საქმე № 330210012146983

საქმე №ას-634-605-2016 3 ოქტომბერი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ. ს.-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ს.-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მინდობილობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს ½-ის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ. ს.-ემ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. ს.-ის (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა 2012 წლის 19 სექტემბერს თ.ე ს.-ის (შემდგომში – მამკვიდრებელი) მიერ მოპასუხის სახელზე გაცემული მინდობილობის, ასევე, სადავო მინდობილობის საფუძველზე ამავე მხარეებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ამასთან, მამის სამკვიდროდან ½ წილის მიკუთვნება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეები არიან და-ძმა და მამკვიდრებლის შვილები.

3. 2012 წლის 19 სექტემბრის სანოტარო წესით დამოწმებული რწმუნებულების საფუძველზე მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხა მამკვიდრებლის სახელზე, ხოლო მოგვიანებით მოახდინა მისი რეგისტრაცია თავის სახელზე ჩუქების ხელშეკრულებით. ამ დროისთვის მამკვიდრებელს, ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვნად ჰქონდა დაქვეითებული მხედველობა. მას სურდა, უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ საკუთრების უფლება მოეპოვებინა ორივე შვილს. შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო უკანონოდ.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ მარტივი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო გარიგებები დაიდო კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8. 2012 წლის 19 სექტემბერს მამკვიდრებელმა მოპასუხის სახელზე გასცა სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც უფლებამოსილება მიანიჭა, მარწმუნებლის კუთვნილი უძრავი ქონება დაერეგისტრირებინა საჯარო რეესტრში და შემდგომ, ჩუქების გზით გადაეფორმებინა თავის სახელზე.

9. 2012 წლის 15 ოქტომბერს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მამკვიდრებელმა (წარმომადგენელი – მოპასუხე) უძრავი ქონება აჩუქა მოპასუხეს.

10. 2012 წლის 7 ნოემბერს მამკვიდრებლის მოთხოვნით №.. სანოტარო აქტით 2012 წლის 19 სექტემბერს დამოწმებული მინდობილობა გაუქმდა. მინდობილობის გაუქმების აქტით მამკვიდრებელმა ვალდებულება იკისრა, მინდობილობის გაუქმების შესახებ „მინდობილი პირისათვის“ პირადად ეცნობებინა.

11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია და მიიჩნია, რომ 2012 წლის 19 სექტემბრის მინდობილობის გაფორმებისას მარწმუნებლის ნების ნაკლის არსებობა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

12. მინდობილობა თავისი სამართლებრივი ბუნებით კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლისა ან/და შეწყვეტისაკენ არის მიმართული და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 50-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგებას წარმოადგენს.

13. განსახილველი სარჩელით 2012 წლის 19 სექტემბრის მინდობილობა, როგორც გარიგება, საცილოდ არის გამხდარი გამოვლენილი ნების ნაკლის გამო, ხოლო ნების ნაკლს მოსარჩელე მარწმუნებლის მოტყუების ფაქტს უკავშირებს.

14. სსკ-ის 81-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოტყუება წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს მაშინ, როდესაც აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. მოტყუების დროს არსებობს ნების გამოვლენის ნაკლი. მოტყუება გულისხმობს ცდომილებაში განზრახ შეყვანას. პალატამ აღნიშნა, რომ მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას გამოიწვევდა, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად ვერ ექნებოდა თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, შექმნილ ვითარებაში „ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 20.01.2016 წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-1117-1051-2015).

15. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე მოტყუების ფაქტს ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხესა და მამკვიდრებელს შორის არსებობდა მოლაპარაკება, რომ მოპასუხეს უძრავი ქონება ჯერ თავის სახელზე უნდა გაეფორმებინა და შემდეგ ჩუქების გზით მამისათვის გადაეცა. მოსარჩელის განმარტებით, მამკვიდრებელს 2012 წლის 19 სექტემბერს გაცემული რწმუნებულების საფუძველზე მხოლოდ ის სურდა, რომ ქონების საჯარო რეესტრში პირველადი რეგისტრაციის შემდეგ, ამ ქონებაზე უფლება მის ორივე პირველი რიგის მემკვიდრეს – მხარეებს თანაბრად მოეპოვებინათ.

16. სააპელაციო პალატამ მხარებთა ყურადღება გაამახვილა სამართალში მოქმედ ე.წ პრეზუმფციებზე, ანუ ვარაუდზე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ.

17. გარიგების დადებაზე ნების ნოტარიუსთან გამოვლენის დროს, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ მოწმდება ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა, უფლებამოსილება და ნების ნამდვილობა. ნების გამომვლენს ნოტარიუსი უმარტავს გარიგების შინაარსს და მის თანამდევ შედეგებს.

18. განსახილველ შემთხვევაში, 2012 წლის 19 სექტემბრის სანოტარო აქტის ტექსტით დასტურდება, რომ ნოტარიუსმა მამკვიდრებელს, როგორც შეზღუდული მხედველობის მქონე პირს, მინდობილობის შინაარსი მოწმისა და ხელის მომწერი პირის თანდასწრებით წაუკითხა. მასვე განუმარტა მინდობილობაზე ხელმოწერის სამართლებრივი შედეგები. მარწმუნებელმა მოიწონა მინდობილობა, რის შემდეგ მოწმეებმა ნოტარიუსისა და მამკვიდრებლის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი მინდობილობას. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მამკვიდრებელი გაეცნო ხელშეკრულების შინაარსს და გაიაზრა იგი. ამის საწინააღმდეგო გარემოება კი უნდა დადასტურდეს შესაბამისი მტკიცებულებით.

19. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, იმ ობიექტური გარემოების დადასტურება, რამაც ხელი შეუშალა მამკვიდრებელს, მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში, თუმცა, მოსარჩელეს ამ კუთხით დასაბუთებული მტკიცება სასამართლოსათვის არ შეუთავაზებია. მოსარჩელემ პალატას ვერ წარუდგინა რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მინდობილობაში ჩუქების ხელშეკრულების თაობაზე ჩანაწერი მოტყუებით გაკეთდა და რომ მამკვიდრებელს რეალურად ჩუქების ხელშეკრულების დადების ნება არ გააჩნდა. სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში კი, მხოლოდ აპელანტის განმარტება სასამართლომ არ გაიზიარა, ვინაიდან, იგი თავად წარმოადგენს პროცესის მონაწილეს და უშუალოდ არის დაინტერესებული საქმის შედეგით.

20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ასევე, არ დასტურდება ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დასაჩუქრებულმა მჩუქებელს მძიმე შეურაცხყოფა მიაყენა ან უმადურობა გამოიჩინა.

21. აღნიშნული გარემოების დადგენისას სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა საქმეზე მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენებები, კერძოდ, პირველი მოწმის განმარტების საფუძველზე დგინდება, რომ მოპასუხე ხშირად ჩამოდიოდა მამასთან, ყიდულობდა წამლებს, საკვებს. მამაზე ზრუნავდა ორივე შვილი. მოპასუხემ დაიქირავა მომვლელი და უხდიდა თანხას. მეორე მოწმის განმარტებით, მამკვიდრებლის ცუდად გახდომამდე მოპასუხე პატივს სცემდა მამას, ზრუნდავდა მასზე, ცუდად გახდომის შემდეგ კი მომვლელი აუყვანა. საგულისხმოა, რომ მოპასუხის მიერ მამისათვის მომვლელის აყვანის ფაქტი მოსარჩელეც დაადასტურა.

22. მოპასუხის მხრიდან მძიმე შეურაცხყოფისა და უმადურობის გამოჩენის ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია 2012 წლის 19 ნოემბრით დათარიღებული მამკვიდრებლის ე.წ. „აღიარება-ჩვენება“, რომელიც ნოტარიუსის თანდასწრებით ხელმოწერილია პირველი მოწმის მიერ, ხოლო მოწმეებად მითითებულია სხვა პირებიც.

23. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტი №71 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-3 მუხლის თანახმად, აქტების შედგენასა და დამოწმებასთან ერთად, ნოტარიუსის ძირითად ფუნქციას, წარმოადგენს ასევე, ხელმოწერის ნამდვილობის დამოწმება („გ“ ქვეპუნქტი). განსახილველ შემთხვევაში, 2012 წლის 19 ნოემბრის სანოტარო აქტით სწორედ მამკვიდრებლისა და მოწმეების ხელმოწერების ნამდვილობაა დადასტურებული. აქტის შინაარსით დგინდება, რომ მამკვიდრებელმა ნოტარიუსს იმ მოტივით მიმართა, რომ მხედველობის დაქვეითების გამო, განცხადებაზე პირადად ხელმოწერას ვერ შეძლებდა და წარმოადგინა განცხადებაზე ხელის მომწერი პირი და მოწმეები. ნოტარიუსმა მათ განუმარტა განცხადებაზე ხელმოწერის სამართლებრივი შედეგები, ასევე, განუმარტა, რომ ნოტარიუსი არ ადასტურებს განცხადებაში მოყვანილი ფაქტების ნამდვილობას, რის შემდეგაც ხელმომწერებმა განცხადებას ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი.

24. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ როდესაც პირი გარკვეულ დოკუმენტს ხელს აწერს, რა თქმა უნდა, იქმნება პრეზუმფცია, რომ იგი მის შინაარს გაეცნო და ასეთ შემთხვევაში, საპირისპიროს მტკიცების ტვირთი მოპასუხე მხარეზე გადადის. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ „აღიარება-ჩვენება“ სადავოდ გახადა იმ თვალსაზრისით, რომ მამკვიდრებლისათვის დოკუმენტის რეალური შინაარსი ცნობილი არ იყო. მოპასუხე აღნიშნულ მტკიცებას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ რამდენადაც მხედველობა დაქვეითებული ჰქონდა, ჩვენებას პირადად ვერ წაიკითხავდა, ხოლო სადავო სანოტარო აქტის თანახმად კი, ნოტარიუსს „აღიარება-ჩვენების“ შინაარსი მისათვის ხმამაღლა არ წაუკითხავს, მან მხოლოდ ხელმოწერის ნამდვილობა დაადასტურა. არსებითი მნიშვნელობისაა გარემოება, რომ აღნიშნული ფაქტი „აღიარება-ჩვენებაზე“ უშუალოდ ხელმომწერმა პირმაც დაადასტურა. გარდა იმისა, რომ იგივე მოწმე უარყოფს ხელმოწერილი დოკუმენტის შინაარსის წაკითხვის ფაქტს, ასევე, უარყოფს „აღიარება-ჩვენებაში“ მოყვანილი ფაქტების ნამდვილობასაც. ასეთ ვითარებაში, კი, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად არ ჩათვალა ფაქტობრივი გარემოებას იმის შესახებ, რომ თ.ე ს.-ისთვის 2012 წლის 19 ნოემბრის „აღიარება-ჩვენების“ შინაარსი ცნობილი იყო და მასში მოყვანილი ფაქტები მისი ნების შესაბამისად იქნა დაწერილი.

25. სამოქალაქო საპროცესო სამართლის მიზნებისათვის, კანონმდებლობა ადგენს დასაშვები მტკიცებულებების ნუსხას. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (სსსკ-ის) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დასახელებული ნორმა წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ზოგად, პროცესუალურ სტანდარტს და ადგენს ვალდებულ პირს, რომელმაც მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი სათანადო გარემოებებზე მითითებითა და დასაშვები მტკიცებულებების წარდგენით უნდა დაადასტუროს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი მტკიცების ფარგლებში, სამოქალაქო საქმეთა პალატას ვერ წარუდგინა მტკიცებულებები, რაც დასაჩუქრებულის მიერ მჩუქებლის მიმართ მძიმე შეურაცხყოფის მიყენების ან უმადურობის გამოვლენის ფაქტს დაადასტურებდა. შესაბამისად, არ არსებობს სადავო გარიგების ბათილად ცნობის სსკ-ის 529-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები.

26. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ სადავო უძრავი ნივთის გაჩუქებით მჩუქებელი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა/საარსებო წყარო მოესპო.

27. სსკ-ის 526-ე, 530-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მითითებული მუხლის მიზნებისათვის, ქონების გაჩუქების შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქონება არის გამჩუქებლის ან მის კმაყოფაზე მყოფი პირების საარსებო წყარო, ანუ, ამ ქონების მეშვეობით გამჩუქებელი შემოსავალს უნდა იღებდეს და გაჩუქების შემდეგ აღარ უნდა რჩებოდეს შემოსავლის სხვა წყარო, რომელიც მისი აუცილებელი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას უზრუნველყოფს. საცხოვრებელი სახლის გაჩუქება, თავისთავად, არ გულისხმობს საარსებო წყაროს მოსპობას.

28. სააპელაციო პალატის განმარტებით, თუ ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის გაჩუქების შემდეგ გამჩუქებელი უსახლ-კაროდ რჩება, მას ხელშეკრულების გაუქმება შეუძლია მოითხოვოს სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან, ქონების გაჩუქების შემდეგ იგი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. 526-ე მუხლი კი, ეხება შემთხვევას, როდესაც, ქონების გაჩუქების შემდეგ გამჩუქებელი შემოსავლის გარეშე რჩება. ამასთან, 530-ე მუხლის საფუძველზე მოთხოვნის უფლება გააჩნია მხოლოდ გამჩუქებელს, 526-ე მუხლის საფუძველზე კი, გამჩუქებლის კმაყოფაზე მყოფ პირებსაც (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 10 ივლისის №ას-257-247-2013 გადაწყვეტილება).

29. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი არ ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე სადავო ბინიდან შემოსავალს იღებდა (მაგ. გაქირავებით ან. სხვ.) და შესაბამისად, მისი გასხვისებით შემოსავლის წყარო მოესპო.

30. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მჩუქებელი, ჩუქების შემდეგ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა ან/და საარსებო წყარო მოესპო, ვინაიდან მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეზე მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენილია, რომ მჩუქებელი სადავო უძრავ ქონებას საცხოვრებლად იყენებდა და მისგან შემოსავალს არ იღებდა. ამასთან, სადავო არ არის გარემოება, რომ მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე ამავე სახლში ცხოვრობდა. სიცოცხლის განმავლობაში მასზე ზრუნავდნენ შვილები, უზრუნველყოფდნენ საკვებით, მედიკამენტებით, მომვლელით, რაც გამორიცხავს იმის მტკიცებას, რომ უძრავი ნივთის გაჩუქებით მამკვიდრებელს საარსებო წყარო მოესპო ან/და მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს 2012 წლის 9 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სსკ-ის 526-ე ან 530-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები.

31. სსსკ-ის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 107-ე მუხლის, სსკ-ის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 709-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2012 წლის 07 ნოემბერს №121210513 სანოტარო აქტით, მამკვიდრებლის ნების შესაბამისად, გაუქმდა რა 2012 წლის 19 სექტემბერს დამოწმებული მინდობილობა, ამ უკანასკნლემა იკისრა ვალდებულება, მინდობილობის გაუქმების შესახებ მინდობილი პირისათვის პირადად ეცნობებინა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ არის გამხდარი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მამკვიდრებელს 2012 წლის 7 ნოემბრის მინდობილობის გაუქმების თაობაზე შვილისთვის არ უცნობებია. ასეთ ვითარებაში, 2012 წლის 19 სექტემბრის მინდობილობის საფუძველზე განხორციელებული სამართლებრივი მოქმედებები, სსკ-ისის 108-ე მუხლის თანახმად, იურიდიულ ძალას ინარჩუნებს.

32. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 19 სექტემბრის მინდობილობის გაფორმებისას მამკვიდრებლის ნების ნაკლის არსებობა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურებულა. ასევე, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მიერ მჩუქებლის მიმართ მძიმე შეურაცხყოფის მიყენების, უმადურობის გამოვლენის ან/და სადავო უძრავი ნივთის გაჩუქებით მჩუქებლის მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩენის ფაქტი. შესაბამისად, არ არსებობს სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელს მართებულად ეთქვა უარი დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

33. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოსარჩელემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

34. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი, მისი მსჯელობა წინააღმდეგობრივია, ასევე, არასწორად დადგინდა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებანი.

35. მხარის მითითებით, სასამართლომ, ერთი მხრივ, დადგენილად მიიჩნია 2012 წლის 19 სექტემბრის მინდობილობის ნამდვილობა, რომელიც მოპასუხემ შემდგომ აშკარად არაკეთილსინდისიერად გამოიყენა, მეორე მხრივ კი, უარყო ასევე სანოტარო წესით დამოწმებული ე.წ. „აღიარება-ჩვენება“, რასაც საფუძვლად დაუდო მოწმის ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებანი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსსკ-ის 102-105-ე მუხლების მოთხოვნები. სადავო ფაქტებზე სასამართლოს უნდა ემსჯელა არა მესამე პირების განმარტებების საფუძველზე, არამედ თავად მჩუქებლის პიროვნული აღქმის გათვალისწინებულით.

36. სააპელაციო სასამართლომ ერთობლიობაში არ განიხილა ის ფაქტები, რომ მამკვიდრებელმა, მისი სიცოცხლის ბოლო წლებში მოპასუხის მხრიდან გამოჩენილი უმადურობისა და მძიმე შეურაცხყოფის გამო, გაუუქმა მოპასუხეს მინდობილობა და სრული უფლებამოსილება გადასცა მოსარჩელეს.

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი 500 ლარიდან 340 ლარის გადახდა გადაუვადდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, ხოლო 160 ლარი კასატორმა გადაიხადა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

38. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

39. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 19 სექტემბერს მამკვიდრებელმა მოპასუხის სახელზე გასცა სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც უფლებამოსილება მიანიჭა, მარწმუნებლის კუთვნილი უძრავი ქონება დაერეგისტრირებინა საჯარო რეესტრში და შემდგომ, ჩუქების გზით გადაეფორმებინა თავის სახელზე.

40. 2012 წლის 15 ოქტომბერს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მამკვიდრებელმა (წარმომადგენელი – მოპასუხე) უძრავი ქონება აჩუქა მოპასუხეს.

41. 2012 წლის 7 ნოემბერს მამკვიდრებლის მოთხოვნით №121210513 სანოტარო აქტით 2012 წლის 19 სექტემბერს დამოწმებული მინდობილობა გაუქმდა. მინდობილობის გაუქმების აქტით მამკვიდრებელმა ვალდებულება იკისრა, მინდობილობის გაუქმების შესახებ „მინდობილი პირისათვის“ პირადად ეცნობებინა.

42. მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეზე მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენილია, რომ მჩუქებელი სადავო უძრავ ქონებას საცხოვრებლად იყენებდა და მისგან შემოსავალს არ იღებდა. ამასთან, სადავო არ არის გარემოება, რომ მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე ამავე სახლში ცხოვრობდა. სიცოცხლის განმავლობაში მასზე ზრუნავდნენ შვილები, უზრუნველყოფდნენ საკვებით, მედიკამენტებით, მომვლელით, რაც გამორიცხავს იმის მტკიცებას, რომ უძრავი ნივთის გაჩუქებით მამკვიდრებელს საარსებო წყარო მოესპო ან/და მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა.

43. როგორც თავდაპირველი სარჩელით, ისე წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ სადავო გარიგებების დადებისას მოტყუების დასადასტურებლად მიუთითა, რომ მოპასუხესა და მამკვიდრებელს შორის არსებული მოლაპარაკების ძალით, მოპასუხეს უძრავი ქონება ჯერ თავის სახელზე უნდა გაეფორმებინა და შემდეგ ჩუქების გზით მამისათვის გადაეცა. მამკვიდრებელს 2012 წლის 19 სექტემბერს გაცემული რწმუნებულების საფუძველზე მხოლოდ ის სურდა, რომ ქონების საჯარო რეესტრში პირველადი რეგისტრაციის შემდეგ, ამ ქონებაზე უფლება მის ორივე პირველი რიგის მემკვიდრეს – მხარეებს თანაბრად მოეპოვებინათ.

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

45. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

46. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, კერძოდ, მითითებულ საკითხს არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები, რომელთა თანახმად თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია მოითხოვოს გარიგების ბათილობა. გამჟღავნების ვალდებულება არსებობს მხოლოდ მაშინ, როცა მხარე ამას ელოდებოდა კეთილსინდისიერად. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, არასწორი ცნობების შეტყობინებით მხარე მიზნად ისახავდა რაიმე სარგებლის მიღებას, თუ – მეორე მხარისათვის ზიანის მიყენებას.

47. კანონის მითითებული დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (სუსგ 16.06.2014 წელი, საქმე №ას-182-171-2014, 20.01.2016წ. საქმე №ას-1117-1051-2015).

48. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული პრაქტიკა სავსებით სწორად აისახა გასაჩივრებულ განჩინებაში, ვინაიდან ზემოთ მოყვანილი განმარტების შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა მოსარჩელემ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ დაადასტურა.

49. დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია არ წარმოდგენილა არც იმ საკითხთან მიმართებით, რომ სადავო უძრავი ნივთის გაჩუქებით მჩუქებელი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა ან საარსებო წყარო მოესპო.

50. სსკ-ის 526-ე, 530-ე მუხლების თანახმად, ქონების გაჩუქების შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქონება არის გამჩუქებლის ან მის კმაყოფაზე მყოფი პირების საარსებო წყარო, ანუ, ამ ქონების მეშვეობით გამჩუქებელი შემოსავალს უნდა იღებდეს და გაჩუქების შემდეგ აღარ უნდა რჩებოდეს შემოსავლის სხვა წყარო, რომელიც მისი აუცილებელი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას უზრუნველყოფს. საცხოვრებელი სახლის გაჩუქება, თავისთავად, არ გულისხმობს საარსებო წყაროს მოსპობას. თუ ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის გაჩუქების შემდეგ გამჩუქებელი უსახლ-კაროდ რჩება, მას ხელშეკრულების გაუქმება შეუძლია მოითხოვოს სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან, ქონების გაჩუქების შემდეგ იგი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. 526-ე მუხლი კი, ეხება შემთხვევას, როდესაც, ქონების გაჩუქების შემდეგ გამჩუქებელი შემოსავლის გარეშე რჩება. ამასთან, 530-ე მუხლის საფუძველზე მოთხოვნის უფლება გააჩნია მხოლოდ გამჩუქებელს, 526-ე მუხლის საფუძველზე კი, გამჩუქებლის კმაყოფაზე მყოფ პირებსაც (სუსგ 10.07.2013წ. განჩინება, საქმე №ას-257-247-2013).

51. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ წარმოდგენილი სარჩელი არ ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე სადავო ბინიდან შემოსავალს იღებდა (მაგ. გაქირავებით ან. სხვ.) და შესაბამისად, მისი გასხვისებით შემოსავლის წყარო მოესპო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს 2012 წლის 9 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სსკ-ის 526-ე ან 530-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები.

52. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

53. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

55. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

56. მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ივლისის განჩინებით კასატორს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი 500 ლარიდან 340 ლარის გადახდა გადაუვადდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, ხოლო 160 ლარი კასატორმა გადაიხადა.

57. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მოცემულ საქმეზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის – 500 ლარის 30%-ზე მეტად გადახდილი თანხა (500 ლარის 30% შეადგენს 150 ლარს, ხოლო მხარემ გადაიხადა 160 ლარი) – 10 ლარი, გადახდის თარიღი – 2016 წლის 17 ივლისი, №1 საგადახდო დავალება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ლ. ს.-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2016 წლის 17 ივლისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 10 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური