№ ას-920-870-2015 9 ივნისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ო. ბ-ე (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - რ. ტ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – გ. ს-ი, თ. ნ-ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ო. ბ-ემ (შემდგომში „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ტ-ის (შემდგომში „პირველი მოპასუხე“), გ. ს-ისა (შემდგომში „მეორე მოპასუხე“) და თ. ნ-ის (შემდგომში „მესამე მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა, ერთის მხრივ, ო. ბ-ესა და, მეორეს მხრივ, გ. ს-სა და თ. ნ-ს შორის დადებული ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ო. ბ-ესა და რ. ტ-ს შორის არსებული დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობა და რ. ტ-ისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 50 000 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 19 165 აშშ დოლარის დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით:

2. 2008 წლის სექტემბერში პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელისაგან მიიღო 50 000 აშშ დოლარი სპორტის სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე - ალმასიანის ქუჩაზე ბინათმშენებლობისათვის და იმავდროულად იკისრა შესაბამისი ვალდებულება, თუმცა აღნიშნული ვალდებულება არ შეასრულა იმ მოტივით, რომ თანხა ამავე მიზნით გადასცა სხვა პირებს, კერძოდ, მეორე და მესამე მოპასუხეებს.

3. მოსარჩელის განცხადებით, მოპასუხე რ. ტ-ი წარმოადგენდა ფირმა ,,გ’’-ს დამფუძნებელს თ. ნ-სა და გ. ს-თან ერთად. ის, როგორც მოსარჩელის ახლობელი და მეზობელი, პასუხისმგებლობას იღებდა თანხის უსაფრთხოებასა და მის მიზნობრივად გამოყენებაზე, რაც, მისი თქმით, გულისხმობდა მშენებლობის ნებართვის აღებასა და შესაბამისი დოკუმენტაციის მომზადებას ქ. თბილისის მერიის შესაბამის სამსახურში.

4. თანხის დაუბრუნებლობისა და ბინათმშენებლობის დაწყების უპერსპექტივობის გამო, 2010 წლის 8 იანვარს მოსარჩელე იძულებული გახდა რ. ტ-თან, თ. ნ-სა და გ. ს-თან ერთად მიემართა ნოტარიუსისათვის ვალის აღიარების სანოტარო წესით დამოწმების თაობაზე. აღნიშნული ხელშეკრულება არ შეიცავდა ბინათმშენებლობის თავდაპირველ ვალდებულებებს. ხელშეკრულების მიხედვით, ვალის სარგებელი (პროცენტი) ირიცხებოდა 2010 წლის 1 იანვრიდან 30 ივნისის მდგომარეობით, ვალის ოდენობამ დარიცხული პროცენტით შეადგინა 63 600 აშშ დოლარი.

5. სანოტარო ხელშეკრულების დადების პროცესში, ისევე როგორც სარგებლის ოდენობის განსაზღვრაში, მონაწილეობდა რ. ტ-ი, რომელმაც თავის მეგობრებს დააკისრა ვალის დაბრუნების პასუხისმგებლობა, მიუხედავად მათი პროტესტისა. თ. ნ-ი და გ. ს-ი მოითხოვდნენ რ. ტ-ისაგან პასუხისმგებლობის აღებას თანხის დაბრუნებაზე. მეტიც, ისინი მიუთითებდნენ, რომ აღნიშნული თანხა რ. ტ-მა მიითვისა და მათ არ გადასცა.

6. ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მეორე და მესამე მოპასუხეები მიიმალნენ საზღვარგარეთ, ხოლო პირველი მოპასუხე უარს აცხადებდა ვალის დაბრუნებაზე და მიუთითებდა დანარჩენ პირებზე. ამის გამო მას გაუჩნდა დასაბუთებული ეჭვი, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება მხარეებმა გააფორმეს მხოლოდ დროის გასაჭიანურებლად და მათ სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების მისამალად.

7. მოსარჩელის განმარტებით, პირველი მოპასუხე არ უარყოფს თანხის მიღების და ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტს. შესაბამისად, მას ეკისრება თანხის დაბრუნების პასუხისმგებლობა.

8. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მის მიმართ სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგან მას არანაირი ვალდებულება არ უკისრია მოსარჩელის წინაშე. პირიქით, იგი თვითონაც არის დაზარალებული მეორე და მესამე მოპასუხეების მოქმედებებით, რადგან მათ წაიღეს პირველი მოპასუხის ოჯახის კუთვნილი თანხა 200 000 აშშ დოლარი და უნდა აეშენებინათ საცხოვრებელი კორპუსი ალმასიანის ქუჩაზე, სადაც პირველი მოპასუხისთვის უნდა გადაეცათ საცხოვრებელი და საოფისე ფართები. პირველი მოპასუხის განცხადებით, იგი ისეთივე მყიდველია, როგორც მოსარჩელე. ვინაიდან ნაკისრი ვალდებულება არ შესრულდა, აღნიშნული თანხიდან ნაწილი, 50 000 აშშ დოლარი მეორე და მესამე მოპასუხეებმა მოსარჩელის მეშვეობით დაუბრუნეს მას.

9. პირველი მოპასუხის განცხადებით, მისთვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელემ ორჯერ მოაწერინა ხელი თ. ნ-სა და გ. ს-ს ვალის აღიარებაზე და არცერთი ამ შემთხვევის დროს პირველი მოპასუხე არ იმყოფებოდა მათთან ერთად, შესაბამისად, მისთვის უცნობია სანოტარო ბიუროში ვალის აღიარება რა გარემოებებში მოხდა.

10. მესამე მოპასუხემ თ. ნ-მა სარჩელზე შესაგებელი არ წარადგინა და არც სასამართლო სხდომაზე გამოცხადდა.

11. მეორე მოპასუხემ გ. ს-მა სარჩელზე შესაგებელი არ წარადგინა, თუმცა სასამართლო სხდომაზე გამოცხადდა და განმარტა, რომ მოსარჩელის თანხა, 50 000 აშშ დოლარი მას არ გადასცემია. აღნიშნული თანხა მიიღო პირველმა მოპასუხემ. მეორე მოპასუხე ვალის აღიარების ხელშეკრულებით განსაზღვრულ თანხას საკუთარ ვალად მიიჩნევს და აღნიშნავს, რომ ფინანსური სირთულეების გამო მოკლებულია შესაძლებლობას გადაუხადოს მოსარჩელეს ეს თანხა.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით ო. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ო. ბ-ემ.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებით ო. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ო. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; რ. ტ-ს ო. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 50 000 აშშ დოლარის გადახდა; რ. ტ-ს ო. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მოსარჩელის მიერ გაღებული ხარჯების ანაზღაურება 5 703,60 ლარის ოდენობით.

15. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

16. მოპასუხეები, თ. ნ-ი და გ. ს-ი ერთობლივ საქმიანობას ეწეოდნენ და მათ ძირითად საქმიანობას საცხოვრებელი ფართების მშენებლობა წარმოადგენდა.

17. მოპასუხე რ. ტ-ი არ წარმოადგენდა თ. ნ-ისა და გ. ს-ის ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეს.

18. 2008 წლის სექტემბერში ო. ბ-ემ რ. ტ-ს გადასცა 50 000 აშშ დოლარი.

19. მოპასუხე გ. ს-ის განმარტებით (სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას) ო. ბ-ისაგან თანხის გამორთმევის ინიციატივა რ. ტ-ს ეკუთვნოდა და რ. ტ-მა საკუთარი ტელეფონიდან დაურეკა ო. ბ-ეს. მას არ მიუცია რ. ტ-ისათვის ბ-ისაგან თანხის მიღებაზე თანხმობა.

20. მოსარჩელე ო. ბ-ის განმარტებით, მას რ. ტ-მა დაურეკა და უთხრა, რომ მშენებლობისათვის ყველაფერი მზად იყო და მხოლოდ არქიტექტორისთვის გადასახდელი თანხა იყო საჭირო. მოსარჩელის განმარტებით, მას გ. ს-სა და თ. ნ-თან ამ საქმიდან გამომდინარე არანაირი ურთიერთობა არ ჰქონია, ვინაიდან წარსულში (2006 წელს) ბინის მშენებლობასთან დაკავშირებით მათთან პრობლემები წარმოეშვა, რის გამოც, თავისი თანხა უკან დაიბრუნა და მათთან ურთიერთობა შეწყვიტა. ამიტომ, ბინის მშენებლობასთან დაკავშირებულ თანხაზე ესაუბრებოდა მხოლოდ ტ-ს და თანხაც შესაბამისად მას გადასცა.

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული გარემოებები ნაწილობრივ მოპასუხე რ. ტ-მაც აღიარა. კერძოდ, მან დაადასტურა, რომ თავისი ტელეფონით დაუკავშირდა ო. ბ-ეს, რის შემდგომაც მან ო. ბ-ისაგან მიიღო 50 000 აშშ დოლარი.

22. ზემოაღნიშნული გარემოებები სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ასევე საგამოძიებო მოქმედების დროს საქმეზე მხარეთა მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით.

23. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ო. ბ-ემ რ. ტ-ს თანხა გადასცა თ. ნ-ისა და გ. ს-ის თხოვნით.

24. ასევე, მოპასუხე რ. ტ-მა, მისი მტკიცების ფარგლებში, ვერ დაადასტურა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მან ო. ბ-ის 50 000 აშშ დოლარი გადასცა მშენებლებს (თ. ნ-სა და გ. ს-ს) ან მოახმარა მათ სამშენებლო საქმიანობას.

25. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 3 აგვისტოს, ერთის მხრივ, ო. ბ-ესა და მეორეს მხრივ, თ. ნ-სა და გ. ს-ს შორის გაფორმდა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, თ. ნ-მა და გ. ს-მა, ო. ბ-ის სასარგებლოდ იკისრეს 55 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება 2009 წლის 1 ოქტომბრამდე. 2010 წლის 8 იანვარს მხარეებმა გააუქმეს 2009 წლის 3 აგვისტოს ხელშეკრულება და ამავე დღეს, მათ შორის გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ ახალი ხელშეკრულება, ამჯერად, 60 000 აშშ დოლარზე. 2010 წლის 8 იანვრის ხელშეკრულების შესაბამისად, მოვალეებმა - თ. ნ-მა და გ. ს-მა იკისრეს 60 000 აშშ დოლარის 2010 წლის 30 ივნისამდე გადახდის ვალდებულება, რასაც ასევე უნდა დამატებოდა 2010 წლის 1 იანვრიდან 2010 წლის 30 ივნისამდე სარგებლის სახით, ძირითადი თანხის 1 %.

26. 2009 წლის 3 აგვისტოსა და 2010 წლის 8 იანვრის ვალის აღიარების ხელშეკრულებებში მითითებული ფულადი თანხა წარმოადგენდა ერთსა და იმავე თანხას, კერძოდ, ო. ბ-ის მიერ თ. ტ-ისათვის გადაცემულ 50 000 აშშ დოლარს, რომელსაც დაემატა ზიანის თანხა, სარგებლის სახით.

27. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2010 წლის 8 იანვრის ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება ნამდვილი იყო და არ არსებობდა მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

28. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 317-ე, 341-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ 2010 წლის 8 იანვრის ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ ყველა არსებით პირობაზე (თანხის ოდენობა, გადახდის გრაფიკი), ამასთან, ვალის აღიარების თაობაზე თ. ნ-მა და გ. ს-მა ნება გამოხატეს ნოტარიუსთან, სადაც შედგა ხელშეკრულება და მოეწერა ხელი. პალატამ განმარტა, რომ გარიგების დადებაზე ნების ნოტარიუსთან გამოვლენის დროს, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ მოწმდება ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა და უფლებამოსილება. ნოტარიუსი ნების გამომვლენს უმარტავს გარიგების შინაარსს და მის თანამდევ შედეგებს. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგების ტექსტით, რომელსაც მხარეები აწერენ ხელს, სასამართლომ დაადგინა, რომ ნოტარიუსმა შეამოწმა გარიგების დადებისას მათი ნების ნამდვილობა და ისე დაამოწმა ხელშეკრულება.

29. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტმა მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, ვერ წარმოადგინა სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებების (მოტყუება, თვალთმაქცობა, მოჩვენებითობა) დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

30. პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 11 დეკემბერს მოპასუხეებს - გ. ს-ს და თ. ნ-ს და რ. ტ-ის მამას - თ. ტ-ს შორის გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება 150 000 აშშ დოლარზე. მოვალეებმა - გ. ს-მა და თ. ნ-მა, თ. ტ-ის სასარგებლოდ იკისრეს ვალდებულება მითითებული ფულადი თანხა დაეფარათ 2010 წლის 1 ივლისამდე.

31. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ს-მა და თ. ნ-მა 200 000 აშშ დოლარს გამოაკლეს რ. ტ-ისათვის ო. ბ-ის მიერ გადაცემული 50 000 აშშ დოლარი, რასაც ასევე დაეთანხმა რ. ტ-ი. ამიტომ გაფორმდა ვალის აღიარება 150 000 აშშ დოლარზე.

32. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ტ-მა მოპასუხეებს - გ. ს-ს და თ. ნ-ს 200 000 აშშ დოლარი მშენებარე საცხოვრებელ სახლში ფართის შეძენის მიზნით გადასცა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ 200 000 აშშ დოლარის გადაცემისას, მოპასუხე რ. ტ-ის ინტერესს წარმოადგენდა უძრავი ქონების შეძენა მის მიერ გადახდილი თანხის ღირებულების პროპორციულად.

33. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ ო. ბ-ესა და რ. ტ-ს შორის არსებობდა დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობა.

34. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში მიუთითა დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე სამართლებრივ საფუძვლებზე, რაც მოპასუხისადმი ნდობის ფაქტორით იყო განპირობებული.

35. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის აღნიშნული მითითება ასახავდა ო. ბ-ისა და რ. ტ-ის საერთო ინტერესს საცხოვრებელი ფართის შეძენასთან დაკავშირებით და არ გამოდგებოდა სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად.

36. სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, გარდა მოსარჩელის ახსნა-განმარტებისა, რასაც კატეგორიულად არ დაეთანხმა პირველი მოპასუხე, მხარეთა შორის კონკეტული სახის ვალდებულებით-სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა არ დასტურდებოდა რაიმე სახის მტკიცებულებით. მეტიც, მოსარჩელემ ვერ მიუთითა, თუ კონკრეტულად რა დროს, რა ვადით, რა კონკრეტული ვალდებულების შესრულება ევალებოდა მოპასუხეს. მხოლოდ ის განმარტება, რომ ენდობოდა პირველ მოპასუხეს და მას გადასცა თანხა, არ ქმნიდა კონკრეტულ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლის წინაპირობებს.

37. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, აპელანტმა საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ო. ბ-ესა და რ. ტ-ს შორის დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა ვერ დაადასტურა.

38. სასამართლოს მითითებით, ასევე არ დადასტურდა რ. ტ-ის მიერ ო. ბ-ისაგან მშენებლობის მიზნებისთვის მიღებული 50 000 აშშ დოლარის გ. ს-ისა და თ. ნ-ისათვის გადაცემის ფაქტი.

39. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე რ. ტ-მა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების საფუძველზე, სადავო გარემოების - ო. ბ-ის კუთვნილი 50 000 აშშ დოლარის მშენებლებზე გადაცემის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება სამოქალაქო საქმეთა პალატას ვერ წარუდგინა.

40. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხისათვის გადაცემული სადავო თანხის ასახვა მოხდა მეორე და მესამე მოპასუხეების დავალიანების ანგარიშში.

41. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოპასუხე გ. ს-ი უარყოფდა რ. ტ-ისაგან სადავო 50 000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს და განმარტავდა, რომ აღნიშნული თანხა რ. ტ-ის მიერ გადახდილი 200 000 აშშ დოლარიდან გაიქვითა. აქედან გამომდინარე, გაფორმდა ამ უკანასკნელის მიმართ ვალის აღიარება 150 000 აშშ დოლარზე, ნაცვლად 200 000 აშშ დოლარისა. აღნიშნული გარემოება პალატამ ასევე დადასტურებულად მიიჩნია საქმეზე საგამოძიებო მოქმედების დროს მხარეთა მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით და 2009 წლის 11 დეკემბრის ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებით.

42. სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მოცემული ნორმა აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული გარიგების საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე. აღნიშნული გარიგების სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული გარიგებით თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და შესაბამისად, კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზედ, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს.

43. პალატამ განმარტა, რომ ვალის გადაკისრება არის არაჩვეულებრივი და ძალიან მნიშვნელოვანი გარიგება. ის შეიცავს მჭიდრო კავშირს ვალის მკისრებლის ვალდებულებასა და კრედიტორის მოთხოვნას შორის. როგორც წესი, მას ის მნიშვნელობა აქვს, რომ არცერთი კრედიტორი არ იტყვის საფუძვლის გარეშე თავის მოვალეზე უარს. კრედიტორის საამისოდ მიმართული ნება მაშინ მიიღება მხედველობაში, თუკი იგი სრულიად მკაფიოა ან არსებობს ისეთი წინაპირობები, რომლებიც ყველა ასპექტში ამგვარი მყარი დასკვნის საშუალებას იძლევა. კრედიტორის მიერ მოვალის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების დასკვნისათვის აუცილებლად გაითვალისწინება გარკვეული გარემოებები, განსაკუთრებით, მხარეთა ეკონომიკური ინტერესები და ასეთი შეთანხმების მიზანი.

44. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეების - გ. ს-ის და თ. ნ-ის მიერ რ. ტ-ის მიმართ ვალის გაქვითვა და ვალის აღიარების ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, გავლენას ვერ მოახდენდა ო. ბ-ის მოთხოვნაზე, ვინაიდან ო. ბ-ის მხრიდან ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებით არ მომხდარა რ. ტ-ის განთავისუფლება თანხის გადახდის ვალდებულებისგან. ასეთ ნებას არ შეიცავდა 2010 წლის ხელშეკრულება. ო. ბ-ის მიზანს, ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებისას წარმოადგენდა თანხის მიღების მეტი გარანტია და არა რ. ტ-ის გამორიცხვა ვალდებულ პირთა რიგიდან.

45. მოცემული ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა მოპასუხის, რ. ტ-ის უსაფუძვლო გამდიდრება.

46. სასამართლომ განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი და აღნიშნული ნორმის საფუძველზე განხორციელებული სამართლებრივი ანალიზის შედეგად დაასკვნა, რომ რ. ტ-მა ო. ბ-ისაგან 50 000 აშშ დოლარი შესაბამისი ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღო, ამიტომ ის ექვემდებარებოდა მოსარჩელისათვის დაბრუნებას.

47. პალატამ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან მოსარჩელე აღნიშნული მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლად უთითებდა დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაზე, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ დადასტურდა.

48. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ო. ბ-ემ და რ. ტ-მა. ო. ბ-ემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო რ. ტ-მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

49. ო. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

50. მართალია, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, შედეგობრივად არსებითად სწორია, თუმცა იგი შეიცავს გარკვეულ უსწორობებს და წინააღმდეგობას მსჯელობასა და დასკვნით ნაწილს შორის. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ, ამ ნაწილში მსჯელობისას სათანადოდ არ შეაფასა და არ გაითვალისწინა ის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი საფუძვლები, რაც დეტალურად იქნა მითითებული სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა მის მიერ გამოყენებული კანონებიც, მათ შორის სამოქალაქო კოდექსის 327-ე და 976-ე მუხლები.

51. საქმე ეხებოდა მხარეთა შორის დადებულ ე.წ. ,,ვალის აღიარების’’ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნას, ასევე ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნიდან (50 000 აშშ დოლარის დაბრუნება) გამომდინარე დამატებითი ხარჯისა (ზიანის) და მოსარჩელის მიერ ამავე საქმესთან დაკავშირებით გაღებული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნას, რაც მიუხედავად ზემოთ მითითებული ძირითადი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა, ყოვლად გაუგებარი მიზეზით არ დაკმაყოფილდა. კერძოდ, ვალის აღიარების ხელშეკრულება შეუსაბამობაში იყო სკ-ის 327-ე მუხლის მოთხოვნასთან, რომლის თანახმადაც, გარიგება დადებულად ითვლება მხოლოდ მაშინ, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ვალის აღიარების ხელშეკრულების მონაწილენი კი ერთხმად ადასტურებენ, რომ მასში აღნიშნული პირობები არ შეესაბამებოდა რეალურ გარემოებებს, ე.ი. ისინი არსებით პირობებზე არ შეთანხმებულან. უფრო მეტიც, მეორე მოპასუხემ სააპელაციო სტადიაზე ცნო სარჩელი მისთვის წაყენებული ამ მოთხოვნის (გარიგების ბათილობის) ნაწილში, რაც თავის მხრივ, უკავშირდებოდა სსსკ-ის 131-132-ე მუხლებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგებს. კასატორის განცხადებით, ეს გარემოებები სააპელაციო პალატას სათანადოდ არ შეუფასებია.

52. კასატორის განცხადებით ასევე მოიქცა სასამართლო დავალების ურთიერთობის შეფასების დროსაც. საქმის მასალების მიხედვით ცალსახად სახეზე იყო დავალების სამართლებრივი ურთიერთობის ყველა ნიშანი (თანხის გადაცემა თანხის მიმღების მიერ მისი მიმცემის - მოსარჩელის სასარგებლოდ გარკვეულ მოქმედებათა შესასრულებლად), რომელიც მინდობილ ტ-ს არ შეუსრულებია და არც სათანადო ინფორმაცია წარმოუდგენია მარწმუნებლისათვის. პირიქით, სამოქალაქო კოდექსის 713-715-ე მუხლების მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ, პირველი მოპასუხე არასწორ ინფორმაციას აწვდიდა მოსარჩელეს და სასამართლო განხილვაზეც არაერთხელ შეცვალა პოზიცია (რაც საქმეზე დართული გამოძიების მასალებიდანაც ჩანს). შესაბამისად, იქიდან გამომდინარე, რომ კანონი არ ითვალისწინებს ამ სახის გარიგებისათვის სავალდებულო წერილობით ფორმას, შეუძლებელია ამ ზეპირი ურთიერთობის უტყუარად დადგენილი მახასიათებლების მითითება, რაც პალატამ არ გაითვალისწინა.

53. კასატორის მითითებით არასწორია სააპელაციო პალატის მტკიცება, რომ სსსკ-ის 102-105-ე მუხლების შესაბამისად, არ დასტურდებოდა მშენებლობის მიზნებისათვის თანხის გადაცემის ფაქტი, მაშინ როდესაც თვით მოპასუხე ტ-ის თუნდაც ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებები ბ-ისგან მიღებული თანხის საპროექტო-სამშენებლო მიზნებით გამოყენებასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მეტყველებს.

54. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილშიც მხოლოდ იმ მოტივით, რომ დადგენილი არ იყო დავალების ურთიერთობის არსებობა. მაშინ, როდესაც ამ მოთხოვნის სამართლებრივი შეფასებისას მთავარი და გადამწყვეტია არა მხოლოდ ის, თუ რა საფუძვლით დაეკისრა მოპასუხეს ქონებრივი პასუხისმგებლობა და თანხის დაბრუნება (რაც, თვით მოსარჩელის დასაბუთებითა და ურთიერთშეჯერებული მტკიცებულებების თანახმად, საბოლოო შედეგად მოჰყვა სწორედ მის მიერ ამ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დარღვევას), არამედ, ამ მხრივ არანაკლებ მნიშვნელოვანია ის, თუ რა ზიანი მოჰყვა შედეგობრივად ყოველივე ამას. ეს ზიანი კი, მიუღებელი შემოსავლის სახით (რასაც მოსარჩელე მიიღებდა მოპასუხის უკანონო ქმედებების შედეგად მისი მფლობელობიდან რომ არ გასულიყო მისივე კუთვნილი თანხა) დადასტურებულია საქმის მასალებით, თუმცა ისინი არ შეუფასებია სასამართლოს. კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. რ. ტ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა კი, ცალსახად არის დადგენილი საქმის მასალებით.

55. ამასთან, საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, ასევე არსებობს რ. ტ-ისთვის სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, ვინაიდან რ. ტ-მა სწორედ თავისი ინიციატივითა და მართლსაწინააღმდეგო განზრახვით მიიღო ო. ბ-ისაგან სარგებელი, მისგან მიღებული თანხა თავის სასარგებლოდ გამოიყენა. შესაბამისად, სახეზეა მისი განზრახი მოქმედება, რომლის შედეგიც - მიღებული თანხის არამართლზომიერად გამოყენების შედეგად თანხის მიმცემისათვის მიყენებული ზიანი, მისთვის ასევე ცნობილი და წინასწარ სავარაუდო იყო. შესაბამისად, სასამართლოს მოცემული გარემოება ამ თვალსაზრისითაც უნდა შეეფასებინა, რაც მას არ განუხორციელებია.

56. კასატორის აზრით, გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაზე მეტყველებს ისიც, რომ სასამართლომ მიუთითა რა ხარჯების ანაზღაურების მავალებელ საპროცესო ნორმაზე (სსსკ 53.1 მუხლი), არასწორად განმარტა იგი და უარი თქვა მის ანაზღაურებაზე მხოლოდ იმიტომ, რომ სარჩელი ნაწილობრივ იქნა დაკმაყოფილებული, თუმცა სასამართლოს ამავე მსჯელობიდან გამომდინარე, გაუგებარია, თუნდაც ზიანისა და ხარჯების ანაზღაურების პროპორციულად ანაზღაურების შეუსაბამობა და ამ ნაწილში მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობა, რაც სასარჩელო მოთხოვნის პროპორციულადაც კი არ განხორციელებულა.

57. რ. ტ-ის საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

58. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის ნაწილში სააპელაციო პალატამ ფაქტობრივად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები, მაგრამ ზოგიერთი მათგანი შეაფასა არასრულყოფილად და საქმეზე მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის სამართლებრივად შემოწმება შეუძლებელია. ამასთან, ამავე გადაწყვეტილებით უდავოდ დასტურდება, რომ სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისგან განსხვავებული ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად.

59. სააპელაციო პალატამ გ. ს-ის მიერ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მიცემული განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ო. ბ-ისაგან თანხის გამორთმევის ინიციატივა ეკუთვნოდა რ. ტ-ს, რომელმაც საკუთარი ტელეფონიდან დაურეკა ო. ბ-ეს. ამასთან, პალატამ დაადგინა, რომ გ. ს-მა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე უარყო ო. ბ-ის მიერ თანხის გადაცემაზე რ. ტ-ისათვის თანხმობის მიცემის ფაქტი.

60. კასატორის განცხადებით, გ. ს-ი იყო მოპასუხე მხარე, 2010 წლის 8 იანვრის ხელშეკრულებით აღებული ჰქონდა ვალდებულება გადაეხადა ო. ბ-ისათვის სადავო 50 000 აშშ დოლარი სარგებელთან ერთად და ცხადია, მის ინტერესში შედიოდა როგორმე თავიდან აეცილებინა აღნიშნული ვალდებულების შესრულება, თუმცა სასამართლომ აღნიშნულ ფაქტს არავითარი შეფასება არ მისცა.

61. მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარემოებას, რომ ბ-ე-ს--ნ-ს შორის სანოტარო წესით სამჯერ გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, ს--ნ-მა აღიარეს მოსარჩელის მიმართ ვალის არსებობა, რასაც ბ-ეც დაეთანხმა, გარდა ამისა, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიცემული ახსნა-განმარტებით გ. ს-მა დაადასტურა, რომ ეს თანხა მისი და ნ-ის გადასახდელი იყო.

62. ასეთ ვითარებაში სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი პირველ ინსტანციაში მიცემული გ. ს-ის ჩვენებითა და ამ საკითხთან დაკავშირებით მხარეებს შორის სანოტარო წესით გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საწინააღმდეგოდ უპირატესობა მიენიჭებინა გ. ს-ის მიერ სააპელაციო სასამართლოში მიცემული შეცვლილი განმარტებისათვის, ამ განმარტების საფუძველზე დაედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებებისაგან განსხვავებული გარემოება და აღნიშნული გამოეყენებინა გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძვლად. გ. ს-ი იყო დაინტერესებული მხარე და ცდილობდა პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდებას, რაც სასამართლოს მიერ სწორად არ იქნა შეფასებული.

63. გ. ს-ის მიერ სააპელაციო სასამართლოში მიცემული შეცვლილი განმარტების საფუძველზე სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ო. ბ-ის მიერ რ. ტ-ისათვის თანხის გადაცემაზე გ. ს-ის თანხმობა არ ყოფილა. საქმეზე თანდართული გამოძიების მასალებითა და გ. ს-ის მიერ სასამართლოში მიცემული განმარტებით დადასტურდა, რომ მშენებლებს, გ. ს-სა და თ. ნ-ს, რ. ტ-ი სთხოვდა იმ თანხის (200 000 აშშ დოლარის) ნაწილს, რომელიც ასაშენებელი ფართობის ღირებულების სახით გადასცა მათ. გ. ს-ი და თ. ნ-ი დაპირდნენ რ. ტ-ს, რომ 50 000 აშშ დოლარს დაუბრუნებდნენ ო. ბ-ის მეშვეობით, რომელსაც მშენებლობისათვის გადასახდელი ჰქონდა მისთვის გადასაცემი ფართის ღირებულება. აღნიშნული წესით ბ-ის მიერ ტ-ისათვის მართლაც მოხდა 50 000 აშშ დოლარის გადაცემა, ხოლო მოგვიანებით გ. ს-მა თ. ნ-თან ერთად წერილობითი ფორმით გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ეს თანხა სწორედ ბ-ისათვის გადასახდელ ვალად აღიარა. ამასთან, ო. ბ-ისავე რჩევით ტ-ის მამამ, თ. ტ-მა მშენებლებთან გააფორმა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლითაც იმავე მშენებლებმა ეს თანხა ჩაითვალეს რ. ტ-ისათვის დაბრუნებულ კუთვნილ თანხად და გამოაკლეს მის მიერ მათთვის მიცემულ 200 000 აშშ დოლარს.

64. კასატორის განცხადებით, ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო გ. ს-ის მიერ სააპელაციო სხდომაზე მიცემული შეცვლილი ჩვენება შეეფასებინა ყველა ზემოთ მითითებულ მტკიცებულებასთან ერთობლიობაში და ამის შემდეგ გაეკეთებინა დასკვნა.

65. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, გ. ს-ის ზემოაღნიშნული ჩვენების საფუძვლიანობის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ შეიძლებოდა გამხდარიყო მისი განცხადება რ. ტ-ის ტელეფონით ო. ბ-ესთან მისი საუბრის შესახებ. მნიშვნელოვანი იყო არა ის, თუ ვისი ტელეფონით ესაუბრა გ. ს-ი ო. ბ-ეს, არამედ ის, თუ რა დაავალა ამ საუბრისას გ. ს-მა მოსარჩელეს.

66. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ გ. ს-ის მხრიდან ო. ბ-ის მიმართ ასეთ დავალებას მართლაც ჰქონდა ადგილი და მისი საუბარი ბ-ესთან რ. ტ-ის ტელეფონით განპირობებული იყო იმით, რომ არ ახსოვდა ო. ბ-ის ნომერი და რ. ტ-მა აუკრიფა, წინააღმდეგ შემთხვევაში არც ს-ი და არც ნ-ი დათანხმდნებოდნენ ვალის აღიარებას და არც რ. ტ-ის კუთვნილ თანხას - 200 000 აშშ დოლარს გამოაკლებდნენ აღნიშნულს თანხას.

67. კასატორის განცხადებით, ზემოთ მითითებული ყველა გარემოება ცნობილი იყო ო. ბ-ისა და გ. ს-ისათვის, მაგრამ 3 წლის მანძილზე ეს საკითხი სადავოდ არცერთ მათგანს გაუხდია.

68. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ რ. ტ-ისათვის სადავო თანხის გადაცემისას საქმის მასალებით დადასტურდა, თითქოს თავდაპირველი მოლაპარაკება ბინის აშენების შესახებ მშენებლებთან ო. ბ-ეს 2006 წლისათვის ჰქონდა, მაგრამ იმის გამო, რომ სასურველ დროში მშენებლობა არ ქნა წარმოებული, მან დაიბრუნა თანხა, არასწორი იყო. ამასთან, აღინიშნა, რომ მოგვიანებით მოსარჩელემ კვლავ გადაწყვიტა მშენებლებთან ურთიერთობის გაგრძელება, რაც დადასტურდა როგორც ს-ის განმარტებით, ისე ამ პირებს შორის გაფორმებული ოფიციალური ხელშეკრულებებით (ვალის აღიარების შესახებ).

69. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ ბ-ე მშენებლობის თაობაზე მოლაპარაკებებს აწარმოებდა ტ-თან და ფულიც მას გადასცა, საფუძველსმოკლებული იყო.

70. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ტ-ი არც დამოუკიდებლად და არც მშენებლებთან ერთად, არავითარ მშენებლობას არ აწარმოებდა. აღნიშნულ ვითარებაში ო. ბ-ეს არ შეეძლო მშენებლობასთან დაკავშირებით რ. ტ-თან გაეფორმებინა რაიმე ხელშეკრულება და აღნიშნულს არც ჰქონია ადგილი.

71. საქმის მასალებით უდავოდ დადასტურდა, რომ მშენებლობასთან დაკავშირებით გადახდილ თანხებზე ხელშეკრულებებს ო. ბ-ე უშუალოდ მშენებლებთან აფორმებდა.

72. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის 2010 წლის 8 იანვარს გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება იყო ნამდვილი და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა. კასატორის აზრით, აღნიშნული დასკვნით სასამართლო ეწინააღმდეგებოდა გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ ო. ბ-ის მიერ რ. ტ-ისათვის თანხის გადაცემაზე გ. ს-ის თანხმობა არ ყოფილა. საქმეზე არ წარმოდგენილა არავითარი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ო. ბ-ესა და ს--ნ-ს შორის არსებობდა ვალის გადაკისრების ხელშეკრულება. აღნიშნულის თაობაზე სასამართლო სხდომაზე რომელიმე მხარის მიერ რაიმე ჩვენებაც კი არ ყოფილა მიცემული.

73. კასატორის მითითებით, უსაფუძვლო იყო სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტი, თითქოს ბ-ის მხრიდან ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებით არ მომხდარა მისი გათავისუფლება თანხის გადახდის ვალდებულებისაგან. ბ-ის მიერ მიერ მისთვის 50 000 აშშ დოლარის გადაცემა მოხდა არა ვალის გადახდის სახით, არამედ მშენებლების დავალების საფუძველზე. სწორედ აღნიშნული გარემოებით იქნა განპირობებული, რომ არც ო. ბ-ესა და ს--ნ-ს შორის გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულებებში ხსენებულა, რომ ამ გარიგებებში მითითებული თანხა იყო მისი გადასახდელი და მშენებლები კისრულობდნენ მის ნაცვლად აღნიშნული თანხის ო. ბ-ისათვის დაბრუნებას. მოცემულ საქმეში არსებულ არცერთ მტკიცებულებაში ხელშეკრულების მონაწილე არცერთ მხარეს ერთი სიტყვაც არ უხსენებია ვალის გადაკისრების მიზნით მათ მიერ ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლი.

74. სასამართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია სახეზე იყოს ორი გარემოებიდან ერთ-ერთი, კერძოდ: 1. ადგილი უნდა ჰქონდეს ქონების უსაფუძვლო გაზრდას სხვა პირის ხარჯზე, კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე ან 2. სახეზე უნდა იყოს ქონების უსაფუძვლო დაზოგვა. აღნიშნულ შემთხვევაში კი არცერთ ზემოთ აღნიშნულ გარემოებას ადგილი არ ჰქონია. ს--ნ-ის დავალების საფუძველზე ო. ბ-ემ რ. ტ-ს გადასცა თანხა (50 000 აშშ დოლარი), რომლის დაბრუნების ვალდებულება რ. ტ-ისათვის მშენებლებს ნამდვილად ევალებოდათ, მით უფრო, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებითა და ამავე მშენებლების მიერ ერთ-ერთ სამშენებლო დოკუმენტზე შესრულებული ხელმოწერით დადასტურდა, რომ მშენებლებს კასატორის მიმართ 50 000 აშშ დოლარზე გაცილებით მეტი თანხის გადახდის ვალდებულება ეკისრებოდათ.

75. აღნიშნულ ვითარებაში კი საფუძველსმოკლებული იყო რ. ტ-ის უსაფუძვლო გამდიდრებაზე საუბარი. ამასთან, ო. ბ-ემ სწორედ მშენებლების დავალების საფუძველზე გადასცა ეს თანხა რ. ტ-ს, რაც შემდეგში არაერთხელ დაადასტურა მშენებლებთან გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულებით.

76. კასატორის განცხადებით, მისთვის სადავო თანხის დაკისრების საფუძველი არ შეიძლებოდა გამხდარიყო სასამართლოს არგუმენტი იმის თაობაზე, რომ მისი ქონების დაზოგვა მოხდა ო. ბ-ის ხარჯზე. მშენებლებმა ო. ბ-ისათვის მიცემული დავალების საფუძველზე მისივე მეშვეობით გადაიხადეს რ. ტ-ის კუთვნილი თანხის ნაწილი. ამ მიმართებით მშენებლებისა და მოსარჩელის ნების გამოხატვა დადასტურდა არაერთი ვალის აღიარების ხელშეკრულებით.

77. აღნიშნულ ვითარებაში ცხადი იყო, რომ რ. ტ-ი არც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულა და არც ქონება დაუზოგავს - მან მიიღო ის თანხა, რომელიც კანონიერად ეკუთვნოდა და თუ ვინმემ უსაფუძვლოდ დაზოგა თავისი ქონება და გამდიდრდა ამ გზით, ეს შეიძლება ყოფილიყვნენ მხოლოდ მშენებლები (ს-ი, ნ-ი), რომლებმაც როგორც სიტყვიერად, ისე წერილობით, არაერთხელ დაადასტურეს თავიანთი ვალდებულება ო. ბ-ის წინაშე. თავად კასატორს კი ამ უკანასკნელის მიმართ არავითარი ვალი არ ჰქონია.

78. კასატორის მითითებით, მოცემული დავის გადასაწყვეტად არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცველელად დატოვების შემთხვევაში სადავო 50 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ო. ბ-ეს ჰქონდა ორჯერ - როგორც სასამართლოს გადაწყვეტილების, ისე 2010 წლის 8 იანვრის ვალის აღიარების ხელშეკრულების საფუძველზე.

79. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით ო. ბ-ისა და რ. ტ-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

80. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 თებერვლის განჩინებით ო. ბ-ისა და რ. ტ-ის საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებაზე ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

81. რ. ტ-ის (შემდგომში „პირველი მოპასუხე“) საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გადაწყვეტილების გასაჩივრებული ნაწილის იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

82. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, რაც იმავე კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, გულისხმობს საკასაციო სასამართლოს უფლებმოსილებას შეცვალოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ.

83. მოცემულ შემთხვევაში კასატორის პრეტენზია (და ზოგადად მისი პოზიცია ამ დავაში) არსებითად ეფუძნება იმას, რომ მოსარჩელემ მას თანხა გადასცა მეორე და მესამე მოპასუხეების (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველი პარაგრაფი) დავალების საფუძველზე, პირველი მოპასუხის მიმართ მეორე და მესამე მოპასუხეების ვალდებულების შესასრულებლად [„...ტ-ი სთხოვდა ს-ს და ნ-ს იმ თანხის ნაწილს, რომელიც ასაშენებელი ფართობის ღირებულების სახით მათ გადასცა. ს-ი და ნ-ი დაპირდნენ ტ-ს, რომ 50 000 აშშ დოლარს მას გადასცემდნენ ბ-ის მეშვეობით, რომელსაც მშენებლებისათვის გადასახდელი ჰქონდა მისთვის გადასაცემი ფართის ღირებულება“]. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო საამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, თითქოს მოსარჩელისათვის თანხის გამორთმევის ინიციატივა პირველ მოპასუხეს ეკუთვნოდა და ამაზე მეორე და მესამე მოპასუხეებს თანხმობა არ მიუციათ.

84. მოცემულ საქმეში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს გადასცა 50 000 აშშ დოლარი, რასაც პირველი მოპასუხეც აღირებს.

85. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არ დასტურდება პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისაგან მიღებული 50 000 აშშ დოლარის მეორე და მესამე მოპასუხეებზე გადაცემის ან სამშენებლო მიზნით გამოყენების ფაქტი, რასაც პირველი მოპასუხე, მის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით ფაქტობრივად ეთანხმება, როცა საჩივარში მიუთითებს, რომ აღნიშნული თანხით მოხდა მოსარჩელის მიერ მის მიმართ მეორე და მესამე მოპასუხეების ვალდებულების ნაწილობრივ გაქვითვა, რის შედეგადაც მის მიმართ მეორე და მესამე მოპასუხეების ვალდებულება შემცირდა 200 000 აშშ დოლარიდან 150 000 აშშ დოლარამდე [„... მშენებლებმა ო. ბ-ისათვის მიცემული დავალების საფუძველზე ო. ბ-ის მეშვეობით გადაიხადეს რ. ტ-ის კუთვნილი თანხის ნაწილი“; „... ვალის აღიარების ხელშეკრულებით რ. ტ-ის მიერ გადახდილი 200 000 აშშ დოლარიდან გაიქვითა 50 000 აშშ დოლარი და ვალის აღიარება მოხდა მხოლოდ 150 000 აშშ დოლარზე. ეს ფაქტი კი, ცხადია, ცალსახად ადასტურებს, რომ მშენებლებმა ეს თანხა გამოაკლეს რ. ტ-ის მიერ მათთვის გადაცემულ 200 000 აშშ დოლარს“].

86. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე უთითებს, რომ მან პირველ მოპასუხეს 50 000 აშშ დოლარი მშენებლობისათვის გადასცა და პირველი მოპასუხეც არ უარყოფს ამ თანხის მიღებას, პირველი მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს იმ გარემოების დადასტურება, რომ მისთვის გადაცემულ თანხას ჰქონდა სხვა დანიშნულება, კერძოდ, წარმოადგენდა არა სამშენებლო მიზნით გადაცემულ, არამედ სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლის შესაბამისად, მის მიმართ მეორე და მესამე მოპასუხეების ვალდებულების შესასრულებლად გადახდილ თანხას.

87. თუმცა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს თანხა მეორე და მესამე მოპასუხეების დავალებით, პირველი მოპასუხის წინაშე ამ უკანასკნელთა ვალდებულების შესასრულებლად გადასცა, არ დასტურდება არც მხარეთა ახსნა-განმარტებებით (გარდა თავად პირველი მოპასუხის ახსნა-განმარტებისა) და არც საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით (მათ შორის, მეორე მოპასუხის ჩვენებით და გამოძიების პროცესში მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებებით). მეორე და მესამე მოპასუხეების მიერ მოსარჩელის ან პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ ვალის აღიარება ამ გარემოების (მათი დავალებით მოსარჩელის მიერ პირვალი მოპასუხისათვის თანხის გადაცემის) დამადასტურებელ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, რადგან ვალის არსებობის აღიარებით ხდება ახალი ხელშეკრულების დადება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დგინდება ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, მიუხედავად ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა თუ ნამდვილობისა. ახალი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი ძალა არ არის დამოკიდებული ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივ ძალასა და შინაარსზე (იხ. სუსგ #ას-252-240-2016, 10 ივნისი, 2016 წელი).

88. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელისაგან 50 000 აშშ დოლარი შესაბამისი ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღო, რადგან საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, აგრეთვე არსებული მტკიცებულებებით, არ დასტურდება სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა.

89. სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება.

90. აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. ამასთან, მნიშვნელობა არ აქვს რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა თუ არა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც, ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შემცირების ხარჯზე.

91. უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში იგულისხმება, რომ პირმა ქონება მიიღო (შეიძინა) შესაბამისი იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რის გამოც აღნიშნული შენაძენი ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას. უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არ არის მნიშვნელოვანი რა საშუალებით გამდიდრდა პირი - მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია - ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.

92. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხისათვის თანხის გადაცემის ფაქტი ექცევა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის რეგულირების რეჟიმში და მიღებული შესრულება ექვემდებარება დაბრუნებას.

93. ო. ბ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გადაწყვეტილების გასაჩივრებული ნაწილის იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საკასაციო საჩივარიც არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

94. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების არსებობის შესახებ.

95. პალატა განმარტავს, რომ ვალის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად იღებს გარკვეული მოქმედებების შესრულების ვალდებულებას და, ამდენად, საკმარისია ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა. ვალის აღიარების ხელწერილით ხდება ვალის ამღიარებლის მხრიდან მოთხოვნის უფლების მქონე პირთან ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ ვალის ამღიარებელი ვალს, კრედიტორთან არსებული სამართალურთიერთობის საფუძველზე, როგორც თავის ვალს, ისე აღიარებს.

96. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან დადგენილია, რომ ვალის აღიარების შესახებ 2010 წლის 8 იანვრის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ მის ყველა არსებით პირობაზე (თანხის ოდენობა, გადახდის გრაფიკი), ამასთან, ვალის აღიარების თაობაზე თ. ნ-მა და გ. ს-მა ნება გამოხატეს ნოტარიუსთან, სადაც შედგა ხელშეკრულება და მოეწერა ხელი, საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი საქმეში წარმოდგენილი არ არის, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებული დასკვნა გააკეთა ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების არარსებობის შესახებ.

97. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ მოცემულ დავაში ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილობისათვის სამართლებრივად ღირებული იყო მეორე მოპასუხის მიერ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის ცნობა. როდესაც დავა ეხება ხელშეკრულების ბათილად აღიარებას და სარჩელი მიმართულია რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, ამასთან მოსარჩელე ერთი მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულების ბათილად აღიარებით მიზნად ისახავს პასუხისმგებლობა დააკისროს სხვა მოპასუხეს, მნიშვნელოვანია, სასამართლომ შეაფასოს, რა სამართლებრივ შედეგს ესწაფვის ეს მოპასუხე მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულების ბათილობის დადასტურებით. მოცემულ შემთხვევაში, ნათელია, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილად ცნობით მეორე მოპასუხე თავისუფლდება ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებისაგან ანუ აღიარებით მისთვის დგება სასარგებლო შედეგი. ასეთ პირობებში მისი აღიარების სამართლებრივი ვარგისიანობის შეფასება სასამართლოს პრეროგატივაა, რაც მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა.

98. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ არ დასტურდება ო. ბ-ესა და რ. ტ-ს შორის დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობის არსებობა.

99. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ნორმის ამგვარი დანაწესი განსაზღვრავს ხელშეკრულების დადების უმთავრეს წინაპირობას - მხარეთა ნების თანაარსებობას და შეთანხმებას მხარეთათვის მნიშვნელოვან პირობეზე. ამავე კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე.

100. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან გარდა მოსარჩელის ახსნა-განმარტებისა, რასაც არ ეთანხმება პირველი მოპასუხე, რომ მხარეთა შორის არსებობდა კონკრეტული სახის ვალდებულებით სახელშეკრულებო ურთიერთობა, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მხარეთა შორის დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობას, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მხარის მხოლოდ განმარტება, რომ ენდობოდა კონკრეტულ პირს და მას გადასცა თანხა, რომელიც, მისივე განმარტებით, უნდა გადაეცა მშენებლებისთვის, რაც არ მოხდა და ეს თანხა მიითვისა, არ ქმნის კონკრეტულ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლის წინაპირობას.

101. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ასევე კასატორის მითითებას, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა, რომლის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევაზე მიუთითებდა, დავალების ხელშეკრულების არსებობის დაუდგენლობის პირობებში სასამართლოს დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით უნდა დაეკმაყოფილებინა.

102. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მხარე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება მხარის მიერ აღწერილ კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები, რაც იმას გულისხმობს, რომ მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნის უფლება მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. შესაბამისად, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი შემადგენლობის არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

103. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის წარმოშობისათვის უნდა არსებობდეს ამ მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, ზიანი, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებლის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ-ერთი მათგანის არარსებობა, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია (იხ. სუსგ #ას-718-683-2015, 9 სექტემბერი, 2015 წელი).

104. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს, რომელიც ზიანის ანაზღაურებას დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის გამო ითხოვდა, სარჩელში სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე არ მიუთითებია.

105. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის დავალების ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობების დაუდგენლობის პირობებში, სასამართლომ პირველ მოპასუხეს მოსარჩელისაგან შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული თანხის დაბრუნება მართებულად დააკისრა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოებას, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად, ან განხორციელდა თუ არა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ისეთი სამართლებრივი შეფასების მოძებნა, რომელიც მოთხოვნას ყველაზე მეტად შეესაბამება, სასამართლოს პრეროგატივაა, რა დროსაც ერთ-ერთი საფუძვლით მოთხოვნის კვალიფიკაცია დანარჩენი სამართლებრივი საფუძლით მოთხოვნის წარმოშობას გამორიცხავს.

106. კასატორი ო. ბ-ე, ასევე, სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საადვოკატო ხარჯების ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში და მის გაუქმებას მოითხოვს იმ საფუძვლით, რომ საადვოკატო მომსახურების ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების შესახებ აპელანტის მოთხოვნაზე სააპელაციო პალატამ არ იმსჯელა თავის გადაწყვეტილებაში.

107. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას ზემოაღნიშნული მოტივით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე და აღნიშნავს შემდეგს:

108. საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების დაბრუნება (ან მხარეთა შორის განაწილება) სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, თუ სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. ამრიგად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის ინიციატივა შეიძლება მომდინარეობდეს როგორც სასამართლოს, ასევე მხარისაგან. ამასთან, კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება.

109. დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმის 7 დღიანი ვადის დენის დაწყებას კი კანონი უკავშირებს გადაწყვეტილების გამოცხადებას და არა მხარისათვის მის ჩაბარებას (იხ. სუსგ #ას-225-217-2012, 25 ივნისი, 2012 წელი), რადგან სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების შემდეგ მხარეებისათვის (სასამართლოსათვის) ცხადი ხდება, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია ერთ-ერთი იმ ხარვეზით, რასაც ითვალისწინებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

110. შესაბამისად, კანონის ზემოაღნიშნული იმპერატიული დათქმა ემსახურება იმ მიზანს, რომ სასამართლომ დროულად გამოასწოროს მის მიერ დაშვებული ხარვეზი (იხ. სუსგ #ას-795-754-2013, 29 ნოემბერი, 2013 წელი)

111. ზემოთ მოყვანილ ნორმათა ანალიზი იძლევა ცალსახა დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იმის თაობაზე, რომ მხარე საპროცესო კანონმდებლობით საკმარისად არის დაცული, რათა მან პროცესის მოგების შემთხვევაში დაიბრუნოს მის მიერ გაწეული ხარჯები და აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ #ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

112. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ო. ბ-ემ საადვოკატო მომსახურების ხარჯის მოპასუხისთვის დაკისრება მოითხოვა დაზუსტებული სარჩელით საქმის პირველ ინსტანციაში განხილვისას (იხ. ტ. I. ს.ფ. 91-92). აღნიშნული მოთხოვნა მან ასევე დააყენა სააპელაციო საჩივარშიც (ტ. II, 1-30), თუმცა სააპელაციო სასამართლოს თავის საბოლოო, 2015 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებაში აღნიშნულ საკითხზე არ უმსჯელია.

113. ამრიგად, პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ (სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებისას), თუ მოსარჩელეს (აპელანტს) მიაჩნდა, რომ მის რომელიმე მოთხოვნაზე სასამართლომ არ იმსჯელა, მას შეეძლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის შესაბამისად, მოეთხოვა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა, თუმცა მოსარჩელეს (აპელანტს) ამ უფლებით არ უსარგებლია. შესაბამისად, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია საადვოკატო ხარჯების ანაზღაურების შესახებ აპელანტის მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის გამო გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ო. ბ-ის და რ. ტ-ის საკასაციო საჩივრები, არ დაკმაყოფილდეს; უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე