№აs-841-807-2016 6 დეკემბერი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.რ.“ (მოპასუხე )

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.მ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ვ.მ. (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან დასაქმებული) ს.რ–ის სისტემაში სხვადასხვა თანამდებობაზე წლების განმავლობაში მუშაობდა.

2. 2013 წლის 11 ივნისიდან მოსარჩელე სს „ს.რ–თან“ (შემდეგში: მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე, კასატორი ან დამსაქმებელი) უვადო შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა. მას ეკავა სატვირთო გადაზიდვების ფილიალის, სატვირთო გადაზიდვების დეპარტამენტის, გორის სადგურის (მეორე კატეგორია), კასპის სადგურის (მესამე კატეგორია), კომერციის კლიენტურის მომსახურების ოპერატორის თანამდებობა და მისი ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება (ხელზე ასაღები ხელფასი) 430 ლარს შეადგენდა.

3. 2015 წლის 26/27 აპრილს მოსარჩელემ გააცდინა სამსახური (ღამის ცვლა), ისე რომ ამის შესახებ მას ხელმძღვანელობა წინასწარ არ გაუფრთხილებია.

4. 2015 წლის 13 მაისს სატვირთო გადაზიდვების დეპარტამენტის გორის სადგურში შედგა ოპერატიული თათბირი, სადაც მოსარჩელესთან შრომითი კონტრაქტის შეწყვეტის საკითხი დაისვა, ამ უკანასკნელის მიერ სამსახურის არასაპატიო მიზეზით გაცდენის გამო.

5. 2015 წლის 28 მაისს სატვირთო გადაზიდვების დირექტორმა გამოსცა ბრძანება და მოსარჩელე გაათავისუფლა დაკავებული თანამდებობიდან. განთავისუფლებას საფუძვლად დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივი ვალდებულების უხეში დარღვევა დაედო {საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში სშკ-ის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი}.

6. მოსარჩელემ უკანონოდ მიიჩნია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. მან 2015 წლის 10 ივლისს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის, 2015 წლის 28 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, (თანამდებობაზე აღდგენამდე) ანაზღაურების მოთხოვნით.

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ არასაპატიოდ გააცდინა სამსახური 2015 წლის 26/27 აპრილს, როდესაც მას უნდა ემუშავა ღამის ცვლაში. მისი განმარტებით, მოსარჩელის ქმედებით უხეშად დაირღვა სამსახურებრივი ვალდებულება, ვინაიდან სამსახურში გამოუცხადებლობას შესაძლოა მოპასუხისათვის ზიანი მიეყენებინა ან ჩაშლილიყო სადგურში სატვირთო ოპერაციები.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სშკ-ის მე-2, მე-3, მე-5, მე-6, მე-9, 37-ე მუხლები; საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის პირველი და 44-ე მუხლები; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 115-ე მუხლი.

9. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, შემდეგი საფუძვლებით:

9.1. მიუხედავად ღამის ცვლაში მუშაობის ვალდებულებისა, არ დასტურდება, რომ ღამის ცვლის ვალდებულების დილით შესრულება შეუძლებელი იყო;

9.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, რომ ხელმძღვანელობამ სამასახურში დაგვიანებების გამო მოსარჩელე ზეპირსიტყვიერად არაერთხელ გააფრთხილა;

9.3. სასამართლომ ასევე არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციულ მოპყრობას ადგილი არ ჰქონია.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29 ივლისის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2015 წლის 28 მაისის # 217 ბრძანება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე, შეუძლებელი იყო, პალატამ გამოიყენა სშკ-ის 38-ე მუხლის მერვე ნაწილის ბოლო წინადადება და მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით 7500 ლარის გადახდა დააკისრა.

10.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ შრომითი ვალდებულებების დარღვევის ფაქტი, თუმცაღა არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული ღონისძიების (სამსახურიდან განთავისუფლება) ადეკვატურობასა და თანაზომიერებასთან დაკავშირებით;

10.2. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შრომითი მოვალეობების დარღვევას მოპასუხე ორგანიზაციისათვის ზიანი არ მიუყენებია. ამასთან, სადავო ბრძანების მიღებამდე, მოსარჩელის მიმართ რაიმე სახის დისციპლინური ღონისძიება არ ყოფილა გამოყენებული.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, შემდეგი დასაბუთებით:

11.1. სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა. მოსარჩელემ თავისი მოქმედებით შექმნა ზიანის მიყენების საფრთხე - მის გამოუცხადებლობას შესაძლოა მოჰყოლოდა სატვირთო ოპერაციების ჩაშლა; დასაქმებულის ვალდებულება შეასრულეს სხვა პირებმა, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეს ისინი არ ჰყავდა გაფრთხილებული გამოუცხადებლობასთან დაკავშირებით; იმ შემთხვევაში, თუ სადგურში შემოსულ 6 ვაგონს მოსარჩელის ნაცვლად არ დახვდებოდნენ სხვა პირები, რომლებმაც მოსარჩელის ნაცვლად შეასრულეს მისი ვალდებულება, მოპასუხეს მიადგებოდა ზიანი;

11.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა მოსარჩელის მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების სისტემატური დარღვევის ფაქტები - ის არაერთხელ იყო შემჩნეული სამუშაო რეჟიმის დარღვევაში (დროულად არ ცხადდებოდა სამსახურში). მოსარჩელემ უარი განაცხადა ახსნა-განმარტების დაწერაზე და დამსაქმებელი იძულებული იყო, მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გადაწყვეტილება მიეღო.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და დაუშვებელია შემდეგი გარემოებების გამო:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ)სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

16. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

16.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16.2. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება, სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვანია, დამსაქმებლმა მისთვის მინიჭებული უფლებები კეთილსინდისიერად გამოიყენოს. ის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, უფლებამოსილია შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა, თუმცა აღნიშნული უფლება უნდა განხორციელდეს ჯეროვნად, კანონით გათვალისწინებული დანაწესის ზუსტი დაცვით და თანაც ისე, რომ ადგილი არ ჰქონდეს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

16.3. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განმარტა, რომ დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისთვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას გამორიცხავდა.

17. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულ იქნა, რომ სამსახურიდან პირის განთავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. სწორედ აღნიშნული მიზნის განხორციელებას ემსახურება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლში 2013 წლის 12 ივნისს განხორციელებული ცვლილებები, რომელთა შესაბამისად, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით დამსაქმებელს მიენიჭა დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულებათა მხოლოდ „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ Nას-812-779-2016, 19 ოქტომბერი, 2016 წ.; Nას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წ.; სუსგ Nას-483-457-2015, 7 ოქტომბერი, 2015წ.).

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა რამდენადაა „უხეში“ ხასიათის, ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში ინდივიდუალური შეფასების საგანია, რა დროსაც მხედველობაში მიიღება საქმის კონკრეტული გარემოებები. იმისათვის, რომ დამრღვევის მოქმედების სიმძიმე შეფასდეს, უპირველეს ყოვლისა, გამოკვლეულ უნდა იქნეს იმ სამსახურის დანიშნულება, სადაც დასაქმებული მუშაობს, დასაქმებულის ფუნქცია და მისი მოვალეობები. კასატორის არგუმენტი, რომ მოსარჩელემ თავისი მოქმედებით შექმნა ზიანის მიყენების საფრთხე, რადგანაც მის გამოუცხადებლობას შესაძლოა მოჰყოლოდა სატვირთო ოპერაციების ჩაშლა, არ არის საკმარისი ვალდებულების „უხეშ დარღვევად“ შეფასებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის.

19. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

20. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7, 257-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. სს "ს.რ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს "ს.რ–ს" (ს/კ .....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (საგადახდო დავალება # 15039), გადახდის თარიღი 14.09.16 სს ,,ვითიბი ბანკი ჯორჯია“), 375 ლარის 70% – 262,5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი