთუოდ, ზ. ჯ-ამ მოაწერა, თუმცა ამავდროულად, მან ამ საბუთის სიყალბის თაობაზეც განაცხადა. ზ. ჯ-ას თქმით, მან ხელი მოაწერა ცარიელ ფურცელს – ახსნა–განმარტებით ბლანკს და, მხოლოდ ამის შემდეგ და მის გარეშე იქნა ჩამატებული ზემოხსენებული ტექსტი. პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო ხელწერილი შესრულებულია ბლანკიანი ფურცლის გადანაჭერზე, ე.ი. საბუთის მთლიანობა დარღვეულია. ამის შესაბამისად, იმის დადგენა, თუ რა იყო მითითებული ხელწერილის ზემოთ, შეუძლებელია; ხელმოწერები შესრულებულია არა, უშუალოდ, ტექსტის დასასრულს, არამედ – ფურცლის ბოლოს; ხელნაწერი ტექსტი, აპელანტის ხელმოწერა და ზ. ჯ-ას ხელმოწერა შესრულებულია სხვადასხვა მელნით, ამასთან, უდავოა, რომ ხელწერილის ტექსტი ე. ვ-მა, ანუ კრედიტორმა შეადგინა. სადავო ხელწერილი სრულფასოვანი იურიუდიული დოკუმენტი არ არის და მის ნამდვილობა საეჭვოა, იმის გათვალისწინებით, რომ ხელწერილი ასახავს ერთი პირის მიერ მეორესათვის 15 000 000 რუბლის, ანუ ძალზე დიდი თანხის გადაცემას. როგორც არ უნდა იყოს, რადგან მოპასუხემ საბუთის სიყალბის თაობაზე განაცხადა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137–ე მუხლის მე–2 ნაწილის საფუძველზე, მისი წარმდგენი პირი, ანუ ე. ვ-ი ვალდებული იყო საბუთის ნამდვილობა დაემტკიცებინა. საბუთის ნამდვილობის დამადასტურებელი არცერთი მტკიცებულება, იმ თვალსაზრისით, რა თვალსაზრისითაც ზ. ჯ-ა მას სადავოდ ხდიდა, ე. ვ-ს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. პალატის განმარტებით, რადგან ხელწერილი სესხის ხელშეკრულება არ არის, აპელანტს იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება მაინც უნდა წარმოედგინა, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკულება მართლაც დაიდო, თუმცა მას არც ეს საპროცესო მოქმედება შეუსრულებია. ამის გამო, სადავო ხელწერილს უტყუარ მტკიცებულებით ძალას ვერ მიანიჭებს და მხოლოდ მის საფუძველზე, მოწინააღმდეგე მხარეს 15 000 000 რუბლის გადახდას ვერ დააკისრებს. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ე. ვ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისათვის 100 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე და გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, შემდეგი დასაბუთებით: კასატორის განმარტებით, დავის საგანი მხარეთა შორის არის ორი ფულადი ვალდებულება - 100 000 აშშ დოლარი და 15 000 000 რუბლი. 100 000 აშშ დოლარის ნაწილში სააპელაციო (აგრეთვე რაიონული) სასამართლოს მიერ დადასტურებულია, რომ ზემოაღნიშნული თანხა გადახდილია კასატორის მიერ. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მის მიერ წარმოდგენილი დავალების ხელშეკრულების ასლი, რომლის შესასრულებლადაც იყო განკუთვნილი თანხა, არ წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას, რომელიც დაადასტურებდა მხარეთა შორის დავალების ხელშეკრულების არსებობას. თანხის გადარიცხვა მოპასუხე მხარეზე არცერთი ინსტანციის სასამართლოს მიერ და არც მოპასუხის მიერ სადავო არ გამხდარა. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მან მიუთითა, რომ თუკი სასამართლო სადავოდ არ ხდიდა 100 000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტს, ხოლო არ იზიარებდა დავალების ხელშეკრულების არსებობას მხარეთა შორის, უნდა მომხდარიყო ზემოაღნიშნული თანხის დაკისრება მოწინააღმდეგე მხარეზე უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ თავის მსჯელობაში დაადასტურა, რომ თუკი სარჩელი შეტანილი იქნებოდა უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე, მაშინ ხელშეკრულების არსებობის მტკიცების ტვირთი დაეკისრებოდა მეორე მხარეს და შესაბამისად ხელშეკრულების დედნის არარსებობა საქმეში არ გახდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის საფუძველი. მიუხედავად ამისა სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი და უზენაესი სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკა კერძოდ: საქმეზე #ას-1350-1275-2012 და #ას-1657-1554-2012. კასატორის აზრით, თუკი პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ „მართალია საქმეში არის თანხის გადარიცხვის დოკუმენტები ზ. ჯ-ასადმი და სხვა პიროვნებებისადმი, მაგრამ არ დგინდება, რომ თანხები, რომელიც გადმორიცხული იყო ე. ვ-ის მიერ ან მისი დავალებით ს. ბ-ს მიერ, იყო დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე", სასამართლოს უარი არ უდა ეთქვა მოსარჩელისათვის თანხების მიკუთვნებაზე, არამედ სესხის ან დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმების ნაცვლად უნდა გამოეყენებინა უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმები. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 385-ე და 991-ე მუხლები. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალტის 2016 წლის 1 მარტის განჩინებით ე. ვ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ვ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივრი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე–4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნას დადასტურებული ეს ფაქტები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ მოპასუხის წინასწარი თანხმობით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დაუშვებელია. იმისათვის, რომ სასამართლომ იმსჯელოს უსაფუძვლო გამდიდრებით წარმოშობილი ვალდებულების არსებობის შესახებ, აუცილებელია მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა სწორედ ამ საფუძველს და შესაბამის ფაქტებს დააყრდნოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით, შეცვალოს სარჩელის საფუძველი. ეს დაარღვევს, არა მარტო დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებს, არამედ მთლიანად შეცვლის მხარეთა პროცესუალურ მდგომარეობას. თუ ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულებისას მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აკისრია, ხოლო მოპასუხეს, მხოლოდ, ფაქტების მითითების ტვირთი აქვს, უსაფუძვლო გამდიდრებით წარმოშობილ ურთიერთობებში, ვალდებულების არსებობის მითითებისა და მისი მტკიცების ტვირთიც მოპასუხეს ეკისრება. თუ მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად ვალდებულებას უთითებს, თავად არის ამ მითითებისა და, აქედან გამომდინარე, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების რისკის მატარებელი, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს მის უფლებას აღძრას ახალი სარჩელი სხვა საფუძვლით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია ამიტომ მისი განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ამრიგად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. ვ-ის საკასაციო საჩივრი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს რ. შ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის 70% - 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე. ვ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ ე. ვ-ს (პ/ნ: ....) დაუბრუნდეს რ. შ-ის (პ/ნ: .....) მიერ 2016 წლის 15 თებერვალს №0 საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე