საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-341-326-2016 21 ოქტომბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „თ-ი“ (მოსარჩელე)

მეორე კასატორი - სს „თ-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 თებერვლის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სს „თ-ის“ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სს „თ-ის“ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სს „თ-ი“ (შემდეგში: მოსარჩელე, სააქციო საზოგადოება /სს/, მეორე აპელანტი ან კასატორი) 2005 წლამდე ფლობდა შ.პ.ს. ,,ჯ- ის” (შემდეგში: პირველი საწარმო) საწესდებო კაპიტალში 35%-იან წილს, შ.პ.ს. ”ჯ-ის” (შემდეგში: მეორე საწარმო) საწესდებო კაპიტალში 35%-იან წილს და შ.პ.ს. ”ჯ-ის” (შემდეგში: მესამე საწარმო) საწესდებო კაპიტალში 40%-იან წილს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 16-18). თავის მხრივ, ქ. თბილისის მერია (შემდეგში: მოპასუხე, მერია, პირველი აპელანტი ან კასატორი) იმავე პერიოდში ფლობდა ამ სააქციო საზოგადოების აქციათა 50.1%-იან წილს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 21).

2. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული სს-ის სამეთვალყურეო საბჭოს 2005 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, იმავე წლის 4 ნოემბერს ჩატარდა აქციონერთა კრება, რომელზეც აქციათა საკონტროლო პაკეტის (50,1%) მფლობელმა აქციონერმა (მერიამ), მიიღო გადაწყვეტილება სააქციო საზოგადოების კუთვნილი წილების, შესაბამისად, პირველ საწარმოში - 35%, მეორე საწარმოში - 35% და მესამე საწარმოში - 40%, უსასყიდლოდ, საკუთარ თავზე გადაცემის შესახებ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 19-24; „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის იმხანად მოქმედი რედაქციის 54.6 „კ“ და 54.7 მუხლები).

3. სს-სა და მერიას შორის, 2005 წლის 30 დეკემბერს, დაიდო პირველ, მეორე და მესამე საწარმოში მოსარჩელის კუთვნილი წილების მოპასუხისათვის უსასყიდლოდ გადაცემის გარიგებები (იხ. ტ.1, ს.ფ. 25-36).

4. მერიამ, გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული სამი საწარმოს ყოფილი წილები, რომელიც უსასყიდლოდ მიიღო სააქციო საზოგადოებისაგან, გაყიდა შემდეგი ქრონოლოგიით: 2008 წლის 22 მაისს, პირველი საწარმოს ყოფილი 35%-იანი წილი, 4 351 000 (ოთხი მილიონ სამას ორმოცდათერთმეტი ათასი) აშშ დოლარად; მეორე საწარმოს ყოფილი 35%-იანი წილი, 2008 წლის 30 დეკემბერს, 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარად; მესამე საწარმოს ყოფილი 40 %-იანი წილი, 2009 წლის 10 თებერვალს, 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარად (იხ. ხელშეკრულებები - ტ.1, ს.ფ. 37-43; ს.ფ. 48-55. ს.ფ. 59-67; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 524-ე, 477-ე მუხლები).

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა სააქციო საზოგადოების 15,3%-ის მფლობელი წილის აქციონერთა საკასაციო საჩივარი, რომლის საფუძველზეც დაკმაყოფილდა ამ უკანასკნელთა მიერ სს-ისა და მერიის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი; საკასაციო სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი სს-ის 2005 წლის 4 ნოემბრის აქციონერთა კრების ოქმი და ამავე ოქმის საფუძველზე 2005 წლის 30 დეკემბერს, სს-სა და მერიას შორის პირველ, მეორე და მესამე საწარმოში მოსარჩელის (სააქციო საზოგადოების) კუთვნილი წილების უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ გაფორმებული ხელშეკრულებები (იხ. ამ გადაწყვეტილების 2-4 პუნქტები; ასევე, ტ.1, ს.ფ. 70-78 - სუსგ # ას-1194-1455-09). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სს კრების ოქმის დღის წესრიგის მეორე საკითხი ეხებოდა მერიასთან დასადებ გარიგებას და თავად მერია არ იყო უფლებამოსილი, მიეღო კენჭისყრაში მონაწილეობა.

6. მერიას 2006-2007-2008 სამეურნეო წლებში, დივიდენდები არ მიუღია. პირველ, მეორე და მესამე საწარმოებში (იხ. ამ გადაწყვეტილების პირველი პუნქტი) არც გაუნაწილებელი დივიდენდების აკუმულირება მომხდარა მოგების არარსებობის გამო (ტ. 1, ს.ფ. 131-133).

7. საქმეში განთავსებული აუდიტორული დასკვნის თანახმად, პირველ საწარმოში მოპასუხის 35%-იანი წილის საბაზრო ღირებულება განსაზღვრულია - 4 351 000 აშშ დოლარით, მეორე საწარმოში - მოპასუხის 35%-იანი წილის საბაზრო ღირებულებაა 0 აშშ დოლარი, მესამე საწარმოში - მოპასუხის 40%-იანი წილი შეფასებულია 988 000 აშშ დოლარით (იხ. ტ.1, ს.ფ 153-205).

8. სააქციო საზოგადოებამ, 2014 წლის 29 მაისს, სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა, ამ უკანასკნელისათვის, მოსარჩელისადმი მიყენებული ზიანის - 6 351 000 (ექვსი მილიონ სამას ორმოცდათერთმეტი ათასი) აშშ დოლარის დაკისრება, სსკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979.2 მუხლის საფუძველზე; მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული ქონების რეალიზაციით მიიღო ეს თანხა. სს-ამ, ასევე, მოითხოვა მოპასუხისათვის 600 000 (ექვსასი ათასი) ლარის დაკისრება, სსკ-ის 979.1 მუხლის შესაბამისად, რაც დივიდენდის სახით მიიღო მერიამ; ასევე, მოითხოვა მიუღებელი შემოსავლის სახით, სსკ-ის 411-ე მუხლით, სარჩელის აღძვრიდან გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის სრულ ანაზღაურებამდე, დაკისრებული თანხის წლიური 6 % (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ. 5-6).

9. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და განმარტა, რომ 04.11.2005 წ. აქციონერთა კრებაში მონაწილეობდნენ მერიისა და ბანკის „რ-ა“ წარმომადგენლები, ამასთან, მერიისათვის წილების დათმობა მოხდა თავად სს-ის გადაწყვეტილებით. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია კრების ოქმი, პირიქით, ნასყიდობის ხელშეკრულებები გააფორმა მოპასუხესთან. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილების შედეგთან (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-5 პუნქტი) დაკავშირებით, მერიამ მიუთითა, რომ სარჩელი აღძრა არა სს-ამ, არამედ მისმა რამდენიმე აქციონერმა, მეტიც, ამ დავაში სს საკუთარი აქციონერების, როგორც მოსარჩელეების პრიცესუალურ მოწინააღმდეგე მხარეს წარმოადგენდა და სამართლებრივად იზიარებდა მერიის პოზიციას. მოპასუხის განმარტებით, სს-ას არც წილების გადაცემის პროცესში და არც შემდეგ აღნიშნული ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, სურდა მის მფლობელობაში არსებული წილების მერიისათვის უსასყიდლოდ გადაცემა, ამდენად, დაუსაბუთებელია, საკასაციო სასამართლოს მიერ 14.11.2012წ. მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. მოპასუხის პრეტენზია შეეხო აღძრული სარჩელის ხანდაზმულობასაც (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ.98-105; ასევე, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ს.ფ. 221-222) .

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით სს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და, მის სასარგებლოდ, მერიას 5 339 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა, ხოლო დაკმაყოფილებული მოთხოვნის შესაბამისად, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 2000 ლარის გადახდა იურიდიული მომსახურების ხარჯების ასანაზღაურებლად, ასევე, სახელმწიფო ბაჟი - 4137.5 ლარი. სს -ას უარი ეთქვა მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 218-219).

11. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 317-ე, 976.1.“ა“, 979.1, 128.3.-ე, 411-ე, 412-ე მუხლები და განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების შესატყვისად, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს რამდენიმე პირობა, კერძოდ, მოპასუხე უნდა გამდიდრდეს; მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოიწვიოს მოსარჩელის ქმედებამ, ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი, მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა იყოს უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონდეს კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე მიითვისოს აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების მიხედვით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

12. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სს ითხოვდა უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი შედეგებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის 6 351 000 აშშ დოლარის დაკისრებას, რომელიც მერიამ მიიღო ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული ქონების რეალიზაციით.

13. სასამართლოს დასკვნით, სახეზეა ის მდგომარეობა, რომ მოპასუხეს გასხვისებული აქვს დასაბრუნებელი წილი, რის გამოც მოსარჩელეს სსკ-ის 979-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, უნდა აუნაზღაურდეს მისი ღირებულება.

14. სასამართლომ აუდიტორული დასკვნის (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-7 პუნქტი) გათვალისწინებით, აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებებით განსაზღვრული ფასი წარმოადგენს მხარეთა მიერ წილის მიმართ არსებული ინტერესის გათვალისწინებით შეთანხმებულ ფასს და არა წილის რეალურ ღირებულებას. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ წილის ღირებულების განსაზღვრისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მისი რეალური ღირებულება და არა ის ღირებულება, რა ფასიც მხარებმა დააფიქსირეს ნასყიდობის ხელშეკრულებაში.

15. სასამართლომ არ გაიზიარა მერიის პრეტენზია, რომ გარიგებათა ბათილობის მოთხოვნით სარჩელის აღძვრა აქციონერების და არა თავად სს-ის მიერ ადასტურებდა, საწარმოს კუთვნილი წილების უსასყიდლო განკარგვის თაობაზე მოსარჩელის ნამდვილი ნების არსებობას. სასამართლოს მსჯელობით, ის გარემოება, რომ სს-ას არ ჰქონდა წილის უსასყიდლოდ გადაცემის სურვილი დადასტურებული იყო სს-ისა და მოპასუხის წინააღმდეგ სს-ის აქციონერთა მიერ აღძრული სარჩელით და ამ დავაზე მიღებული საბოლოო შედეგით, რაც ასახულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებაში (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-5 პუნქტი).

16. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად უთითებდა სსკ-ის 976-979-ე მუხლებზე, შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცება, რომ 2005 წლის 4 ნოემბრის კრების ოქმისა და მის საფუძველზე გაფორმებული ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით სარჩელი აღძრა არა სს-ამ, არამედ მისმა აქციონერებმა, მოსარჩელეს (სააქციო საზოგადოებას) არ ართმევდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას.

17. სასამართლომ არ გაიზიარა მერიის მტკიცება, რომ სასარჩელო მოთხოვნა განხორციელებადი არ იყო, რადგან მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2005 წლიდან, როდესაც მოპასუხეს უსასყიდლოდ გადასცა კუთვნილი წილები, რაც სარჩელის ხანდაზმულობას ადასტურებდა. სასამართლომ, სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე მითითებით, ხანდაზმულობის საერთო, ათწლიან ვადაზე იმსჯელა, რომელიც დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებს სპეციალურ ვადას, განსახილველ შემთხვევაში კი, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტსაც უკავშირდებოდა. ამდენად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სარჩელის აღძვრიდან (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-8 პუნქტი) ათვლის შემთხვევაშიც კი, 10-წლიანი ვადა გასული არ იყო.

18. მოსარჩელის მოთხოვნა, დივიდენდის სახით, მოპასუხის მიერ მიღებული 600 000 ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრების შესახებ, სასამართლომ უარყო ამ განჩინების მე-6 პუნქტში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით.

19. სასამართლომ, ასევე არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა, მის სასარგებლოდ, გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის წლიური 6% -ის ოდენობით, მიუღებელი შემოსავლის სახით, მოპასუხისთვის დაკისრების თაობაზე, რადგან სსკ-ის 411-ე, 412-ე მუხლებზე დაყრდნობით, სს-ამ ვერ დაამტკიცა, თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების შესაძლებლობა.

20. საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მერიამ (პირველი აპელანტი) მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სს-ის სარჩელის უარყოფა. სააქციო საზოგადოებამ (მეორე აპელანტი) ნაწილობრივ გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება იმგვარად, რომ მოპასუხეს დაკისრებოდა 1 012 000 (ერთი მილიონ თორმეთი ათასი) აშშ დოლარი. მოსარჩელემ მოითხოვა, ასევე, სარჩელის აღძვრის დღიდან მერიისათვის დაკისრებული თანხის წლიური თანხის 6%-ის დაკისრება მოპასუხისათვის და იურიდიული მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება. დივიდენდის დაკისრების ნაწილში, აპელანტს მოთხოვნა არ დაუყენებია. სააქციო საზოგადოებამ გაასაჩივრა, ასევე, საქალაქო სასამართლოს 16.01.2015წ. საოქმო განჩინება.

21. მოპასუხემ (პირველი აპელანტი) შემდეგ სააპელაციო არგუმენტებზე (იხ. ტ.1, ს.ფ.245) მიუთითა:

21.1. დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სსკ-ის 317-ე და 976.1.“ა“ მუხლების საფუძველზე, მოპასუხისათვის დასაბრუნებელი წილების ღირებულების დაკისრების თაობაზე, რადგან სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე მხარისათვის ქონების ღირებულების დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას, ასევე, აღნიშნული ვალდებულების გამომრიცხავ გარემოებას. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა სსკ-ის 976-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ’’ პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები, კერძოდ, საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოპასუხეს, როგორც მიმღებს, შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს (სს-ას) სურდა გადაცემა და ასეთი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, უკვე აღარ ენიჭება მნიშვნელობა 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირობებს, კერძოდ, იმ ფაქტს, რომ უზენაესი სასამართლოს 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით ბათილად არის ცნობილი აქციონერთა კრების ოქმი და მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულებები. მოპასუხემ მიუთითა იმავე გარემოებებზე, რაც მის შესაგებელშია დაფიქსირებული (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-9 პუნქტი);

21.2. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ არ არსებობდა უკან დაბრუნების მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამომრიცხავი გარემოებები. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ პუნქტი, ამასთან, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 976-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ’’ პუნქტი. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის შეფასებული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მთელი რიგი გარემოებები.

22. მოსარჩელემ (მეორე აპელანტი) სააპელაციო საჩივარში (იხ. ტ.2, ს.ფ. 5-17) შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

22.1. გადაწყვეტილების მიღებისას, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა სწორედ ის სიკეთე, რაც რეალურად მიიღო მოპასუხემ მოსარჩელის კუთვნილი ქონების რეალიზაციის შედეგად და არა ის ციფრები, რაც აუდიტორულ შეფასებებშია ასახული. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ზიანის ანაზღაურებისა და მისი ოდენობის განმსაზღვრელი კრიტერიუმები, პირველ რიგში, დაკავშირებულია თვით ამ ქონების თავისებურებებთან, მის ბრუნვაუნარიანობასთან და საშუალო მესაკუთრის მიერ ამ ქონების ჩვეულებრივი სამეურნეო მიზნებით მოხმარებასთან. ფულადი ვალდებულების დარღვევის დროს, თავად ფულის თავისებურებიდან გამომდინარე, იგი განსხვავებული უნდა იქნეს სხვა ქონებრივი ურთიერთობის ობიექტებისგან. ამ დროს მხედველობაშია მისაღები ფულის უნიკალური თვისება, რომელსაც ყოველთვის შეუძლია სარგებლის მოტანა. იმის გათვალისწინებით, რომ დავის საგანს მოპასუხისთვის სწორედ ფულადი თანხის დაკისრება წარმოადგენდა, სარჩელის აღძვრის დღიდან, გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის სრულად გადახდამდე, სასამართლოს მოპასუხისთვის უნდა დაეკისრებინა საბანკო ანაბრის საპროცენტო განაკვეთი წლიური 6 %, რადგან მერიის მიერ ფულის დაბრუნების შემთხვევაში, სს შეძლებდა სადავო თანხიდან, მისი დეპოზიტზე განთავსებით, მინიმალური შემოსავლის მიღებას;

22.2. არასწორია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 16 იანვრის საოქმო განჩინება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა იურიდიული დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საქმეზე დართვაზე. აღნიშნული დოკუმენტი სასამართლოში წარდგენილია გადაწყვეტილების გამოცხადებამდე, ამასთან, ამ მტკიცებულებით არ მომხდარა სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდა ან რაიმე სახით ცვლილება, რაც არათანაბარ პირობებში ჩააყენებდა მოპასუხეს და დაარღვევდა მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს.

23. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

24. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნები და შეფასებები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით (სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ მუხლი), დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და, სსკ-ის 385-ე მუხლის და 976.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, განმარტა, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა თუ არა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონება იზრდება მეორის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. ამდენად, უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებების უპირველესი ფუნქცია კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენის სამართლებრივი უზრუნველყოფაა. ქონების ნატურით დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში კი, უნდა ანაზღაურდეს ქონების ის ღირებულება, რაც მას რეალურად გააჩნდა.

25. სასამართლომ არ გაიზიარა მერიის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სახეზე იყო სსკ-ის 976-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები /“უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევაში უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა“/, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირობები და მითითებული ნორმის შესაბამისად, შეუძლებელია, მას დაეკისროს უკან დაბრუნების ვალდებულება.

26. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ დავაში შეუძლებელი იყო მითითებული ნორმის გამოყენება და განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც ბათილი გარიგების შედეგები ეხება მესამე პირის ინტერესებს, ზემოთ მითითებული ნორმის გამოყენება შეუძლებელია. თუ დავა არ მოიცავს მხოლოდ დავის უშუალო მონაწილეების ინტერესებს და მხარეს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა ბათილი გარიგების საგნის მიმღებისათვის გადაცემა, უსაფუძვლო გამდიდრების საგნის უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია.

27. სასამართლომ იმსჯელა, რომ იმ მოცემულობაში, როდესაც მოსარჩელის აქციონერებმა 2008 წელს დაიწყეს დავა სასამართლოში მოპასუხისა (მერია) და მოსარჩელის (სს) წინააღმდეგ, სს-ის პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობისა და მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის დადებული წილის დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რათა აქციონერთა ინტერესის გათვალისწინებით, მოსარჩელის წილები სხვა საზოგადოებებში, ერთ-ერთ პარტნიორს არ გადასცემოდა, მოპასუხეს არ უნდა ჰქონოდა მოლოდინი, რომ საზოგადოების სურვილი იყო, მერიისათვის წილების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა.

28. სასამართლომ ამ გადაწყვეტილების მე-4, მე-7 პუნქტებში მითითებული გარემოებებისა და სსკ-ის 979-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე, გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე იყო არა წილების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფასის გადახდის ვალდებულება, არამედ თითოეულ საწარმოში არსებული წილის რეალური ღირებულების ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი.

29. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა, ზიანის ანაზღაურების სახით, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე, იმ მოტივით, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, კონკრეტული ზიანის არსებობა, რაც სავარაუდო იყო მოპასუხისათვის და წარმოადგენდა მოპასუხის ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ვინაიდან წილის მიღების შედეგად მოპასუხეს არ მიუღია დივიდენდები. გაუგებარი იყო, თუ რა სახით შეიძლებოდა თანხის საბანკო ანგარიშებზე განთავსებით, სარგებლის მიღება.

30. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მართებულად იყო განაწილებული მხარეთა შორის სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი და იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯები.

31. სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 19 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა.

32. მოპასუხემ (პირველმა კასატორმა) მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა შემდეგ საკასაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

32.1. სასამართლომ არ იმსჯელა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მთელ რიგ გარემოებებზე, ხოლო მოპასუხის არგუმენტაცია არასწორად შეაფასა, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული და მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი შეფასება შეუძლებელია.

32.2. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი, მოცემულ შემთხვევაში არსებობს სსკ-ის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები, კერძოდ, საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოპასუხეს, როგორც მიმღებს, შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა და ასეთი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, უკვე მნიშვნელობა აღარ ენიჭება სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის წინაპირობებს, კერძოდ, იმ ფაქტს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 14 ნოემბრის # ას-1194-1455-09 გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი აქციონერთა 04.11.2005წ. კრების ოქმი და მის საფუძველზე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 30.12.2005წ. გაფორმებული ხელშეკრულებები.

32.3. მერიისათვის (მოპასუხისათვის) წილების დათმობა მოხდა თავად სააქციო საზოგადოების (მოსარჩელის) გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს იგი სადავოდ არ გაუხდია, პირიქით, წილის დათმობის შესაბამისი ხელშეკრულებები გააფორმა მოსარჩელესთან და პრეტენზია არ გამოუთქვამს. მერიისათვის კუთვნილი წილების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის ხელშეკრულებების დადებამდე, სააქციო საზოგადოებას კანონმდებლობით მინიჭებული ჰქონდა უფლება, მიემართა სასამართლოსათვის, თუ თვლიდა, რომ სს-ის პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით ირღვეოდა მისი, როგორც სუბიექტის კანონიერი უფლება და ინტერესი, თუმცა, აღნიშნული ქმედების ნაცვლად, მოსარჩელემ მოპასუხეს კიდევ ერთხელ დაუდასტურა წილების გადაცემის მზადყოფნა და უფლებამოსილი წარმომადგენლის მეშვეობით ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას, რომლითაც თავად განსაზღვრა აღნიშნული წილების სამართლებრივი ბედი;

32.4. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ 04.11.2005წ. აქციონერთა კრების ოქმისა და მის საფუძველზე 30.12.2005წ. გაფორმებული ხელშეკრულებების გაუქმების მოთხოვნით, 2008 წელს სასამართლოს მიმართა არა სააქციო საზოგადოებამ, არამედ საწარმოს აქციონერებმა, უფრო მეტიც, აღნიშნული დავის ფარგლებში, საზოგადოება (მეორე კასატორი, მოსარჩელე) წარმოადგენდა საკუთარი აქციონერების პროცესუალურ მოწინააღმდეგე მხარეს და სამართლებრივად იზიარებდა მერიის (პირველი კასატორის, მოპასუხის) პოზიციას. პირველი კასატორის მტკიცებით, მითითებული გარემოებები ადასტურებს, რომ მერიას (მოპასუხეს) ჰქონდა საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ სააქციო საზოგადოებას (მოსარჩელეს, მეორე კასატორს) სურდა მისთვის საკუთრებაში წილების უსასყიდლოდ გადაცემა, რაც, თავის მხრივ, გამორიცხავს უკან დაბრუნების მოთხოვნის საფუძვლიანობასა და მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივ შესაძლებლობას. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ ამ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებებზე დაყრდნობით, სასამართლოს ის კი არ უნდა განემარტა, რომ სააქციო საზოგადოებას ჰქონდა სასამართლოსათვის მიმართვისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, არამედ დადგენილად უნდა მიეჩნია, რომ ზემოხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე უსაფუძვლო იყო და უნდა განემარტა, თუ რატომ არ არსებობდა სსკ-ის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის გამოყენების სამართლებრივი საფუძვლები;

32.5. სსკ-ის 979-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე „თუ ორმხრივი ხელშეკრულების მხარეებმა ხელშეკრულების ბათილობის გამო უკან უნდა დააბრუნონ ის, რაც მათ ამ ხელშეკრულებით მიიღეს, მაგრამ ერთ-ერთ მხარეს არ შეუძლია დაბრუნება ამ მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლის გამო, მაშინ მას არ ეკისრება უკან დაბრუნების ვალდებულება, თუ ეს გამომდინარეობს სამართლის იმ ნორმის არსიდან, რომლიც საფუძველზეც ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი“ მითითებით, პირველი კასატორი (მერია) აღნიშნავს, რომ აღნიშნული ფაქტი და სამართლებრივი ნორმა არ შეუფასებია არცერთი ინსტანციის სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლოს არ განუმარტავს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად რატომ არ გამოიყენა მითითებული ნორმა;

32.6. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 383-ე მუხლის მიხედვით, ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში. მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება დაადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც, თუ კანონით ეს აკრძალული არ არის. „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს ფულის ერთეულია ლარი, ხოლო მე-2 პუნქტის მიხედვით, ლარი არის გადახდის ერთადერთი კანონიერი საშუალება საქარველოს ტერიტორიაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე აღნიშნავს, რომ თუ სასამართლოს მიაჩნდა, რომ არსებობდა სააქციო საზოგადოების სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი, მაშინ, კანონმდებლობის შესაბამისად, მოპასუხისთვის თანხის გადახდა უნდა დაეკისრებინა ეროვნულ ვალუტაში, უსასყიდლოდ წილების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებების გაფორმების დროს არსებული კურსის მიხედვით.

33. სააქციო საზოგადოებამ (მოსარჩელემ,მეორე კასატორმა) საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც დაკმაყოფილდება სარჩელი და მოპასუხეს დაეკისრება 1 021 000 აშშ დოლარის გადახდა, სარჩელის აღძვრის დღიდან გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის სრულ ანაზღაურებამდე, გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის წლიური 6%-ის ანაზღაურება, წარმომადგენლის იურიდიულ მომსახურებაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი - 14 610 ლარის, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში გადახდილი - 115 200 აშშ დოლარისა და 7 734.90 ლარის დაკისრება, ასევე საქმის წარმოებაზე სამივე ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, სულ 20 000 ლარის (5000+7000+8000) ანაზღაურება მოპასუხის მიერ. მოსარჩელემ შემდეგ საკასაციო არგუმენტებზე მიუთითა:

33.1. გასაჩივრებულ ნაწილში განჩინება არასაკმარისადაა დასაბუთებული, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა სამართლის ცალკეული ნორმა, რაც განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების საფუძველია. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 979-ე, 411-ე, 412-ე მუხლები, აგრეთვე, სსსკ-ის 47-ე მუხლი. ერთი მხრივ, განავითარა მსჯელობა, რომ სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან სხვა ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით, ხოლო, მეორე მხრივ, არ გაითვალისწინა ის რეალობა, რომ მოპასუხემ სამ სხვადასხვა საწარმოში არსებული წილის განკარგვის (გაყიდვის) შედეგად, საერთო ჯამში, მიიღო 6 351 000 აშშ დოლარი, რაშიც გამოიხატა კიდეც მოპასუხის უსაფუძვლოდ გამდიდრება;

33.2. კონდიქციური ვალდებულების არსიდან გამომდინარეობს, რომ პირი, რომელმაც ქონება უსაფუძვლოდ მიიღო, მოვალეა დააბრუნოს ან აანაზღაუროს მთელი შემოსავალი, რაც მან ამ ქონებით მოიპოვა. ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, თუ რა სიკეთე, სარგებელი მიიღო ქონების უსაფუძვლოდ მიმღებმა პირმა უსაფუძვლოდ მიღებული სიკეთის განკარგვის გზით და სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხიც ურთიერთობის საბოლოო შედეგის მიხედვით უნდა გადაწყდეს;

33.3. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდება, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი სს-ის აქციონერთა კრების 04.11.2005წ. ოქმი და მის საფუძველზე 30.12.2005წ. გაფორმებული წილების უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულებები. ასევე დადასტურებულია ის გარემოება, რომ მოპასუხეს მიღებული აქვს ნასყიდობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხა, სულ 6 351 000 აშშ დოლარი, რაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ;

33.4. სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას მხედველობაში უნდა მიეღო სწორედ ის სიკეთე, რაც რეალურად იქნა მიღებული მოსარჩელის კუთვნილი ქონების (წილების) უსაფუძვლოდ მიმღები პირის მიერ და არა ის ციფრები, რაც ფიგურირებს საქმეში არსებულ აუდიტორულ შეფასებებში, რადგანაც მოპასუხის უსაფუძვლოდ გამდიდრება გამოიხატა სწორედ იმ სიკეთის მიღებაში, რაც მან რეალურად მიიღო წილების ნასყიდობის შედეგად. ჯამური მოცულობით ამ სიკეთემ 6 351 000 აშშ დოლარი შეადგინა;

33.5. სასამართლომ ასევე არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სსკ-ის 411-ე და 412-ე მუხლებს, როდესაც მიუთითა, რომ თითქოსდა მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების შესაძლებლობა. ამასთან აღნიშნა, რომ ვინაიდან წილის მიღების შედეგად მოპასუხეს არ მიუღია დივიდენდები, გაუგებარია, თუ რა სახით შეიძლებოდა თანხის საბანკო ანგარიშებზე განთავსების გზით სარგებლის მიღება;

33.6. დივიდენდის მიკუთვნების ნაწილში მოსარჩელეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება აღარ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, დივიდენდის მიკუთვნება არ წარმოადგენდა დავის საგანს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში. ამასთან, მიიღო თუ არა მოპასუხემ დივიდენდი წილის ფლობიდან გამომდინარე, აღნიშნულს არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს მოსარჩელის იმ მოთხოვნის დასაბუთებულობაზე მსჯელობისას, რომლითაც სააქციო საზოგადოება ითხოვდა და ითხოვს, რომ მოპასუხეს, მის სასარგებლოდ, გადახდეს სარჩელის აღძვრის დღიდან გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის გადახდამდე, საბანკო ანაბრის საშუალო წლიური საპროცენტო განაკვეთი 6%-ის მოცულობით, ვინაიდან აღნიშნული მოთხოვნა, თავისი არსით, არის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, იმ მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა, რომელსაც საწარმო მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების პირობებში, თუკი მოპასუხე დავალიანების თანხას დროულად გადაუხდიდა მოსარჩელეს და შეესაბამება სსკ-ის 411-ე და 412-ე მუხლების მოთხოვნებს;

33.7. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ზიანის ანაზღაურებისა და მისი ოდენობის განმსაზღვრელი კრიტერიუმები, პირველ რიგში, დაკავშირებულია თვით ამ ქონების თავისებურებებთან, მის ბრუნვაუნარიანობასთან და ,,საშუალო" მესაკუთრის მიერ ამ ქონების ჩვეულებრივი სამეურნეო მიზნებით მოხმარებასთან, ანუ ამ ქონების თავისებურებებიდან გამომდინარე, შესაძლებელი უნდა იყოს ,,საშუალო" მესაკუთრის მიერ, მეურნეობის სათანადო გაძღოლით, სარგებლის მოტანა. ,,საშუალო" მესაკუთრეში ივარაუდება მესაკუთრე, რომელსაც შეუძლია აღნიშნული ქონებიდან მიიღოს სარგებელი თავისი პირადი და განსაკუთრებული თვისებების გარეშე, სარგებელი, რომლის მიღება შესაძლებელია ხსენებული ქონების ჩვეულებრივი მოხმარების შედეგად. ფულადი ვალდებულების დარღვევის დროს, თავად ფულის - ქონების თავისებურებებიდან გამომდინარე, იგი უნდა განვასხვავოთ სხვა ქონებრივი ურთიერთობის ობიექტებისაგან. ამ დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ფულის უნიკალური თვისება, ფული, როგორც საყოველთაო ექვივალენტი, შეიძლება გაიცვალოს ქონებრივი ურთიერთობის ნებისმიერ ობიექტზე. ამ თვისებიდან გამომდინარე ივარაუდება, რომ ფულად სახსრებს ყოველთვის შეუძლიათ სარგებლის მოტანა;

33.8. სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად გადაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთიც: როდესაც საკითხი შეეხება იმგვარი ქონების მიღებას, როგორიცაა ფული, ვალდებულების დამრღვევმა უნდა დაადასტუროს სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, რომ ქონება (ფული) ,,დაზარალებულს" არანაირ სარგებელს არ მოუტანდა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება #ას-597-565-2014), რაც მოპასუხეს არ დაუდასტურებია საქმის განხილვისას;

33.9. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მოსარჩელემ გაასაჩივრა სასამართლოს 16.01.2015 წ. საოქმო განჩინება, სამოქალაქო საქმეზე მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ და მოითხოვა მისი გაუქმება. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა საოქმო განჩინების გასაჩივრების ნაწილში წაყენებულ მოთხოვნაზე და მხოლოდ შემაჯამებელი განჩინების სამოტივაციო ნაწილში მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განაცხადა უარი მტკიცებულებების საქმეზე დართვაზე, რაც ასევე უკანონო გადაწყვეტილებაა, ვინაიდან ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს, მისი წარმომადგენლის იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის დამადასტურებელი მასალების მტკიცებულების სახით დართვაზე, აღნიშნული მასალები სასამართლოს წარედგინა გადაწყვეტილების გამოცხადებამდე. მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელემ წარმომადგენელს იურიდიული დახმარებისათვის გადაუხადა 14 610 ლარი. თავის მხრივ, სასამართლომ სსსკ-ის 47-ე მუხლზე დაყრდნობით, მოპასუხეს დააკისრა წარმომადგენლის იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯიდან მხოლოდ 2 000 ლარი (მიუთითა, რომ არაქონებრივი დავის შემთხვევაში, მოპასუხეს სასამართლო დააკისრებს წარმომადგენლისათვის გაწეულ ხარჯს 2 000 ლარამდე ოდენობით) და ეს იმგვარ ვითარებაში, როდესაც სასამართლომ საერთოდ უარი განაცხადა 2014 წლის 29 დეკემბერს წარდგენილი, წარმომადგენლისათვის გადახდილი თანხის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საქმეზე დართვაზე. ქვემდგომი სასამართლოების გადაწყვეტილებები დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორს, რადგან თუკი სასამართლომ, არ დაურთო საქმეს წარდგენილი მტკიცებულება, მაშინ მას საერთოდ არ ჰქონდა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველი, თუნდაც 2 000 ლარის ფარგლებში. კასატორი იმაზეც უთითებს, რომ განსახილველი დავა, რა თქმა უნდა არ არის არაქონებრივი დავა, შესაბამისად გაუგებარია, თუ რა საფუძვლით იხელმძღვანელა სასამართლომ მოპასუხისათვის 2 000 ლარის დაკისრებისას. თუ სასამართლომ გადაწყვიტა მოპასუხისათვის მოსარჩელის წარმომადგენლის იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრება, მაშინ ეს სრულად უნდა მომხდარიყო, რადგან 14 610 ლარი, სრულად თავსდება დავის საგნის ღირებულების 4%-ის ფარგლებში; კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელის წარმომადგენლის იურიდიულ მომსახურებაზე გაწეული ხარჯის დამადასტურებელი მასალების წარდგენით არ მომხდარა სასარჩელო მოთხოვნის რაიმე სახის ცვლილება, მოთხოვნა საპროცესო ხასიათის იყო და არ ცვლიდა დავის არსს ან/და სარჩელის მოცულობას;

33.10. სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ამ ინსტანციის სასამართლოში აპელანტის მიერ წარმომადგენლის იურიდიული მომსახურებისათვის გადახდილი ხარჯების - 115 200 აშშ დოლარისა და 7 734.90 ლარის - მოწინააღმდეგისათვის დაკისრების თაობაზე, შესაბამისი მტკიცებულებები წარდგენილი იქნა სააპელაციო შესაგებელთან ერთად;

33.11. კასატორი მოითხოვს, რომ საკასაციო საჩივარზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის დროს, სასამართლომ იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ იურიდიული მომსახურებისათვის გაღებულ ხარჯებზე და მოპასუხეს დააკისროს 14 610 ლარი, ასევე საქმის სააპელაციო ეტაპზე წარმოებისას, წარმომადგენლისათვის გადახდილი 115 200 აშშ დოლარი და 7 734.90 ლარი.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2016 წლის 17 ივნისის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები დასაშვებად ცნო სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ, საქმის მასალების შესწავლის, მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის შედეგად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობით გაანალიზებით, მიიღო გადაწყვეტილება პირველი კასატორის (მოპასუხის) მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა და მეორე კასატორის (მოსარჩელის) საკასაციო საჩივრის უარყოფის თაობაზე, შემდეგი არგუმენტაციით:

35. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მერიის საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულია, ხოლო სააქციო საზოგადოებას არ წარმოუდგენია კვალიფიციური საკასაციო საჩივარი.

36. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სადავო სამართლებრივ ურთიერთობაზე, რომელიც ეხება სააქციო საზოგადოების, რომლის 50,1% წილის მფლობელი იყო მერია (პირველი კასატორი), აქციონერთა სამეთვალყურეო საბჭოს 2005 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც გადაწყდა სამ სხვა საწარმოში საზოგადოების კუთვნილი წილების გასხვისება, რაც განხორციელდა კიდეც იმავე წლის 4 ნოემბრის კრებაზე (იხ. ამ გადაწყვეტილების 1-3 პუნქტები).

37. საქმის მასალებშია საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც დგინდება:

37.1. მინორიტარმა ანუ მცირე აქციონერებმა სარჩელი აღძრეს ორი მოპასუხის - სააქციო საზოგადოებისა და მერიის წინააღმდეგ (რომლებიც ამჟამად განსახილველ დავაში პროცესუალური მოწინააღმდეგეები არიან; იხ. ამ გადაწყვეტილების პირველი პუნქტი) იმ საფუძვლით, რომ სააქციო საზოგადოებამ 2005 წლის 4 ნოემბერს გამართულ საერთო კრებაზე, 51,9% წილის მქონე პარტნიორების მეშვეობით, მიიღო გადაწყვეტილება საზოგადოების სამ სხვა საწარმოში კუთვნილი წილების გასხვისების შესახებ, ხოლო აღნიშნულ კრებაზე არ მონაწილეობდნენ მოსარჩელეები (ე.წ. მცირე აქციონერები);

37.2. იმავე დავაში მოპასუხეთაგან მეორეს - მერიას არ ჰქონდა უფლება, მონაწილეობა მიეღო ზემოხსენებულ საერთო კრებაში, რადგან საკითხი მასთან ხელშეკრულებების დადებას ეხებოდა;

38. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.11.2012 წ. გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ არც პირველი და არც მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა არ დააკმაყოფილეს ე.წ. მცირე აქციონერთა სარჩელი იმ დასაბუთებით, რომ სადავო კრების ოქმით, რომელიც 2005 წლის 4 ნოემბერს შედგა, დასტურდებოდა, დღის წესრიგით გათვალისწინებული საკითხის - საზოგადოების ქონების გასხვისების თაობაზე - განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღებისას, კრებაზე მონაწილეობდა მერია (ამჟამად განსახილველი დავის პირველი კასატორი, მოპასუხე), როგორც 50,1%-ის მფლობელი აქციონერი და სს „ბანკი რ-ა“, როგორც 1,8 %-ის მფლობელი აქციონერი. საერთო ჯამში, ხმის უფლების კაპიტალის 51,9 % აქციონერმა მიიღო გადაწყვეტილება.

39. საკასაციო სასამართლოს 14.11.2012 წ. გადაწყვეტილებაში ასახულია რომ სადავო ოქმში არ იყო მითითებული, რომ დამსწრეთაგან რომელიმე აქციონერი წინააღმდეგი იყო, ან თავი შეიკავა გადაწყვეტილების მიღებისაგან. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეები, რომლებიც 15,3%-ის მფლობელი, უმცირესობაში მყოფი აქციონერები იყვნენ, იმ შემთხვევაშიც ვერ მიიღებდნენ გადაწყვეტილებას, თუნდაც მერიას (მაჟორიტარ აქციონერს) არ მიეღო კრებაში მონაწილეობა. ამ გარემოების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მინორიტარ აქციონერებს არ გააჩნდათ საერთო კრების სადავო ოქმისა და მის საფუძველზე განხორციელებული წილების დათმობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესი. სააპელაციო სასამართლომ იმაზეც იმსჯელა, რომ მოპასუხე სააქციო საზოგადოების უმცირესობაში მყოფი აქციონერები მოითხოვდნენ 2005 წლის 30 დეკემბრის იმ ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, რომლითაც სამ სხვადასხვა შპს-ში გასხვისდა სს-ის კუთვნილი წილები, ანუ აღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი შედეგი - პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, უკავშირდებოდა დამოუკიდებელი სუბიექტის - სააქციო საზოგადოების ქონებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას. სააპელაციო სასამართლომ, ამ კონტექსტში, მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სადავო გარიგებების დადებით ზიანი მიადგა სააქციო საზოგადოებას, ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლებამოსილება გააჩნდა თავად სააქციო საზოგადოებას. როგორც 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებაშია მითითებული, მინორიტარ აქციონერთა სარჩელში, მერიასთან ერთად, მოპასუხედ დასახელებული სააქციო საზოგადოება კი, „არათუ სადავოდ ხდიდა ხელშეკრულებებს, არამედ იგი, როგორც მოპასუხე უარყოფდა აქციონერთა მიერ აღძრულს სარჩელს“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 73) .

40. საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებაში ასახულია სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, სასამართლოს მსჯელობა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებულ შესაძლებლობაზე, სააქციო საზოგადოების სასარგებლოდ, აქციონერმა აღძრას სარჩელი დასახელებული ნორმის წინაპირობების არსებობისას, რაც თავისი არსით, დერივატიული სარჩელის უფლებას გულისხმობს, თუმცა, როგორც სააპელაციო სასამართლო უთითებს, მოცემულ შემთხვევაში არ იყო დაცული კანონით დადგენილი პირობები (იხ. ტ.1, ს.ფ. 73, მეორე აბზაცი).

41. საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სააქციო საზოგადოების 15,3%-ის მფლობელი წილის აქციონერთა (მოსარჩელეების) საკასაციო საჩივარი, რომელიც აღძრული იყო ამჟამად განსახილველი დავის პირველი (მერია) და მეორე (სააქციო საზოგადოების) კასატორების წინააღმდეგ და ბათილად იქნა ცნობილი სს-ის 2005 წლის 4 ნოემბრის აქციონერთა კრების ოქმი და მის საფუძველზე იმავე წლის 30 დეკემბერს, სს-სა და მერიას შორის პირველ, მეორე და მესამე საწარმოებში სააქციო საზოგადოების კუთვნილი წილების უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ გაფორმებული ხელშეკრულებები (იხ. ამ გადაწყვეტილების 2-5 პუნქტები). მითითებულ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სააქციო საზოგადოების კრების ოქმის დღის წესრიგის მეორე საკითხი შეეხებოდა მერიასთან დასადებ გარიგებას, კერძოდ, ამ უკანასკნელისათვის სამი სხვა საწარმოს (იხ. მე-2 პუნქტი) საწესდებო კაპიტალში სააქციო საზოგადოების კუთვნილი წილების უსასყიდლოდ გადაცემასა და შესაბამისი თანხმობის გაცემას. ამ გარემოების გათვალისწინებით, მერია არ იყო უფლებამოსილი, კენჭისყრაში მიეღო მონაწილეობა (იხ. ტ.1, ს.ფ.75, მეოთხე აბზაცი).

42. სადავო არაა, რომ საკასაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილებით 15,3 % წილის მფლობელი, უმცირესობაში მყოფ აქციონერთა, როგორც მოსარჩელეთა, პროცესუალური მოწინააღმდეგეები, ანუ მოპასუხეები იყვნენ მოცემული დავის მხარეები - პირველი და მეორე კასატორები, რომლებიც ამ შემთხვევაში ერთმანეთის წინააღმდეგ ასაჩივრებენ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას და განსახილველ დავაში მოსარჩელე არის მეორე კასატორი, ხოლო მოპასუხე- პირველი კასატორი.

43. საკასაციო სასამართლოს 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებაში (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-5 და 37-ე პუნქტები), სადაც დღევანდელი დავის პროცესუალური მოწინააღმდეგეები მოპასუხეები იყვნენ და იმხანად ერთიანი პოზიცია ჰქონდათ მათ წინააღმდეგ სააქციო საზოგადოების (მეორე კასატორის) 15,3%-იანი წილის მფლობელი აქციონერების მიერ აღძრულ სარჩელზე, თავს სწორედ იმით იცავდნენ, რომ დაუსაბუთებელი იყო ე.წ. მინორიტარ აქციონერთა (მოსარჩელეთა) მოთხოვნა სააქციო საზოგადოების 2005 წლის 4 ნოემბრის კრების ოქმისა და მერიასა და სააქციო საზოგადოებას შორის წილების უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე დადებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობაზე (იხ. ამ გადაწყვეტილების 2-3 პუნქტები და 39-ე პუნქტის ბოლო წინადადება).

44. „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (სსსკ-ის 106-ე მუხლის განმარტების თაობაზე იხ. სასამართლო პრაქტიკა: სუსგ #ას-827-791-2014, 13.11.2015 წ.)“ - იხ. სუსგ # ას-58-56-2016, 26.02.2016წ.

45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. „გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი“ (სუსგ # ას-710-2011-09, 07.09.2009წ.). ამ თვალსაზრისით გასათვალისწინებელია, რომ საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილების დავის საგანი იყო სს-ის ე.წ. მცირე აქციონერთა მოთხოვნა სს-ის 2005 წლის 4 ნოემბრის კრების ოქმისა და მის საფუძველზე იმავე წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა. სადავო კრების ოქმით დასტურდებოდა, რომ საზოგადოების ქონების გასხვისების თაობაზე დღის წესრიგით გათვალისწინებული საკითხის განხილვასა და გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობდნენ 50,1%-ის მფლობელი აქციონერი - მერია და 1,8%-ის მფლობელი აქციონერი. სარჩელის დაკმაყოფილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ მერიას, როგორც მაჟორიტარ აქციონერს, ინტერესთა კონფლიქტის მოტივით, არ ჰქონდა კენჭისყრაში მონაწილეობის უფლება, რადგან მასთან დასადებ გარიგებას ეხებოდა საკითხი (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-5, 37-41 პუნქტები). მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ ის ფაქტია პრეიუდიციული ძალის მატარებელი, რომ სს, რომელიც მერიასთან ერთად, მოპასუხე იყო მინორიტარ აქციონერთა მიერ ინიცირებულ დავაში, საკუთარ პოზიციას სამართლებრივად იცავდა და სადავოდ არ ხდიდა 2005 წლის 4 ნოემბრის კრებაზე მიღებულ გადაწყვეტილებას სამ სხვა საწარმოში კუთვნილი წილების გასხვისების თაობაზე გაფორმებულ ხელშეკრულებებს. განსახილველი დავის მეორე კასატორი (მოსარჩელე), პირველ კასატორთან (მოპასუხე) ერთად, პროცესუალურად მოსარჩელის მოპასუხის სტატუსით მონაწილეობდა და ამჟამად, როდესაც საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილება არ არის გაუქმებული, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ სამართლებრივ შეფასებას, რომელიც სარეზოლუციო ნაწილში აისახა - სადავო კრების ოქმისა და გარიგებების ბათილად ცნობის სახით, მოსარჩელე საკუთარი მოთხოვნის ფაქტობრივ წინაპირობად წარმოაჩენს (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-5 პუნქტი). „ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება)- იხ. სუსგ # ას-827-791-2014, 13.11.2015წ.

46. საკასაციო სასამართლოს მიერ ამჟამად განსახილველ დავაში სარჩელის ფაქტობრივი წინაპირობაა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სს-ის (მეორე კასატორის) მიერ საკუთარი 50,1%-იანი პარტნიორის (მერიის, პირველი კასატორის) წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი. სააქციო საზოგადოება საკუთარ სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებს ამ გადაწყვეტილების მე-5 და 37-ე პუნქტებში მითითებულ, საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებზე, რაც დაუსაბუთებელია, საკასაციო სასამართლოს 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით დასრულებულ და ამჟამად განსახილველ დავაში, მისი პროცესუალური სტატუსიდან გამომდინარე. მოსარჩელის მოთხოვნა ვერ დაეფუძნება საკასაციო სასამართლოს 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან აღნიშნული ფაქტები უკვე განხილული დავის პირველ და მეორე მოპასუხეებს უკავშირდება, ანუ მოსარჩელის წინააღმდეგ ადრე თანაბარ პროცესუალურ პოზიციაში მყოფ მხარეებს. შესაბამისად, ყოფილი მოპასუხეების წინააღმდეგ გადაწყვეტილ დავაში, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა დაუყოვნებლივ, მისი გამოცხადებისთანავე (სსსკ-ის 264-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), დადგენილი ფაქტები და გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი ვერ გახდება მოპასუხეთაგან ერთ-ერთისათვის, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სტატუსით მოდავე მხარის მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი მოპასუხის (ყოფილი მაჟორიტარი აქციონერის) წინააღმდეგ, ამასთან, როგორც უკვე აღინიშნა, საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოცემული დავის მოსარჩელე (მეორე კასატორი), რომელიც ადრე განხილული დავის მოპასუხე იყო, მერიასთან (პირველ კასატორთან) ერთად, „არათუ სადავოდ ხდიდა ხელშეკრულებებს, არამედ იგი, როგორც მოპასუხე უარყოფდა აქციონერთა მიერ აღძრულს სარჩელს“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 73, ასევე, ამ გადაწყვეტილების 39-ე პუნქტის ბოლო წინადადება).

47. უსაფუძვლო გარიგების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენებისას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 11-16 და 24-28 პუნქტები), სამართლებრივად მნიშვნელოვანია მოთხოვნის მარტივი ელემენტების შემოწმება: 1. მოპასუხის გამდიდრება; 2. გამდიდრების შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი და 3. მატერიალურ სიკეთეთა/აქტივების ასეთი გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა. დასახელებულთაგან გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მესამე ელემენტის შეფასებას, ანუ რა წინაპირობების არსებობისას ვერ იქნება გამართლებული მატერიალურ სიკეთეთა/აქტივების ადგილმონაცვლეობა.

48. განსახილველ შემთხვევაში, სააქციო საზოგადოებამ (მეორე კასატორი) სასარჩელო მოთხოვნა (იხ. მე-8 პუნქტი) იმას დააფუძნა, რომ საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი სს-სა და მერიას შორის 30.12.2005წ. დადებული ხელშეკრულებები (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-2, მე-3 და მე-5 პუნქტები), ხოლო შესრულების მიმღები (მერია) იმიტომ არის უსაფუძვლოდ გამდიდრებული (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტი), რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება არ არსებობდა. მოსარჩელის მტკიცებით, იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოხსენებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არ არსებობს ნამდვილი ხელშეკრულებები, მას წარმოეშვა უფლება, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით დააყენოს მოთხოვნა მოპასუხის წინააღმდეგ, ეს უკანასკნელი კი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (სსსკ-ის 266-ე მუხლი), სააქციო საზოგადოებასთან ერთად, მოპასუხე იყო მინორიტართა ინიციატივით დაწყებულ და 2012 წელს დასრულებულ დავაში. იმის გამო, რომ მერიამ გაასხვისა სამი საწარმოს წილი (იხ.მე-4 პუნქტი), სსკ-ის 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, მოსარჩელემ მოითხოვა გაბათილებული ხელშეკრულებების საფუძველზე, მოპასუხის მიერ ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხის დაბრუნება. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს (იხ. ამ გადაწყვეტილების 24-28 პუნქტები), რომ რადგან სს-ის მინორიტარმა აქციონერებმა 2008 წელს დაიწყეს დავა მოცემული დავის სუბიექტების - სს-ისა და მერიის, როგორც მოპასუხეების წინაღმდეგ, საზოგადოების პარტნიორთა კრების ოქმისა და სს-სა და მერიას შორის დადებული წილთა დათმობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რათა ე.წ. მცირე აქციონერთა ინტერესის გათვალისწინებით, სს-ის წილები სხვა საზოგადოებებში, ერთ-ერთ პარტნიორს არ გადასცემოდა, მერიას (მოპასუხეს) არ უნდა ჰქონოდა მოლოდინი, რომ საზოგადოების სურვილი იყო, მერიისათვის წილების საკუთრებაში უსასყიდლოდ დაბრუნება.

49. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოტანილი დასკვნის (იხ. 37. 2 ქვეპუნქტი) გათვალისწინებით, ასევე, მნიშვნელოვანია, რომ მერიას, როგორც იმხანად სს-ის 50,1 %-ის მფლობელ მაჟორიტარ აქციონერს, სამი სხვა საწარმოს საწესდებო კაპიტალში (იხ. ამ გადაწყვეტილების პირველი და მეორე პუნქტები) სს-ის კუთვნილ წილზე იურიდიულად ჰქონდა უფლება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 14.11.2012წ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით დადგენილი იურიდიული შედეგის სააქციო საზოგადოების ფაქტობრივ წინაპირობად გამოყენება მერიის წინააღმდეგ, რომელიც დასახელებულ დავაში მოსარჩელესთან ერთად მოპასუხის პროცესუალური სტატუსით მონაწილეობდა, თითქოსდა მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრების გამო, გადაცემულის უკან დაბრუნების მოთხოვნით, დაუსაბუთებელია პროცესუალურ-სამართლებრივი მოტივაციისა და აქედან გამომდინარე მატერიალური საფუძვლის გათვალისწინებით.

49. საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია მოსარჩელის საკასაციო განაცხადში მითითებული საფუძვლები, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარს (იხ. 32.3-32.4 ქვეპუნქტები) აკმაყოფილებს და აუქმებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, უარყოფილია სააქციო საზოგადოების სარჩელი.

50. პირველი კასატორი (მოპასუხე) გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე- 5 მუხლის პირველი ნაწილის „უ“ ქვეპუნტის საფუძველზე, ხოლო მეორე კასატორს (მოსარჩელეს) გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. სს "თ-ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 თებერვლის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი და მესამე პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

4. სს "თ-ის" სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

5. სს "თ-ის" (ს/კ 2..) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის გადახდა;

6. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300 773 150;

7. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე