საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-532-508-2016 16 სექტემბერი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. გ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. შ-ი (მოპასუხე)

მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - რ. გ-ი, მ. ქ-ი, ლ. ქ-ი, ნ. ს-ე, ი. ს-ე, ო-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ე. გ-ი (შემდეგში: მოსარჩელის პაპა, პირველი მოსარგებლე) გ. ი-თან (შემდეგში: უძრავი ქონების თავდაპირველი მესაკუთრე) დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, თბილისში, ზ-ის (ყოფილი მ-ის) მე-3 შესახვევში #22, მდებარე უძრავ ქონებას – მიწის ნაკვეთს - 701 კვმ და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობებს (ლიტერი „ა“-123.84 კვმ, ლიტერი „ბ“ - 96.85 კვმ და ლიტერი „დ-მ-ტ-ვც“ - 50 კვმ) ფლობდა 1955 წლიდან („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის, შემდეგში: სპეციალური კანონის 11 მუხლის „ა“ პუნქტი).

2. მოსარჩელის პაპამ ზემოხსენებული უძრავი ქონება გაყო სამ ნაწილად და მფლობელობა გაანაწილა შვილებს – გ. გ-ს (შემდეგში: მოსარჩელის მამა), ლ. ქ-ს და ნ. ს-ეს (შემდეგში: მოსარგებლის შვილები) შორის, რომლებიც ამ განაწილების შესაბამისად აგრძელებდნენ აღნიშნული ქონების ფლობას მამის გარდაცვალების შემდეგაც. მოსარჩელის პაპა (პირველი მოსარგებლე) გარდაიცვალა 1979 წლის 5 დეკემბერს.

3. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება 1940 წლიდან 2001 წლის პირველ აგვისტომდე (მოსარჩელის პაპის გარდაცვალებამდე) წარმოადგენდა თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებას (ს.ფ.31-32, 42-45).

4. მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა 1998 წლის 17 ოქტომბერს, მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: ნ. გ-მა (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) და რ. გ-მა (შემდეგში: მოსარჩელის ძმა) - იხ. ტ. --ს.ფ.70

5. ა. შ-ისა (შემდეგში: მოპასუხე) და მოსარჩელის ძმის შეთანხმების საფუძველზე, ამ უკანასკნელმა 1999 წლის აგვისტოში მოპასუხისგან მიიღო 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი, ამავე პერიოდიდან სადავო საცხოვრებელ სადგომში (მოსარჩელისა და მისი ძმის), მამის კუთვნილ წილში ცხოვრობს მოპასუხე ოჯახთან ერთად (ტ.1, ს.ფ. 228-236).

6. მე-5 პუნტში მითითებული შეთანხმების (ხელშეკრულების) შემდეგ, მოსარჩელე იმყოფება საზღვარგარეთ და არ უცხოვრია სადავო საცხოვრებელ სადგომში.

7. სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის (რომელიც 2001 წლის 1 აგვისტოს გარდაიცვალა, იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) სამკვიდრო ქონება, ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო პირველი რიგის მემკვიდრემ ო-მა (შემდეგში: მესაკუთრე, თავდაპირველი მესაკუთრის მემკვიდრე), რაზედაც 2010 წლის 18 იანვარს გაიცა სამკვიდრო მოწმობა და ამ დოკუმენტის საფუძველზე, იმავე წლის 24 თებერვალს, მემკვიდრე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონების 665 კვმ მიწის ნაკვეთის და მასზე განლაგებული 8 (რვა) შენობა-ნაგებობის (ს/კ 0..) მესაკუთრედ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 42-47)

8. ამ განჩინების მე-7 პუნქტში დასახელებულმა მესაკუთრემ, 2010 წლის 25 თებერვალს, მ. ქ-ს (შემდეგში: პირველი მოსარგებლის /იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი/ პირველი შვილიშვილი) მიჰყიდა უძრავი ქონება და ეს უკანასკნელი აღირიცხა მესაკუთრედ (იხ. ტ.1, ს.ფ.48-52)

9. მე-8 პუნქტში მითითებულმა მესაკუთრემ (პირველი მოსარგებლის პირველმა შვილიშვილმა), 2010 წლის 19 მარტს, ი. ს-ეს (შემდეგში: ამ განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული ნ. ს-ის ქალიშვილი, პირველი მოსარგებლის მეორე შვილიშვილმა) მიჰყიდა უძრავი ქონება შორის, ხოლო იმავე წლის 29 მარტს, იმავე მხარეებს შორის უძრავი ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულებები გაფორმდა, რომელთა საფუძველზე 665 კვმ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობანი გაიყო სამ დამოუკიდებელ საკადასტრო ერთეულად, რომელთაგან 179 კვმ მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებულ სამ შენობა-ნაგებობასთან ერთად (ს/კ 0) აღირიცხა პირველი მოსარგებლის პირველი და მეორე შვილიშვილების საკუთრებად (იხ. ტ.1, ს.ფ. 53-62) .

10. პირველი მოსარგებლის პირველმა შვილიშვილმა, 2013 წლის 13 ივნისს, ამ განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებულ მოპასუხეს მიჰყიდა უძრავი ქონება და იმავე თარიღიდან მოპასუხე საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო ქონების 220 კვმ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული სამი შენობა-ნაგებობის # 1, # 2, #3 (ს/კ 0) მესაკუთრედ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 63-67).

11. ამ განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებულმა მოსარჩელემ 2013 წლის 4 დეკემბერს საჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ (იხ. მე-5 პუნქტი) და მოითხოვა, საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის სანაცვლოდ, მოპასუხისათვის კომპენსაციის გადახდა. საქმეში დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირებად ჩაერთენ: მოსარჩელის ძმა (იხ. მე-4 პუნქტი), პირველი მოსარგებლის შვილები (იხ. მე-4 პუნქტი) და პირველი და მეორე შვილიშვილები (იხ. მე-8 პუნქტი), ასევე, სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველი მემკვიდრე (იხ. მე-7 პუნქტი).

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნები და შეფასებები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებზე (სსსკ-ის 390.3 -ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

16. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ წინამდებარე განჩინების მე-7-მე-9 პუნქტებში მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში არ გადახდილა ნასყიდობის საგნის ფასი. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მოსარჩელე არ ხდიდა სადავოდ მოპასუხის და ამ განჩინების მე-11 პუნქტში მითითებულ მესამე პირთაგან: თავდაპირველი მესაკუთრის მემკვიდრის, მოსარგებლის შვილებისა და პირველი და მეორე შვილიშვილების განმარტებებს. აქედან გამომდინარე, მართებული იყო საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ თავდაპირველი მესაკუთრის მემკვიდრესა და პირველი მოსარგებლის პირველ შვილიშვილს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებაში (იხ. მე-7 პუნქტი), ასევე, პირველი მოსარგებლის პირველ და მეორე შვილიშვილებს შორის გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში (იხ. ამ განჩინების მე-9 პუნქტი) არ ყოფილა გადახდილი ნასყიდობის ფასი და არც მოპასუხეს გადაუხდია პირველი მოსარგებლის პირველი შვილიშვილისათვის ნასყიდობის საფასური.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ნასყიდობის ფასის გადაუხდელობას მოპასუხე და ზემოხსენებული მესამე პირები იმით ხსნიან, რომ თავის დროზე, მესაკუთრის მამასა და პირველ მოსარგებლეს (რომელიც მოსარჩელისა და ამ განჩინების მე-8 და მე-9 პუნქტებში დასახელებული მესამე პირების პაპა იყო) შორის შემდგარი ურთიერთობის ფარგლებში (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი), წინა მესაკუთრისათვის გადახდილი ჰქონდა ნასყიდობის საფასური, შესაბამისად, პირველი მოსარგებლის მემკვიდრეთა მხრიდან დამატებით თანხის გადახდის ვალდებულება აღარ არსებობდა.

18. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადება ემსახურებოდა კანონის გვერდის ავლით შემდგარი ურთიერთობების ფორმალურ-იურიდიულ ჩარჩოებში მოქცევას და მხარეთა ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული უძრავი ნივთების საჯარო რეესტრში მათ საკუთრებაში რეგისტრაციას (იხ. გასაჩივრებული განჩინება - ტ.2, ს.ფ. 76-77).

19. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების ფაქტობრივ საფუძვლად მიუთითა, მესამე პირის - თავდაპირველი მესაკუთრის (იხ. მე-7 პუნქტი) ახსნა-განმარტებაზე, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელის ძმამ მოპასუხესთან ერთად მიაკითხა თავდაპირველი მესაკუთრის დედას და ამ აუდიენციის მიზანი იყო მოპასუხისათვის სადავო საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემისათვის სათანადო საბუთების მოძიებაში დახმარება; პირველი მოსარგებლის პირველი შვილიშვილის (მესამე პირის) ახსნა-განმარტებით, მან თავად მოსარჩელის ძმისგან იცოდა, რომ ამ უკანასკნელმა მოპასუხეს მიყიდა სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება; ხელწერილზე ხელმომწერი პირები, მოწმეები განმარტავენ, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის ძმისთვის 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა ემსახურებოდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის შეძენას.

20. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა საქმეში წარდგენილ ხელწერილზე, რომლის მიხედვით, მოპასუხე 1999 წლის აგვისტოდან ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ ფართში. ხელწერილში მითითებულია: „გაცემულია ჩემს, ი. გ-ს ასულ გ-ას (შემდეგში: მოსარჩელის ძმის მეუღლე) მიერ, პირადი ნომერი #0 მასზედ, რომ მივიღე ფულადი თანხა 3 000 (სამი ათასი) დოლარის ოდენობით მოპასუხისგან საკუთარი სახლის შეძენისთვის შეთანხმებული თანხა“. ხელწერილს ხელს აწერენ მოსარჩელის ძმა, მისი მეუღლე, მოპასუხე და ორი მოწმე. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და მის ძმას, სადავო ფართის მოპასუხის მიერ დაკავების შემდეგ, შეწყვეტილი აქვთ სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა (მფლობელობის უფლება).

21. სასამართლომ განმარტა, რომ სპეციალური კანონის 11 მუხლის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. ფაქტი, რომ სადავო ფართის მფლობელობა მოსარგებლემ შეწყვიტა და ცხოვრება სხვა მისამართზე განაგრძო, ერთმნიშვნელოვნად არ ადასტურებს მფლობელობის შეწყვეტას, თუკი დადგინდება, რომ მან სარგებლობის უფლება რაიმე საფუძვლით გადასცა სხვას (მაგ. ქირავნობა) ან ოჯახის ერთ-ერთ წევრს, ეს ქმედება უფლების მართლზომიერად გამოყენებას და ამავე უფლების სურვილისამებრ რეალიზაციას ამტკიცებს.

22. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ ფართში მოპასუხის ცხოვრების საფუძვლად ამ უკანასკნელის მიერ მოსარჩელის ძმისათვის 2500 დოლარის სესხად მიცემის თაობაზე მიუთითებდა და აღნიშნავდა, რომ მოპასუხეს ბინაში ცხოვრების უფლება სესხად გაცემული თანხის დაბრუნებამდე გააჩნდა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხის წარდგენილი მტკიცებულებით დგინდებოდა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის ძმის ცოლისაგან საკუთარი სახლის შეძენისათვის შეთანხმებული გადასახადი - 3000 აშშ დოლარი მიიღო, ამ შეთანხმებას საკუთარი ხელმოწერით ადასტურებდა მოსარჩელის ძმა.

23. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ხელწერილის გაფორმების შემდეგ, 1999 წლიდან მოპასუხე ოჯახთან ერთად ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ ფართში, სარჩელის აღძვრამდე სადავო ფართთან მიმართებით მისი უფლება შეცილებული არ ყოფილა. 1999 წლის შემდეგ მოსარჩელის ძმას არასდროს გამოუვლენია მოპასუხისთვის თანხის დაბრუნების და სანაცვლოდ სადავო საცხოვრებელ ფართზე სარგებლობის უფლების აღდგენის ნება; თანხის დაბრუნების მცდელობა, თავის მხრივ, არც მოპასუხეს ჰქონია. ამდენად, ხელწერილში გამოვლენილი ნების გონივრული განსჯის შედეგად (სსკ-ის 52-ე მუხლი), არ დგინდებოდა, რომ ხელმომწერ მხარეებს შორის ჩამოყალიბდა სასესხო ურთიერთობა და მოპასუხეს თანხის დაბრუნებამდე დროებით მიეცა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება. სასამართლომ ისიც მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არც იმ ფაქტზე მიუთითებია, რაც 14 წლის განმავლობაში მის მიერ სადავო სადგომის არაპირდაპირ მფლობელობას დაადასტურებდა.

24. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობით, ხელწერილის გაფორმების შემდეგ, მოვლენათა განვითარება ადასტურებდა ხელწერილის ხელმომწერი პირების გამოვლენილი ნების თანხვედრას მათ შინაგან ნებასთან, კერძოდ, თანხის მიღების სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის/სარგებლობის უფლების დათმობის/გაყიდვის შესახებ, რადგან, 14 წლის მანძილზე მხარეებს არც ერთხელ არ ჰქონიათ არსებული სამართალურთიერთობის შეცვლის მცდელობა.

25. სასამართლომ განმარტა, რომ მატერიალურ სამართალში ურთიერთობის მონაწილე – კონტრაჰენტის ამა თუ იმ საფუძვლით ურთიერთობიდან გასვლა იწვევს ამ ურთიერთობაში უფლებამონაცვლის ჩართვას და მისთვის იმ უფლება-მოვალეობათა გადაცემას, რაც თავდაპირველ სამართალსუბიექტს გააჩნდა. ზოგადად, სამოქალაქო სამართალში ორი სახის უფლებამონაცვლეობა გვაქვს: პირველი – უნივერსალური ანუ ზოგადი უფლებამონაცვლეობა, როდესაც უფლებამონაცვლეზე გადადის მისი წინამორბედის ყველა უფლება-მოვალეობა (მემკვიდრეობა, იურიდიული პირის რეორგანიზაცია და სხვ.) და მეორე – სინგულარული (კერძო) უფლებამონაცვლეობა, როდესაც უფლებამონაცვლეზე გადადის მხოლოდ ცალკეული უფლება (მოთხოვნის დათმობა). ორივე შემთხვევაში, უფლებამონაცვლეობის ფარგლები იმისდა მიხედვით დგინდება, თუ რა სახის უფლებამონაცვლეობასთან გვაქვს საქმე, მაგრამ ამასთან, უფლებამონაცვლე უფლებებსა და მოვალეობებს იმ ფარგლებში იძენს, რა ფარგლებშიც იგი მის წინამორბედთან იყო. უფლებამონაცვლეობის ფარგლების შეზღუდვა, განსაკუთრებით ადრე არსებული ურთიერთობიდან წარმოშობილი ვალდებულების ფარგლებში, მხოლოდ უფლებამონაცვლის ნებაზე ან მასსა და მის წინამორბედს შორის შეთანხმებაზე არ არის დამოკიდებული, ვინაიდან იგი პირდაპირ გავლენას ახდენს მესამე პირის ინტერესზე.

26. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის ძმამ, რომლის უფლებრივ წინამორბედსაც საცხოვრებელი სადგომი შეძენილი ჰქონდა მესაკუთრესთან ფორმის დაუცველად შედგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებით, უძრავი ქონების სარგებლობის უფლება 3 000 დოლარის სანაცვლოდ დაუთმო მოპასუხეს, 1999 წლის ხელწერილის ფარგლებში გამოვლენილი ნება, ფაქტობრივად, წარმოადგენს გარიგებას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის თაობაზე. 1999 წლის ხელწერილის საფუძველზე, მოპასუხეზე გადავიდა ის უფლება-მოვალეობები, რაც სადავო საცხოვრებელ სადგომზე გააჩნდა თავდაპირველ მოსარგებლეს (მოსარჩელის პაპას), შემდეგ მის მემკვიდრეს (მოსარჩელის მამას) და ამ უკანასკნელის მემკვიდრეებს: მოსარჩელესა და მის ძმას (სსკ-ის 198-ე მუხლი).

27. სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის 1999 წლის აგვისტოს თვეში დადებული გარიგების შესახებ ცნობილი იყო მოსარჩელისთვისაც და 14 წლის განმავლობაში ამ უკანასკნელის უმოქმედობა ადასტურებდა, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის უფლება მასთან შეთანხმებით გასხვისდა, რის გამოც, მოსარჩელე არ წარმოადგენს სპეციალური კანონის 11 მუხლის „ა“ პუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლეს.

28. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა სსკ-ის 156-ე მუხლზე: /მფლობელობა ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას/, რომლის მიხედვით, 1999 წლის აგვისტოდან მოსარჩელის მფლობელობის უფლება სადავო უძრავ ნივთზე შეწყვეტილად უნდა ჩაითვალოს, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, ხსენებულ ნივთზე ამ დროიდან პირდაპირ მფლობელობას მოპასუხე ახორციელებს, ხოლო მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რითაც სადავო უძრავ ნივთზე მის არაპირდაპირ მფლობელობას დაადასტურებდა (მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების სადავო საცხოვრებელ ფართში განთავსება, კომუნალური გადასახადების გადახდა, სადგომის გასაღების ფლობა და ა.შ.).

29. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა გადაწყვეტილება, მისი შეცვლა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

29.1. გასაჩივრებული განჩინება უკანონოა და იურიდიულად დაუსაბუთებელი.

მხოლოდ იმის გამო, რომ მოსარჩელე საზღვარგარეთ ცხოვრობდა, სასამართლომ მას ჩამოართვა კანონიერი სარგებლობის უფლება;

29.2. გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას (ას-341-660-09, 25.07.2009 წ.), რომლის მიხედვით, კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, მოსარგებლე შესაძლებელია არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და ამ ხნის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს, რომ მან მიატოვა სადგომით სარგებლობის უფლება. ამ შემთხვევაში უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის მიტოვების ნება;

29.3. სასამართლომ არ იმსჯელა და არ შეაფასა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მოპასუხე დღემდეა რეგისტრირებული სადავო საცხოვრებელ სადგომში, მოპასუხე კი არ არის რეგისტრირებული, ამ უკანასკნელს არ წარუდგენია გადასახადის გადახდის ქვითრები. სასამართლომ უპასუხოდ დატოვა კითხვები მოპასუხე თავდაპირველი მესაკუთრის უფლებამონაცვლეა თუ არა; რატომ მიიჩნია სარგებლობის უფლება ხანდაზმულად და მოსარჩელის უმოქმედობა სარგებლობის უფლების გასხვისებაზე თანხმობად. რა უფლება ჰქონდა მოსარჩელის ძმას, სხვისთვის დაეთმო მისი მფლობელობის უფლება. მარტოოდენ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე 14 წლის განმავლობაში არ სარგებლობდა საცხოვრებელი სადგომით, არ ადასტურებს მის თანხმობას ქონების გასხვისებაზე; სასამართლოს არ უნდა გაევრცელებინა სადავო ურთიერთობაზე სპეციალური კანონი.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 20 ივნისის განჩინებით, წარმოებაში მიიღო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებლულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

31. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

33. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ # ას-1000-957-2013, 11.06. 2015 წ.).

34. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მოსარჩელეს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

36. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის პაპასა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის, 1955 წელს დადებული ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სპეციალური კანონით განსაზღვრული ურთიერთობა წარმოიშვა, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელის პაპა ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას. მოსარჩელემ და მისმა ძმამ მემკვიდრეობით მიიღეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით ფლობის უფლება მამისგან, რომელსაც თავის მხრივ, ეს უფლება თავდაპირველი მოსარგებლისგან ჰქონდა მიღებული. (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტები, სსკ-ის 157-ე, 1328-ე მუხლები). ასევე, დადგენილი ფაქტია, რომ მოსარჩელის ძმამ 1999 წელს აღნიშნულ ფართის ფლობის უფლება მოპასუხეს მიჰყიდა (სსკ-ის 152, 477-ე მუხლები).

37. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს კვლევის საგანია შეწყდა თუ არა მოსარჩელის მფლობელობა სადავო ფართზე, ძირითადად სწორედ აღნიშნულ საკითხს უკავშირდება მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზია.

38. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მფლობელობა ფაქტია, რომელიც ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებით მოპოვებაში გამოიხატება (სსკ-ის 155.1.-ე მუხლი). მფლობელობის იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე, კანონი ითვალისწინებს, როგორც პირდაპირ, ასევე არაპირდაპირ მფლობელობას (სსკ-ის 155.3.-ე მუხლი). სსკ-ის 156-ე მუხლის შესაბამისად, მფლობელობა ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით, საცხოვრებელ სადგომში მხოლოდ გარკვეული პერიოდის მანძილზე არყოფნა და ამ პერიოდში გადასახადების გადაუხდელობის ფაქტი არ არის საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის მიტოვების საფუძველი, თუ სხვა მტკიცებულებებით დასტურდება არაპირდაპირი მფლობელის მიერ მფლობელობის ნების არსებობა (იხ. სუსგ # ას-1043-978-2012, 04.03.2014 წელი).

40.საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას (იხ. ამ განჩინების 28.1 ქვეპუნქტი), რომ სასამართლომ მხოლოდ იმის გამო ჩამოართვა მას კანონიერი სარგებლობის უფლება, რომ საზღვარგარეთ ცხოვრობდა. სააპელაციო სასამართლომ საზღვარგარეთ მოსარჩელის ხანგრძლივი ყოფნა მიიჩნია იმ ფაქტად, რომლითაც სხვა გარემოებებთან ერთად, დასტურდება სადავო სადგომზე მფლობელობის მიტოვების ნება. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის მფლობელობად მიიჩნევა საცხოვრებელი ფართის ფლობა, რაც შეიძლება გამოიხატოს, როგორც მოსარგებლის მიერ ნივთით უშუალოდ სარგებლობითა და ფლობით, ასევე მოსარგებლის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების საცხოვრებელ ფართში განთავსებით“ (იხ. სუსგ №ას-1665-1653-2011, 28 თებერვალი, 2012 წელი).

41. “საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება" (იხ. სუსგ №ას-1043-978-2012, 4 მარტი, 2014 წელი). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სადგომის არაპირდაპირი მფლობელობის განმსაზღვრელი ზემოაღნიშნული ელემენტები სადავოა (იხ. ამ განჩინების 28-ე პუნქტი) და საქმეში არაა წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებებ, რომლებიც დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ სადავო სადგომის თუნდაც არაპირდაპირ მფლობელობას. საქმის მასალებით უდავოა, რომ მიუხედავად პერიოდულად საქართველოში ჩამოსვლისა, მოსარჩელეს შეცილებაც კი არ განუცხადებია ძმის ან მოპასუხის მიმართ, ამ უკანასკნელის მიერ სადავო ქონების ფლობის ფაქტზე. მოსარჩელე არ უარყოფს და არ აპროტესტებს 1999 წლის აგვისტოს შეთანხმების განმარტებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს (იხ. ამ განჩინების 26-ე პუნქტი), ისევე, როგორც არ უარყოფს მოპასუხის მიერ 1999 წლიდან ქონების უწყვეტად ფლობის ფაქტს და იმ გარემოებას, რომ მისთვის ცნობილი იყო ამ ფაქტის თაობაზე და არ განმარტავს, 14 წლის მანძილზე მოპასუხესთან შეცილების განუცხადებლობის (უმოქმედობის) მიზეზებს.

42. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს ქვემდგომ სასამართლოებში არ წარუდგენია მტკიცებულებები, რომლითაც სადავო ქონებაზე თავის არაპირდაპირ მფლობელობას დაადასტურებდა, ხოლო საკასაციო სასამართლოში იმგვარი დასაბუთებული შედავება, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი გარემოებების უსწორობას დაადგენდა არ არის წარმოდგენილი.

43. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ მოსარგებლის უფლების დათმობა მოხდა (იხ. 25-26 პუნქტები) და მიაჩნია, მოსარჩელემ იცოდა, რომ სადავო ბინა გასხვისდა და მას სხვა პირები ფლობდნენ, მაგრამ ამასთან დაკავშირებით პრეტენზია არ ჰქონია. აღნიშნული კი უპირობოდ ადასტურებს მის მიერ ნივთის მფლობელობის მიტოვებისა და შესაბამისად მფლობელობის შეწყვეტის ნებას.

44. ზემოხსენებული მოტივაციით, როგორც ფაქტობრივად, ასევე სამართლებრივად, დაუსაბუთებელია სადავო საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის სანაცვლოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის კომპენსაციის მოთხოვნა, რაც საკასაციო საჩივრის დაუსაბუთებლობაზე და არსებითი განხილვისათვის მის დაუშვებლობაზე მიუთითებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე