საქმე №ას-901-867-2016 9 დეკემბერი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ე-ია“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ნ-ი-2007“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. შპს „ნ-ი 2007-მა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მესაკუთრე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე-იას“ (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან მფლობელი) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ქ.ხ-ში, ი-ის ქ#...0-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი 25,77 კვ.ნ #22 შენობის გამოთხოვა და საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ზემოხსენებულ მისამართზე მოსარჩელეს საკუთრებაში გააჩნია 20216 კვ.მ მიწა და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობა, სადაც აწარმოებს სამეწარმეო საქმიანობას. მოპასუხეს დაკავებული აქვს მოსარჩელის კუთვნილი ფართის ნაწილი, მართალია, 243 კვ.მ მიწაზე მას გააჩნია სარგებლობის მართლზომიერი უფლება, თუმცა, ამ ქონების პარალელურად მოპასუხე უკანონოდ ფლობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის ნაწილს _ 22,77 კვ.მ ფართს.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ იგი ნივთის უკანონო მფლობელი არ არის, რამდენადაც 1995 წლის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე მას გადაეცა ქონება პავილიონის მიშენების უფლებით. მიწის ნაკვეთის თაობაზე მხარეთა შორის დავა წლების განმავლობაში მიმდინარეობდა, სადაც მოპასუხის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ამჟამად დავა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წარმოებაშია.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის საკუთრების ხელყოფის აღკვეთა და სადავო ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისათვის გადაცემა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მფლობელმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. ქ.ხ-ში, ი-ის ქუჩა #...0-ში მდებარე 20216 კვ.მ უძრავი ქონება (ს/კ #...) _ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები, მათ შორის, სადავო # 22 შენობა მოსარჩელის საკუთრებაა, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სიტუაციური გეგმით, საკადასტრო გეგმით, საჯარო რეესტრის ამონაწერითა (რაც შესაძლებელს ხდის სადავო შენობის იდენტიფიცირებას) და საქმეში წარმოდგენილ ამონაწერებში მითითებული განსხვავება ფართთან დაკავშირებით, რაზეც მიუთითებდა აპელანტი, არ არის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის;

1.2.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა სადავო ფართზე საკუთარი უფლების მართზომიერება, ამ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული ჩანაწერის მიმართ მოქმედებდა სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია, რომელიც გაუქმებული არ არის. პალატის დასკვნით, აპელანტის მითითების ფარგლებში სადავო ფართზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის მართლზომიერების შემოწმება (ქონების მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრაცია მოხდა უკანონოდ, რადგანაც ნასყიდობის ხელშეკრულებაში სადავო ფართი, რომელიც საფუძვლად უდევს მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობას, მითითებული არ არის) სცილდებოდა განსახილველი დავის ფარგლებს. გარდა იმისა, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლება შეგებებული სარჩელით შედავებული არ ყოფილა, მოპასუხე სადავოდ მიიჩნევდა არა მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს _ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, არამედ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ფართზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას. მისი განმარტებით, ნახაზების გადაკეთება მოხდა დაინტერესებული პირების მიერ. რეგისტრაციის კანონიერება კი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას განეკუთვება;

1.2.3. ქ. ხაშურში, ს-ის ქ#...95^ა-ში მდებარე 243 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების მესაკუთრეს წარმოადგენს მოპასუხე (ს/კ #...);

1.2.4. მოპასუხეს დაკავებული აქვს მოსარჩელის კუთვნილი #22 შენობა, სადაც სამეწარმეო საქმიანობას აწარმოებს, მას, გარდა მოსარჩელის საკუთრების უფლების სადავოობისა, არ მიუთითებია იმგვარ გარემოებებზე, რაც აპელანტის მიერ ნივთის ფლობის უფლებას დაადასტურებდა.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის შედავება იმის თაობაზე, რომ:

1.4.1. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებისას განმარტა, რომ არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და იმავე დღეს მიღებული განჩინების თანახმად, დასაშვებია გადაწყვეტილების გასაჩივრება, რაც იწვევს გაურკვევლობას, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, ასევე, 389-ე მუხლების შესაბამისად, დაიშვება გადაწყვეტილების გასაჩივრება;

1.4.2. სააპელაციო სასამართლომ, მსგავსად პირველი ინსტაციის სასამართლოსი, საქმე მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით განიხილა, კერძოდ, სასამართლომ არ გაითვალისწინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის დათქმა, რომ მას თავად შეეძლო გამოეთხოვა მტკიცებულებები, გარდა ამისა, შეფასება არ მიეცა აპელანტის მიერ წარდგენილ სანოტარო წესით დამოწმებულ მტკიცებულებებს, რომელთა შესწავლითაც დგინდება, რომ სადავო ნაგებობა არ არსებობს, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიკვლია ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, ის გარემოება, რომ კანონდარღვევით განხორციელდა შენობის დემონტაჟი. სასამართლომ არ იმსჯელა იმაზეც, რომ ნასყიდობის აქტში სადავო ფართი არ ფიგურირებს, რაც ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველია. ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ ქონებას 21 წლის განმავლობაში ფლობს კასატორი;

1.4.3. სააპელაციო პალატა არ დაინტერესდა საკითხით, თუ რამდენად სწორად განხორციელდა შენობის აზომვითი სამუშაოები და როგორ აღმოჩნდა მოსარჩელის მფლობელობაში სადავო ფართი რეგისტრირებული, არ შეფასებულა შესყიდვების აქტი და საბალანსო დოკუმენტაცია, რომლებიც ადასტურებენ შენობის შპს „ხ-ის“ ბალანსზე არსებობას, რომელიც კასატორი საწარმოს სამართალმემკვიდრეა. სასამართლომ არ მიიღო აპელანტის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და დაუსაბუთებლად დაუბრუნა მხარეს;

1.4.4. სასამართლოს არ მიუთითებია კანონის ნორმა, თუ რაზე დაყრდნობით მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ არ არსებობდა აპელანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

1.5. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის ზემოხსენებულ არგუმენტებს იმ დასაბუთებით, რომ სასამართლოს მხრიდან მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევის ფაქტი არ დასტურდება. სასამართლო განუმარტავს კასატორს, რომ დარღვეული/სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის მიზნით სასამართლოსთვის მიმართვის საყოველთაო უფლება (საქართველოს კონსტიტუციის 42.1 მუხლი) არ არის აბსოლუტური. მოქმედი შიდა თუ საერთაშორისო კანონმდებლობით აღიარებული ეს პრინციპი გარკვეულ ლეგიტიმურ შეზღუდვებს მოიცავს, რომელიც, ბუნებრივია, კანონისმიერ ბოჭვას ექვემდებარება. ეფექტური მართლმსაჯულების განხორციელება გულისხმობს არა მხოლოდ მხარის მიერ უფლების პასიურ გამოყენებას, არამედ მისი მხრიდან საკუთარი საპროცესო უფლებების კანონით დადგენილი წესით განკარგვას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოება დისპოზიციურობის პრინციპს ემყარება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლიდან გამომდინარე, მხარეები თავად წყვეტენ სასამართლოსადმი მიმართვის საკითხს. როგორც სამართლიანად აღნიშნა ქვემდგომმა სასამართლომ, მოსარჩელის საკუთრების უფლების შესაგებლის ფარგლებში შედავება, იმგვარად, რომ მხარეს არც დამოუკიდებელი და არც შეგებებული სარჩელის უფლებით არ უსარგებლია, სასამართლოს მხრიდან საკუთრების უფლების (რეესტრის ჩანაწერის სისწორე) ნამდვილობის შემოწმების შესაძლებლობას გამორიცხავდა. ამ თვალსაზრისით ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის არგუმენტი მოსარჩელის უფლების დამდგენი დოკუმენტის (ნასყიდობის ხელშეკრულება) ბათილობისა და ნივთის მოპასუხის მიერ 21 წლის განმავლობაში ფლობის თაობაზე, რამდენადაც უდავოა, რომ რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების თანახმად, საკუთრების უფლება ეკუთვნის მოსარჩელეს, შესაბამისად, მხოლოდ ნივთის 15 წელზე მეტი ვადით ფლობის ფაქტი არ წარმოადგენს საკმარის არგუმენტს მოპასუხის მხრიდან უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხანდაზმულობის გზით შესაძენად (სკ-ის 167-ე მუხლი). სხვა მხრივ, მოპასუხეს არ წარუდგენია იმგვარი დასაბუთებული შედავება, რომლითაც დადგინდებოდა მისი მხრიდან ფლობის მართლზომიერების ფაქტი. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებას, როგორც საპროცესო (სსსკ-ის 102.3 მუხლი), ისე _ მატერიალური (სკ-ის 312-ე მუხლი) კანონმდებლობიდან გამომდინარე, საჯარო რეესტრის ამონაწერი წარმოადგენს, რომელსაც, შესაგებლის ფარგლებში, ვერც ექსპერტიზის დასკვნა და ვერც სხვა (მაგალითად ქონების ბალანსზე არსებობა) მტკიცებულება ვერ გააქარწყლებს. ამ გზით მოსარჩელემ შეძლო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების (უძრავი ნივთის კუთვნილების ფაქტი) დადასტურება, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის, რომ ქონებას ფლობს მოპასუხე, ხოლო მას, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ფლობის მართლზომიერების კუთხით შედავება არ წარუდგენია.

1.6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლებით და რადგანაც არ დგინდებოდა მოპასუხის უფლება ნივთზე (სკ-ის 159-ე-162-ე მუხლები), სწორად არ დააკმაყოფილა მფლობელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი.

1.7. საკასაციო პალატა აქვე ვერ გაიზიარებს კასატორის შედავებას გადაწყვეტილების გასაჩივრების თაობაზე (იხ. სამოტივაციო ნაწილის 1.4.1. პუნქტი) და მისი დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, განმარტავს, რომ ამ დარღვევას საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება არ მოჰყოლია (სსსკ-ის 393.3 მუხლი), ისევე, როგორც კასატორის მითითებას სასამართლოს მხრიდან საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის დარღვევის თაობაზე. ამ უკანასკნელ პრეტენზიასთან მიმართებით, პალატა განმარტავს, რომ სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლი ამავე კოდექსის მე-4 და 83-ე მუხლებთან ერთად ადგენს მხარის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები, რაც შეეხება ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის დათქმას, სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე, იგი ხორციელდება არა სასამართლოს ინიციატივით, არამედ, მხარის დასაბუთებული შუამდგომლობის საფუძველზე, როდესაც შუამდგომლობის ავტორი დაამტკიცებს, რომ მან თავად ვერ შეძლო საკუთარი პოზიციის დამადასტურებელი ამა თუ იმ მტკიცებულების მოპოვება.

1.8. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.9. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 11.10.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ე-იას“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ე-იას“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 11.10.2016წ. #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე