საქმე № 330210015732878

საქმე №ას-1012-973-2016 21 დეკემბერი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ც. მ.-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მ.-ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ნივთის გაუმჯობესებისათვის გაღებული ხარჯის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), ზიანის ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ც. მ.-მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. მ.-ის (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) მიმართ საცხოვრებელი სადგომისა და მომიჯნავე ტერიტორიაზე განხორციელებული არსებითი გაუმჯობესებების სამუშაოებზე გაწეული ხარჯის – 6464 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1974 წლის 4 ოქტომბერს უფლების დათმობის წესით შეისყიდა საცხოვრებელი 34.77 კვ.მ ბინა, რომლითაც 1972 წლიდან დღემდე სარგებლობს. ამ პერიოდში განახორციელა მიშენება-დაშენებების და მისი არსებითი გამოუჯობესებების სამუშაოები, კერძოდ: 1980 წლიდან დღემდე საკუთარი ხარჯით დააგო 22 კვ.მ პარკეტი, შეცვალა 13 კვ.მ ხის იატაკი, ოთახში შესასვლელი ხის კარი და ჩარჩო, ოთახში გააკეთა კარნიზი, მეორე სართულზე მოაწყო სველი წერტილი, ეზოდან მეორე სართულზე აიყვანა სასმელი წყალი, გააკეთა ელექტროქსელი, შეაკეთა საცხოვრებელი ბინისა და აივნის 47 კვ.მ კრამიტის სახურავი. 2002 წლის თბილისში მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ ბინა დაზიანდა, რაც მოსარჩელემ აღადგინა. აღნიშნული სამუშაოების შესრულებისა და საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესებებისათვის გაწეული ხარჯის ოდენობამ შეადგინა 6464 ლარი.

3. მოპასუხის სარჩელის საფუძველზე, მხარის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საკომპენსაციო თანხის 75%-ის ანაზღაურების სანაცვლოდ, მხარემ შეწყვიტა ფართით სარგებლობა. მოწინააღმდეგე მხარემ მას აუნაზღაურა მხოლოდ საცხოვრებელი ფართის საკომპენსაციო თანხა და შესაბამისი გაუმჯობესებების ღირებულება არ გადაუხადა.

მოპასუხის, შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

4. მოპასუხემ მარტივი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ზიანის – 2000 ლარის ანაზღაურება. მან განმარტა, რომ სადავო საცხოვრებელი ფართის ღირებულების დადგენისას მასზე გაწეული ხარჯი გათვალისწინებულ იქნა და მოსარჩელეს აუნაზღაურდა.

5. მხარის მითითებით, 2015 წლის თებერვალში ძირითადმა მოსარჩელემ მოპასუხის კუთვნილი ქონება მისი გამოთავისუფლების დროს დააზიანა, კერძოდ: მხარის თვალწინ ცულით დატეხა აივნის მოაჯირი, მოგლიჯა ტუალეტის კარი, ჩამოგლიჯა ელექტროგაყვანილობა, ჩამრთველები, მოგლიჯა ე.წ „გიფსოკარდონი“ და წაიღო, ასევე, დააზიანა შესასვლელი კარის გასაღები. აღნიშნულ ფაქტზე გამოძახებულ იქნა საპატრულო პოლიციაც, რომელმაც დააფიქსირა მითითებული ფაქტი, მათ შორის, ფოტოფირზეც. გარკვეული დროის შემდეგ სახლის სახურავიდან ჩამოვიდა წყალი და აღმოჩნდა, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ დააზიანა ასევე სახურავი, რამდენიმე ადგილზე ჩატეხა სახურავის ფენა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ ძირითადი და არც შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ძირითადმა მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ამჟამინდელი მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ფართის 34.77 კვ. მეტრის საბაზრო ღირებულების – 27 600 ლარის 75%-ის – 20 700 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს შეუწყდა სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლება და სადგომი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

9. ამ გადაწყვეტილების გამოტანისას, კერძოდ, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასებისას, სასამართლო დაეყრდნო სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 31 მაისის №... დასკვნას.

10. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ამ საქმის განმხილველმა სასამართლომ ექსპერტიზას დაუსვა შემდეგი კითხვები: რა ოდენობის იყო მოსარჩელის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება; 2. რას შეადგენდა მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის მიშენება-დაშენებისა და არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები; 3. განჩინების გამოტანის დროს, არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, განსაზღვრულიყო სადავო საცხოვრებლ ფართში განხორციელებულ სამუშაოთა ხანდაზმულობა (შეცვლილი იყო სახლში შესასვლელი ხის კარები, დიდი და პატარა ოთახების იატაკი, თუნუქის საწვიმარი, ოთახების ჭერზე გაკრული იყო ბიაზი, ჩატარებული იყო აივნის ჭერისა და კედლების რეკონსტრუქცია, სახლში და ეზოში გაკეთებული იყო ტუალეტი, ხელსაბანი და სხვა) და დადგენილიყო სამუშაოები ჩატარებული იყო 1972 წლამდე, თუ მას შემდეგ.

11. აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, განჩინებაში მითითებული მოსარჩელის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი ოთახებისა და დამხმარე სათავსის საერთო ფართმა შეადგინა 34.77 კვ.მ. (№1 21.31 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, №2 12,48 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, №3 საპირფარეშო ფართით 0,98 კვ.მ). ამავე დასკვნაში მიეთითა, რომ ვინაიდან, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა შეთანხმება კონკრეტულად თუ რა სახის სამუშაოები ჩაატარა მოსარჩელემ მის მიერ დაკავებულ ფართში, შესაბამისად, ექსპერტიზის მიერ ამ ეტაპზე შეუძლებელი გახდა ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენა. საბოლოოდ, მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულებამ, 2013 წლის მაისის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგინა 16830 აშშ დოლარი, რაც ეროვნული ბანკის გაცვლითი კურსის შესაბამისად შეადგენდა 27 600 ლარს. დასკვნაში მითითებულია, რომ შესაფასებელი ობიექტი განთავსებული იყო ორსართულიანი შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე. იგი შედგებოდა 2 ოთახისაგან, სადაც მოხვედრა შესაძლებელი იყო საერთო სარგებლობის აივნიდან. ერთ ოთახში იატაკზე დაგებული იყო პარკეტი, მეორეში – ხის იატაკი, კედლებზე გაკრული იყო შპალერი. კარ-ფანჯარა იყო ხის. ოთახები ნათდებოდა ღია აივანზე გამავალი ფანჯრებიდან. ტუალეტი განთავსებული იყო მეორე სართულზე, აივანზე.

12. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და აღსრულებულია. მოპასუხემ სრულად გადაიხადა გადაწყვეტილებით დადგენილი საკომპენსაციო თანხა, ხოლო მოსარჩელემ უძრავი ქონება გაათავისუფლა 2015 წლის თებერვალში.

13. წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით მხარე ითხოვდა მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესების ხარჯის – 6464 ლარის გადახდის დაკისრებას. სარჩელის მიხედვით, მოსარჩელემ ამ ფართში 1980 წლიდან მფლობელობის შეწყვეტამდე საკუთარი ხარჯებით დააგო 22 კვ.მ პარკეტი, შეცვალა 13 კვ.მ ხის იატაკი და ოთახში შესასვლელი ხის კარები თავისი ჩარჩოთი, ოთახში გააკეთა 18 გრძივი მეტრი „კარნიზი“, მოაწყო საპირფარეშო, ეზოდან გაიყვანა სასმელი წყალი, გააკეთა შიდა ელექტროქსელები, შეაკეთა ბინის და აივნის 47 კვ.მ კრამიტის სახურავი.

14. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად (ძალაშია 18.07.2016 წლიდან), მოსარგებისათვის გადასახდელი კომპენსაციის დადგენისას საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების (მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების გამოკლებით) შესაბამის პროცენტს ემატება მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების სრული ოდენობა.

15. მსგავსი შინაარსის ქცევის წესს ადგენდა ძალადაკარგულად გამოცხადებული კანონის („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი) მე-6 მუხლი. კერძოდ,

16. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის ის გარემოება, რომ აპელანტი წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს, რომელსაც მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელისთვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ფართის 34.77 კვ. მეტრის საბაზრო ღირებულების – 27 600 ლარის 75%-ის – 20 700 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, შეუწყდა უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლება და სადგომი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

17. პირველ რიგში, სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია განემარტა, რომ მესაკუთრის სასარგებლოდ დავის გადაწყვეტის შემთხვევაში, სამართლებრივი ბალანსი მოითხოვს, რომ დაცული იქნეს მოსარგებლის უფლება სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე და სპეციალური კანონის მოთხოვნა – მოსარგებლეს აუნაზღაურდეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების სრული ოდენობა („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი), არ არის დამოკიდებული მოსარჩელის მიერ ახალი, დამოუკიდებელი მოთხოვნის აღძვრაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი წარმოადგენს მესაკუთრის სარჩელის დაკმაყოფილების თანამდევ სამართლებრივ შედეგს ისე, რომ მისი ანაზღაურების საკითხის დასმა არ არის დამოკიდებული მოსარგებლის მიერ ამგვარი მოთხოვნის აღძვრაზე.

18. სააპელაციო პალატამ მიუთითა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 31 მაისის №... დასკვნაზე, საიდანაც დგინდება, რომ მოპასუხე ც. მ.-ი ამ გარემოებით აპელირებდა, ხოლო, სასამართლო შეეცადა, გაერკვია მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების საკითხი. კერძოდ, მოპასუხე თავის პოზიციაში მიუთითებდა, რომ მას ჩატარებული ჰქონდა საპირფარეშოს სრული რეკონსტრუქცია და სხვა სამუშაოები. დადგენილია, რომ ექსპერტიზას სასამართლო განჩინებით ერთ-ერთ კითხვად დაესვა, თუ რას შეადგენდა მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის მიშენება-დაშენებისა და არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები, რაზეც გაეცა პასუხი, რომ ვინაიდან, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა შეთანხმება, კონკრეტულად თუ რა სახის სამუშაოები იქნა ჩატარებული მოსარჩელი მიერ დაკავებულ ფართში, შესაბამისად, ექსპერტიზის მიერ ამ ეტაპზე შეუძლებელი გახდა ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენა. დადგენილია, რომ მოსარგებლეს ამ ნაწილში გადაწყვეტილება სადავოდ არ გაუხდია. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავისი პროცესუალური უფლების გამოუყენებლობით, აპელანტმა (მოსარჩელემ) დაკარგა ამ ფაქტზე ახალი სარჩელის შეტანის გზით შედავების უფლება.

19. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ 2013 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების გამოტანისას ექსპერტიზის მიერ შესაფასებელი ობიექტი განთავსებული იყო ორსართულიანი შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე. იგი შედგებოდა 2 ოთახისაგან, სადაც მოხვედრა შესაძლებელი იყო საერთო სარგებლობის აივნიდან. ერთ ოთახში იატაკზე დაგებული იყო პარკეტი, მეორეში – ხის იატაკი, კედლებზე გაკრული იყო შპალერი. კარ-ფანჯარა იყო ხის. ოთახები ნათდებოდა ღია აივანზე გამავალი ფანჯრებიდან. ტუალეტი განთავსებული იყო მეორე სართულზე, აივანზე. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ც. მ.-ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი ოთახებისა და დამხმარე სათავსის საერთო ფართი შეადგენდა 34.77 კვ.მ-ს, რომლის საბაზრო ღირებულებამ 2013 წლის მაისის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგინა 16830 აშშ დოლარი, რაც, ეროვნული ბანკის გაცვლითი კურსის შესაბამისად, შეადგენდა 27 600 ლარს.

20. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სწორედ ამ თანხიდან დადგინდა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება და მისი 75 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით შეუწყდა აპელანტს სადავო სადგომზე მფლობელობის უფლება. ამდენად, უდავოა, სხვა დავაში საბაზრო ღირებულების შეფასებისას, მხედველობაში იქნა მიღებული ფართის მდგომარეობა (რემონტი, დამონტაჟებული საგნები), რაც იმას ნიშნავს, რომ წინამდებარე დავის განხილვის ჭრილში აღნიშნული ხარჯის, როგორც საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების, დამატებით დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობს.

21. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარგებლის მიერ ჩატარებული სამუშაოები არ წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით (დღეს მოქმედი კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი) გათვალისწინებულ მიშენება-დაშენებას ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებით გაუმჯობესებას, ვინაიდან დადგენილია, რომ აპელანტის მიერ განხორციელებული სამუშაოები აისახა ფართის საბაზრო ღირებულებაზე, რაც სრულად იქნა გათვალისწინებული საექსპერტო შეფასებისას და საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას.

22. ამდენად, აპელანტმა ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მან საკუთარ სარგებლობაში გადაცემული ფართი არსებითად გააუმჯობესა.

23. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა დააფუძნა დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის 2015 წლის 4 თებერვლის №02 დასკვნაზე, რომელიც, მოსარჩელის მითითებით, სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა. აპელანტის განმარტებით, დასკვნაში გამოკვლეულია, დადგენილი და შეფასებულია მოსარჩელის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ ფართში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე სადგომის არსებითად გაუმჯობესებისათვის ჩატარებული სამუშაოების ჩამონათვალი და ხარჯები.

24. მითითებული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ბინის კეთილმოწყობის მიზნით სარემონტო სამუშაოები შესრულებულია გასული საუკუნის 80-იანი წლებიდან დღემდე და მისმა სახარჯთაღრიცხვო საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 6464 ლარი. დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ კვლევა ჩატარდა საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე და დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ, ბინის კეთილმოწყობის მიზნით, ჩატარებულია მთელი რიგი სამშენებლო და სარემონტო სამუშაოები: დააგო 22 კვ.მ პარკეტი ხის იატაკზე, 13 კვ.მ ოთახში შეცვალა ხის იატაკი და შეღება, მოაწყო შესასვლელი ხის კარი, ორ ოთახში ე.ი. 35 კვ.მ ფართზე, ჭერებზე გააკრა გიფსო-კარდონი, ოთახებში მოაწყო 18 გრძ/მ კარნიზი, მეორე სართულზე მოაწყო საპირფარეშო, ეზოდან მეორე სართულზე გაიყვანა სასმელი წყალი, გაიყვანა შიდა ელექტროქსელები, შეარემონტა ბინისა და აივნის 47 კვ.მ კრამიტის სახურავი, ჩაატარა სამღებრო სამუშაოები და კედლებზე გააკრა შპალერი.

25. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის (ადრე მოქმედი კანონის მე-6 მუხლი) შინაარსიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის სასარგებლოდ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარგებლეთა მფლობელობის შეწყვეტისას მესაკუთრემ მოსარგებლეს უნდა გადაუხადოს ის ხარჯი, რის შედეგადაც მოსარგებლემ გააუმჯობესა სადგომი. ამასთან, აღნიშნული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია უძრავი ნივთის არა ყოველგვარი გაუმჯობესება (მაგ: მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები, როგორცაა კედლების შეთეთრება, იატაკის მოხვეწა-გალაქვა ან სხვა), არამედ, მხოლოდ ისეთი, რასაც შედეგად მოჰყვა ნივთის არსებითი ცვლილება, მისი თვისობრივად, ხარისხობრივად, მოცულობით მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება და სადგომის ღირებულების გაზრდა (მაგ: ფართის მიშენება, დაშენება, გაფართოება, შენობის კონსტრუქციის, საძირკვლის კაპიტალური შეკეთება-გამოცვლა და ა.შ).

26. როგორც აღინიშნა, აპელანტი ამ გარემოების დასადასტურებლად მიუთითებდა დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის 2015 წლის 4 თებერვლის №02 დასკვნაზე, რასაც სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა. მითითებულ დასკვნაში აღნიშნულია რა სახის სარემონტო სამუშაოები ჩატარდა სადავო ფართში, როდის ჩატარდა ეს სამუშაოები და რას შეადგენდა მათი საბაზრო ღირებულება. ამ დასკვნით არ დგინდება ის გარემოება, რომ მოსარგებლის მიერ შესრულებულმა სამუშაოებმა არსებითად გააუმჯობესა სადავო სადგომი. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დასკვნაში აღწერილი სარემონტო სამუშაოები საცხოვრებელი სადგომის არსებითი სახის გაუმჯობესებად ვერ იქნება მიჩნეული „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის (ადრე მოქმედი კანონის მე-6 მუხლი) ჭრილში.

27. იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ მოსარგებლე ფართში ცხოვრობდა გასული საუკუნის 80-იანი წლებიდან, მისი მხრიდან ამ სამუშაოების შესრულება განპირობებული იყო ფართით სათანადოდ და კომფორტულად სარგებლობის მოტივაციით და ემსახურებოდა საცხოვრებელი სახლის ფუნქციის შენარჩუნებას, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ არსებული მდგომარეობით საცხოვრებელი სადგომი წარმოადგენდა ძველ, სუფთა ფართს.

28. განსახილველ საკითხზე არსებული სასამართლო პრაქტიკის თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე, რომლითაც საცხოვრებელი სადგომის არსებით გაუმჯობესებად მიჩნეულია შემდეგი სახის სარემონტო–სარეკონსტრუქციო სამუშაოები: სარდაფის გრუნტის დამუშავება, ლენტური საძირკვლის, რკინა-ბეტონის კედლების და იატაკის მოწყობა, აგურის ტიხრების აშენება და ა.შ. კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტის მხრიდან ამ სახისა და სირთულის (თუნდაც მიახლოებულის) სამუშაოები არ ჩატარებულა. შესაბამისად, აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ ჩატარებული სამუშაოები, თავისი ხასიათისა და მასშტაბის გათვალისწინებით, კანონმდებლის მიერ განსაზღვრულ „სხვა სახის არსებით გაუმჯობესებად“ ვერ იქნება მიჩნეული.

29. რაც შეეხება აპელანტის პრეტენზიას მისი ინიციატივით დაკითხული იმ მოწმის ჩვენების შეუფასებლობასთან დაკავშირებით, რომელმაც სარჩელში მითითებული სარემონტო სამუშაოები შეასრულა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ამ სამუშაოების შესრულება სადავოდ არ არის გამხდარი და პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარჩელზე უარის თქმის შესახებ ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ ამით არ მომხდარა საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოსარჩელემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

31. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს ძალადაკარგულად გამოცხადებული კანონის მე-6 მუხლი და 2016 წლის 18 ივლისიდან ძალაში შესული ამავე კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი.

32. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სხვა დავაში საბაზრო ღირებულების შეფასებისას, მხედველობაში იქნა მიღებული ფართის მდგომარეობა (რემონტი, დამონტაჟებული საგნები), რაც იმას ნიშნავს, რომ წინამდებარე დავის განხილვის ჭრილში აღნიშნული ხარჯის, როგორც საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების, დამატებით დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობს. მოსარგებლის მიერ ჩატარებული სამუშაოები არ წარმოადგენს მიშენება-დაშენებას ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებით გაუმჯობესებას, ვინაიდან დადგენილია, რომ აპელანტის მიერ განხორციელებული სამუშაოები აისახა ფართის საბაზრო ღირებულებაზე, რაც სრულად იქნა გათვალისწინებული საექსპერტო შეფასებისას და საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას.

33. გასაჩივრებული განჩინების ამგვარი დასკვნა დაუსაბუთებელია და გაურკვეველია, რომელ მტკიცებულებას დაეყრდნო სააპელაციო სასამართლო. სამხარაულის სახელობის საექსპერტო ბიუროს 2013 წლის 31 მაისის დასკვნაში გარკვევითაა მითითებული, რომ ვინაიდან, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა შეთანხმება, კონკრეტულად რა სახის სამუშაოები იქნა ჩატარებული მოსარჩელი მიერ დაკავებულ ფართში, შესაბამისად, ექსპერტიზის მიერ ამ ეტაპზე შეუძლებელი გახდა ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენა. ამდენად, ექსპერტიზამ დაადგინა მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის 1 კვ.მ-ს ღირებულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორმა მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ექსპერტიზას ფართის ღირებულებასთან ერთად არ შეუფასებია.

34. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ სრულყოფილად და ყოველმხრივ არ შეაფასა საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებები და დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის 2015 წლის 4 თებერვლის დასკვნა. სასამართლოს არ უმსჯელია, სადავო სამუშაოების ჩატარების შედეგად შეიცვალა თუ არა ფართის სამეურნეო და საყოფაცხოვრებო დანიშნულება.

35. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მესაკუთრის მხრიდან მოსარგებლისათვის ასანაზღაურებელი კომპენსაციის ოდენობის სწორედ განსასაზღვრად უნდა ეხელმძღვანელა 2016 წლის 24 ივნისის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით, საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეის სასარგელოდ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტისას მესაკუთრემ მოსარგებლეს უნდა გადაუხადოს ის ხარჯი, რის შედეგადაც მოსარგებლემ გააუმჯობესა სადგომი.

36. კასატორის მითითებით, საცხოვრებელი ფართის არსებით ცვლილებას წარმოადგენს მის მიერ განსაკუთრებით სახლის მეორე სართულზე სველი წერტილების კაპიტალურად მოწყობა, რის შედეგადაც ფართი თვისობრივად და ხარისხობრივად გაუმჯობესდა.

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

38. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

39. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ამჟამინდელი მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ფართის 34.77 კვ. მეტრის საბაზრო ღირებულების – 27 600 ლარის 75%-ის – 20 700 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს შეუწყდა სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლება და სადგომი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

40. ამ გადაწყვეტილების გამოტანისას, კერძოდ, უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასებისას, სასამართლო დაეყრდნო სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 31 მაისის №... დასკვნას.

41. ზემოაღნიშნული საქმის განმხილველმა სასამართლომ სასამართლომ ექსპერტიზას დაუსვა შემდეგი კითხვები: რა ოდენობის იყო მოსარჩელის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება; 2. რას შეადგენდა მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის მიშენება-დაშენებისა და არსებითი გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯები; 3. განჩინების გამოტანის დროს, არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, განსაზღვრულიყო სადავო საცხოვრებლ ფართში განხორციელებულ სამუშაოთა ხანდაზმულობა (შეცვლილი იყო სახლში შესასვლელი ხის კარები, დიდი და პატარა ოთახების იატაკი, თუნუქის საწვიმარი, ოთახების ჭერზე გაკრული იყო ბიაზი, ჩატარებული იყო აივნის ჭერისა და კედლების რეკონსტრუქცია, სახლში და ეზოში გაკეთებული იყო ტუალეტი, ხელსაბანი და სხვა) და დადგენილიყო სამუშაოები ჩატარებული იყო 1972 წლამდე, თუ მას შემდეგ.

42. აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, განჩინებაში მითითებული მოსარჩელის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი ოთახებისა და დამხმარე სათავსის საერთო ფართმა შეადგინა 34.77 კვ.მ. (№1 21.31 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, №2 12,48 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, №3 საპირფარეშო ფართით 0,98 კვ.მ). ამავე დასკვნაში მიეთითა, რომ ვინაიდან, მხარეთა შორის ვერ მოხერხდა შეთანხმება კონკრეტულად თუ რა სახის სამუშაოები ჩაატარა მოსარჩელემ მის მიერ დაკავებულ ფართში, შესაბამისად, ექსპერტიზის მიერ ამ ეტაპზე შეუძლებელი გახდა ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენა. საბოლოოდ, მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის საბაზრო ღირებულებამ, 2013 წლის მაისის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგინა 16830 აშშ დოლარი, რაც ეროვნული ბანკის გაცვლითი კურსის შესაბამისად შეადგენდა 27 600 ლარს. დასკვნაში მითითებულია, რომ შესაფასებელი ობიექტი განთავსებული იყო ორსართულიანი შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე. იგი შედგებოდა 2 ოთახისაგან, სადაც მოხვედრა შესაძლებელი იყო საერთო სარგებლობის აივნიდან. ერთ ოთახში იატაკზე დაგებული იყო პარკეტი, მეორეში – ხის იატაკი, კედლებზე გაკრული იყო შპალერი. კარ-ფანჯარა იყო ხის. ოთახები ნათდებოდა ღია აივანზე გამავალი ფანჯრებიდან. ტუალეტი განთავსებული იყო მეორე სართულზე, აივანზე.

43. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და აღსრულებულია. მოპასუხემ სრულად გადაიხადა გადაწყვეტილებით დადგენილი საკომპენსაციო თანხა, ხოლო მოსარჩელემ უძრავი ქონება გაათავისუფლა 2015 წლის თებერვალში.

44. წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით მხარე ითხოვდა მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის არსებითი გაუმჯობესების ხარჯის – 6464 ლარის გადახდის დაკისრებას. სარჩელის მიხედვით, მოსარჩელემ ამ ფართში 1980 წლიდან მფლობელობის შეწყვეტამდე განახორციელა შემდეგი სახის გაუმჯობესება: საკუთარი ხარჯებით დააგო 22 კვ.მ პარკეტი, შეცვალა 13 კვ.მ ხის იატაკი და ოთახში შესასვლელი ხის კარები თავისი ჩარჩოთი, ოთახში გააკეთა 18 გრძივი მეტრი „კარნიზი“, მოაწყო საპირფარეშო, ეზოდან გაიყვანა სასმელი წყალი, გააკეთა შიდა ელექტროქსელები, შეაკეთა ბინის და აივნის 47 კვ.მ კრამიტის სახურავი.

45. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ არ გაიზიარა მისი სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები და არასწორად განმარტა კანონის დანაწესი.

46. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

47. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

48. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი აღძრულია იმ თანხის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რომელიც საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლემ გასწია სადგომის გაუმჯობესებისათვის. ამასთან, აღნიშნული მოთხოვნა სასამართლოს წარედგინა იმის შემდეგ, რაც სხვა სამოქალაქო დავის ფარგლებში უკვე განისაზღვრა სადავო სადგომის საბაზრო ღირებულება და მესაკუთრემ აუნაზღაურა მოსარგებლეს ამ ღირებულების 75%.

49. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ სადავო ფართის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას სადგომი შეფასდა მასზე განხორციელებული გაუმჯობესების გათვალისწინებით. ამასთან, მოსარგებლის მიერ შესრულებული სამუშაოების შედეგად უძრავი ქონება არსობრივად არ გაუმჯობესებულა.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკის მიხედვით, მესაკუთრის სასარგებლოდ დავის გადაწყვეტის შემთხვევაში, სამართლებრივი ბალანსი მოითხოვს, რომ დაცული იქნეს მოსარგებლის უფლება სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე და სპეციალური კანონის ეს მოთხოვნა („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი ცვლილებამდე) არ არის დამოკიდებული მოსარჩელის მიერ ახალი, დამოუკიდებელი მოთხოვნის აღძვრაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი წარმოადგენს მესაკუთრის სარჩელის დაკმაყოფილების თანამდევ სამართლებრივ შედეგს, ისე, რომ მისი ანაზღაურების საკითხის დასმა არ არის დამოკიდებული მოსარგებლის მიერ ამგვარი მოთხოვნის აღძვრაზე. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ კანონის მითითებული დანაწესი ითვალისწინებს, მხოლოდ იმგვარი ხარჯების ანაზღაურების სავალდებულობას, რომლითაც არსებითად გაუმჯობესდა მესაკუთრის სასარგებლოდ გასათავისუფლებელი სადგომი და არა სადგომზე გაწეული ყოველგვარი ხარჯები, როგორიცაა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები და სხვა. საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა განპირობებულია მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრების თავიდან აცილებით (სუსგ 24.06.2015წ. საქმე №ას-455-434-2015).

51. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ც. მ.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური