№ ას-102-98-2016 27 აპრილი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს კ-ი" (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „თ- XXI", შპს ბ-ი.", შპს რ-ი", ი. გ-ე, ე-კ" (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს ბ-ი"-ს, სს „თ- XXI"-ის, შპს რ-ის", ი. გ-ისა და ე-კ"-ის სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – აქციების გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობა, აქციების მესაკუთრედ ცნობა, მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, დირექტორისათვის უფლებების შეზღუდვა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს კ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე-ის“, შპს ბ-ი“-ს სს „თ- XXI“-ის, ი. გ-ის, ე-კ“-ისა და შპს რ-ის“ მიმართ და მოითხოვა ბათილად იქნას ცნობილი კ- კორპორაციასა“ ( შპს კ-ი“) და შპს ბ-ი“-ს შორის სს „თ-XXI“-ის (ს/კ ...) 21669454 ცალი ჩვეულებრივი აქციის (83.3%) 2011 წლის 27 სექტემბრის №11/206 გასხვისების განკარგულება, აქციები გამოთხოვილ იქნას შპს ბ-ი“-ს მფლობელობიდან და დაუბრუნდეს კ-ეს კორპორაციას; შპს „ე-ს“ დაევალოს კ- კორპორაციის“ (შპს კ-ი“) რეგისტრაცია სს „თ-XXI“-ის (ს/კ ...) აქციების 83.3 % მესაკუთრედ; ბათილად იქნას ცნობილი სს „თ- XXI“-ის და შპს ბ-ი“-ს შორის დადებული 2011 წლის 24 დეკემბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება და 28 777 727 ლარის მოთხოვნის უფლება სს „ქ-ის“ მიმართ დაუბრუნდეს სს „თ- XXI“-ს; ბათილად იქნას ცნობილი შპს ბ-ი.“-სა და ინა გ-ეს შორის დადებული 2012 წლის 1 ოქტომბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება 28 777 727 ლარის მოთხოვნის გადაცემის ნაწილში; ბათილად იქნას ცნობილი ი. გ-ესა და ე-კ“-ს შორის დადებული 2012 წლის 1 ოქტომბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება 28 777 727 ლარის მოთხოვნის გადაცემის ნაწილში; სს „თ- XXI“-ის დირექტორს აეკრძალოს აქტივების გასხვისების, უფლებრივად დატვირთვისა და სხვა ქმედებების განხორციელების უფლება, რაც გამოიწვევს სს „თ- XXI“-ს აქციების ღირებულების შემცირებას; ბათილად იქნას ცნობილი „თ- XXI“-სა და სს რ-ს“ შორის დადებული 2011 წლის 27 დეკემბრის აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნასყიდობის საგანი დაუბრუნდეს სს „თ- XXI“-ს.

2. მოსარჩელის განმარტებით, იგი წარმოადგენდა სს „თ- XXI“-ის აქციების 83.3 %-ის ანუ 21 669 854 ცალი ჩვეულებრივი აქციის მფლობელს, ხოლო თავად „თ- XXI“ იყო მეტალურგიული პროექტის მნიშვნელოვანი აქტივების მესაკუთრე. 2011 წლის 27 სექტემბერს გაფორმდა №11/206 აქციების გასხვისების განკარგულება, რომლითაც სადავო აქციები გადაეცა შპს ბ-ი“-ს, რაც აქციათა რეესტრში დაარეგისტრირა შპს „ე-მა“, როგორც აქციების დამოუკიდებელმა რეგისტრატორმა. აქციების გაყიდვის განკარგულება გაფორმდა მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელობის და ბენეფიციარი პარტნიორების ნების იგნორირებით და საწინააღმდეგოდ. ამასთან, გარდა ზემოაღნიშნული გასხვისების განკარგულებისა, არ არსებობდა აქციების ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება, რომლითაც განსაზღვრული იქნებოდა აქციების გასხვისების ფასი, ოდენობა და მისი გადახდის წესი, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებითი პირობა იყო. შესაბამისად, მათი განმარტებით, მოსარჩელის საკუთრებიდან გავიდა მნიშვნელოვანი ქონება სანაცვლო გადახდის გარეშე. ზემოაღნიშნული განკარგულება წარმოადგენდა კანონსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებას, რომელიც უნდა გაუქმებულიყო და სადავო აქციები დაბრუნებოდა მოსარჩელეს საკუთრებაში.

3. მოსარჩელის განცხადებით, 2011 წლის 27 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოში აღიძრა სს „ქ-ის“ გადახდისუუნარობის საქმე, სადაც კრედიტორთა მოთხოვნების რეესტრის დამტკიცების შესახებ 2011 წლის 22 ნოემბრის განჩინების თანახმად, სს „თ- XXI“ დარეგისტრირდა 28 777 727 ლარის მოთხოვნაზე მე-6 რიგის არაუზრუნველოფილ კრედიტორად.

4. სს „ქ-ის“ რეაბილიტაციის მმართველმა გადახდისუუნარობის საქმის განმხილველ სასამართლოს 2013 წლის 23 აპრილს წარუდგინა სს „ქ-ის“ კრედიტორთა მოთხოვნების რეესტრში ცვლილების შეტანის შესახებ განცხადება, რომლის თანახმად, სს „თ- XXI“-ის ნაცვლად 28 777 727 ლარის მოთხოვნაზე კრედიტორს წარმოადგენდა „ე-“-ი. როგორც ამ განცხადებიდან გაირკა, 1) მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის შესახებ 2011 წლის 24 დეკემბრით დათარიღებული ხელშეკრულებით სს „თ- XXI“-ის დირექტორმა სს „ქ-ის“ მიმართ 28 777 727 ლარის მოთხოვნა სრულიად უსასყიდლოდ გადასცა შპს ბ-ი“-ს; 2) შპს „რ-მა“ სს „ქ-ის“ მიმართ მოთხოვნები დაუთმო ასევე შპს ბ-ი“-ს. მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის შესახებ 2012 წლის 1 ოქტომბრით დათარიღებული ხელშეკრულებით შპს ბ-ი“-ს სს „ქართული ფოლადის“ მიმართ მოთხოვნები საერთო ჯამში 59 468 235.39 ლარის მოთხოვნა მთლიანად გადასცა ფიზიკურ პირს, ი. გ-ეს. აღნიშნული ცესიის ხელშეკრულებაში შპს ბ-ი“-ს მიერ ი. გ-ისათვის გადაცემული მოთხოვნების ფლობის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებული იყო შპს ბ-ი“-სა და სს „თ- XXI“-ს მიერ დათმობილი მოთხოვნაც და მოპასუხე გ-ეც კარგად იყო ინფორმირებული, რომ მოთხოვნა შპს ბ-ი“-ს მიღებული ჰქონდა უსასყიდლოდ.

5. იმავე დღეს, 2012 წლის 1 ოქტომბერს, ი. გ-ემ შპს ბ-ი“-საგან მიღებული მოთხოვნები სრულად გადასცა ე-კ“-ს, ამ ხელშეკრულებაში კი გადაცემული მოთხოვნის ფლობის საფუძვლად მითითებული იყო შპს ბ-ი“-სა და ინა გ-ეს შორის დადებული 2012 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება.

6. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სს „თ- XXI“-ის აქციების უკანონოდ გასხვისებიდან ზუსტად სამი თვის შემდეგ, 2011 წლის 27 დეკემბერს სს „თ- XXI“-მ სს რ-ზე“ გაასხვისა მნიშვნელოვანი აქტივები - ხელშეკრულების დანართში მითითებული უძრავი და მოძრავი ქონება, აგრეთვე არამატერიალური ქონებრივი ფასეულობები, რომელთა საერთო ღირებულება განისაზღვრა 5 230 500 ლარით. ხელშეკრულების მიხედვით, მყიდველმა ნასყიდობის ფასი უნდა გადაიხადოს აქტივებზე საკუთრების უფლების გადაცემიდან მეშვიდე წლის ბოლო დღეს.

7. მოსარჩელის მითითებით, ზემოაღნიშნული გარიგებები ამორალური, კანონსაწინააღმდეგო და მოჩვენებითი გარიგებებია, რის გამოც მოითხოვა მათი ბათილად ცნობა და სადავო აქციების დაბრუნება, ასევე მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულებებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვა. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა მის მიერ გაწეული სასამართლო და სასამართლოს გარეშე ხარჯების მოპასუხეებისათვის დაკისრება.

8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იყო სამართლებრივად დაუსაბუთებელი. არასწორად იყო მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები აქციებზე დადებული გარიგებების პირობებთან დაკავშირებით. მოსარჩელე ვერ ასაბუთებდა, რომ აქციებზე გარიგების დადება ეწინააღმდეგებოდა მოსარჩელის ბენეფიციარი მესაკუთრის ნებას. გარდა ამისა, ამ გარემოებას არ ჰქონდა მნიშვნელობა გარიგების ნამდვილობის შეფასებისათვის. რაც შეეხება სს „თ- XXI“-ის წესდების შეცვლას და მმართველობითი ორგანოების ცვლილებებს, მოპასუხეთა განმარტებით, აღნიშნული განხორცილებული იყო საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

9. მათი აზრით, სარჩელი არ შეიცავდა დასაბუთებას იმის თაობაზე, თუ რატომ მიიჩნეოდა მოსარჩელის წარმომადგენელზე გაცემული მინდობილობა საეჭვოდ. გარდა ამისა, ამ გარემოებას არ ჰქონდა მნიშვნელობა აქციებზე დადებული გარიგების ნამდვილობის შეფასების თვალსაზრისითაც. მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც კ-ეს კორპორაციამ დადო გარიგება, გაცემული იყო სათანადო წესით და მისი ეჭვქვეშ დაყენების საფუძველი ბ-ი“-ს არ ჰქონდა. ამასთან, წარმომადგენელსა და მინდობილობის გამცემ პირს შორის არსებული ურთიერთობა არ წარმოადგენდა დავის საგანს. ამასთან, მათი აზრით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის შეფასება აქციების ღირებულებასთან დაკავშირებით ისევე, როგორც აქციებზე დადებული გარიგების პირობებთან დაკავშირებით.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს„ კ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი კ- კორპორაციასა“ და შპს ბ-ი“-ს შორის სს „თ- XXI“-ის 21 669 454 ცალი ჩვეულებრივი აქციის (83.3%) 2011 წლის 27 სექტემბრის №11/206 გასხვისების განკარგულება; დადგინდა, რომ აქციები გამოთხოვილ იქნას შპს ბ-ი“-ს მფლობელობიდან და გადაეცეს შპს კ-ს“; შპს „ე-ს“ დაევალა აქციათა რეესტრში შპს კ-ის“ გადაწყვეტილების პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით მიკუთვნებული აქციების მესაკუთრედ რეგისტრაცია; ბათილად იქნა ცნობილი სს თ- XXI“-ის და შპს ბ-ი“-ს შორის დადებული 2011 წლის 24 დეკემბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება და დადგინდა სს „ქ-ის“ მიმართ 28 777 727 ლარის მოთხოვნის უფლების სს „თ- XXI“-ისათვის დაბრუნება; ბათილად იქნა ცნობილი შპს ბ-ი“-სა და ი. გ-ეს შორის დადებული 2012 წლის 1 ოქტომბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება 28 777 727 ლარის მოთხოვნის გადაცემის ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი ინა გ-ესა და ე-კ“-ს შორის დადებული 2012 წლის 1 ოქტომბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება 28 777 727 ლარის მოთხოვნის გადაცემის ნაწილში; სს „თ- XXI“-ის დირექტორს (წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს) გადაწყვეტილების აღსრულებამდე აეკრძალა აქტივების გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა და სხვა ქმედებების განხორციელება, რასაც შეეძლო გამოეიწვია სს „თ- XXI“-ს აქციების ღირებულების შემცირება; ბათილად იქნა ცნობილი სს „თ- XXI“-სა და სს რ-ს“ შორის დადებული 2011 წლის 27 დეკემბრის აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულება და იგი დაუბრუნდა სს „თ- XXI“-ს.

11. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სს “თ- XXI“-მ, შპს ბ-ი“-მ, შპს რ-მა“, ი. გ-ემ და ე-კ“-მა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს „თ- XXI“-ის, შპს ბ-ი“-ს, შპს რ-ის“ და ე-კ“-ის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა; ინა გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს კ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

14. 2011 წლის 27 სექტემბერს შპს „ე-ს“ დასარეგისტრირებლად წარედგინა „გასხვისების განკარგულება 11/206“, რომლის საფუძველზეც მარეგისტრირებელმა ორგანომ კ- კორპორაციის“ საკუთრებაში არსებული სს „თ- XXI“-ს კუთვნილი 21 669 854 ცალი აქციის (83.3%) მესაკუთრედ დაარეგისტრირა შპს ბ-ი“. გასხვისების განკარგულების თანახმად, გამსხვისებელია კ- კორპორაცია“, ემიტენტი – სს „თ- XXI“, შემძენი – კერძო შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანია ,,ბ-ი“. გარიგების სახედ მითითებულია ნასყიდობა. განკარგულებას ხელს აწერენ „გამსხვისებლის“ (კ- კორპორაცია“) და „შემძენის“ (შპს ბ-ი“) უფლებამოსილი წარმომადგენლები (ტ. I, ს. ფ. 44).

15. 2011 წლის 27 სექტემბერს შპს ბ-ი“-ს, როგორც სს „თ- XXI“-ის აქციების 83.3%-ის მფლობელის გადაწყვეტილების საფუძველზე, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა საზოგადოების დირექტორი დ. ვ-ე და ამ თანამდებობაზე დაინიშნა ო. ჯ-ი (ტ. II, ს. ფ. 61).

16. 2011 წლის 24 დეკემბერს სს „თ- XXI“ -სა და შპს „ბ-ი“-ს შორის დაიდო მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, სს „თ- XXI“-მ ყველა მოთხოვნა და უფლება, რომელიც მას გააჩნდა სს „ქ-ის“ მიმართ (28 777 727.37 ლარის მოთხოვნა) გადასცა შპს ბ-ი“-ს. ხელშეკრულების თანახმად, უფლებებისა და მოთხოვნების გადაცემა მოხდა უსასყიდლოდ (ტ. II, ს.ფ. 84-87).

17. 2011 წლის 27 დეკემბერს სს „თ- XXI“-სა და სს რ-ს“ შორის დაიდო აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, სს „თ- XXI“-მ სს „რ-ს“ მიჰყიდა საკუთრებაში არსებული აქტივები – უძრავი და მოძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 5 230 500 ლარით. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდა უნდა მომხდარიყო აქტივებზე საკუთრების უფლების გადაცემიდან მომდევნო 7 წლის თავზე, ანუ მეშვიდე წლის ბოლო დღეს (ტ. II, ს.ფ.103-123).

18. 2012 წლის 1 ოქტომბერს შპს „ბ-ი“-სა და ინა გ-ეს შორის დაიდო მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, შპს ბ-ი“-მ ყველა მოთხოვნა და უფლება, რომელიც მას გააჩნდა სს „ქ-ის“ მიმართ გადასცა ი. გ-ეს. უფლებებისა და მოთხოვნების საერთო რაოდენობა შეადგენდა 59 468 235.39 ლარს, მათ შორის, სს „თ- XXI“-ის მიერ შპს ბ-ი“-სათვის დათმობილი 28 777 727.37 ლარის მოთხოვნა. ხელშეკრულების თანახმად, შემძენი ფლობს მოთხოვნას გადამცემის მიმართ 8 000 000 აშშ დოლარის ოდენობით და შემძენს სურს, ხოლო გადამცემი თანახმაა, რომ ვალის დაკმაყოფილება მოხდება გადამცემის მიერ შემძენისათვის უფლებებისა და მოთხოვნების დათმობის გზით (ტ. II, ს.ფ. 92-95).

19. 2012 წლის 1 ოქტომბერს ი. გ-ესა და ე-კ“-ს შორის დაიდო მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, ი. გ-ემ ყველა მოთხოვნა და უფლება, რომელიც მას გააჩნდა სს „ქ-ის“ მიმართ გადასცა „ე-კ.“-ს. უფლებებისა და მოთხოვნების საერთო რაოდენობა შეადგენდა 59 468 235.39 ლარს. უფლებებისა და მოთხოვნების ნასყიდობის ფასი შეადგენდა 8 000 000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულების თანახმად, გადამცემი უარს აცხადებს ნასყიდობის ფასის მოთხოვნის უფლებაზე, ხოლო შემძენი იღებს ამ უარს და ამასთან დაკავშირებით აცხადებს, რომ აღიარებს 8 000 000 აშშ დოლარის ოდენობას გადამცემის მიმართ არსებულ ვალად.

20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე სარჩელზე მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სს „თ- XXI“-ის აქციების 83.3%-ზე მისი საკუთრების უფლების აღდგენაში მდგომარეობს. შესაბამისად, პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნებიდან უმთავრესია ის მოთხოვნა, რომელიც შეეხება აქციების გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობას. ამ ნაწილში სარჩელი ეფუძნებოდა შემდეგ გარემოებებს:

21. 2011 წლის 27 სექტემბრის N11/206 აქციების გასხვისების განკარგულება მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელობის და ბენეფიციარი პარტნიორების ნების საწინააღმდეგოდ იქნა გაფორმებული. არ არსებობდა აქციების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც განსაზღვრული იქნებოდა აქციების გასხვისების ფასი, ოდენობა და მისი გადახდის წესი. შპს კ-ის“ საკუთრებიდან მნიშვნელოვანი ქონება გავიდა სანაცვლო გადახდის გარეშე, რის გამოც, მოსარჩელის მოსაზრებით, აქციების გასხვისების განკარგულება წარმოადგენდა კანონსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებას. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებში მისი ავტორი ყურადღებას ამახვილებდა იმ ფაქტზეც, რომ აქციების გაყიდვის გადაწყვეტილება მიღებული ჰქონდა მოსარჩელის წარმომადგენელს საეჭვო მინდობილობით, ერთპიროვნულად. გარდა ამისა, აქციების ნასყიდობის გარიგება არ მოიცავდა ფასზე შეთანხმებას და გაყიდული აქციების ღირებულებიდან ერთი თეთრიც კი არ იყო მათთვის გადახდილი (იხ. სარჩელი, ტ. 1, ს.ფ. 2–8).

22. ზემოთაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია სადავო „გასხვისების განკარგულების“ სამართლებრივი ბუნების გარკვევა.

23. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2010 წლის 22 თებერვლის N 20/01 ბრძანებით დამტკიცებულ „საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების სააღრიცხვო თარიღის დადგენის, ჩანაწერით ფლობის, აქციათა მესაკუთრეობიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობათა განსაზღვრის და საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების წარმოშობის, შეცვლის და შეწყვეტის პროცედურების წესზე“, რომლის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტში მოცემულია გასხვისების განკარგულების განმარტება. კერძოდ, ხსენებული პუნქტის „ო“ ქვეპუნქტის თანახმად, ო) განკარგულება – ამ წესის მოთხოვნების შესაბამისად შედგენილი და ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორისადმი ან ნომინალური მფლობელისადმი წარსადგენი წერილობითი დოკუმენტი, რომელიც საჯარო ფასიან ქაღალდზე საკუთრების უფლების წარმოშობას, შეცვლას ან/და შეწყვეტას ადასტურებს. განკარგულება სამი სახისაა: ო.ა) გასხვისების განკარგულება, რომელიც დგება იმ არასაბირჟო გარიგების დროს, რომლის შედეგადაც ფასიანი ქაღალდების რეგისტრირებული მფლობელი თავის პირად ანგარიშზე არსებულ საჯარო ფასიან ქაღალდებს არასაბირჟო გარიგებით ასხვისებს; ო.ბ) გირავნობის განკარგულება, რომელიც დგება იმ არასაბირჟო გარიგების დროს, როგორიც საჯარო ფასიანი ქაღალდის დაგირავებაა და რომლის შედეგადაც ფასიანი ქაღალდების რეგისტრირებული მფლობელი თავის პირად ანგარიშზე არსებულ საჯარო ფასიან ქაღალდებს აგირავებს; ო.გ) გადასაცემი განკარგულება, რომელიც დგება რეგისტრირებული მფლობელის მიერ თავის პირად ანგარიშზე არსებული ფასიანი ქაღალდების ნომინალურ მფლობელობაში გადაცემის შემთხვევაში, ასევე იმ შემთხვევაში, როდესაც ნომინალური მფლობელი ფასიან ქაღალდებს გადასცემს იმ პირს (კლიენტს), რომლის ინტერესებისთვის და დავალებით იგი ნომინალურად ფლობდა ფასიან ქაღალდებს ან შეიძინა ისინი.

24. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო სწორედ ამ წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის ო.ა) ქვეპუნქტით განმარტებული „გასხვისების განკარგულება“, რადგან სს „თ- XXI“-ის აქციების 83.3% არასაბირჟო გარიგებით გასხვისდა (გაიყიდა).ხსენებული ნორმატიული აქტით არასაბირჟო გარიგება განმარტებულია, როგორც საჯარო ფასიანი ქაღალდებით გარიგება, საფონდო ბირჟაზე სავაჭროდ გატანის გარეშე.

25. პალატის მითითებით, მოცემულ საქმეზე სადავოდ გამხდარი განკარგულების განმარტება მოცემულია საქართველოს საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს უფროსის 2008 წლის 8 სექტემბრის N 5 ბრძანებით დამტკიცებულ „ფასიანი ქაღალდების რეესტრის წარმოების წესის“ მე-2 მუხლის მე-8 პუნქტშიც, რომლის მიხედვით, გადასაცემი განკარგულება არის რეგისტრატორისათვის გადასაცემი დოკუმენტი, რომელიც შეიცავს გადაცემის განხორციელების მოთხოვნებს.

26. ამავე წესის მე-7 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ფასიანი ქაღალდების გადაცემა (ნასყიდობა, ჩუქება, გაცვლა და სხვა) დაიშვება ფასიანი ქაღალდების კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების შესაბამისად. ამ მოთხოვნების დარღვევით ფასიანი ქაღალდების რეგისტრაცია რეესტრში არ დაიშვება.

27. პალატამ მიუთითა საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2010 წლის 22 თებერვლის N 20/01 ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების სააღრიცხვო თარიღის დადგენის, ჩანაწერით ფლობის, აქციათა მესაკუთრეობიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობათა განსაზღვრის და საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების წარმოშობის, შეცვლის და შეწყვეტის პროცედურების წესის“ მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საბროკერო კომპანიის მონაწილეობით ან საბროკერო კომპანიის მონაწილეობის გარეშე საჯარო ფასიანი ქაღალდებით შეიძლება დაიდოს შემდეგი სახის არასაბირჟო გარიგებები: საჯარო ფასიანი ქაღალდების ნასყიდობა, მათ შორის სატენდერო შეთავაზებით.

28. „საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების სააღრიცხვო თარიღის დადგენის, ჩანაწერით ფლობის, აქციათა მესაკუთრეობიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობათა განსაზღვრის და საჯარო ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების წარმოშობის, შეცვლის და შეწყვეტის პროცედურების წესის“ დამტკიცების შესახებ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2010 წლის 22 თებერვლის N 20/01 ბრძანების მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, არასაბირჟო გარიგებით საჯარო ფასიანი ქაღალდების შეძენა-გასხვისების ან დაგირავებისას (ნასყიდობა, ჩუქება, გაცვლა, გამოსყიდვა „მეწარმათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 531 მუხლის თანახმად, საწესდებო კაპიტალში შენატანის საჯარო ფასიანი ქაღალდებით შესრულება), გარიგების მხარეების, გარიგების შუამავალი საბროკერო კომპანიის ან ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორის მიერ შედგენილ უნდა იქნას გასხვისების განკარგულება (ამ წესის დანართი N1-ით გათვალისწინებული ფორმით), ხოლო დაგირავებისას – გირავნობის განკარგულება (ამ წესის დანართი N2-ით გათვალისწინებული ფორმით).

29. მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ანალიზით, პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ „გასხვისების განკარგულება“ წარმოადგენს ფასიანი ქაღალდების არასაბირჟო გარიგებით გასხვისებისას შედგენილ დოკუმენტს, რომლის სტანდარტული ფორმაც დამტკიცებულია საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ნორმატიული აქტით. გასხვისების განკარგულებაზე ხელმოწერით მხარეები ადასტურებენ ფასიან ქაღალდებზე გარიგების დადებას, რაც, თავის მხრივ, საკმარის საფუძველს წარმოადგენს აქციათა რეგისტრატორისთვის, რომ ცვლილება განახორციელოს აქცითა რეესტრში.

30. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ 2011 წლის 27 სექტემბრის N11/206 აქციების გასხვისების განკარგულება შედგენილია ზემოთ ხსენებული ნორმატიული აქტით გათვალისწინებული ფორმით და იგი ხელმოწერილია, როგორც მოსარჩელე კ- კორპორაციის“ უფლებამოსილი წარმომადგენლის (კ. ყ-ი), ისე, მოპასუხე შპს ბ-ი“-ს წარმომადგენლის მიერ. ეს გარემოება კი, თავის მხრივ, იძლეოდა ერთმნიშვნილოვანი და ლოგიკური დასკვნის საფუძველს, რომ მხარეთა შორის შედგა აქციების ნასყიდობის თაობაზე ზეპირი გარიგება, რის საფუძველზეც მათ ხელი მოაწერეს ზემოთ მითითებული ნორმატიული აქტის დანართი N1-ით გათვალისწინებული ფორმით შედგენილ გასხვისების განკარგულებას, რაც აქციათა რეგისტრატორმა საფუძვლად დაუდო სს „თ- XXI“-ის აქციების 83.3%–ზე მესაკუთრედ შპს ბ-ი“-ს რეგისტრაციას.

31. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის პირველ ნაწილზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 68-ე, 69-ე, 327-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ არც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი და არც სხვა რომელიმე ნორმატიული აქტი აქციების ნასყიდობის ხელშეკრულებისთვის არ ითვალისწინებს სავალდებულო წერილობით ფორმას. განსახილველ შემთხვევაში, აქციების გასხვისების განკარგულებას ხელს აწერენ მხარეთა უფლებამოსილი წარმომადგენლები. მითითებული ხელმოწერები გაბათილებული არ არის. უფრო მეტიც, ხელმოწერით დადასტურებული ნება (აქციათა ნასყიდობა) შეცილებული არ არის. მოსარჩელე მხარე არ აპელირებს აქციების ნასყიდობის თაობაზე მისი უფლებამოსილი წარმომდგენლის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობაზე (მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველ სარჩელში მისი ავტორი, გარკვეულწილად, ნების ნაკლზეც მიუთითებდა, მას შემდეგში ეს მოსაზრება აღარ განუვითარებია და არც მისი დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება წარუდგენია), რის გარეშეც პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ხელმოწერით დადასტურებული ნების არარსებობაზე საუბარი, მითუმეტეს მაშინ, როდესაც მოსარჩელე საცილოდ არ ხდიდა გარიგებას და არ საუბრობდა იძულებით, მუქარით, შეცდომით ან მოტყუებით გარიგების დადებაზე.

32. ამ კონტექსტში პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია განემარტა საცილო გარიგებათა სამართლებრივი ბუნება. კერძოდ, თუ უფლებამოსილი პირი არ ისარგებლებს კანონმდებლობით განსაზღვრული შეცილების უფლებით, საცილო გარიგება ნამდვილი ხდება და სამართლებრივად სავალდებულო ძალას იძენს. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე მხარე აქციების გასხვისების განკარგულებაზე ხელმომწერი პირის უფლებამოსილებას, ისევე როგორც, ხელმოწერის სინამდვილეს, სადავოდ არ ხდიდა. იგი არ მიუთითებდა იძულების, მუქარის, ძალადობის, მოტყუების ან/და გარიგების საცილოობის სხვა სამართლებრივ საფუძვლებზე. ასეთ ვითარებაში კი, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ აქციების გასხვისების განკარგულება შედგენილია შპს კ-ის“ თავისუფალი ნების გამოვლენის საფუძველზე და ამ მიმართებით სადავო განკარგულების კანონსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობდა.

33. რაც შეეხება სადავო გასხვისების განკარგულების და ამ განკარგულებაზე ხელმოწერით მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების საჯარო წესრიგთან შესაბამისობას, პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ დასახელებულ მუხლში მითითებული ბათილი გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს, გულისხმობს შემთხვევას, როდესაც სახეზეა კანონის იმპერატიულ დანაწესთან გამოვლენილი ნების შეუსაბამობა. ამასთან, გარიგება ან მისი ესა თუ ის პირობა ზნეობრივ ნორმებთან და საჯარო წესრიგთან შეუსაბამოა, როდესაც ის ეწინააღმდეგება სახელმწიფო და საზოგადოებრივ ინტერესებს, სოციალური სამართლიანობის პრინციპს და ხელშეკრულების მხარეს აყენებს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. გარიგების საჯარო წესრიგთან შესაბამისობის შეფასებისას, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული როგორც თითოეული გარიგების შინაარსი და მისი სამართლებრივი ბუნება, ასევე, მისი პირობების შედარება სამოქალაქო ბრუნვაში ანალოგიური ეკონომიკური დანიშნულების მქონე გარიგებების შინაარსთან და ის გარემოებები, რომელთა გათვალისწინებითაც გარიგების დადების ნება გამოავლინა მხარემ.

34. ამასთან, პალატის მოსაზრებით, იმისათვის, რომ გამოხატული ნება საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგოდ ან ამორალურად იქნეს ცნობილი, აუცილებელია პირობათა კუმულატიური ერთობა, რომლითაც გარიგების უცილოდ ბათილობა დასტურდება. ამ მიმართებით სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მოსარჩელე მხარის არგუმენტს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გარიგება საერთოდ არ დადებულა და ამ არგუმენტის გათვალისწინებით, აღნიშნა, რომ სასამართლო მოკლებული იყო სამართლებრივ შესაძლებლობას, ემსჯელა გარიგების ბათილობაზე საჯარო წესრიგისადმი წინააღმდეგობის ან ამორალურობის საფუძვლით. მოსარჩელე მხარის ამგვარი პოზიცია (გარიგების არარსებობა), წინააღმდეგობაში მოდიოდა არგუმენტთან, რომ გარიგება არ შეესაბამება საჯარო წესრიგს.

35. რაც შეეხება გარიგების (ნასყიდობის) ფასს, პალატამ სრულად გაიზიარა აპელანტების წარმომადგენლების მოსაზრება, რომ მისი გადაუხდელობა წარმოადგენს არა გარიგების ბათილად ცნობის, არამედ ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის საფუძველს (სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში აქციების გამყიდველს შეუძლია სადავოდ გახადოს ნასყიდობის ფასის მიღება, რისთვისაც მან უნდა მიუთითოს რა ფასად არის აქციები გაყიდული და მოითხოვოს ამ ფასის ანაზღაურება, ანუ გამყიდველმა, რომელიც მიუთითებს, რომ ფასი გადახდილი არ არის, უნდა ამტკიცოს ფასის ოდენობა და მოითხოვოს მისი ანაზღაურება.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, სახეზე იყო შემდეგი ფაქტობრივი მოცემულობა: 2011 წლის 27 სექტემბრის N11/206 აქციების გასხვისების განკარგულება შედგენილია კანონით დადგენილი წესით; მას ხელს აწერს მოსარჩელის წარმომადგენელი; ხელმოწერის სინამდვილე სადავოდ არ არის გამხდარი; მოსარჩელე მიუთითებს მხოლოდ აქციათა ნასყიდობის ხელშეკრულების არარსებობაზე, მაშინ როდესაც მოქმედებს უდავო პრეზუმფცია ასეთი გარიგების არსებობის შესახებ, რომლის გამაბათილებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია; ასევე, მხარეს არ მიუთითებია გარემოებებზე, რომლებიც თავისი აშკარა თუ რეალური ხასიათიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიიყვანდა დასკვნამდე, რომ შპს კ-ი“, აქციების გასხვისებისას, მოკლებული იყო ნების თავისუფალი გამოვლენის შესაძლებლობას.

37. აღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე, პალატამ დაასკვნა, რომ 2011 წლის 27 სექტემბრის აქციების გასხვისების განკარგულების საჯარო წესრიგთან და ზნეობრივ სტანდარტთან შეუსაბამობაზე მითითება დაუსაბუთებელი იყო და არ არსებობდა სადავო განკარგულების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

38. სარჩელის სხვა მოთხოვნებთან მიმართებაში პალატამ განმარტა, რომ სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობა პირის კონსტიტუციურ უფლებაა, თუმცა მისი შინაარსი არ არის აბსოლუტური ბუნების და შეზღუდულია საპროცესო სამართლებრივი წესრიგით. იურიდიული ინტერესი საპროცესო წესრიგის შემადგენელი ნაწილია, რომელიც აღიარებითი სარჩელის სავალდებულო კომპონენტს წარმოადგენს. ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, აღიარებითი სარჩელის კატეგორიას მიეკუთვნება. შესაბამისად, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს იურიდიული ინტერესის არსებობა.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლზე დაყრდნობით პალატამ განმარტა, რომ იურიდიული ინტერესის არსებობა ყოველთვის გულისხმობს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებამ უნდა უზრუნველყოს სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა და მოსარჩელის კონკრეტული ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება.

40. მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა 2011 წლის 27 სექტემბრის აქციების გასხვისების განკარგულების უკანონობა და შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობის საფუძველი, პალატამ მიიჩნია, რომ, როგორც სხვა სადავო გარიგებების, ისე, იმ სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ, რომელიც შეეხება სს „თ- XXI“-ს დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვას, არ არსებობდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რადგან შპს კ-ი“ სადავო გარიგებების ბათილობით ვერ მიიღებდა კონკრეტულ ქონებრივ შედეგს – სადავო აქციები მის საკუთრებაში ვერ დაბრუნდებოდა. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე იყო იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წინაპირობა.

41. მიუხედავად ამ გარემოებისა, პალატამ დამატებით მიუთითა იმ ფაქტზეც, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ინა გ-ესა და კომპანია „ე-კ“-ს შორის 2012 წლის 1 ოქტომბრის მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის შესახებ ხელშეკრულება ისე იქნა ბათილად ცნობილი, რომ გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას აქციათა ბოლო შემძენის - „ე-კ“-ის კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. პალატამ განმარტა, რომ როდესაც სადავოა შემძენის კეთილსინდისიერება, უნდა შემოწმდეს შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება გარკვეული ფაქტებისადმი. პირის არაკეთილსინდისიერების, როგორც სუბიექტური კატეგორიის, განმსაზღვრელი ელემენტია სადავო გარიგების დადების დროს პირის მიერ („ე-კ“) რაიმე კანონსაწინააღმდეგო მიზნის მიღწევის ნება. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 1 ოქტომბერს ი. გ-ესა და ე-კ“-ს შორის დაიდო მოთხოვნებისა და უფლებების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მხარეთა ორმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე, მოხდა მოთხოვნის უფლების შეფასება და ამ ღირებულებით შპს „ე-კ“-ის მიერ განხორციელდა ი. გ-ისაგან უფლების მოთხოვნის შესყიდვა, ამ უკანასკნელის (ინა გ-ის) მიმართ ვალის აღიარების სანაცვლოდ. პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რაც მოცემულ გარიგებაში „ე-კ“-ის არაკეთილსინდისიერებას დაადასტურებდა. შესაბამისად, მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო იყო.

42. სასამართლომ დამატებით მიუთითა საქმეში მოთავსებულ პარიზის საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულ მორიგებაზე და არ გაიზიარა ამ დოკუმენტთან დაკავშირებით გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა. ამავდროულად, მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო, ამ დოკუმენტის შეფასებისას, გასცდა თავისი კომპეტენციის ფარგლებს. უფრო მეტიც, პალატამ აღნიშნა, რომ იგი ვერ ადგენს საქართველოს სახელმწიფოსა და არკადი პატარკაციშვილის მემკვიდრეებს შორის პარიზის საარბიტრაჟო სასამართლოში მიმდინარე დავის ფარგლებში დამტკიცებული ამ მორიგების აქტის მნიშვნელობას მოცემული დავის რომელიმე ფაქტობრივი საფუძვლის დადასტურების თვალსაზრისით.

43. რაც შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 15 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ ი. გ-ის მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან, მოცემულ საქმეზე მოპასუხეები წარმოადგენენ იმ სამართალურთიერთობების მონაწილეებს, რომლებიც, პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, უკავშირდება სადავო აქციების ღირებულებას, ხოლო სარჩელის ძირითადი მოთხოვნაა აქციების გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობა და აქციების მოსარჩელის საკუთრებაში დაბრუნება იმ ღირებულებით, რაც მათ გასხვისებამდე ჰქონდათ, სადავო გარიგებების მიმართ მოსარჩელეს გააჩნდა იურიდიული ინტერესი. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინებით ი. გ-ის შუამდგომლობა – არასათანადო მოსარჩელის სათანადოთი შეცვლის შესახებ კანონიერად არ დაკმაყოფილდა.

44. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შპს კ-მა“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს ბ-ი“-ს, სს „თ- XXI“-ის, შპს რ-ის“, ი. გ-ისა და „ე-კ“-ის სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

45. კასატორის განმარტებით, გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და საერთოდ არ იმსჯელა საქმისათვის მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებზე.

46. სასამართლომ განგებ აარიდა თავი მოთხოვნის უფლების დათმობისა და აქტივების ნასყიდობის შესახებ სადავო ხელშეკრულებებზე, ასევე საქართველოს სახელმწიფოსა და ა. პ-ის მემკვიდრეებს შორის 2011 წლის 6 ივლისს გაფორმებულ შეთანხმება-მორიგებაზე მსჯელობას და შემოიფარგლა მხოლოდ აქციების გასხვისების სადავო განკარგულების კანონიერებაზე მსჯელობით. თუმცა, ამ შემთხვევაშიც იმსჯელა ამ განკარგულების, როგორც დოკუმენტის გაფორმების მხოლოდ ფორმალური პროცედურების კანონიერებაზე (რაზეც, თავის მხრივ, სრულიად არასწორი დასკვნები გააკეთა სააპელაციო სასამართლომ). მან საერთოდ არ იმსჯელა და არ შეაფასა აქციების გასხვისების განკარგულების არსი და, რაც მთავარია, ამ განკარგულებით დამდგარი შედეგის რეალური მიზანი.

47. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ იმსჯელა აქციების გასხვისების განკარგულების შემდეგ მოპასუხეების მიერ დადებული მოთხოვნის უფლების დათმობის და აქტივების ნასყიდობის სადავო ხელშეკრულებების არსზე, მათ შედეგებსა და ამ ხელშეკრულებების მხარეების (მოპასუხეების) რეალურ მიზანზე.

48. კასატორის განცხადებით, აქციების გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობას იგი ამყარებდა იმ ძირითად გარემოებაზე, რომ მის უკან არ არსებობდა აქციათა ნასყიდობის არანაირი გარიგება არც წერილობითი და არც ზეპირი, ვინაიდან არ არსებობდა თვითონ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი აუცილებელი პირობა - მხარეთა მიერ გარიგების ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმება. ნებისმიერი ფორმით დადებული ნასყიდობის გარიგების მთავარ აუცილებელი პირობა არის ფასზე შეთანხმება. სააპელაციო სასამართლო კი, ცხადია, გვერდს ვერ უვლის იმ რეალობას, რომ მოსარჩელის განმარტების საწინააღმდეგოდ, მოპასუხეებმა ზეპირადაც ვერ მიუთითეს აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების ვერცერთი პირობა (ვერც ნასყიდობის ფასი) და სასამართლომ გააკეთა არასწორი დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების არსებობა დასტურდებოდა თვითონ აქციათა გასხვისების განკარგულებით. ანუ აქციათა გასხვისების განკარგულება სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების არსებობის პრეზუმფციად.

49. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა არასწორია შემდეგ გარემოებათა გამო:

50. შეუძლებელია მხარეთა შორის აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგება დადებულად მივიჩნიოთ მხოლოდ იმაზე დაყრდნობით, რომ მათ გააფორმეს აქციათა გასხვისების განკარგულება, რომელზეც ხელს აწერენ უფლებამოსილი წარმომადგენლები.ზოგადად, ნებისმიერი სამოქალაქო ურთიერთობის სუბიექტებმა შეიძლება ფორმალურად გამოავლინონ რაიმე იურიდიული შედეგის დადგომის ნება და ამის თაობაზე რაიმე დოკუმენტსაც მოაწერონ ხელი, მაგრამ მისი ნამდვილობისთვის არ იყოს საკმარისი მხოლოდ დოკუმენტზე ხელმოწერა. მაგალითად, მხარეებმა შეიძლება ხელი მოაწერონ რაიმე ხელშეკრულებას მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმების გარეშე და ამ შემთხვევაში თვითონ სააპელაციო სასამართლოს მიერვე მითითებული სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება არ ითვლება დადებულად არა იმის გამო, რომ მხარეებმა არ გამოავლინეს ნება და არ მოაწერეს ხელი დოკუმენტს, არამედ იმის გამო, რომ არ არსებობს მათ შორის არსებით პირობებზე შეთანხმება. ანუ, ზოგადად შესაძლებელია და, მოცემულ შემთხვევაში კი, ფაქტია, რომ მართალია, მხარეებმა ხელი მოაწერეს აქციათა გასხვისების განკარგულებას, სადაც გასხვისების საფუძვლად მითითებულია ნასყიდობა, მაგრამ რეალურად მათ შორის არ არსებობს ნასყიდობის არსებით პირობებზე შეთანხმება. შესაბამისად არ არსებობს აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგებაც. უფრო მეტიც, მოპასუხე ზეპირადაც არ ასახელებს ნასყიდობის გარიგების პირობას - ნასყიდობის ფასს და ამით რეალურად მოსარჩელეს უსპობს შელახული უფლებების სხვაგვარად, ანუ უკანონოდ გასხვისებული აქციების დაბრუნების ნაცვლად ამ აქციების საფასურის მოთხოვნის შესაძლებლობას.

51. ზემოთ მითითებული განმარტებიდან გამომდინარე, კასატორის აზრით, აქციათა გასხვისების განკარგულება აქციათა ნასყიდობის შესახებ ზეპირი გარიგების არსებობის პრეზუმპციად შეიძლება ჩაითვალოს მანამ, სანამ რომელიმე მხარე საცილოდ არ გახდის ამ განკარგულების კანონიერებას, მითუმეტეს, იმ საფუძვლით, რომ ამ განკარგულების უკან არ არსებობს რეალური გარიგება.

52. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოსთვის საკმარისი იქნებოდა მოპასუხე მხარის მიერ აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების პირობების თუნდაც ზეპირად დასახელება, თუნდაც ერთი პირობის - ნასყიდობის ფასის, რაც ნებისმიერი ფორმით დადებული ნებისმიერი ნასყიდობის გარიგების აუცილებელი არსებითი პირობაა. არცერთ მოპასუხეს საქმის მომზადების და ზეპირი განხილვის არცერთ ეტაპზე არ განუცხადებია აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების თუნდაც ერთი პირობა მაინც, რაც არათუ ვერ აბათილებს აქციათა ნასყიდობის გარიგების არარსებობის თაობაზე განმარტებას, არამედ კიდევ უფრო ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებს მის არარსებობას.

53. აქციათა გასხვისების განკარგულების პრეზუმფციული მნიშვნელობის გამო აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგების დადებულად მიჩნევის შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აქციათა გასხვისების განკარგულებაზე მხარეთა წარმომადგენლის ხელმოწერებით გამოხატული ნება არ არის შეცილებული, რის გარეშეც პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ხელმოწერით დადასტურებული ნების არარსებობაზე მოსარჩელის საუბარი, მითუმეტეს მაშინ, „როდესაც მოსარჩელე საცილოდ არ ხდის გარიგებას და არ საუბრობს იძულებით, მუქარით, შეცდომით ან მოტყუებით გარიგების დადებაზე“.

54. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს ასეთი განმარტება კიდევ უფრო ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ აქციების გასხვისების სადავო განკარგულების უკან ნამდვილად არ დგას აქციათა ნასყიდობის რეალური გარიგება.

55. სარჩელით საცილოდ იყო გამხდარი აქციათა გასხვისების განკარგულება სწორედ იმ საფუძვლით, რომ იგი იყო მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგება. აქციათა გასხვისების განკარგულების კანონიერების აუცილებელი პირობაა, რომ იგი უნდა დაიდოს არასაბირჟო გარიგების დროს. თუ აქციათა გასხვისების განკარგულება ფორმდება მაშინ, როცა თავად არასაბირჟო გარიგება არ არსეობობს, იგი უკანონოა. თუ არ არსებობს გარიგების ყველა არსებით პირობაზე მხარეთა შეთანხმება, გარიგება არ შეიძლება ჩაითვალოს დადებულად.

56. ფაქტია, რომ მოცემულ შემთხვევაში აქციების ნასყიდობის გარიგების არათუ ყველა არსებითი, არამედ არანაირი პირობა არ არის მხარეთა შორის შეთანხმებული და, შესაბამისად, შეუძლებელია მხარეთა შორის აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგება ჩაითვალოს დადებულად. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს მხარეთა შორის აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგება (ანუ არასაბირჟო გარიგება), რომლის დროსაც დგება აქციათა გასხვისების განკარგულება. ამდენად, აქციათა გასხვისების სადავო განკარგულება შედგენილია აუცილებელი პირობის, არასაბირჟო, ანუ აქციათა ნასყიდობის შესახებ ზეპირი გარიგების დადების გარეშე.

57. ყოველივე ზემოაღნიშნული კი ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოს კიდევ ერთი მსჯელობის უსწორობას. კერძოდ, როცა აქციების გასხვისების სადავო განკარგულების შეცილების საფუძველს სააპელაციო სასამართლო უკავშირებს მხოლოდ ამ განკარგულებაზე ხელმოწერების, ანუ მხარეთა ნების გამოვლენის ნამდვილობას. სარჩელში და საქმის განხილვის ყველა ეტაპზე გაკეთებულ ზეპირ განმარტებებში კი აქციათა გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობის საფუძვლად მოსარჩელე უთითებს მის მართლსაწინააღმდეგობასა და ამორალურობაზე.

58. საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ გამოიკვლია რა იყო მხარეთა შორის აქციების ნასყიდობის ზეპირი გარიგების პირობები. სასამართლოს არ გამოუკვლევია ეს პირობები იყო თუ არა ზნეობრივ ნორმებთან და საჯარო წესრიგთან შესაბამისი, ხომ არ ეწინააღმდეგებოდა ისინი სოციალური სამართლიანობის პრინციპს და ხომ არ აყენებდა მხარეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია ამ გარიგების შინაარსი და მისი სამართლებრივი ბუნებაც, ასევე მისი პირობები არ შეუდარებია სამოქალაქო ბრუნვაში ანალოგიური ეკონომიკური დანიშნულების მქონე გარიგებების შინაარსთან. ანუ, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ ისე გააკეთა აქციების გასხვისების სადავო განკარგულების მართლსაწინააღმდეგობასა და ამორალურობაზე დასკვნა, რომ საერთოდ არ გამოუკვლევია მისივე განმარტებით ზემოთმითითებული ნორმით დადგენილი გარიგების მართლსაწინააღმდეგოდ და ამორალურად მიჩნევისათვის საჭირო გარემოებები და საფუძველი.

59. ამასთან, კასატორის აზრით, აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ დადგენილი პრაკტიკით ნასყიდობის გარიგება მართლსაწინააღმდეგოდ და ამორალურად მიიჩნევა ნასყიდობის ფასის არაადეკვეტურობის და რეალობასთან შეუსაბამობის გამოც. მოცემულ შემთხვევაში კი ნასყიდობის ფასი არათუ რეალობასთან შეუსაბამო და არაადეკვატური იყო, იგი საერთოდ არ იყო შეთანხმებული და მოპასუხე მხარეც (სადავო აქციების ვითომ შემძენი) ჯიუტად არ ასახელებს ვითომ ზეპირი გარიგებით შეთანხმებულ ფასს. სადავო აქციების არაკანონიერი შემძენი, მოპასუხე ერთდროულად ამტკიცებს სადავო აქციების გასხვისების განკარგულების კანონიერებას იმაზე მითითებით, რომ ამ განკარგულებით დადასტურებულია მხარეთა შორის აქციათა ნასყიდობის ზეპირი გარიგება და შესაბამისად, უარს აცხადებს საკმაოდ სოლიდური ღირებულების აქციების დაბრუნებაზე, რომლის საფასური ერთი ლარის ოდენობითაც კი, არ გადაუხდია.

60. კასატორი მიუთითებს მის მიერ საქმეში წარდგენილ საქართველოს სახელმწიფოსა და ა. პ-ის მემკვიდრეებს შორის 2011 წლის 6 ივლისს გაფორმებულ შეთანხმება-მორიგებაზე, რომლითაც, მისი აზრით, ცალსახად დგინდება, რომ ყველა სადავო გარიგება აქციების გასხვისების განკარგულება, მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულებები და აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულება ემსახურება არა სამოქალაქო მიზნებს და ამ ხელშეკრულებების მხარეების ჩაბმას სამოქალაქო ბრუნვაში, არამედ მიზნად ისახავს ა. პ-ის მემკვიდრეებისათვის, კერძოდ ი. გ-ის მიერ დასახელებულ იურიდიულ პირზე რუსთავის მეტარულგიული ქარხნის აქტივების მათ შორის სს „თ- XXI“-ის აქტივების გადაცემის უზრუნველყოფას და შემდგომ ამ აქტივების გადამალვას, რათა შეუძლებელი გამხდარიყო ამ აქტივების კანონიერი მესაკუთრის მიერ დაბრუნება.

61. აღნიშნულ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე საერთოდ არ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ, რაც ცხადყოფს თითოული გარიგების და, რაც მთავარია, აქციათა გასხვისების განკარგულების რეალურ მიზანს და რაც უბრალოდ შეუძლებელია იყოს მორალურ და ზნეობრივ ნორმებთან შესაბამისობაში. წინააღმდეგ შემთხვევაში უნდა დავიჯეროთ, რომ შპს კ-მა“ სრულიად უცხო კომპანიას, შპს ბ-ი“-ს ნასყიდობის ზეპირი გარიგებით და ფაქტიურად ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე გადასცა იმ კომპანიის აქციათა 83.3 %, რომლის აქტივებიც იყო 28 777 727 ლარის ოდენობით ფულადი მოთხოვნის უფლება და 5 230 500 ლარის ღირებულების უძრავ-მოძრავი ქონება (შეფასებულია თვითონ მოპასუხეების მიერ). თანაც გადასცა მას შემდეგ, როდესაც სახელმწიფომ 2011 წლის 6 ივლისის შეთანხმებით ბადრი პატარკაციშვილის ოჯახს მისცა სს „თ- XXI“-ის აქტივების საკუთრებაში გადაცემის პირობა (სახელმწიფო უზრუნველყოფდა ინა გ-ის მიერ დასახელებული იურიდიული პირისთვის სს „თ- XXI“-ს აქტივების გადაცემას). ცხადია, ამ ყოველივეს დაჯერება შეუძლებელია.

62. კასატორის მოსაზრებით, ასევე შეუძლებელია იმის დაჯერება, რომ სახელმწიფომ არ შეასრულა 2011 წლის 6 ივლისის შეთანხმება და არაფერ კავშირშია ამ გარიგებასთან ზუსტად იმავე დღეს 2011 წლის 6 ივლისს ნიღბიანი და შეიარაღებული სპეციალური დანიშნულების რაზმის მიერ სს „ქ-ის“ და სს „თ- XXI“-ის ადმინისტრაციული შენობის შტურმით აღება და ხელმძღვანელი პირებისა და თანამშრომლების გამოძევება. ასევე, იმის დაჯერებაც, რომ აქციების გასხვისების დღესვე ახალმა აქციონერმა შპს ბ-ი“-მ საწარმოს ინტერესებისთვის შეცვალა წესდება, გააუქმა სამეთვალყურეო საბჭო და დანიშნა ახალი დირექტორი და რომ მის მიერ დანიშნულმა ახალმა დირექტორმა, საწარმოს ინტერესების გათვალისწინებით, სრულიად უსასყიდლოდ დაუთმო 83.3 % აქციების მფლობელ აქციონერს იმავე საწარმოს საკმაოდ სოლიდური აქტივი 28 777 727 ლარის ოდენობით ფულადი მოთხოვნის უფლება.

63. კასატორის მითითებით, ასევე შეუძლებელია იმის დაჯერებაც, რომ შპს ბ-ი“ არ არის ინა გ-ის მიერ დასახელებული კომპანია, რომლისთვისაც სახელმწიფოს უნდა გადაეცა სს „თ- XXI“-ის აქტივები. ანუ, სახელმწიფოს არ შესრულებია ინა გ-ის მიმართ აღებული ვალდებულება, შპს ბ-ი“-მ სრულიად დამოუკიდებლად თვითონ გადაწყვიტა სს „თ- XXI-ის აქციების შეძენა, მას არაფერი კავშირი აქვს ინა გ-ესთან და მხოლოდ შემთხვევითია, რომ შპს ბ-ი“-მ სწორედ ი. გ-ეს გადასცა სს „თ- XXI-ის (თავისივე კომპანიის) მიერ დათმობილი 28 777 727 ლარის ოდენობით ფულადი მოთხოვნის უფლება.

64. საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ ყოველივე ზემოაღნიშნულის შემდეგ, აშკარად შეუძლებელი უნდა იყოს როგორც აქციათა გასხვისების განკარგულება, ასევე მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულებების და აქტივების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება არ მივიჩნიოთ მორალურ და ზნეობრივ ნორმებთან შეუსაბამო გარიგებებად, რაც პირდაპირ არღვევს კონსტიტუციითა და კანონით გარანტირებულ პირის საკუთრების უფლებას.

65. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 26 თებერვლის განჩინებით შპს კ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

66. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს კ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

67. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

68. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

69. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

70. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

71. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

72. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს კ-ის“ საკასაციო საჩივარი.

73. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის,8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს კ-ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ შპს კ-ს" (ს/კ: ...) დაუბრუნდეს ნ. ჯ-ის (პ/ნ: ...) მიერ 2016 წლის 16 თებერვალს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე