№ას-938-900-2014 30 ოქტომბერი, 2015 წელი,

ას-938-900-2014-ი-ი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ვ. ი-ი, ი. გ-ე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ. გ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქ.თბილისში, ს-ში, დ-ის ქ.N...-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა (შემდეგში უძრავი ქონება) 1995-2003 წლებში თანაბარი წილობრივი მონაწილეობით ააშენეს რ. გ-ემ (შემდეგში მოსარჩელემ ან კრედიტორმა) და მისმა ძმამ - ვ. ი-მა (შემდეგში პირველმა მოპასუხემ ან პირველმა კასატორმა).

2. ოჯახის წევრთა ურთიერთშეთანხმებით, უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ი. გ-ისა (შემდეგში მოსარჩელის დედის, მეორე მოპასუხის, მეორე კასატორის ან მოვალისა) და ლ. გ-ის (შემდეგში მოსარჩელის დის) თანასაკუთრებაში.

3. 25.10.2007 წელს, ერთი მხრივ, მოსარჩელესა და, მეორე მხრივ, მოსარჩელის დედასა და დას შორის დაიდო „ხელშეკრულება ვალის აღიარებისა და ვალდებულების არსებობის შესახებ“. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელის დედამ და დამ აღიარეს, რომ მათ სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხული უძრავი ქონების ფაქტობრივი მესაკუთრეები იყვნენ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე, კერძოდ, მოსარჩელის დედის სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხული უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის ფაქტობრივი მესაკუთრე იყო მოსარჩელე, ხოლო მოსარჩელის დის სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხული უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრე კი - პირველი მოპასუხე. ამავე ხელშეკრულებით, მოსარჩელის დედამ იკისრა ვალდებულება, რომ, მოსარჩელის პირველი მოთხოვნისთანავე, ამ უკანასკნელის სახელზე აღრიცხავდა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილს (50%-ს) ან, ამ ქონების სანაცვლოდ, მოსარჩელეს გადაუხდიდა მის საბაზრო ღირებულებას.

4. 17.03.2010 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის დამ თავის სახელზე აღრიცხული უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი საკუთრებაში გადასცა პირველ მოპასუხეს.

5. 27.04.2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის დედამ მის სახელზე აღრიცხული უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი აჩუქა პირველ მოპასუხეს.

6. ზემოხსენებული ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე პირველი მოპასუხე საჯარო რეესტრში აღირიცხა მთლიანი უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

7. დამოუკიდებელი ექსპერტის საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის 2010 წლის 18 ნოემბრის დასკვნის მიხედვით, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენს 980 000 აშშ დოლარს.

8. მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა: პირველი და მეორე მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 490000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრება, ასევე, 27.04.2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ამ ხელშეკრულებით გაჩუქებული ქონების მეორე მოპასუხის სახელზე აღრიცხვა.

9. მოსარჩელის განმარტებით, მეორე მოპასუხემ არ შეასრულა 27.10.2010 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, კერძოდ, მოსარჩელეს საკუთრებაში არ გადასცა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, ამიტომ, ამავე ხელშეკრულების მიხედვით, იგი ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის გადაეხადა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის საბაზრო ღირებულება, რაც, დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის მიხედვით, შეადგენდა 490000 აშშ დოლარს. მოსარჩელის განმარტებით, 27.04.2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულება დადებული იყო მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა, კერძოდ, მითითებული ხელშეკრულება დაიდო იმ მიზნით, რომ მეორე მოპასუხეს თავი აერიდებინა 27.10.2010 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებისაგან, შესაბამისად, სადავო გარიგება ბათილი იყო და გაჩუქებული ქონება კვლავ მეორე მოპასუხის სახელზე უნდა აღრიცხულიყო, ვინაიდან ეს ქონება მეორე მოპასუხის ვალდებულების შესრულების ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენდა.

10. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მათ მოსარჩელისათვის ზიანი არ მიუყენებიათ, შესაბამისად, უსაფუძვლო იყო ამ უკანასკნელის მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის 490000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე. მოპასუხეების განმარტებით, უსაფუძვლო იყო, ასევე, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნაც, ვინაიდან ეს ხელშეკრულება არ დადებულა მოსაჩვენებლად და, ამასთან, მოსარჩელეს სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ არ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით:

- სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- ბათილად იქნა ცნობილი 27.04.2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულება და მეორე მოპასუხის საკუთრებაში აღირიცხა სადავო ქონება;

- მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 490 000 აშშ დოლარის გადახდა;

- სარჩელი პირველი მოპასუხისათვის, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად 490 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მეორე მოპასუხემ არ შეასრულა 27.10.2010 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, კერძოდ, მოსარჩელეს საკუთრებაში არ გადასცა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, ამიტომ, ამავე ხელშეკრულების მიხედვით, იგი ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის გადაეხადა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის საბაზრო ღირებულება, რაც, დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის მიხედვით, შეადგენდა 490000 აშშ დოლარს. სასამართლომ მიიჩნია, ასევე, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება მოსაჩვენებლად დადებულ გარიგებას წარმოადგენდა და, შესაბამისად, ბათილი იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 56.1 მუხლის საფუძველზე. სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო გარიგების დადებით მეორე მოპასუხეს სურდა, თავი აერიდებინა ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსალოდნელი პასუხისმგებლობისაგან, შესაბამისად, ეს გარიგება დაიდო იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას, იხელმძღვანელა სსკ-ის 56.1-ე, 976-ე, 316.1-ე, 317-ე, 361.2-ე, 992-ე, 412-ე, 463-464-ე მუხლებით.

13. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივლისის გადაყვეტილებით:

- მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

- მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

- გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი, მეოთხე და მეხუთე პუნქტები) და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

- პირველ მოპასუხეს, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად დაეკისრა 490000 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ;

- დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

15. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ დასკვნებს იმ ნაწილში, რომელშიც სარჩელი დაკმაყოფილდა, კერძოდ, პალატის მოსაზრებით, სარჩელი ეფუძნებოდა 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხემ არ შეასრულა 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რითაც ზიანი მიადგა მოსარჩელეს, კერძოდ, ამ უკანასკნელმა საკუთრებაში ვერ მიიღო სადავო უძრავი ქონება. რაც შეეხებოდა ზიანის ოდენობას, პალატის მითითებით, იგი მხარეებმა თვითონ განსაზღვრეს ზემოხსენებული ხელშეკრულებით, კერძოდ, ზიანი შეადგენდა დავის წარმოშობის დროისათვის სადავო ფართის საბაზრო ღირებულებას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში მოსარჩელემ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, კერძოდ, სასამართლოს წარუდგინა დამოუკიდებელი ექსპერტის 18.11.2010 წლის დასკვნა, რომლის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 980000 აშშ დოლარს. პალატის მოსაზრებით, სწორედ ამ თანხის ნახევარი - 490000 აშშ დოლარი მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სსკ-ის 394-ე მუხლის საფუძველზე უნდა დაჰკისრებოდა.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 180-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ აღიარებითი სარჩელის მიმართ მოსარჩელეს გააჩნდა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, კერძოდ, ეს ინტერესი უკავშირდებოდა სადავო უძრავ ქონებაზე მეორე მოპასუხის საკუთრების უფლების აღდგენას, რის შედეგადაც ამ უკანასკნელს სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ფულადი ვალდებულების შესრულების საშუალება მიეცემოდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება სსკ-ის 56.1 მუხლით გათვალისწინებულ მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენდა, ვინაიდან იგი დადებული იყო იმ მიზნით, რომ მეორე მოპასუხეს თავი აერიდებინა მოსარჩელის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისათვის. ეს დასკვნა სააპელაციო სასამართლომ შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად გამოიტანა: სადავო გარიგების მხარეები იყვნენ დედა-შვილი; პირველი მოპასუხე მოსარჩელესთან ერთად მონაწილეობდა უძრავი ქონების მშენებლობაში; მოსარჩელეს დედასთან ჰქონდა დაძაბული ურთიერთობა; მოსარჩელის დედას ეკისრა ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე; პირველი მოპასუხისათვის, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას, ცნობილი იყო ზემოხსენებული ვალდებულების შესახებ. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და მიიჩნია, რომ არსებობდა სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ამ ხელშეკრულებით გაჩუქებული ქონების მეორე მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების საფუძველი.

17. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი იყო პირველი მოპასუხისათვის მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის სოლიდარულად დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში, კერძოდ, პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 998-ე მუხლის საფუძველზე, 490000 აშშ დოლარის გადახდა უნდა დაჰკისრებოდა პირველ მოპასუხეს, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად, ვინაიდან პირველმა მოპასუხემ, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას, იცოდა გაჩუქებულ ქონებაზე მეორე მოპასუხის ვალდებულების არსებობის შესახებ და, მიუხედავად ამისა, მაინც მიიღო საჩუქარი (უძრავი ქონება), რითაც ხელი შეუწყო მოსარჩელეს ზიანის მიყენებაში.

18. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

- სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა 25.10.2007 წლის ხელშეკრულება და არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მეორე მოპასუხემ დაარღვია 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და ამით მოსარჩელეს ზიანი მიაყენა. ხელშეკრულების მიხედვით, მეორე მოპასუხეს მოსარჩელისათვის საკუთრებაში უნდა გადაეცა უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი ან ამ ქონების საბაზრო ღირებულება გადაეხადა მისთვის. აქედან გამომდინარე, არსებობდა ალტერნატიული ვალდებულებები და, ვინაიდან მოვალემ ერთ-ერთი ვალდებულება არ შეასრულა, მოსარჩელეს წარმოეშვა მეორე ვალდებულების (უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების გადახდის ვალდებულების) შესრულების მოთხოვნის უფლება. კასატორის მოსაზრებით, 25.10.2007 წლის ვალის აღიარების ხელშეკრულების სხვაგვარი ინტერპრეტაცია შეუძლებელია;

- სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებაში მეორე მოპასუხეს პირველმა მოპასუხემაც შუწყო ხელი. მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის არსებობაზე საუბარი შეუძლებელია, ვინაიდან, როდესაც არსებობს ალტერნატიული ვალდებულებანი, მოვალეს შეუძლია ერთ-ერთი ვალდებულების შესრულებით დააკმაყოფილოს კრედიტორი;

- სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ გამოიყენა სსკ-ის 998-ე მუხლი იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის მოთხოვნა პირველი მოპასუხის მიმართ შესაძლებელია გამომდინარეობდეს დელიქტური ურთიერთობიდან, ხოლო მეორე მოპასუხის მიმართ კი, სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან;

- სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა ექსპერტიზის დასკვნა მასში გადმოცემული წინააღმდეგობრივი მსჯელობების გამო;

- სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება დადებულია მოსაჩვენებლად.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო ამავე სასამართლოს 2015 წლის 4 მაისის განჩინებით დასაშვებად იქნა ცნობილი მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

20. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

21. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტები), რომელთა მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

23. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებს 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებაზე, შესაბამისად, უპირველესად, უნდა შეფასდეს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა მხარეთა შორის მითითებული ხელშეკრულებით.

24. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, 25.10.2007 წლის ხელშეკრულება, მისი შინაარსის გათვალისწინებით, სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებად უნდა მივიჩნიოთ. მითითებული ნორმის მიხედვით, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება) აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას.

25. საკასაციო სასამართლომ სხვადასხვა საქმეში არაერთხელ განმარტა, რომ ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება ახალ მოთხოვნას ქმნის ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად. ვალის არსებობის აღიარება, ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის სადავოობის შემთხვევაშიც, შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ამასთან, ვალის აღიარება იმით განსხვავდება ნებისმიერი სხვა ფორმით გათვალისწინებული მოთხოვნის აღიარებისაგან, რომ იგი ახალი ხელშეკრულებაა და არა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნების გამოვლენა. ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ, დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედებების შესრულებას. ვალის არსებობის აღიარება მხოლოდ მაშინ არსებობს, თუ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან და ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს (იხ. სუსგ №ას-839-890-2011, 08.11.2011წ.; სუსგ #ას-413-391-2012, 25.09.2012წ.).

26. განსახილველ შემთხვევაში, 25.10.2007 წლის „ვალის აღიარებისა და ვალდებულების არსებობის შესახებ“ ხელშეკრულებით, მეორე მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, რომ მოსარჩელის პირველი მოთხოვნისთანავე ამ უკანასკნელის სახელზე აღრიცხავდა თავის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას (ქ.თბილისში, ს-ში, დ-ის ქ.N...-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილს (50%-ს)) ან, ამ ქონების სანაცვლოდ, მოსარჩელეს გადაუხდიდა საბაზრო ღირებულებას. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული ხელშეკრულება არის ახალი, აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომელიც წარმოშობს შესრულების ვალდებულებას და მოსარჩელეს (კრედიტორს) ანიჭებს მოთხოვნის უფლებას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, ასევე, რომ 25.10.2007 წლის ხელშეკრულება პასუხობს უძრავი ნივთის გასხვისებისათვის კანონით დადგენილ წერილობით ფორმას (სსკ-ის 323-ე მუხლი).

27. სსკ-ის 374-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე ვალდებულებიდან უნდა შესრულდეს ერთ-ერთი (ალტერნატიული ვალდებულებანი), არჩევის უფლება აქვს მოვალეს, თუკი ხელშეკრულებიდან, კანონიდან ან ვალდებულების არსიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს.

28. ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ალტერნატიულ ვალდებულებებში ერთი შესრულების გვერდით არსებობს მეორე ალტერნატიული შესრულება, რომელთაგან რეალურად შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ერთ-ერთი. ის თუ, რომელი საგნით შესრულდება ვალდებულება, დამოკიდებულია ხელშეკრულების მხარის (მოვალის ან კრედიტორის) არჩევანზე. ზემოხსენებული ნორმის მიხედვით, მოვალეს არჩევის უფლება მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ ხელშეკრულებიდან, კანონიდან ან ვალდებულების არსიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამდენად, არჩევანის უფლება ან მოვალეს ეკუთვნის, ანდა კრედიტორს.

29. განსახილველ შემთხვევაში, 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია ალტერნატიული ვალდებულებანი, კერძოდ, მეორე მოპასუხე (მოვალე) ვალდებულია, მოსარჩელეს (კრედიტორს) საკუთრებაში გადასცეს უძრავი ქონება ან გადაუხადოს ამ ქონების საბაზრო ღირებულება. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ ალტერნატიული ვალდებულებებიდან შესრულების არჩევის უფლება ეკუთვნის კრედიტორს, ვინაიდან სწორედ მისი პირველი მოთხოვნის შემთხვევაში წარმოეშობოდა მოვალეს ერთ-ერთის შესრულების ვალდებულება. თუნდაც მივიჩნიოთ, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არჩევის უფლება ეკუთვნის მოვალეს, ამ უკანასკნელმა ფაქტობრივად აირჩია ვალდებულების შესრულება უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების გადახდით, ვინაიდან თავად უძრავი ქონება გაასხვისა მესამე პირზე. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევთ, რომ შესრულების (უძრავი ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადაცემის) შეუძლებლობა დადგა მოვალის ბრალით, ამ უკანასკნელმა ვალდებულება უნდა შეასრულოს დარჩენილი საგნით - უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების გადახდით (სსკ-ის 375-ე მუხლი). და ბოლოს, თუ მოვალე, რომელსაც აქვს არჩევის უფლება, არ იყენებს მას, მაშინ კრედიტორი უფლებამოსილია, თავად გამოიყენოს ეს უფლება და მოითხოვოს ამა თუ იმ მოქმედების შესრულება.

30. მოცემულ შემთხვევაში, კრედიტორი მოითხოვს 25.10.2007 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ალტერნატიული ვალდებულებებიდან ერთ-ერთის შესრულებას, კერძოდ, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების გადახდას. აღსანიშნავია, რომ კასატორი (მოვალე) თავადაც მიიჩნევს, რომ მის მიერ უძრავი ქონების მესამე პირზე გასხვისების გამო, კრედიტორს სწორედ ალტერნატიული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა და არა ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული ზიანისა, როგორც ეს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშია მითითებული.

31. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა. საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სსსკ-ის 102.1 და 103.1 მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაემტკიცებინა, თუ რას შეადგენდა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება. სადავო გარემოების დასადასტურებლად, მოსარჩელემ სასამართლოს წარმოუდგინა დასაშვები მტკიცებულება - დამოუკიდებელი ექსპერტის საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის 2010 წლის 18 ნოემბრის დასკვნა, რომლითაც ირკვევა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება. მოპასუხე არ ეთანხმება რა ექსპერტის დასკვნაში მითითებულ ფასს, მხოლოდ თავისი ახსნა-განმარტებით ცდილობს გააქარწყლოს დასკვნაში მითითებული გარემოებები, რაც, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შესაძლებელია, განხორციელდეს სხვა ექსპერტის დასკვნით და არა ამ დასკვნის სიტყვიერი გაკრიტიკებით.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დატოვა უცვლელად პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 490 000 აშშ დოლარის გადახდა (პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მეხუთე პუნქტი). მართალია, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ დასაბუთებას, მაგრამ, პალატა მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება ამ ნაწილში არსებითად სწორია და მხოლოდ ის გარემოება, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, ვერ გახდება ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

33. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების პრეტენზიას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის დაუსაბუთებლობის თაობაზე, რომლითაც, სსკ-ის 56.1 მუხლის საფუძველზე, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ჩუქების ხელშეკრულება და გაჩუქებული ქონება დაუბრუნდა თავდაპირველ მესაკუთრეს. პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას, რაც მოცემულია წინამდებარე განჩინების მე-16 პუნქტში და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის დასკვნები ამ ნაწილში არ ეწინააღმდეგება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას (იხ. სუსგ №ას-643-611-2013, 19.06.2015წ.; სუსგ №ას-490-464-2015, 27.10.2015 ).

34. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია და გაუქმებას ექვემდებარება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც კრედიტორის სარჩელი დაკმაყოფილდა და პირველ მოპასუხეს, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად დაეკისრა 490 000 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხა პირველ მოპასუხეს მეორე მოპასუხესთან ერთად, სსკ-ის 998-ე მუხლის საფუძველზე, სოლიდარულად უნდა დაჰკისრებოდა, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს. პალატის მოსაზრებით, უპირველესად, ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ მეორე მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 341-ე მუხლი და არა ამავე კოდექსის 992-ე მუხლი, შესაბამისად, ვინაიდან მეორე მოპასუხის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველია სახელშეკრულებო და არა დელიქტური ვალდებულება, შეუძლებელია პირველ მოპასუხეს, სსკ-ის 998-ე მუხლის საფუძველზე, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად დაეკისროს სარჩელით მოთხოვნილი თანხის გადახდა. მითითებული ნორმა ადგენს იმ პირთა სოლიდარულ პასუხისმგებლობას, რომლებიც არასახელშეკრულებო ზიანის მიყენებაში ერთად მონაწილეობდნენ. მოცემულ შემთხვევაში, მეორე მოპასუხეს პასუხისმგებლობა დაეკისრა არა იმის გამო, რომ მან არასახელშეკრულებო ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს, არამედ იმის გამო, რომ 25.10.2007 წლის ხელშეკრულება მას ავალდებულებდა, შეესრულებინა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ალტერნატიული ვალდებულებებიდან ერთ-ერთი, შესაბამისად, სარჩელითაც ზემოხსენებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირველადი მოთხოვნაა წამოყენებული. ცხადია, თუ მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობა მოსარჩელისათვის არასახელშეკრულებო ზიანის მიყენებას არ უკავშირდება, ვერც პირველი მოპასუხე იქნება არარსებული ზიანის მიყენებაში თანამონაწილე პირი და, სსკ-ის 998-ე მუხლის საფუძველზე, პასუხისმგებლობაც ვერ დაეკისრება.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება პირველი მოპასუხისათვის, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად 490 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

36. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

37. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2, მე-3 (გარდა იმ ნაწილისა, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად), მე-4, მე-5, მე-6 და მე-7 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდება სარჩელი პირველი მოპასუხისათვის, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სოლიდარულად 490 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე. ამასთან, უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი, მე-3 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად და მე-8 პუნქტი.

38. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის იმ მოთხოვნათა პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

39. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ამიტომ მოპასუხეებს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილის პროპორციულად, უნდა დაეკისროთ 2000 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად. რაც შეეხება კასატორებს, მათი საკასაციო საჩივარი, ასევე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლოს 08.10.2014 წლის განჩინებით, სსსკ-ის 47-ე მუხლის საფუძველზე, კასატორები გათავისუფლდნენ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარზე კასატორების მიერ გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 2000 ლარის (კასატორების მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილდა) გადახდა ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კასატორების მოწინააღმდეგე მხარეს (მოსარჩელეს).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408.3-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ვ. ი-ისა და ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2, მე-3 (გარდა იმ ნაწილისა, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად), მე-4, მე-5, მე-6 და მე-7 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. რ. გ-ის სარჩელი ვ. ი-ისათვის, ი. გ-ესთან ერთად, სოლიდარულად 490 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი, მე-3 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად და მე-8 პუნქტი დაჩეს უცვლელად.

5. ვ. ი-სა და ი. გ-ეს რ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისროთ 2000 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

6. რ. გ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს 2000 ლარის გადახდა. სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი