საქმე № 330210014641408

საქმე №ას-749-717-2016 12 ოქტომბერი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. ი.-ი (ძირითადი მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ი.-ი (შეგებებული სარჩელის ავტორი), მ., ნ. და თ. ი.-ები (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონებიდან წილის მიკუთვნება, ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა (ძირითად სარჩელში), განქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის დადგენა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა. ი.-მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ი.-ის (შემდგომში – შეგებებული სარჩელის ავტორი), მ., ნ. და თ. ი.-ების (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ ქ.თბილისში, მ.–ის ქ.№..-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1970 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა შეგებებული სარჩელის ავტორთან, რა დროსაც შეეძინათ სამი შვილი – მოპასუხეები. 1995 წლის 27 დეკემბერს მოსარჩელემ შეიძინა უძრავი ნივთი, რომელიც აღრიცხა მეუღლის სახელზე.

3. 2014 წელს ოჯახში მომხდარი კონფლიქტის შემდეგ შეგებებული სარჩელის ავტორმა ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთი მთლიანად, მათ შორის მოსარჩელის კუთვნილი ½ წილიც, აჩუქა შვილებს, რითაც დაარღვია მისი კანონიერი უფლებები.

მოპასუხეებისა და შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა არსებითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მეუღლეები 1978 წელს განქორწინდნენ, სადავო უძრავი ქონება შეგებებული სარჩელის ავტორმა შეიძინა 1995 წელს, შესაბამისად, იგი არ წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას.

5. შეგებებული სარჩელის აღძვრის გზით მხარემ მოითხოვა ძირითად მოსარჩელესთან განქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის დადგენა და მიუთითა, რომ ძირითადი მოსარჩელე მათი განქორწინების შემდეგ ხელმეორედ დაქორწინდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, კერძოდ, დ. ი.-ისა (დაბადების თარიღი – 1.. წელი, დაბადების ადგილი – ს.., პირადი №...) და ა. ი.-ის (დაბადების თარიღი – 1.. წელი, დაბადების ადგილი – ქ.ბათუმი, პირადი №...) განქორწინების რეგისტრაციის ფაქტი (სახელდობრ, დ. ი.-ის განქორწინების შემდგომი გვარი – წ..ე, ა. ი.-ის განქორწინების შემდგომი გვარი – ი.-ი, განქორწინების რეგისტრაციის ადგილი – წ.-ის მმაჩის განყოფილება, ქორწინების რეგისტრაციის თარიღი – 08.12.1978 წელი, სააქტო ჩანაწერი №..).

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ძირითადმა მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებიდან დაადგინა, რომ დ. ი.-ი (ქორწინებამდელი გვარი – წ.-ე) და ა. ი.-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1.. წლის ..-რიდან. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ სამი შვილი – 1... წლის ...-ს დაბადებული ნ. ი.-ი, 1971 წლის 1..-ს დაბადებული მ. ი.-ი და 1982 წლის ..-ს დაბადებული თ. ი.-ი.

10. 1978 წლის 8 დეკემბერს დ. ი.-ი და ა. ი.-ი განქორწინდნენ. დ. ი.-ს განქორწინების შემდეგ მიეკუთვნა გვარი – წ.-ე, ა. ი.-ს – ი.-ი. განქორწინების რეგისტრაცია განხორციელდა წ.-ის მმაჩის განყოფილებაში №.. ნომრით. საქმეში წარმოდგენილი არაერთი მტკიცებულება მიუთითებს, რომ მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში აღარ იმყოფებიან. აღნიშნულის დასტურია, უპირველეს ყოვლისა, განქორწინების მოწმობის დედანი .., ასევე, არასრულყოფილი ფორმით შესრულებული განქორწინების სააქტო ჩანაწერი, რომელიც შეიცავს დ. წ.-ისა და ა. ი.-ის ხელმოწერებსა და საპასპორტო მონაცემებს.

11. აღნიშნულ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რომ დღემდე მიმდინარე აქტები არ გაუქმებულა. შესაბამისად, მის მიმართ მოქმედებს ამ სამართლებრივი აქტის კანონიერების პრეზუმფცია. ვიდრე იგი ძალაშია, შეუძლებელია, მისი სამართლებრივი ძალის უგულებელყოფა. აღნიშნული გარემოების უარსაყოფად არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს აპელანტის მითითება იმ გარემობაზე, რომ მესამე შვილი დაბადებულია განქორწინების მოწმობაში მითითებული თარიღის შემდეგ და მის მამად დაფიქსირებულია აპელანტი.

12. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული გარემოება ადასტურებს, რომ მესამე შვილი დაბადებულია ქორწინების გარეშე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 1190-ე მუხლით შესაძლებელია, ბავშვის დაბადების მოწმობაში ბავშვის მამად მიეთითოს მისი ბიოლოგიური მამა, რომელიც მის დედასთან არ იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში. სწორედ, აღნიშნულის დასტურია 1982 წლის ..-ს დაბადებული თ. წ.-ის მიმართ ა. ი.-ის მამობის დადგენის მოწმობა, რომლის საფუძველზე თ. წ.-ეს მიენიჭა მამის გვარი „ი.-ი“. აღნიშნული გარემოება გამომდინარეობს იმ სამართლებრივი შედეგებიდან, რაც უკავშირდება არარეგისტირირებული ქორწინების დროს ბავშვის დაბადებას.

13. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2015 წლის 12 იანვრის №. პასუხზე, რომლის თანახმად, წ.-ის მმაჩის განყოფილების მიერ 1978 წელს რეგისტრირებულია სულ 26 განქორწინების აქტის ჩანაწერი. აქტის ჩანაწერთა სხვადასხვა სახეობის წიგნები დაზიანებული ან ამოხეული არ არის, მაგრამ უმრავლესობა შევსებულია არასრულყოფილი ფორმით. აღნიშნული გარემოება კიდევ უფრო აძლიერებს სასამართლოს რწმენას განქორწინების მოწმობის კანონიერების შესახებ. იგივე შეიძლება ითქვას 1994 წლის 5 იანვარს აპელანტის მიერ შევსებულ განცხადებაზე პასპორტის გაცემის შესახებ, სადაც ოჯახური მდგომარეობის შესახებ გრაფაში მითითებულია – „განქორწინებული“ .. განქორწინების მოწმობის საფუძველზე. ცოლ-ქმრის განქორწინების ფაქტი დადასტურებული მოწმეთა მიერაც.

14. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ქორწინება ოჯახის საფუძველია. მასში, პირველ ყოვლისა, ასახვას ჰპოვებს სულიერი, ზნეობრივი, ასევე, პირადი და ქონებრივი ურთიერთობების გაერთიანება. ქორწინებისთვის დამახასიათებელი იურიდიული ნიშნების გათვალისწინებით, კანონმდებელს საშუალება მიეცა, შემოეთავაზებინა ქორწინების შემდეგნაირი განსაზღვრება: ქორწინება მამაკაცისა და ქალის თავისუფალი, ნებაყოფლობითი და თანასწორუფლებიანი კავშირია, ოჯახის შექმნის მიზნით, რომელიც მყარდება კანონით დადგენილი წესისა და პირობების დაცვით, წარმოშობს მეუღლეთა შორის პირად და ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს. როგორც აღინიშნა, კანონმდებელი ქორწინებად მიიჩნევს ოჯახის შექმნის მიზნით ქალისა და მამაკაცის ნებაყოფლობით კავშირს, რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში. თეორიულად, ქორწინების რეგისტრაციის მნიშვნელობა იმით შემოიფარგლება, რომ მეუღლეებს ერთმანეთის მიმართ წარმოეშობათ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებები და მოვალეობები (სსკ-ის 1151-ე მუხლი), თუმცა აღნიშნული არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ მეუღლეთა მიერ ოჯახის შექმნა უნდა გამოიხატოს მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტით, ან ასეთი კავშირის რღვევა განქორწინების რეგისტრაციის ფაქტით. ამის კონკრეტული გამოვლინებაა ფიქციური ქორწინებიდან თუ განქორწინებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები. თუ ქორწინებას ან განქორწინებას არ ახლავს მათი რეალური მიზანი და მისი განხორციელება, იგი ფიქტიური ურთიერთობაა. ნიშანდობლივია, რომ მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა დაადასტურა მოწინააღმდეგე მხარესთან განქორწინების ფაქტი, თუმცა მიიჩნია, რომ განქორწინება ფიქციური იყო და თანმდევი სამართველივი შედეგები ვერ ექნებოდა, რაც არ დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან.

15. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელი საპროცესო მოვალეობები, რომლის შეუსრულებლობას უკავშირდება ამავე მხარისათვის არახელსაყრელი შედეგები. ეს დანაწესი მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლებში. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განხორციელდეს. ამავდროულად, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. იმ პირობებში, როდესაც მხარე ადასტურებს განქორწინების ფაქტს, მაგრამ მიუთითებს, რომ განქორწინება ფიქციური იყო, ამ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებამდე იმ მხარის სასარგებლოდ, რომელიც ამტკიცებს, რომ განქორწინება ფიქციური არ ყოფილა მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ განქორწინება რეალური იყო. იურიდიული თვალსაზრისით, ფაქტი განქორწინების რეგისტრაციის შესახებ, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე მიუთითებს, რომ მხარეებს შორის ქორწინება შეწყდა და მათ ერთმანეთის მიმართ აღარ გააჩნიათ ქორწინებასთან დაკავშირებული კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები.

16. ნიშანდობლივია, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორთან განქორწინების შემდეგ, 1979 წლის 7 იანვარს აპელანტმა ხელახლა იქორწინა სხვა პირზე, რომელთანაც რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1988 წლის 6 სექტემბერამდე.

17. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ განქორწინების ფაქტის აღიარებისა და ხელახლა ქორწინების რეგისტრაციის პირობებში, აპელანტს არ მიუთითებია ისეთ მტკიცებულებებზე, რომელიც პირველ მეუღლესთან განქორწინების ფიქციურობას დაადასტურებდა. ამავდროულად, მოწინააღმდეგე მხარეები უარყოფენ აპელანტთან ერთ ოჯახად ცხოვრების ფაქტს. აპელანტი ხან გაქორწინებას მიიჩნევს ფიქციურად, ხან კი მეორეჯერ ქორწინებას. აღნიშნული გარემობა სასამართლოს უქმნის რწმენას, რომ აპელანტის მსგავსი მითითებები მომდინარეობს არა მხარეთა შორის არსებული რეალური ურთიერთობიდან, არამედ მიუთითებს იმაზე, რომ აპელანტი გარემოებებს აფასებს მისთვის სასურველი შედეგების მიღწევის სურვილიდან გამომდინარე.

18. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს გარემოება, რომელიც დაადასტურებდა განქორწინების ფაქტის ფიქციურეობას. მითუმეტეს, რომ განქორწინების მოწმობა დღეისათვის ძალაშია და იგი არავის გაუუქმებია. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი მოქმედება ამჟამადაც გრძელდება და მისი მოქმედების შეზღუდვა შეუძლებელია. შესაბამისად, შეუძლებელია აპელანტის აღიარება შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ შეძენილი ქონების თანამესაკუთრედ.

19. იმ პირობებში, როდესაც აპელანტმა ვერ დაადასტურა განქორწინების ფაქტის ფიქციურობა და, შესაბამისად, შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ სადავო უძრავი ქონების მასთან რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში შეძენის ფაქტი, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მოსარჩელისათვის წილის მიკუთვნების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

20. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აპელანტმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

21. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის განხილვისას უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 1507-ე მუხლი და 1978 წელს მოქმედი საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსი (1970 წლის 18 ივნისის რედაქციით), რომლის 32-ე, 38-ე და 39-ე მუხლების შესაბამისად, მეუღლეთა განქორწინება, რომელთაც ჰყავდათ არასრულწლოვანი შვილები, შეიძლებოდა მხოლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით. მე-40 მუხლი კი ადგენს განქორწინების შესახებ გადაწყვეტილების აღსრულების წესს. არც ერთმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ იმსჯელა კასატორის მიერ დასმულ ზემოთ მითითებულ საკითხზე.

22. მოცემულ შემთხვევაში კანონით დადგენილი წესით განქორწინების თაობაზე გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე განქორწინების რეგისტრაცია არ არსებობს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოთხოვნა, როდესაც განქორწინების ფაქტი მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადასტურებულად ჩათვალა. ამავდროულად, სასამართლომ დაარღვია ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის დანაწესი და საქმე სრულყოფილად და ყოველმხრივ გამოკვლევის გზით არ განიხილა. გაურკვეველია, რაში გამოიხატება მხარეთა განქორწინების ჩანაწერის არასრულყოფილება.

23. მხარის მითითებით, მხარეთა შვილის მიმართ მამობის საკითხის დადგენა საჭირო გახდა, რადგან არსებობდა ფიქტიური განქორწინების მოწმობა. რაც შეეხება განმეორებით ქორწინების ფაქტს, როდესაც პირველი ქორწინება ძალაშია და მხოლოდ ფიქტიურად შეწყდა, ხელმეორედ ქორწინება ბათილი იქნება და პირველი ქორწინების ბათილად ცნობას ვერ გამოიწვევს.

24. კასატორმა მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ უარი ეთქვა განქორწინების რეგისტრაციაზე, რაზეც მხარეს პრეტენზია არ გამოუთქვამს, შესაბამისად, ძალაშია არა განქორწინების მოწმობა, არამედ კომპეტენტური ორგანოს უარი განქორწინების რეგისტრაციაზე.

25. მხარე არ დაეთანხმა სასამართლოს მოსაზრებას, რომ კასატორმა დაადასტურა განქორწინების ფაქტი. რეალურად იგი დაეთანხმა მხოლოდ ფიქტიური განქორწინების არსებობას.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

27. საკასაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე ჩაატარა ზეპირი მოსმენა მხარეთა მორიგების მიზნით, თუმცა მორიგების მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

28. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

29. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1... წლის ..-რიდან დ. ი.-ი (ქორწინებამდელი გვარი – წ.-ე) და ა. ი.-ი იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. თანაცხოვრების პერიოდში მათ შეეძინათ 1... წლის 1.-ს დაბადებული ნ. ი.--ი და 1971 წლის 1..-ს დაბადებული მ. ი.-ი. 1982 წლის ...-ს დაიბადა მხარეთა მესამე შვილი – თ. ი.-ი, რომლის მიმართ დადგინდა ა. ი.-ის მამობა და თ. წ.-ეს მიენიჭა მამის გვარი – „ი.-ი“.

30. 1978 წლის 8 დეკემბერს დ. ი.-ი და ა. ი.-ი განქორწინდნენ. დ. ი.-ს განქორწინების შემდეგ მიეკუთვნა გვარი – წ.-ე, ა. ი.-ს – .-ი.

31. უდავოა, რომ განქორწინების მოწმობა ამჟამადაც ძალაშია.

32. განქორწინების რეგისტრაცია განხორციელდა წ.-ის მმაჩის განყოფილებაში №... ნომრით. საქმეში წარმოდგენილია განქორწინების მოწმობის დედანი ..., ასევე, არასრულყოფილი ფორმით შესრულებული განქორწინების სააქტო ჩანაწერი, რომელიც შეიცავს დ. წ.-ისა და ა. ი.-ის ხელმოწერებსა და საპასპორტო მონაცემებს.

33. 1979 წლის 7 იანვარს ა. ი.-მა ხელახლა იქორწინა სხვა პირზე, რომელთანაც რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1988 წლის 6 სექტემბერამდე.

34. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მეუღლეთა შორის განქორწინების საკითხი უნდა შეფასებულიყო სსკ-ის 1507-ე მუხლისა და 1978 წელს მოქმედი საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის (1970 წლის 18 ივნისის რედაქციით) 32-ე, 38-ე, 39-ე და მე-40 მუხლების შესაბამისად, რომელთა თანახმად არასრულწლოვანი შვილების ყოფნისას მეუღლეთა განქორწინება შეიძლებოდა მხოლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით. სასამართლო გადაწყვეტილება კი უნდა აღსრულებულიყო ზემოაღნიშნულ ნორმათა დაცვით. ამავდროულად, საკასაციო საჩივრის არგუმენტს წარმოადგენს მხარის მითითება, რომ მეუღლეთა შორის არსებული განქორწინება ფიქტიურ ხასიათს ატარებდა.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

36. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

37. უპირველესად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის მსჯელობა წინააღმდეგობრივი და ურთიერთგამომრიცხავია. ერთი მხრივ, მხარე სადავოდ ხდის მეუღლეთა განქორწინების ფაქტს იმ მოტივით, რომ არ დასტურდება აღნიშნულისათვის დადგენილი ლეგიტიმური პროცედურის დაცვის ფაქტი (სასამართლო გადაწყვეტილების მიღება და მისი აღსრულება), რის გარეშეც განქორწინება თანმდევ სამართლებრივ შედეგებს ვერ წარმოშობდა. მეორე მხრივ, კასატორი ადასტურებს, რომ მხარეებმა გააფორმეს განქორწინება, თუმცა აღნიშნული განხორციელდა არა მეუღლეთა ფაქტობრივად დაშორების მიზნით, არამედ სხვა პრაგმატული ქვენაგრძნობით – გარკვეული მატერიალური სარგებლის მისაღებად, რაც მიღწეულ იქნა კიდეც.

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქორწინებისა თუ განქორწინების, ისევე, როგორც პირის მიერ სხვა სახის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის მიმართ ნების გამოვლენის ფიქტიურობაზე მსჯელობა ნიშნავს, რომ ნების გამოვლენა მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, ამისათვის დადგენილი ფორმით, თუმცა პირს რეალურად არ სურდა იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომა, რისკენაც იყო მიმართული ნების გამოვლენა. შესაბამისად, მეუღლეთა ფიქტიურად განქორწინება გულისხმობს განქორწინების რეგისტრაციას იმგვარად, რომ მეუღლეები ფაქტობრივად არ წყვეტენ საოჯახო ურთიერთობას და იქმნება განქორწინების ფიქცია მესამე პირთათვის (მათ შორის სახელმწიფოსათვის).

39. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე თავადვე დაეთანხმა სარჩელში მოყვანილ ფაქტს მეუღლეთა განქორწინების შესახებ, ასევე დაადასტურა, რომ განქორწინებას მოჰყვა თანმდევი სამართლებრივი შედეგი – მოსარჩელესთან განქორწინების შემდეგ მან შეძლო კანონიერი ქორწინების რეგისტრაცია სხვა პირთან, ამდენად, გაურკვეველი და უსაფუძვლოა მხარის პრეტენზია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეკვლია სადავო განქორწინებისას დაცული იყო თუ არა იმ დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნები.

40. შესაბამისად, კასატორის პოზიციის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს განქორწინების ფიქტიურობის საკითხი, რაც უარყოფილ იქნა მოსარჩელის მხრიდან.

41. ასეთ დროს სადავო გარემოების დადასტურებასთან დაკავშირებით გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, კერძოდ, მოქმედი კანონმდებლობა თითოეულ მოდავე მხარეს ავალებს იმ გარემოებების მტკიცების ვალდებულებას, რომელთაც იგი საკუთარი მოთხოვნის საფუძვლად უთითებს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). ამასთან, მტკიცების მოვალეობა გააჩნია იმ მხარეს, რომელიც ამა თუ იმ ფაქტის არსებობას ამტკიცებს და არა მოწინააღმდეგეს, რომელიც ასეთს უარყოფს.

42. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სწორედ კასატორს ევალებოდა სადავო ქორწინების ფიქტიურობის ფაქტის დადასტურება, რაც მან სათანადოდ ვერ განახორციელა.

43. დასაბუთებულ და დასაშვებ საკასაციო პრეტენზიად ვერ ჩაითვლება კასატორის არგუმენტი სააპელაციო პალატის მიერ მხარეთა განქორწინების ფაქტის მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენასთან დაკავშირებით.

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ხდება მხარეთა მიერ წარმოდგენილი წერილობითი თუ სხვა სახის მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, კერძოდ, სასამართლოს შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რაც საბოლოოდ აისახება გადაწყვეტილების დასაბუთებით ნაწილში.

45. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის განქორწინების ნამდვილობის ფაქტი დაადგინა საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად.

46. ამ კუთხით განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს: 1. საქმის მასალებში არსებული განქორწინების მოწმობის დედანი, რომელიც ძალაშია და მისი გაუქმება არც ერთ მხარეს კანონით დადგენილი წესით არ მოუთხოვია; 2. ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ განქორწინების შემდეგ დაბადებული შვილის მიმართ მოპასუხის მამობის დადგენა განხორციელდა იმ წესით, რაც გათვალისწინებულია არარეგისტრირებულ ქორწინებაში დაბადებული ბავშვისათვის; 3. უდავო ფაქტი ა. ი.-ის განმეორებით სხვა პირთან ქორწინებაში რეგისტრაციის თაობაზე. ამასთან, მეორე ქორწინებაც შეწყდა განქორწინებით და არა ბათილობით. ყოველივე მითითებული იძლეოდა ლეგიტიმური ვარაუდის საფუძველს, რომ მხარეებს შორის ნამდვილად მოხდა განქორწინება და სადავო ჩუქების ხელშეკრულებაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობდა.

47. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

48. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

50. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ა. ი.-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა. ი.-ისა და ე. მ.-ის მიერ 2016 წლის 3 აგვისტოს №. საგადახდო დავალებით გადახდილი 1781 ლარის 70% – 1246,7 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ი.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ა. ი.-ს (პირადი №..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა. ი.-ისა და ე. მ.-ის მიერ 2016 წლის 3 აგვისტოს №... საგადახდო დავალებით გადახდილი 1781 ლარის 70% – 1246,7 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური