საქმე №ას-222-212-2016 5 ოქტომბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი - დ. კ-ე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო. ს-ი, ი. ხ-ი (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)

მეორე კასატორი - ო. ს-ი, ი. ხ-ი (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ. კ-ე, (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე), მ. ლ-ა, ნ. ლ-ა (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ნოემბრის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის გზით (ძირითად სარჩელში), საზიარო უფლების გაუქმება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1.დ. კ-ე (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, პირველი თანამესაკუთრე ან კასატორი), ო. ს-ი, ი. ხ-ი (შემდეგში მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელით მოპასუხები, შესაბამისად, მეორე და მესამე თანამესაკუთრე ან მეორე კასატორი), მ. ლ-ა და ნ. ლ-ა (შემდეგში: მეორე და მესამე მოპასუხეები ძირითად სარჩელში, შესაბამისად, მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეები) არიან ქ. თ-ში, ბ-ის ქუჩა №45-ში მდებარე 502 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და 346,57 კვ.მ. ფართობის შენობა-ნაგებობების (შემდეგში: საზიარო საგანი, უძრავი ნივთი /საკადასტრო კოდი …/) თანამესაკუთრეები (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 173-ე, 953-ე, 954-ე მუხლები).

2. თანამესაკუთრეთა წილები შემდეგნაირადაა განსაზღვრული: პირველი თანამესაკუთრე - 1/2 ნაწილი, მეორე თანამესაკუთრე - 1/12, მესამე თანამესაკუთრე – 1/24, მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეები - 1/3, ასევე, მეხუთე თანამესაკუთრე– 1/24 (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან - ტ. 1, ს.ფ. 108-109).

3. მოსარჩელეებმა, კერძოდ, მეორე და მესამე თანამესაკუთრეებმა მოითხოვეს უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება მისი ნატურით გაყოფის გზით, ხოლო პირველმა თანამესაკუთრემ - დ. კ-ემ, შეგებებული სარჩელით მოითხოვა იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილის გაყოფა (სსკ, 961-ე, 963-ე მუხლები).

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით არცერთი მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

5. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 23 ივლისის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ, 266-ე მუხლი), რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მეხუთე თანამესაკუთრის სარჩელი მეორე და მესამე თანამესაკუთრეების (იხ. პირველი პუნქტი) წინააღმდეგ, საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ. ასევე არ დაკმაყოფილდა მეორე თანამესაკუთრის შეგებებული სარჩელი მეხუთე თანამესაკუთრისადმი, საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ (იხ. დასახელებული გადაწყვეტილება - ტ. 1, ს.ფ. 354- 383).

6. სააპელაციო სასამართლოს ამავე გადაწყვეტილებით დაადგენილია, რომ საქმეში წარდგენილი არაერთი ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ისე, რომ არ შემცირებულიყო მეორე მეწილის წილი, შეუძლებელი იყო (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 375).

7. საქალაქო სასამართლომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2009 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებაზე (იხ.წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი) მითითებით, აღნიშნა, რომ საზიარო საგანზე თანამესაკუთრეთა იდეალური წილები არ შეცვლილა (ტ. 1, ს.ფ. 382); ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, ხუთი თანამესაკუთრის არსებობის პირობებში, ის გარემოება, რომ ორ თანამესაკუთრეს შორის საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა შეუძლებელი იყო, ადასტურებდა საზიარო საგანზე თანამესაკუთრეებს შორის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობას;

8. საქალაქო სასამართლომ სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, ასევე, მიუთითა, რომ განსახილველ სარჩელზე სასამართლოს მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნითაც დადგენილია საზიარო საგანზე ყველა თანამესაკუთრეს შორის საზიარო უფლების გაუქმების შეუძლებლობა; კერძოდ, ექსპერტის მიერ შემოთავაზებული ორივე ვარიანტის მიხედვით, საზიარო უფლების გაყოფისას საჭიროა სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოება; ამასთან, ექპერტიზის დასკვნით ცალსახად დადგენილია განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის შეუძლებლობა (ტ. 1, ს.ფ. 193).

9. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სსკ-ის 953-ე, 954-ე, 961-ე, 963-ე, სსსკ -ის 266-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს, საზიარო უფლების ნაწილობრივ გაუქმების დაუშვებლობა, კანონი არ უშვებს ორზე მეტი თანამესაკუთრის არსებობის პირობებში, მხოლოდ ერთს გამოეყოს ინდივიდუალურ საკუთრებაში მისი წილის შესაბამისი ნაწილი საზიარო ნივთიდან, საზიარო უფლების გაუქმება მხოლოდ ერთ-ერთი თანამესაკუთრის მიმართ დაუშვებელია და საზიარო უფლება უქმდება ყველა თანამესაკუთრისათვის. არცერთ თანამესაკუთრეს არა აქვს უფლება საზიარო ნივთიდან აირჩიოს მისთვის სასურველი ნაწილი.

10. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ხუთივე თანამესაკუთრემ, როგორც მოსარჩელეებმა, ასევე მოპასუხეებმა (მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეებმა). მათ მოითხოვეს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, თავიანთი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

11. პირველმა თანამესაკუთრემ შემდეგ სააპელაციო პრეტენზიებზე მიუთითა:

11.1. დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ თანასაკუთრებაში არსებული საზიარო საგანი ნატურით არ იყოფა.

11.2. მცდარია სასამართლოს მითითება სსსკ-ის 266-ე მუხლზე, რადგან, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ სახეზე იყო დასახელებული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები, უარი უნდა ეთქვა მოცემული სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე, ვინაიდან მხარეებს შორის აღნიშნული საფუძვლით დავა ერთხელ უკვე გადაწყვეტილია; სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2009 წელს განხილულ გადაწყვეტილებას და სხვა საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნას, მაშინ, როდესაც განსახილველ საქმეზე, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ (შემდეგში: ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო) ჩაატარა ექსპერტიზა, ხოლო ექსპერტიზის დასკვნა ადასტურებს, რომ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაყოფა, მეორე მხარის წილის შემცირების გარეშე, დასაშვები და შესაძლებელია;

11.3. ექსპერტიზის დასკვნებში არ არის მითითებული უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმების შეუძლებლობის შესახებ; რაც შეეხება სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოების საჭიროებას, აღნიშნული გარემოება, არ არის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი;

12. მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეების სააპელაციო საჩივარი იმავე საფუძვლებს ემყარება, რაც ასახულია პირველი თანამესაკუთრის სააპელაციო მოთხოვნაში.

13. მეორე და მესამე თანამესაკუთრეების შემდეგ სააპელაციო პრეტენზიებზე უთითებენ:

13.1. საზიარო საგნიდან უნდა გამოეყოთ მათი კუთვნილი ფართი მე-2 სართულზე მდებარე ფართიდან, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით, მე-2 სართულის გეგმაზე არსებული №27 და №5 ოთახების თანაბარწილად გაყოფის შედეგად მიღებული №27 და №26 ოთახი, ასევე №29 ფართიდან 9,89 კვ.მ. უნდა გამოეყოს მეორე თანამესაკუთრეს, მესამე თანამესაკუთრეს – მე-2 სართულზე მდებარე №21, №22 და №25 ფართი, ხოლო №23 და №24 კორიდორი დარჩეს საერთო სარგებლობის გასასვლელად, როგორც სადარბაზოს ფართი;

13.2.სასამართლომ უნდა აღიაროს მეორე და მესამე თანამესაკუთრეების საკუთრების უფლება იდეალურ წილში რეგისტრირებულ ფართზე, რეალურ წილში მეორე თანამესაკუთრეზე - 48,41 კვ.მ. ფართზე და მესამე თანამესაკუთრეზე – 24,2 კვ.მ. ფართზე, ასევე №59 სარდაფის ფართზე და №60 2,05 კვ.მ. ფართზე;

13.3. სასამართლომ უნდა აღიაროს მეორე თანამესაკუთრის საკუთრების უფლება 50,06 კვ.მ, ხოლო მესამე თანამესაკუთრის საკუთრების უფლება– 24,2 კვ.მ. ფართზე;

13.4. სსსკ-ის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, უნდა გადაისინჯოს ყველა იმ განჩინების კანონიერება, რომლებიც წინ უსწრებდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებას; კერძოდ, დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნაზე, ექსპერტიზის დასკვნის საქმეზე მტკიცებულების სახით დართვაზე, მტკიცებულებების გამოთხოვაზე, მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ მიღებული განჩინებები.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით პირველი, მეორე და მესამე თანამესაკუთრეების სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, ხოლო მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეთა სააპელაციო საჩივარი - განუხილველად დარჩა.

15. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრით, მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს სასამართლოს დასკვნა, რომლითაც მიჩნეულია, რომ საზიარო საგანი ნატურით გაყოფადი არ არის.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 05 იანვრის განჩინებით, მოცემულ საქმეზე დაინიშნა სასამართლო საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა. ექსპერტს გამოსაკვლევად დაესვა შემდეგი კითხვები:

16.1. რა რაოდენობის ფართს ფლობენ აღნიშნულ სახლთმფლობელობაში თანამესაკუთრეები და შეესაბამება თუ არა მათ მიერ დაკავებული ფართები თითოეულის იდეალურ წილს სახლთმფლობელობაში;

16.2. შესაძლებელია თუ არა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილების პროპორციულად წილების ნატურით გაყოფა ღირებულების შემცირების გარეშე;

16.3. შესაძლებელია თუ არა მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე საერთო ფართით - 346,57 კვ.მ. 4/24 ნაწილიდან მეორე თანამესაკუთრის 2/4 ნაწილის, მეხუთე თანამესაკუთრის 1/4 ნაწილის და პირველი თანამესაკუთრის 1/4 ნაწილის პროპორციულად წილის ნატურით გამოყოფა ღირებულების შემცირების გარეშე;

16.4. როგორ შეიძლება პირველი თანამესაკუთრის 1/2 ნაწილის რეალურად გამოყოფა ღირებულების შემცირების გარეშე (იხ. დასახელებული განჩინება - ტ. 1, ს.ფ. 165-168);

17. ექსპერტიზისათვის დასასმელი კითხვები, ასევე მოამზადეს მხარეებმა და წარუდგინეს სასამართლოს (ტ. 1, ს.ფ. 161-164).

18. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 29 აპრილის №15372/03 დასკვნით, სადავო უძრავი ნივთის განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა, ამონაწერში მითითებული წილების შესაბამისად, ისე რომ არ დაირღვეს სამშენებლო ნორმები და წესების მოთხოვნები, შეუძლებელია; ამავე დასკვნის მიხედვით, ექსპერტებმა შეადგინეს გამიჯვნის ორი ვარიანტი: პირველი ვარიანტი ითვალისწინებს მხარეთა კუთვნილი იდეალური წილების შესაბამისი ფართების გამოყოფას დღეისათვის არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით მანსარდის ფართის ჩათვლით, ხოლო მეორე ვარიანტი – მხარეთა კუთვნილი იდეალური წილების შესაბამისი ფართების გამოყოფას დღეისათვის არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით მანსარდის ფართის გარეშე; ცალკეა მოცემული სარდაფში მდებარე სათავსოების წილების გამიჯვნის ვარიანტი; დასკვნაში მითითებულია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ შენობის გამიჯვნა მოხდება დანართებზე ნაჩვენები ვარიანტების მიხედვით, მაშინ აუცილებელი იქნება საცხოვრებელ სახლში მდებარე კარის ღიობის ამოშენება, ხოლო ზოგიერთი კარის ღიობის მოწყობა (ტ. 1, ს.ფ. 191-206).

19.სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში ასევე წარმოდგენილია, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 08 ნოემბრის №021655-2011/03 დასკვნა; ექსპერტიზას მიმართა მეოთხე თანამესაკუთრემ შეკითხვით: ექსპერტიზის 2011 წლის 29 აპრილის №15372/03 დასკვნის ორი ვარიანტის გარდა, შესაძლებელია თუ არა შედგეს სახლთმფლობელობის გამიჯვნის მესამე ვარიანტი და მეოთხე თანამოპასუხეს გამოეყოს მის მიერ წარდგენილ დანართებზე მონიშნული ოთახები და სათავსოები; ექსპერტის დასკვნაში მითითებულია, რომ მეოთხე და მეხუთე თანამოპასუხეებს შესაძლებელია გამოეყოთ პირველ და მეორე სართულზე მდებარე ოთახები და სათავსოები საერთო ფართით 173,12 კვ.მ., რაც მათი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართზე -176,82 კვ. მეტრზე, 3,7 კვ. მეტრით ნაკლებია; პირველ თანამესაკუთრეს შესაძლებელია გამოეყოს პირველ და მეორე სართულზე მდებარე ოთახები და სათავსოები, საერთო ფართით 235,52 კვ.მ., რაც მის კუთვნილ 1/2 იდეალურ წილზე 0,3 კვ. მეტრით მეტია; მეორე და მესამე თანამესაკუთრეებს – შესაძლებელია გამოეყოს პირველ და მეორე სართულზე მდებარე ოთახები და სათავსოები საერთო ფართით 62,94 კვ.მ., რაც კუთვნილ წილზე 58,93 კვ. მეტრზე 4,0 კვ. მეტრით მეტია (ტ. 1. ს.ფ. 266).

20. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, საქმის ზეპირი განხილვისას 2011 წლის 30 ნოემბრის სხდომაზე მოწვეულმა ექსპერტმა (ირაკლი ივანიშვილი) განაცხადა, რომ სადავო საგნის ნატურით გაყოფა იდეალური წილების შესაბამისად, ღირებულების შემცირების გარეშე, შეუძლებელია (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 297, 13:01:49–13:01:55 სთ);

21. სააპელაციო სასამართლომ, წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებულ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით მიუთითა, არაერთი ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად, ისე რომ არ შემცირდეს მეორე მეწილის წილი, შეუძლებელია. შესაბამისად, არ არსებობს საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე, არც მეხუთე თანამესაკუთრის სარჩელისა და არც მეორე თანამესაკუთრის შეგებებული სარჩელის, დაკმაყოფილების საფუძველი (იხ.ტ. 1, ს.ფ. 354-376).

22. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 01 თებერვლის განჩინებით, დაინიშნა დამატებითი ექსპერტიზა, რომლის წინაშე დაისვა შემდეგი კითხვები:

22.1. შესაძლებელია თუ არა სადავო მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე მეორე თანამესაკუთრის 1\12 ნაწილისა და მესამე თანამესაკუთრის 1/24 ნაწილის გამოყოფა ერთმანეთისაგან ნატურით, ღირებულების შემცირების გარეშე?

22.2. შესაძლებელია თუ არა ამავე უძრავ ქონებაზე მეხუთე თანამესაკუთრის 1/24 იდეალური წილის გამიჯვნა მეოთხე თანამესაკუთრის წილისაგან?

22.3. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 23 აპრილის №012327–2012/03/1 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეების კუთვნილი წილების შესაბამისი ფართების გამოყოფა მიწის ნაკვეთიდან და შენობა-ნაგებობიდან ერთდროულად, ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია. თავისუფალი მიწის ნაკვეთისა და სარდაფის გამიჯვნა ტექნიკური ნორმების დაცვით, განჩინებაში მითითებული წილების შესაბამისად შეუძლებელია; ამავე დასკვნაში მითითებულია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სახლთმფლობელობის გამიჯვნა მოხდება №1 და №2 დანართებზე ნაჩვენები ვარიანტების მიხედვით, აუცილებელი იქნება საცხოვრებელ სახლში მდებარე ზოგიერთი ღიობის ამოშენება, ხოლო ზოგიერთი ღიობისა და ტიხრების მოწყობა (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 15–20)

23. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებზე დაყრდნობით, საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების შეფასების, სასამართლო სხდომაზე მოწვეული ექსპერტების განმარტებების საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ საზიარო საგნიდან თანამესაკუთრეების კუთვნილი წილების შესაბამისი ფართების გამოყოფა ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

24. სასამართლომ მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრის სააპელაციო საჩივარი განუხილველი დატოვა იმ გარემოებათა გათვალისწინებით, რომ მათ მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი თანამესაკუთრის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 129), თუმცა, მათ სასამართლოში სარჩელი არ აღუძრავთ და შესაბამისად, მათი რაიმე მოთხოვნა არ ყოფილა სასამართლო განხილვის საგანი; ამდენად, მოპასუხეები ასაჩივრებდნენ მათ სასარგებლოდ მიღებულ გადაწყვეტილებას, ხოლო ამ უკანასკნელთა წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი სასამართლო გადაწყვეტილებით არ კმაყოფილდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მიზნებისათვის, კანონმდებელი სააპელაციო საჩივრის სუბიექტებად მიიჩნევს სამართალწარმოების მხოლოდ იმ მხარეებს, რომელთა სამოქალაქო უფლებებსაც შეეხო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება; შესაბამისად, პირს შეუძლია გაასაჩივროს გადაწყვეტილება (განჩინება) მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი მის წინააღმდეგაა გამოტანილი და სასამართლო აქტი უშუალოდ ზეგავლენას ახდენს მის უფლებებსა და მოვალეობებზე. სსსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების თანახმად, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (სსსკ-ის 272-ე და 275-ე მუხლები).

25. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეების სააპელაციო პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების წინმსწრები საოქმო განჩინებების უკანონობაზე (იხ.ამ განჩინების 13.4. ქვეპუნქტი) და აღნიშნა:

25.1.თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 13 ივლისის სხდომაზე, მოსარჩელის წარმომადგენელმა იშუამდგომლა ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, რომლის დაკმაყოფილებაზეც უარი ეთქვა. სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეს შეეძლო საქმის მომზადების ეტაპზე წარედგინა ექსპერტიზის დასკვნა, ამ ეტაპზე დამატებითი ექსპერტიზის დასკვნის დართვა და სრულყოფილი დასკვნის წარმოსადგენად დამატებითი ვადის დანიშვნა, გამოიწვევდა საქმის გაჭიანურებას;

25.2. ამავე სხდომაზე არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ. სასამართლოს მითითებით, თუ ექსპერტიზის დასკვნა არ არის სრული, ან გაურკვეველია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა, კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლომ მიზანშეწონილად არ მიიჩნია განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნა, რის გამოც აღნიშნული შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

25.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 27 ივლისის სხდომაზე, მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ მოსამართლის აცილების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობდა ობიექტური გარემოება, რაც სსსკ-ის 31-ე მუხლის შესაბამისად, საფუძვლად დაედებოდა მოსამართლის აცილებას.

26. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 170-ე, 173-ე, 961-ე, 963-ე მუხლებით და განმარტა, რომ მითითებული ნორმები განსაზღვრავს იმ სამართლებრივ მოთხოვნებს, რომლებსაც გაყოფის შედეგად აკმაყოფილებს თითოეული დამოუკიდებელი ნივთი – ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. ნივთების ერთგვაროვანი ბუნება მოიცავს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც წარმოშობილი დამოუკიდებელი ნივთები, ყოველგვარი დამატებითი ძალისხმევის გარეშე, აღჭურვილი იქნება ყველა აუცილებელი თვისებით და ექნება შესაძლებლობა, დამოუკიდებლად განახორციელოს მისი ფუნქციური დანიშნულება. გარდა ამისა, წარმოქმნილმა ნივთმა უნდა შეინარჩუნოს თანაბარი საბაზრო ღირებულება.

27. სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ მესაკუთრე თავის ქონებასთან მიმართებაში თავისუფალია, ამასთან, მისი უფლებამოსილებანი შესაძლოა შეზღუდული იყოს ან კანონით, ან ხელშეკრულებით. მესაკუთრის მოქმედებით არ უნდა ილახებოდეს მეზობლების ან მესამე პირთა უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში, საკუთრების ბუნებიდან (საზიარო საკუთრებიდან) გამომდინარე, ნივთით სარგებლობის თავისუფლება გარკვეულწილად იზღუდება, რაც სხვა თანამესაკუთრეთა არსებობით და მათი ინტერესების გათვალისწინებითაა გამოწვეული.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საგნის ნატურით გაყოფა იდეალური წილების შესაბამისად, ღირებულების შემცირების გარეშე, შეუძლებელია. ვინაიდან საზიარო უფლების ნატურით გაყოფისათვის აუცილებელი წინაპირობა საგნის ღირებულების შემცირების გარეშე ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფის შესაძლებლობაა. ამ წინაპირობის არარსებობა გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

29. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით, დამატებით მიუთითა, რომ სსკ-ის 961-ე მუხლი გამორიცხავს ისეთ ურთიერთობას, რომლითაც სარგებლობის წესით ისპობა საკუთრების უფლება. მოხმობილი ნორმის ზემოხსენებულ განმარტებასთან ერთად, ყურადსაღებია საკუთრების სოციალური ფუნქცია, რომელიც გარკვეულწილად განსაზღვრავს საკუთრების შინაარსსა და მის სოციალურ ბოჭვას; კერძოდ, სკ-ის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულია: „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერ ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით...“. აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს საკუთრების კანონისმიერ და სახელშეკრულებო ბოჭვას, მაგრამ მას გააჩნია თავისი ფარგლები; კერძოდ, არ შეიძლება, საკუთრების ბოჭვამ, შეზღუდვამ, მოსპოს საკუთრება. საკუთრების სუბსტანცია, რომელშიც იგულისხმება საკუთრების ინსტიტუტით გათვალისწინებული შინაარსის რეალიზაცია, უნდა შენარჩუნდეს; ადრე მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, დაუშვებელი იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების გადაცემა ან ერთი ფიზიკური პირის მიერ მეორესთვის სარგებლობის სამუდამოდ დათმობა (მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების მე-16, 53-ე მუხლები). მოქმედი სსკ-ის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენისათვის აუცილებელია, დაცული იყოს ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნები, რომელიც მოითხოვს გარიგების წერილობითი ფორმით დადებას და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში, ხოლო საკუთრებაში არსებული ნივთის სხვა პირის სარგებლობით სახელშეკრულებო ბოჭვამ არ უნდა მოსპოს საკუთრების უფლება (სსკ-ის 170-ე და 961-ე მუხლები).

30. ზემოხსენებული მსჯელობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესზე შეთანხმების არსებობის შემთხვევაშიც კი, აღნიშნული არ აუქმებს ან ცვლის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების რეჟიმს, შესაბამისად, ამ საქმეზე მხარეთა საკუთრების უფლების დადგენისათვის უპირატესობა ენიჭება საჯარო რეესტრის ჩანაწერს (სუსგ - # ას-496-472-2013, 09.01.2014 წ.);

31. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება (იხ. მე-14 პუნქტი) საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, როგორც პირველმა, ისე მეორე და მესამე თანამესაკუთრეებმა.

32. პირველი თანამესაკუთრის საკასაციო საჩივრის დასაბუთება და პრეტენზიები მისივე სააპელაციო საჩივრის იდენტურია (იხ. ამ განჩინების 11.1.-11.3. ქვეპუნქტები).

33. მეორე და მესამე თანამესაკუთრეთა საკასაციო საჩივრის დასაბუთება და არგუმენტები იმეორებს მათივე სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებს (იხ. ამ განჩინების 13.1.-13.4. ქვეპუნქტები) და დამატებით უთითებენ:

33.1. სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მათი მოთხოვნა, პირველი, მეოთხე და მეხუთე თანამესაკუთრეების მიერ სააპელაციო შესაგებლის სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში წარმოუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე და სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის უპირობოდ დაკმაყოფილებაზე, ასევე, არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა მეოთხე თანამესაკუთრის სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობაზე, ახალი ექსპერტიზის დანიშვნაზე, დამოუკიდებელი ექსპერტის მიერ შედგენილი ექსპერტიზის დასკვნის დასაშვებად ცნობაზე, მოსამართლის აცილებაზე და ა.შ.;

33.2. პირველი ინსტანციის სასამართლომ უკრიტიკოდ მიიღო ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნა, რომელიც არ არის კატეგორიული და ურთიერთგამომრიცხავია, სასამართლომ არ დანიშნა განმეორებითი ან კომისიური ექსპერტიზა. სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნაში არ იყო შეტანილი საცხოვრებელი სახლის სხვადასხვა ფართები, კერძოდ, სადარბაზოს ფართები, რაც 2 სადარბაზოს სახით აქვთ მფლობელობაში დანარჩენ თანამესაკუთრეებს, არ არის შეტანილი პირველ სართულზე პირველი თანამესაკუთრის მფლობელობაში არსებული კორიდორის ფართები, ეზოდან მე-2 სართულზე პირველ თანამესაკუთრესთან ამავალი კიბის უჯრედის დაბოლოებაში არსებული კორიდორი ხელოვნურადაა შემცირებული. ექსპერტს განაწილებაში ეს ფართები არ შეუტანია. საცხოვრებელ ფართად ჩათვალა კორიდორი 19,64 კვ.მ. როცა მათ რეალურად მფლობელობაში აქვთ 25,35 კვ.მ ფართი, საიდანაც 16,04 კვ.მ საცხოვრებლად უვარგისია, ხოლო 9,29კვ.მ-ს აქვს ცალმხრივი განათება კორიდორის მხრიდან;

33.3. ქვემდგომმა სასამართლოებმა არ გამოიკვლიეს მითითებული გარემოებები და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე მიიღეს გადაწყვეტილება მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების მოთხოვნა, რითაც მოსარჩელეებს, მიეცემოდათ გადაწყვეტილების ახალი ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მიღების საშუალება;

33.4. კასატორები მოითხოვენ ყველა ხარჯის მოპასუხეებზე დაკისრებას.

34. საკასაციო სასამართლომ 2016 წლის 5 მაისის განჩინებით წარმოებაში მიიღო საკასაციო საჩივრები, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო იმავე წლის 3 ივნისის ზეპირი მოსმენით განხილულ სხდომაზე, სადაც მხარეებს განემარტათ ანალოგიურ საქმეებზე საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა და მიეთითათ მორიგების მიზანშეწონილობაზე მრავალწლიანი დავის დასასრულებლად, დასაშვებად იქნა ცნობილი საკასაციო განაცხადები სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“და „გ“ პუნქტების შესაბამისად.

35. საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობიდან საქმის არსებითად განხილვამდე მხარეებს არ წარმოუდგენიათ სასამართლოსათვის მორიგების აქტი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრების იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადები არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

36. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა ან გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

37.საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა მითითებული მუხლის „ა“ და „ბ“ პუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევა.

38. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

39.საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორთაგან არცერთს წარმოუდგენია ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია.

40. განსახილველი დავის საგანია თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით.

41.სსკ-ის 954-ე მუხლის შესაბამისად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი. ამავე კოდექსის 963-ე მუხლის მიხედვით კი, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. მხარეთა შორის საერთო საკუთრების გამიჯვნისა და სარგებლობის წესის განსაზღვრის შემთხვევაში, საზიარო უფლების გაუქმება, ნატურით გაყოფით, მათ შორის სპეციალური შეთანხმების მიხედვით წარმოებს.

42.საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომელმაც გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაცია მისცა მათ (იხ. ამ განჩინების 24-29 პუნქტები).

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საზიარო უფლება ნივთზე ორი ან მეტი პირის თანასაკუთრების უფლებას ნიშნავს. კანონმდებელი ვალდებულებით სამართლებრივი ნორმებით ცალკე აწესრიგებს საზიარო ურთიერთობებს, მათ შორის საზიარო საგნის მართვის, განკარგვისა და ამ უფლების გაუქმების წესს. საზიარო უფლების გაუქმებით, აღნიშნული უფლება ისპობა და ქონების თანამესაკუთრეებს ერთმანეთთან აღარ აკავშირებთ კანონისმიერი ვალდებულებები. საზიარო უფლების (ურთიერთობის) სპეციფიკიდან და სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, შეუძლებელია, საზიარო უფლება ქონების (ნივთის) ნაწილზე გაუქმდეს (იხ. სუსგ # ას-41-41-2016, 04.07.2016წ.). საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება (იხ. სუსგ # ას-39-39-2016, 01.03.2016 წ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებელი და კანონიერია, შეესატყვისება საკასაციო სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას ანალოგიურ დავებზე.

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკაზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში, ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სსკ-ის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება არ უნდა გამოიწვიოს ნივთის გაყოფამ. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ეს ფუნქცია და მნიშვნელობა (იხ. სუსგ-ები: # ას-932-875-2012, 17 .09. 2012 წ.; # ას-1089-1020-2012, 08.10.2012წ.; #ას-1665-1562-2012, 04.02.2013წ.; # ას-1653-1550-2012, 15. 04.2013წ.; #ას-67-65-2014, 31.07.2014წ.; # ას-39-39-2016, 01.03. 2016 წ.).

45. საკასაციო სასამართლოს, მიაჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლოებმა, არაერთი საექსპერტო კვლევის საფუძველზე, რაშიც ჩართული იყვნენ თავად დავის მონაწილე მხარეებიც (იხ. წინამდებარე განჩინების 16-21 პუნქტები) მართებული დასკვნები გამოიტანეს საზიარო საგნიდან თანამესაკუთრეების კუთვნილი წილების შესაბამისი ფართების გამოყოფის შეუძლებლობაზე, მათი ღირებულების შემცირების გარეშე, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები, რაც მისი უცვლელად დატოვების საფუძველია.

46. კასატორებს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვთ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ი. ხ-ისა და ო. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ნოემბრის განჩინება;

4. კასატორების მიერ გადახდილი ბაჟი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე