საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-98-94-2016 26 ივლისი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – ზ. ა-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ,,ს- ი” (მოპასუხე)

მეორე კასატორი – შპს „ს-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ა-ე (მოსარჩელე)

პირველი კასატორის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება

მეორე კასატორის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება/განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება, ამავე სასამართლოს 2015 წლის 3 ნოემბრის საოქმო განჩინებები შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ: მტკიცებულებების დართვისა და გამოთხოვის თაობაზე, მოსამართლის აცილების თაობაზე, საქმის კოლეგიური შემადგენლობით განხილვის თაობაზე და, განსჯადობის წესების დარღვევის გამო, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანა, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევა

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გაუქმება, სამუშაოზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ს-სა“ (შემდეგში დამსაქმებელი, მოპასუხე, საწარმო ან მეორე კასატორი) და ზ. ა-ეს (შემდეგში დასაქმებული, მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) შორის, 2011 წლის 10 ნოემბერს, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება №403 (ტ.1.ს.ფ.21-29), რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე დასაქმდა ზესტაფონში საწარმოს №22 ავტოგასამართ სადგურზე, ცვლის უფროსის თანამდებობაზე, 2 თვიანი გამოსაცდელი ვადით.

2. დასაქმებულის ხელფასი განისაზღვრა 507 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. ორთვიანი გამოსაცდელი ვადის გასვლის შემდეგ, ხელშეკრულება გაგრძელდა უვადოდ („საქართველოს შრომის კოდექსი“ საქართველოს ორგანული კანონი, შემდეგში სშკ, მე-6 მუხლი; იხ. შრომითი ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ.21-29).

3. 2013 წლის 1 მარტს, მხარეთა შორის არსებულ შრომით ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება, რომლის საფუძველზეც დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, ხოლო ზეგანაკვეთური სამუშაოსათვის ანაზღაურება - 1 საათისათვის 2.79 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში.

4. საწარმოს დირექტორის, 2015 წლის 27 მარტის, №47გ/აგ ბრძანებით, 26 მარტიდან, დასაქმებული გათავისუფლდა სამსახურიდან სშკ-ის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და შეწყდა მასთან შრომითი ხელშეკრულება (ტ.1, ს.ფ 20). აღნიშნული ბრძანების ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა საოპერაციო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის 2015 წლის 27 მარტის მოხსენებითი ბარათი(ტ.1, ს.ფ.54-56).

5. 2015 წლის 1 აპრილს დასაქმებულმა განცხადებით მიმართა დამსაქმებელს, მოითხოვა სამუშაოდან გათავისუფლების დასაბუთება (ტ.1, ს.ფ.30). 2015 წლის 14 აპრილს საწარმომ მოსარჩელეს აცნობა, რომ მისი გათავისუფლების საფუძველი იყო საოპერაციო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის და ავტოგასამართი სადგურის მენეჯერის მოხსენებითი ბარათები, რომლებშიც აღნიშნული იყო, რომ დასაქმებულმა დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, კერძოდ: სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ეძინა სამუშაო ადგილზე, ასევე, კამათი და დაპირისპირება ჰქონდა ავტოგასამართი სადგურის თანამშრომლებთან.

6. მოსარჩელეს, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში, 2014 წლის ოქტომბერში და 2015 წლის 14 თებერვალს, სამსახურებრივი ვალდებულების შესრულებისას, ძილის გამო, ორჯერ დაედო დისციპლინური სახდელი და ჯარიმის სახით ხელფასის 20%-დაექვითა.

7. ავტოგასამართი სადგურის შინაგანაწესისა და აგს ცვლის უფროსის თანამდებობრივი ინსტრუქციის შესაბამისად, ცვლის უფროსის ძირითადი ვალდებულებაა საწვავის გაყიდვის ორგანიზება მაღალ დონეზე, რა დროსაც, სხვა საკითხებთან ერთად, მისი მოვალეობაა სააღრიცხვო ბლანკებში ჩანაწერების შეტანა, ოპერატიული ანგარიშების შედგენა, საანგარიშო ჟურნალის შევსება და ანგარიშის წარდგენა. მას ეკრძალება ძილი სამუშაო ადგილას. მეორე (ღამის) ცვლაში, ცვლის უფროსს უფლება აქვს დაისვენოს, მათ შორის, თავის ოთახში, დადგენილი გრაფიკით, 15-30 წუთით, 02:00 - დან 02:15 საათამდე.

8. 2014 წლის იანვრის ბოლოს, დამსაქმებელმა, შინაგანაწესის შესაბამისად, სამუშაოზე არ დაუშვა ნასვამი დასაქმებული, რის გამოც მათ შორის მოხდა სიტყვიერი კონფლიქტი, რამაც გარკვეული დროით გამოიწვია ავტოგასამართი სადგურის მუშაობის შეჩერება.

9. 2015 წლის 14 თებერვალს, დღისით, მოსარჩელე არ ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, ვინაიდან იგი ისვენებდა და, სოფელში გამგზავრებამდე, საკუთარ ავტომობილში საწვავის ჩასასხმელად, შეიარა საწარმოს №22 ავტოგასამართ სადგურზე, სადაც შეესწრო ფაქტს, რომ უფროსი ოპერატორი დამლაგებელს აძლევდა შენიშვნას, ხოლო ეს უკანასკნელი ტიროდა. დასაქმებული გამოესარჩლა დამლაგებელს და ოპერატორს უთხრა, რომ ის დედისტოლა ქალი იყო, ხოლო ოპერატორმა უპასუხა, რომ ასრულებდა სამსახურეობრივ მოვალეობას და მოსარჩელე არ უნდა ჩარეულიყო მის საქმიანობაში. აღნიშნულის გამო მოსარჩელესა და ოპერატორს შორის მოხდა სიტყვიერი შეკამათება.

10. 2015 წლის 24 მარტს, 02:05 საათზე №22 ავტოგასამართი სადგურის მენეჯერი, თანამშრომელთა შემოწმების მიზნით, მივიდა სადგურზე და ოთახში მყოფ დასაქმებულს გარედან გადაუღო ფოტოსურათები, შემდეგ გააგრძელა საუბარი სხვა თანამშრომლებთან, რა დროსაც მასთან მივიდა მოსარჩელე. ამ უკანასკნელს მენეჯერმა უთხრა, რომ ძილის დროს გადაუღო ფოტოსურათი, რასაც მიაწვდიდა ხელმძღვანელობას. დასაქმებული დაემუქრა მენეჯერს, რომ პასუხს აგებინებდა.

11. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებულ მოხსენებით ბარათში, საოპერაციო დეპარტამენტის უფროსი დასაქმებულის დარღვევებზე აპელირებისას, სწორედ 2015 წლის 14 თებერვლისა და 24 მარტის ფაქტებს ეყრდნობა, რაც საფუძვლად დაედო დასაქმებულის გათავისუფლებას (იხ. ამ განჩინების მე-9 და მე-10 პუნქტები).

12. საქმის მასალებშია განთავსებული ავტოგასამართ და გაზგასამართ სადგურებზე მომუშავე თანამშრომელთა შინაგანაწესი, რომლის მიხედვითაც: ცვლის უფროსისათვის სამუშაო საათები აგს-ზე დაყოფილია ორ 12 საათიან ცვლად. პირველი ცვლა იწყება 09 სთ-ზე და მთავრდება 21 სთ-ზე, ხოლო მეორე ცვლა 21-დან 09 საათამდეა (იხ. ტ.1, ს.ფ.74). თავისი პირდაპირი მოვალეობების გარდა, ცვლის უფროსი, მისი თანამდებობრივი ინსტრუქციების შესაბამისად, ვალდებულია, მოამზადოს და ჩააბაროს ეტაპობრივი ანგარიში; დასვენებისათვის გამოყოფილია მეორე ცვლაში 02 სთ-დან 02.15 სთ-მდე.

13. დასაქმებულმა 2015 წლის 21 აპრილს სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის წინააღმდეგ, მოითხოვა სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე გამოცემული ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია საქართველოს კონსტიტუცია, სშკ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 316-ე 317-ე 361-ე, 408-ე და 411-ე მუხლები.

14. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებით დასაქმებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი საწარმოს დირექტორის 2015 წლის 27 მარტის N47 აგ/გ-ის ბრძანება, მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებისა და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, სასამართლომ იგი აღადგინა #22 აგს-ის ცვლის უფროსის თანამდებობაზე. მოსარჩელის სასარგებლოდ, საწარმოს დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, 2015 წლის 27 მარტიდან მის სამუშაოზე აღდგენამდე, ყოველთვიურად 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. მოსარჩელეს უარი ეთქვა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევაზე, დაუსაბუთებლობის გამო.

15. სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციით, „ევროპის სოციალური ქარტიით“, „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების საერთაშორისო პაქტის“ მე-6 მუხლით, „ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის“ 22-ე, 23-ე მუხლებით, 1982 წლის „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ 158-ე კონვენციით, იმავე აქტის 166-ე რეკომენდაციით, სშკ-ის 32-ე,37-ე, 38-ე, 44-ე, 53-ე მუხლებით, სსკ-ის 50-ე, 54-ე, 361-ე, 115-ე, 405-ე, 408-ე, 409-ე, 411-ე მუხლებით და განმარტა, რომ დამსაქმებელი ვალდებული იყო, მიეთითებინა დასაქმებულისათვის დისციპლინის დარღვევაზე და მიეცა დამატებითი ვადა ნაკლის გამოსასწორებლად, ანუ დამსაქმებელს მოსარჩელის წინააღმდეგ ყველაზე მკაცრი ღონისძიება კი არ უნდა გამოეყენებინა, არამედ უნდა გაეფრთხილებინა იგი სხვა დისციპლინური სახდელით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულს არ დაურღვევია შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულება იმდენად უხეშად, რაც მისი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მკაცრი და მძიმე ფორმით სამუშაოდან უპირობოდ დათხოვნის საფუძველი შეიძლებოდა გამხდარიყო, შესაბამისად, გასაჩივრებული ბრძანება დაუსაბუთებელი და უკანონო იყო, რის გამოც იგი ბათილად იქნა ცნობილი.

16. რაიონულმა სასამართლომ, აგრეთვე მიუთითა მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების როგორც სამართლებრივ (სშკ-ის 37.1.“ზ“), ისე ფაქტობრივ (ტ.1, ს.ფ.55-56) საფუძვლებზე და აღნიშნა: იმის დასადგენად, დაარღვია თუ არა დასაქმებულმა შრომითი ხელშეკრულება და რამდენად არსებითია დარღვევა, უნდა შეფასდეს დასაქმებულის ის ქმედება, რაც ადმინისტრაციის მხრიდან მისი სამსახურებრივი მოვალეობების დარღვევად იქნა მიჩნეული, ანუ დასაქმებულს დარღვეული უნდა ჰქონდეს შრომითი ხელშეკრულებით ან/და შინაგანაწესით განსაზღვრული პირობები, არც გათავისუფლების ბრძანების დასაბუთებაში და არც მოხსენებით ბარათებში მითითებული არ არის შინაგანაწესის, ასევე თანამდებობრივი ინსტრუქციის რომელი პუნქტებით გათვალისწინებული ვალდებულებები დაარღვია დასაქმებულმა.

17. სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა, ფორმალურად შეწყდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევა). მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე განმარტავდა, დასაქმებული მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს სისტემატურად არღვევდა, თუმცა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ის არ გათავისუფლებულა სშკ-ის 37-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ამასთან, საწარმოს რეგიონალური მენეჯერი მიუთითებდა, რომ დასაქმებულს არ გააჩნდა სათანადო კვალიფიკაცია და ხარისხიანად ვერ ადგენდა ანგარიშებსა და სათანადო დოკუმენტებს, თუმცა, სამუშაოდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად, საწარმოს, არც სშკ-ის 37-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი მიუთითებია (დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან). რაიონულმა სასამართლომ, ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ დამსაქმებელს არ ევალება ბრძანებაში სამართლებრივი საფუძვლის მითითება და რომ დასაქმებული შესაძლოა სამუშაოდან გათავისუფლდეს ბრძანებაში მითითებულის ნაცვლად, სხვა საფუძვლითაც, ამ კონტექსტში სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკაზეც მიუთითა (სუსგ - №ას-1391-1312-2012, 10.01.2014წ.).

18. სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასაქმებულს, გათავისუფლების დასაბუთების გაცნობისთანავე, შეუძლია სადავო გახადოს ეს საფუძვლები. მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების დასაბუთებაში მითითებულია კონკრეტული ფაქტები და სასამართლოს ფუნქციაა, დაადგინოს სწორედ ამ ფაქტების არსებობა, შეაფასოს ისინი, შეამოწმოს მათი შესაბამისობა გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებულ ნორმატიულ საფუძვლებთან. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავის განხილვისას, იგი უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ დასაბუთებაში მითითებული იურიდიული ფაქტებით და არ უნდა იკვლიოს დასაქმებულის მუშაობის განმავლობაში მომხდარი ახალი გარემოებები, რომლებიც შესაძლოა ყოფილიყო სამუშაოდან გათავისუფლების მიზეზი, მაგრამ საფუძვლად არ დადებია გათავისუფლების ბრძანებას.

19. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან დასაქმებული გათავისუფლებული იყო დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის გამო, ხოლო თუ რა მიიჩნევა უხეშ დარღვევად ეს არც შრომის კოდექსით და არც მხარეთა შეთანხმებით არ ყოფილა განმარტებული, კონკრეტულ შემთხვევაში, ვალდებულების უხეშ დარღვევად მიჩნეული უნდა ყოფილიყო, თავისი არსით, მძიმე გადაცდომა, რამაც გამოიწვია ავტოგასამართი სადგურის მუშაობის შეფერხება და პარალიზება, საწვავის გაყიდვის შეფერხება, დამსაქმებლისათვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენება ან ზიანის დადგომის რეალური საფრთხე, რასაც განსახილველ საქმეში ადგილი არ ჰქონია.

20. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეზე მნიშვნელოვანია გათავისუფლების დასაბუთებაში და მოხსენებით ბარათებში მოყვანილი ფაქტებიდან გამოიყოს სამი ძირითადი მომენტი, კერძოდ: 2015 წლის 14 თებერვალს დასაქმებულის კამათი და მუქარა უფროს ოპერატორთან, იმავე წლის 24 მარტს, სამუშაოზე ყოფნისას დასაქმებულის ძილის ფაქტი, კამათი და მუქარა მენეჯერისადმი. მტკიცების ტვირთის ობიექტურად განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, დამსაქმებელმა უნდა დაადასტუროს იმ გარემოებების არსებობა, რაც საფუძვლად უდევს დასაქმებულის გათავისუფლებას.

21.სასამართლოს დასკვნით, საწარმომ 2015 წლის 24 მარტს დასაქმებულის ძილის ფაქტი უტყუარად ვერ დაადასტურა, და, ასეც რომ ყოფილიყო, თავად დამსაქმებლის პრაქტიკიდან გამომდინარე, ასეთი დარღვევა ვალდებულებათა უხეშ დარღვევად ვერ იქნებოდა მიჩნეული (მსგავს ფაქტებზე საწარმო ყველა თანამშრომლისადმი იყენებდა ხელფასიდან თანხის დაქვითვის სისტემას, მათ შორის, მოსარჩელის მიმართაც წარსულში რამდენჯერმე ჰქონდა ამ სახის ჯარიმა გამოყენებული). რაც შეეხება რეგიონალური მენეჯერის განმარტებას, რომ დამსაქმებელს აქვს პრაქტიკა, ერთი თვის განმავლობაში სამუშაოზე მუშაკის განმეორებითი ძილის ფაქტის გამოვლენისას, გაათავისუფლოს ის სამსახურიდან, განსახილველ შემთხვევაში კი მარტში მოსარჩელე განმეორებით იქნა შემჩნეული, რომ ცვლაში ეძინა, სასამართლომ ვერც ეს მიიჩნია მოპასუხის მხრიდან უტყუარად დადასტურებულად, ვინაიდან სათანადო წესით არ ყოფილა წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება.

22. სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხემ, ასევე უტყუარად ვერ დაადასტურა 2015 წლის 24 მარტს, მოსარჩელის შეკამათებისა და მუქარის ფაქტი მენეჯერთან. აღნიშნული ფაქტი სხვადასხვაგვარად განმარტეს მოწმეებმა, სასამართლომ შეაფასა მოწმეთა განსხვავებული განმარტებები და აღნიშნა, რომ დასაქმებულის სიტყვიერი კამათი მენეჯერთან იყო მცირეხნიანი, რასაც სამუშაო პროცესის შეფერხება არ მოჰყოლოა და იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ იქვე მდგომ ერთ-ერთ მოწმეს, საერთოდ არ შეუნიშნავს. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მოსარჩელის კამათი მენეჯერთან იმით იყო გამოწვეული, რომ იგი არ ეთანხმებოდა მას, რომ ცვლაში ეძინა და, იმ შემთხვევაში, თუ დასაქმებულს პრობლემები შეექმნებოდა, ის აუცილებლად გაასაჩივრებდა და მენეჯერსაც პასუხს აგებინებდა. რაიონული სასამართლოს დასკვნით, დასაქმებულის პოზიცია საკუთარი უფლებების დაცვას ეხებოდა და ასეთ ვითარებაში შეკამათება და ასეთი სახის მუქარა არ უნდა მიჩნეულიყო ისეთ უხეშ დარღვევად, რაც სამუშაოდან გათავისუფლების უპირობო საფუძველი გახდებოდა.

23. სასამართლომ 2014 წლის 14 თებერვლის კონფლიქტზე აღნიშნა, რომ ვერც აღნიშნულ ფაქტს მიიჩნევდა დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი ვალდებულების დარღვევად, ვინაიდან იმ კონკრეტულ მომენტში, იგი როგორც მომხმარებელი, ისე იმყოფებოდა ავტოგასამართ სადგურზე, ამასთან, გასათვალისწინებელი იყო კონფლიქტის მიზეზები (იხ. ამ განჩინების მე-9 პუნქტი), რასაც მოწმეებიც ადასტურებდნენ. სასამართლომ იმასაც მიაქცია ყურადღება, რომ აღნიშნულ ფაქტზე განმარტებითი ბარათი არც დასაქმებულს ჩამოართვეს და არც დამლაგებელს, არამედ მხოლოდ ოპერატორს, რითაც დამსაქმებელმა არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენა საკუთარი თანამშრომლები.

24. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანება დაუსაბუთებელი და უკანონო იყო, რის გამოც იგი ბათილად უნდა მიჩნეულიყო. შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენა იყო, ამდენად, სარჩელი იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დასაბუთებული იყო.

25. სასამართლომ, სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით, განმარტა, რომ დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. ამასთანავე, შრომითი ხელშეკრულების საფუძვლის ბათილად ცნობა, შედეგობრივი თვალსაზრისით, იწვევდა ბათილობამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენასა და იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც დასაქმებულს მიადგა დამსაქმებლის არამართლზომიერი გათავისუფლებით. განსახილველ შემთხვევაში, 2011 წლის 10 ნოემბრის შრომით ხელშეკრულებაში დასაქმებულის ხელფასი განისაზღვრა 507 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. 2013 წლის 1 მარტს მხარეთა შორის არსებულ შრომით ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება, რომლის მიხედვითაც, დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება შეადგენს 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. ვინაიდან კანონი ითვალისწინებს მხოლოდ შრომის ანაზღაურების გაცემას, შესაბამისად, დასაქმებულის სასარგებლოდ, საწარმოს დაეკისრა 2015 წლის 27 მარტიდან, მის აღდგენამდე, ყოველთვიურად, 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ლარში.

26. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ.

26.1 დასაქმებულმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა, გადაწყვეტილების შეცვლა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში და მოპასუხისათვის, ყოველთვიურად, 507 აშშ დოლარის ეკვივალენტის დაკისრება ლარში;

26.2. დასაქმებულის პრეტენზიით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მოთხოვნა გადაწყვეტილების დაუყონებლივ აღსრულებასთან დაკავშირებით.

26.3. საწარმოს სააპელაციო საჩივარი შემდეგ საფუძვლებს ემყარებოდა:

26.3.1. სასამართლომ არ განიხილა და არ შეაფასა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია, რომლითაც დასტურდებოდა დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერება და, რაც, თავის მხრივ, შესაგებლის საფუძვლად მითითებულ გარემოებებს ასაბუთებდა;

26.3.2 სასამართლომ არ განიხილა და არ შეაფასა ის გარემოებები, რომ გათავისუფლებამდე დასაქმებულის მიერ, შრომითი ვალდებულებების დარღვევის ფაქტებს ჰქონდა არაერთჯერადი და სისტემატური ხასიათი, შესაბამისად, მოსარჩელესთან ხელშეკრულების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო დასაქმებულის მხრიდან ვალდებულების სისტემატური დარღვევის ფონზე მორიგი დარღვევის ფაქტი, რომლის ჩადენამდეც დასაქმებულს სამჯერ ჰქონდა შეფარდებული შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიება;

26.3.4. სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას. ამასთან, სასამართლომ დაარღვია განსჯადობის საკითხი - მიიღო და განიხილა ისეთი სარჩელი, რომელიც მას განსჯადობით არ ექვემდებარებოდა. არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მხრიდან ხელშეკრულების არაერთჯერადი დარღვევის ფაქტი, რაც მოწმეებმაც დაადასტურეს. სასამართლომ არ შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები.

26.3.5. საწარმომ, სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და დასაქმებულის სარჩელის უარყოფა.

27. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დასაქმებულისა და დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.3, 1.4 და მე-2 პუნქტების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დასაქმებული აღდგენილ იქნა საწარმოში უფროსი მოლარე ოპერატორის თანამდებობაზე; საწარმოს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2015 წლის 27 მარტიდან, მის სამუშაოზე აღდგენამდე, ყოველთვიურად, 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. სამი თვის ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში (299X3=897 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში) გადაწყვეტილება მიქცეულ იქნა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

28. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეში განთავსებული მტკიცებულებები, შეაჯერა ისინი მხარეთა განმარტებებთან, გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო რიგ გარემოებებთან დაკავშირებით, დამატებით იმსჯელა და გამოიტანა დასკვნები, კერძოდ:

28.1 საწარმოს პრეტენზია რაიონული სასამართლოს არაგანსჯად სასამართლოდ მიჩნევასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია, რადგან განსახილველი შემთხვევა შრომით სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა, რომელიც ზესტაფონში უნდა შესრულებულიყო და, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის გათვალისწინებით, განსჯად სასამართლოს, სწორედ ზესტაფონის რაიონული სასამართლო წარმოადგენდა;

28.2 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მისი დაუყოვნებლივ აღსრულების ნაწილში უარის თქმის თაობაზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, კერძოდ: გადაწყვეტილება დაუყონებლივ აღსასრულებლად უნდა მიქცეულიყო სამი თვის ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში.

29. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებული მოხსენებითი ბარათისა და საქმეში წარმოდგენილი არაერთი მოხსენებითი ბარათის გაანალიზების შედეგად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არცერთ მათგანში არ იყო მითითება კონკრეტულად დასაქმებულის მიერ თანამდებობრივი ინსტრუქციის ან შინაგანაწესის დარღვევაზე. ეს იყო მხოლოდ ზოგადი ხასიათის დოკუმენტი, რომელიც ვერ ადასტურებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ სწორედ მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დარღვევების გამო მიმართავდა საოპერაციო დეპარტამენტის უფროსი საწარმოს ხელმძღვანელობას შესაბამისი ზომების მისაღებად. სასამართლომ ისიც უდავოდ დაადგინა, რომ მოხსენებითი ბარათების შედგენისა და საწარმოს დირექტორისადმი მიმართვის თარიღები არ ემთხვეოდა ერთმანეთს.

30. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ უდავო იყო, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლება ორ კონკრეტულ ფაქტს ემყარებოდა (იხ. ამ განჩინების მე-9 და მე-10 პუნქტები), თუმცა, მოპასუხემ უტყუარად და სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა საკუთარი პოზიცია.

31.სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის აღდგენის თაობაზეც და, მოპასუხე საწარმოს წერილის საფუძველზე, დაასკვნა, რომ საწარმოში აღარ არსებობდა ცვლის უფროსის შტატი, შესაბამისად, მიიჩნია, რომ დასაქმებულის აღდგენა უნდა მომხდარიყო აღნიშნული თანამდებობის ტოლფას თანამდებობაზე - უფროს მოლარე ოპერატორად.

32. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დასაქმებულის პოზიცია ხელფასის ოდენობასთან დაკავშირებით და მიუთითა ხელშეკრულების ცვლილების ფაქტზე, ისევე, როგორც საქმის განმხილველმა რაიონულმა სასამართლომ, რომ შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში (იხ. ამ განჩინების 25-ე პუნქტი) .

33. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა სსსკ-ის 389-ე, 102-ე მუხლებით; სსკ-ის 54-ე მუხლით; სშკ-ის 38-ე მუხლით.

34. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. დასაქმებულმა მოითხოვა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანა, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და გადაწყვეტილების დაუყონებლივ აღსასრულებლად მიქცევა, ხოლო დამსაქმებელმა -გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დასაქმებულის სარჩელის უარყოფა.

35. დასაქმებულის საკასაციო საჩივრის არგუმენტებია:

35.1 სააპელაციო სასამართლოს მიერ შრომის ანაზღაურების დადგენა, მხოლოდ 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, არასწორია, ვინაიდან წარმოდგენილი დოკუმენტების მიხედვით ირკვევა, რომ 2014 წლის იანვარში ხელფასი შეადგენდა 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში და ამას ემატება ზეგანაკვეთური 208 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, რაც ერთიანობაში შეადგენს 507 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში;

35.2. საწარმო არაკეთილსინდისიერებას იჩენს, ვინაიდან მას საქმის წარმოების არც ერთ ეტაპზე არ მიუთითებია ცვლის უფროსის თანამდებობის გაუქმების შესახებ, და, ბუნებრივია, მის მიერ დასაქმებულის უკანონოდ გათავისუფლების გამო, ის შეეცდება, მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა მიეღო ცნობა აღნიშნულის თაობაზე და არ უნდა შეეტანა ცვლილება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შესაბამის ნაწილში.

36. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი დამყარებულია შემდეგზე:

36.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სამართლებრივი და ფაქტობრივი თვალსაზრისით, არ აკმაყოფილებს გადაწყვეტილებისათვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებს. მასში არ არის მითითებული სამართლის ნორმები, რომლითაც იხელმძღვანელა სასამართლომ. სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 377-ე მუხლის მოთხოვნები, ასევე, არ გაითვალისწინა ის მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდებოდა დასაქმებულის მიერ ვალდებულებების დარღვევის და არაჯეროვანი შესრულების ფაქტები, ამასთან, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა ნორმები, შედეგად კი უკანონო გადაწყვეტილება გამოიტანა;

36.2. დასაქმებულს შრომითი ხელშეკრულებით ევალებოდა სამუშაოს კეთილსინდისიერად შესრულება და დისციპლინის დაცვა, სწორედ მხარეთა კეთილსინდისიერებაზეა მსჯელობა სუსგ-ში # ბს-578-558 (კ-13), კასატორი უთითებს ასევე საკასაციო სასამართლოს განჩინებაზე # ას-411-384-2010, რომლის მიხედვით გათავისუფლების ბრძანებაში სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობას არ გამოუწვევია ბრძანების ბათილობა. კასატორი აღნიშნავს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანებაში სშკ-ის 37-ე მუხლის „ზ“ პუნქტის ნაცვლად, თუკი „თ“ პუნქტი იქნებოდა მითითებული, მაშინ სასამართლო კანონიერად მიიჩნევდა ბრძანებას, რაც სასამართლოს მიერ სადავო სამართალურთიერთობის განხილვის ფორმალურობას ადასტურებს. დამსაქმებლის მოსაზრებით, არაფერი იცვლება იმით, რომ ბრძანებაში „ზ“ პუნქტია ჩაწერილი;

36.3. კასატორი უთითებს სსკ-ის 319-ე მუხლით გათვალისწინებულ სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპზე იმ კონტექსტში, რომ კანონმდებლობით აღიარებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი უგულებელყო სასამართლომ, რომელმაც ვერ განსაზღვრა დავის საგანი და სრულყოფილად ვერ დაადგინა სადავო გარემოებების წრე. გარდა ამისა, არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენება, ისევე, როგორც, დასაქმებულის მხრიდან განხორციელებული მუქარა და მის მიერ გამოწვეული კონფლიქტები;

36.4 სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა ის მნიშვნელოვანი გარემოებები, რომლებიც საქმის სწორი გადაწყვეტის საწინდარი იქნებოდა. კერძოდ, არ დაადგინა სწორად სამუშაო ცვლის დროს დასაქმებულის ძილის ფაქტი და, აღნიშნულთან დაკავშირებით, არ გაიზიარა ყველა მოწმის ჩვენება, გაითვალისწინა მხოლოდ იმ მოწმის ჩვენება, რომელმაც დასაქმებულის სასარგებლოდ განმარტა ფაქტები. სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ საწარმო, მისი პრაქტიკიდან გამომდინარე, ვალდებული იყო, დარღვევის ყოველ ფაქტზე გამოეყენებინა სანქცია, დასაქმებულისათვის ხელფასიდან თანხის დაქვითვის სახით.

37. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის11 თებერვლის განჩინებით, წარმოებაში მიიღო დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი, ხოლო - 15 მარტს დასაქმებულის საკასაციო განაცხადი,სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად. 2016 წლის 15 აპრილის განჩინებით, საკასაციო სასამართლომ დასაშვებად ცნო ორივე საკასაციო განაცხადი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ხოლო იმავე წლის 14 ივნისის განჩინებით, გადაწყდა საქმის ზეპირი მოსმენა 15 ივლისის სხდომაზე.

38. საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის ეტაპზე, 2016 წლის 15 ივლისს გამოცხადებულმა მხარეებმა შემდეგნაირად წარმოაჩინეს საკუთარი პოზიციები:

38.1 პირველმა კასატორმა (დასაქმებული) მორიგების შესახებ სასამართლოს შეთავაზების პასუხად განმარტა, რომ წინა ინსტანციის სასამართლოებშიც იყო საუბარი ამაზე, თუმცა, დასაქმებული, როგორც სარჩელის აღძვრისას, ისე დღესაც მზად არის მორიგებაზე იმ პირობით, რომ თუკი საწარმო აღადგენს დასაქმებულს პოზიციაზე, ეს უკანასკნელი კი დაუყოვნებლივ დაწერს განცხადებას და წამოვა სამსახურიდან, ასევე, ერთი წლის განაცდურს ითხოვს მოპასუხისაგან. დასაქმებულმა დააზუსტა, რომ იგი ითხოვს გათავისუფლების საფუძვლის შეცვლას მორიგების ფარგლებში, კერძოდ, ბრძანებაში მიეთითოს არა დისციპლინირება, არამედ დასაქმებულის გათავისუფლება პირადი განცხადების საფუძველზე. დასაქმებულის წარმომადგენლის განმარტებით, დასაქმებული 2014 წლის თებერვლის შემდეგ 329. 90 აშშ დოლარს იღებდა, მოსარჩელეს დაემატა სამსახურებრივი ფუნქციები და გაეზარდა კიდეც ხელფასი.

38.2 მეორე კასატორმა (დამსაქმებელი) განმარტა, რომ დასაქმებულს განსხვავებული პოზიცია ჰქონდა ადრე, ახალი პირობა გააჟღერა საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, ამასთან, დამსაქმებელმა უკვე გადაიხადა 3 თვის განაცდური საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით. 2013 წლის მარტიდან გათავისუფლებამდე დასაქმებულს მეტი თანხაც დაერიცხა რეალურად. მართალია, ხელშეკრულებაში ჩაწერილია კონკრეტული თანხა აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, თუმცა, გადახდა მიმდინარეობდა 2.00 ნიშნულით ლართან მიმართებაში, რაც რეალურად დასაქმებულის ინტერესებში შედიოდა, ასევე, გასათვალისწინებელია საგადასახადო ვალდებულებებიც, რაც უნდა აისახოს სასამართლოს განჩინებაში, თუკი მხარეები მორიგდებიან.

39.მხარეებს მიეცათ ვადა მორიგების პირობების შესათანხმებლად 25 ივლისის ჩათვლით, ამასთან, განემარტათ, რომ მოლაპარაკების მიუღწევლობის შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე მიიღებდა გადაწყვეტილებას 26 ივლისს.

40. კასატორებს არ წარმოუდგენიათ სასამართლოსთვის წინადადება მორიგების თაობაზე, შესაბამისად, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საკასაციო საჩივრები არსებითად იქნა განხილული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

სასამართლო საკასაციო საჩივრების სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების, საქმის მასალების შესწავლის, მტკიცებულებათა შეჯერებისა და გაანალიზების შედეგად მიიჩნევს, რომ არ უნდა დაკმაყოფილდეს როგორც დასაქმებულის, ისე დამსაქმებლის საკასაციო განაცხადი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს, შემდეგი არგუმენტაციით:

41. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრების ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არცერთ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და ქვემოთ იმსჯელებს თითოეული საკასაციო განაცხადის უარყოფის საფუძვლებზე.

42. დასაქმებულის საკასაციო პრეტენზიაზე მსჯელობისას, სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ მისი შედავება არ არის გამყარებული სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებებით, რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, დაეკმაყოფილებინა საკასაციო განაცხადი. პირველი კასატორის პრეტენზიები (იხ. ამ განჩინების 35-ე პუნქტი) დაუსაბუთებელია, რადგან სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია, რომ საწარმოში აღარ არსებობს ცვლის უფროსის შტატი და განხორციელებული ცვლილებების შემდეგ, უფროსი მოლარე ოპერატორი ასრულებს მსგავს სამუშაოს, რაც ცვლის უფროსის ტოლფას თანამდებობად ითვლება (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4-81-4.85 ქვეპუნქტები, ტ.2, ს.ფ. 184-185). სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი, რომლის შესაბამისად: „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი...“. ამ კონტექსტში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას, კერძოდ: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა, კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (იხ. სუსგ #ას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; ას-931-881-2015., 29.01.2015წ) - იხ. სუსგ # ას-1083-1020-2015, 15.04.2016წ.

43. დასაქმებულის საკასაციო პრეტენზია შრომის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან აღნიშნული საკითხი ასევე გამოკვლეულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4-86-4.89 ქვეპუნქტები, ტ.2, ს.ფ. 185-186), რაც შეეხება ზეგანაკვეთური სამუშაოსათვის ანაზღაურებას (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი), აღნიშნული პირობითი ხასიათის შეთანხმებაა და არა კონკრეტული გასამრჯელო, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მითითებას სშკ-ის მე-6 მუხლის მე-9 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობებია შრომის ანაზღაურება და გადახდის წესი, ხოლო ამავე კოდექსის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლა შესაძლებელია მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით. მხარეები კი შეთანხმდნენ ყოველთვიურად 299 აშშ დოლარის ეკვივალენტურ ხელფასზე ლარში.

44. დასაქმებულის საკასაციო მოთხოვნას, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევას ეხება, სამართლებრივად აზრი ეკარგება, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (განჩინება) ძალაში შედის დაუყოვნებლივ, მისი გამოცხადებისთანავე (სსსკ-ის 264-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

45. დამსაქმებლის საკასაციო პრეტენზიების (იხ. ამ განჩინების 36-ე პუნქტი) უარყოფისას, სასამართლო, ყურადღებას ამახვილებს საკასაციო საფუძვლების დაუსაბუთებლობაზე და უზენაესი სასამართლოს # ას 278-264-2016-17.06.2016წ. განჩინებაზე უთითებს: „მნიშვნელოვანია შრომით დავებზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გამოყენება, რადგან საკასაციო სასამართლო, დასაქმებულის გათავისუფლების კანონიერებაზე მსჯელობისას, შრომის კოდექსთან ერთად, იმ საერთაშორისო აქტების გამოყენების სავალდებულოობაზე უთითებს, რომლებიც იცავს დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან, მათ შორის, ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლი (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №1876_რს დადგენილებით), რომლის თანახმად შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარე სახელმწიფოები ვალდებულებას კისრულობენ აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება (იხ. სუსგ-ები #ბს-822-788(კ-06), 06.02.2007წ; #ას-527-495-2010, 11.10. 2010წ; #545-513-2012, 05.10.2012წ.) ამდენად, დასაქმებულის სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლების შესახებ, ქარტიით დადგენილი სტანდარტის ფარგლებში, მეორე კასატორის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო სამართალურთიერთობის ფორმალურ განხილვასა და დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლად სშკ-ის 37-ე მუხლის ნებისმიერი ქვეპუნქტის მითითების შესაძლებლობის შესახებ, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, გარდა ამისა, მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიც კი იმდენად არათანმიმდევრული და უსაფუძვლოა, რომ შეუძლებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების საფუძველზე, განსახილველი ურთიერთობის განსხვავებული სამართლებრივი შეფასება.

46. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარში მითითებული არცერთი არგუმენტი არ არის დასაბუთებული, კერძოდ: გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით იმთავითვე მართებულად განისაზღვრა, რომ განხილვის საგანია დასაქმებულის გათავისუფლების კანონიერება, საწარმოს ბრძანებაში მითითებული სამართლებრივი საფუძვლის შესატყვისობა დამსაქმებლის მიერ დასახელებულ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებთან. სააპელაციო სასამართლომ დეტალურად გამოიკვლია მოდავე მხარეთა განმარტებები, მტკიცებულებები, მათ შორის თითოეული მოწმის პოზიცია ასახა და შეაჯერა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, ასევე, დასაბუთებულად არის გამოყენებული სამართლის ის ძირითადი ნორმები, რომელიც სადავო შრომით ურთიერთობას უკავშირდება და ამ კონტექსტში სრულიად დაუსაბუთებელია კასატორის აპელირება სსკ-ის 319-ე მუხლზე რადგან შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (იხ. სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი), ხოლო შრომითი ურთიერთობისას მხარეებმა უნდა დაიცვან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული ადამიანის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები (იხ. სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას.

47. „საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან განთავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ეს ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, გაზიარებული ვერ იქნება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ დამსაქმებლის ინიციატივით ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია და, შესაბამისად, დამსაქმებელი არაა ვალდებული, დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის კონკრეტული მიზეზი მიუთითოს“ - იხ. სუსგ # 1391-1312-2012, 10.01.2014წ.

48. მეორე კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც ეხება 2015 წლის 3 ნოემბრის განჩინების გასაჩივრებას, როდესაც დამსაქმებელმა წარადგინა რამდენიმე შუამდგომლობა: დამატებითი მტკიცებულების დართვისა და გამოთხოვის, ასევე, მოსამართლის აცილების, საქმის კოლეგიური შემადგენლობით განხილვის, განსჯადობის წესების დარღვევის გამო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ და არცერთი მათგანი არ დაკმაყოფილდა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასახელებული განჩინების გასაჩივრებაზე მითითების გარდა, არ არის მითითებული მისი გასაჩივრების კონკრეტული საფუძვლები, რაც პრეტენზიის დაუსაბუთებლობაზე მიუთითებს და სწორედ ამ მოტივაციით ვერ იქნება გაზიარებული (იხ. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 201-213).

49. სასამართლოს, საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის შედეგად მიაჩნია, რომ არ არსებობს დასაბუთებული პრეტენზიები არც მოსარჩელის და არც მოპასუხის მხრიდან. კასატორების მიერ მითითებულ დარღვევებს არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები), აღნიშნული კი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადების უარყოფისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების სამართლებრივი საფუძველია.

50. კასატორებს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვთ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. შპს "ს-ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება და 2015 წლის 3 ნოემბრის საოქმო განჩინებები შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ: მტკიცებულებების დართვისა და გამოთხოვის თაობაზე, მოსამართლის აცილების თაობაზე, საქმის კოლეგიური შემადგენლობით განხილვის თაობაზე და, განსჯადობის წესების დარღვევის გამო, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე;

4. კასატორებს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვთ;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე