საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-762-730-2016 16 იანვარი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ. შ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ვ-ე, ო. ძ-ი, თ. ქ-ე, მ. ღ-ე (მოსარჩელეები)

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „გ-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ს-ამ“ (შემდეგში: საწარმო), გ. შ-ემ (შემდეგში: მოპასუხე, ამხანაგობის ყოფილი თავმჯდომარე, ინვესტორი წევრი, მოვალე ან კასატორი) და გ. გ-მა, 2006 წლის 9 აგვისტოს დადეს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის „გ-ი“ დაფუძნების ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა თბილისში, გ-ის 46ბ-ში მდებარე 227 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობების დანგრევა, მათ ნაცვლად ახალი მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება. (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 930-ე, 931-ე მუხლები; იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ. 9-24).

2. ამხანაგობაში შენატანი მისმა წევრებმა შემდეგნაირად განსაზღვრეს: 2.1. საწარმოს შენატანი - ა) პროექტის განხორციელებისათვის საჭირო ფინანსური სახსრები; ბ) თბილისში, გ-ის 46ბ-ში მდებარე 227 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები, რომლებიც მშენებლობის მიზნებისათვის ექვემდებარება დანგრევას; 2.2. მოპასუხის შენატანი - პროექტის განხორციელებისათვის აუცილებელი ფინანსური სახსრები; 2.3. გ. გ-ის - პროექტის განხორციელებისათვის აუცილებელი საპროექტო-სამშენებლო დოკუმენტაციის შემუშავება და დადგენილი წესით დამტკიცება (სსკ-ის 932-ე მუხლი; იხ. ხელშეკრულების მე-4 მუხლი, ტ.1, ს.ფ.11-12 ).

3. ამხანაგობისთვის საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონება ხელშეკრულების ხელმომწერმა პირებმა 168 000 (ას სამოცდარვა ათასი) აშშ დოლარად შეაფასეს.

4. მოპასუხე 2011 წლის 26 მარტამდე ზემოხსენებული ამხანაგობის თავმჯდომარე, მისივე გამგეობის წევრი იყო.

5. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის წევრები არიან: ა. ვ-ე, ო. ძ-ი, თ. ქ-ე, მ. ღ-ე (შემდეგში: მოსარჩელეები, ამხანაგობის წევრები ან კრედიტორები), რომელთაგან ა. ვ-ის ქალიშვილის მეუღლეს - გ. გ-ეს, ო. ძ-ს, მ. ღ-ესა და თ. ქ-ეს ამხანაგობასთან გაფორმებული ჰქონდათ ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზე, განსაზღვრული თანხების გადახდის სანაცვლოდ, თითოეულ მათგანს უნდა მიეღო გარკვეული ოდენობის ფართები. ამხანაგობის წევრებმა მათზე დაკისრებული ვალდებულებები თანხის გადახდის თვალსაზრისით ჯეროვნად შეასრულეს (სსკ-ის 361.2-ე მუხლი).

6. სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივი“ წევრის ცნებას, თუმცა, სასამართლო პრაქტიკით დადგენილია ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრსა და ე.წ. „ჩვეულებრივ“ წევრს შორის განსხვავება, მათი უფლება-მოვალეობების მიხედვით, კერძოდ, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: “იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით (იხ. სუსგ, საქმე #ას-482-458-201316.01.2014წ.; საქმე # ას- 630-597-2014, 28.07.2015). საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) წევრების ინტერესები მიმართულია საერთო მიზნის მიღწევისაკენ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ერთმანეთის მიმართ მათ არ შეიძლება გააჩნდეთ სანაცვალგებო მოთხოვნები. სასამართლო პრაქტიკით ერთმანეთისგან გამიჯნულია საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად ამხანაგობის წევრების უფლებები და ნაკისრი ვალდებულებები იმ უფლება-ვალდებულებებისგან, რომელიც შემდეგ მათ ერთმანეთის მიმართ წარმოეშობათ, კერძოდ: ერთ შემთხვევაში, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით, კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისგან (სსკ-ის 935-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ. მეორე შემთხვევაში, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება). შესაბამისად, განსხვავება ამხანაგობის დამფუძნებელ და მისი ფინანსური ვალდებულებებისთვის პასუხისმგებელ წევრებსა და ისეთ წევრების შორის, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ბინა შეიძინონ ან ამხანაგობამ მათთვის ბინა ააშენოს, არსებითია. ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივი“ წევრის მოთხოვნაზე, დაუბრუნოს მას ამხანაგობამ გადახდილი თანხა ან/და აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი, პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღებაა, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობაც.

7. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობასა და ო. ძ-ს შორის, 2007 წლის 9 ნოემბერს გაფორმდა შეთანხმება ამხანაგობაში შენატანის შეტანის შესახებ, რომლის საფუძველზეც, დასახელებული პირი გახდა ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივი“ წევრი ამ პუნქტში დასახელებულმა ე.წ. „ჩვეულებრივმა“ წევრმა ამხანაგობაში შეიტანა 263 000 (ორას სამოცდასამი ათასი) აშშ დოლარი და აღნიშნულის სანაცვლოდ კი, მას უნდა გადასცემოდა ქ. თბილისში, გ-ის 46ბ-ში, მე-6 სართულზე მდებარე 300 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი (თეთრი კარკასის მდგომარეობაში) გ-ის ქუჩის მხრიდან და ორი ავტოსადგომი, რომელიც ჩაბარდებოდა 2008 წლის მე-5 თვეს.

8. ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულ საწარმოსა და მ. ღ-ეს შორის, 2006 წლის 5 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება სახელწოდებით: „უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება“, რომლის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი იქნებოდა უძრავი ქონება მდებარე ქ. თბილისში, გ-ის 46ბ-ში, საცხოვრებელი ბინა, მანსარდის ქვემოთ სართულზე, გ-ის ქუჩის მხარეს მდებარე ორი გაერთიანებული ბინა, საერთო ფართით 272 კვ.მ. შესაბამის წილ მიწის ნაკვეთთან და ორ ავტოფარეხთან ერთად. ნასყიდობის საგანი ექსპლუატაციაში მიღებული უნდა ყოფილიყო არაუგვიანეს 2007 წლის 6 მაისისა, ხოლო ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო არა უგვიანეს იმავე წლის 10 მაისისა. გამყიდველი ვალდებული იყო მყიდველისთვის ნასყიდობის საგანი გადაეცა ე.წ. „თეთრი კარკასის“ მდგომარეობაში.

9. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება თ. ქ-ესთან გაფორმდა 2010 წლის 5 ივლისს.

10. ა. ვ-ე წარმოადგენდა გ. გ-ის უფლებამონაცვლეს.

11. ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულ საწარმოსა და გ. გ-ეს შორის, 2008 წლის 19 თებერვალს გაფორმდა ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი იქნებოდა უძრავი ქონება მდებარე ქ.თბილისში, გ-ის 46ბ-ში, სახლის ბოლო სართულზე 192 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 80 კვ.მ ტერასა გ-ის ქუჩის მხრეს და ორ ავტოფარეხი საერთო ღირებულებით 400 000 (ოთხასი ათასი) აშშ დოლარი. გამყიდველი ვალდებული იყო მყიდველისთვის ნასყიდობის საგანი, ე.წ. „თეთრი კარკასის“ მდგომარეობაში, გადაეცა 2008 წლის 30 ივნისს.

12. ჯ. გ-ასა და ა. ვ--ეს შორის 2010 წლის 6 ივლისს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, ამ უკანასკნელმა 259 000 (ორას ორმოცდაცხრამეტი ათასი) აშშ დოლარად შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, გ-ის 46ბ-ში, ბინა №18, ფართით 363.81 კვ.მ.

13. უძრავი ქონების ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებები გაფორმდა სს „თ-სა“ და შპს „რ-ს“ შორის, 2011 წლის 12 იანვარს, რომლის მიხედვით, საწარმომ ბანკისგან შეიძინა ქ. თბილისში, გ-ის 46ბ-ში, მდებარე 56.26 კვ.მ. №21 კომერციული ფართი, 103.79 კვ.მ. - №23 კომერციული ფართი, 139.00 კვ.მ. - №22 კომერციული ფართი, 127.43 კვ.მ. -კომერციული ფართი №3, 141.40 კვ.მ. - კომერციული ფართი №2, 145.97 კვ.მ - №11 ბინა, 194.4 კვ.მ - №33 ბინა და 145.97 კვ.მ - №7 ბინა (იხ. ტ. 1, 2007 წლის 9 ნოემბრის შეთანხმება - ს.ფ. 137-138; 2006 წლის 5 მაისს უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება - ს.ფ. 141-146; სალაროს შემოსავლის ორდერები - ს.ფ. 147-154; 2008 წლის 19 თებერვლის ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, სალაროს შემოსავლის ორდერი, საგადასახადო დავალება - ს.ფ. 381-387; 2010 წლის 6 ივლისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება - ს.ფ. 388-390; 2011 წლის 12 იანვრის უძრავი ქონების ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებები - ტ. 1, ს.ფ. 394-404).

14. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის გამგეობის 2010 წლის 9 თებერვლის სხდომის №12 ოქმის მიხედვით, ამხანაგობის საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართები განაწილდა ამხანაგობის წევრებს შორის ოქმზე დართული სქემის შესაბამისად. ამხანაგობის წევრებიდან ფართები გაუნაწილდათ ო. ძ-ს, ჯ. გ-ას, გ. შ-ეს, მ. ღ-ეს და სხვებს. მათგან, მოპასუხეზე განაწილდა 9 ერთეული უძრავი ქონება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 25-27).

15. ამ განჩინების მე-13 პუნქტში მითითებულმა საწარმომ და მე-5 პუნქტში მითითებულმა მოსარჩელეებმა ამხანაგობის საბანკო ანგარიშზე სს „საქართველოს ბანკში“, მშენებლობის დასრულებისათვის, 2011 წლის 31 მაისის ამხანაგობის საერთო კრების გადაწყვეტილების თანახმად, 2011 წლიდან 2013 წლის დეკემბრის ჩათვლით ჩარიცხეს თანხები: საწარმომ- 156 024 (ასორმოცდათექვსმეტი ათას ოცდაოთხი) ლარი, ა. ვ-ემ - 53 843.88 (ორმოცდაცამეტი ათას რვაას ორმოცდასამი ლარი და ოთხმოცდარვა თეთრი) ლარი, ო. ძ-მა - 40 852.40 (ორმოცი ათას რვაას ორმოცდათორმეტი ლარი და ორმოცი თეთრი) ლარი, მ. ღ-ემ - 52 012.68 (ორმოცდათორმეტი ათას თორმეტი ლარი და თორმეტი თეთრი) ლარი, თ. ქ-ემ - 48 000 (ორმოცდარვა ათასი) ლარი (ტ. 1, ს.ფ. 337-339, ს.ფ. 433-467).

16. ამ განჩინების მე-13 პუნქტში მითითებულ საწარმოსა და ა. ვ-ეს შორის 2014 წლის 25 ივნისს გაფორმდა ცესიის - უფლების დათმობის ხელშეკრულება, ამ უკანასკნელს საწარმომ დაუთმო მის მიერ ამხანაგობისათვის გადაცემული 156 024 (ას ორმოცდათექვსმეტი ათას ოცდაოთხი) ლარის მოთხოვნის უფლება (ტ. 1, ს.ფ. 405).

17. ქ.თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფროსის მოადგილე ვ. მ-ის ბრძანებით, 2014 წლის 10 იანვარს, ქ. თბილისში, გ-ის 46ბ-ში მდებარე მშენებლობადამთავრებული ობიექტი (საკადასტრო კოდი №0) ექსპლუატაციაში იქნა მიღებული (ტ. 1, ს.ფ. 159).

18. მხარეებს მშენებარე სტატუსით გადაეცათ და საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირდათ ფართები.

19. მოპასუხის საკუთრებად ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ი. გ-ის №46ბ მდებარე შემდეგი უძრავი ქონებები:

19.1 ტერასა №1 (მშენებარე), სადარბაზო 2, ტექნიკური სართული, ფართი: 149.45 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.2 ტერასა №2, სადარბაზო 2, ტექნიკური სართული, ფართი: 144.00 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.3 ტერასა №3, სადარბაზო 2, ტექნიკური სართული, ფართი: 144.00 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.4 ტერასა №4, სადარბაზო 2, ტექნიკური სართული, ფართი: 127,44 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.5 დამხმარე ფართი №19, სადარბაზო 1, ტექნიკური სართული, ფართი: 177.68 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.6 სადარბაზო 2, სართული 7, ბინა №42, ფართი: 97,10 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.7 სადარბაზო 2, სართული 7, ბინა №45, ფართი: 47,87 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.8 კომერციული ფართი №20, სადარბაზო 2, სართული 1, ფართი: 56,26 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0;

19.9 კომერციული ფართი №1, სადარბაზო 1, სართული 1, ფართი: 148,34 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №0.

20. მ. ღ-ის საკუთრებაში ირიცხებოდა იგივე მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება - ფართი (მშენებარე) სართული 5, ბინა №14, ფართი 324.41 კვ.მ. საკადასტრო კოდი №0.

21. თ. ქ-ის საკუთრებაში ირიცხებოდა იგივე მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება - ფართი (მშენებარე) სართული 6, ბინა №40, ფართი 329.30 კვ.მ. საკადასტრო კოდი №0. და ფართი (მშენებარე) სართული 6, ფართი 189.18 კვ.მ, საკადასტრო კოდი №0.

22. ო. ძ-ის საკუთრებაში ირიცხებოდა იგივე მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება - ფართი (მშენებარე) სართული 6, ბინა №16, ფართი 299.84 კვ.მ. საკადასტრო კოდი №0 (იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერები - ტ. 1, ს.ფ. 195-221, 133-135,155-158,139,140).

23. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებულმა მოსარჩელეებმა 2014 წლის 27 ივნისს განცხადებით მოითხოვეს წინასასარჩელო უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოპასუხის წინააღმდეგ, ხოლო 10 ივლისს სარჩელი აღძრეს მოვალისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნით. ამ უკანასკნელმა მოთხოვნის გამომრიცხველი და იმავდროულად განხორციელების ხელშემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი წარადგინა.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნები

24. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა მოთხოვნები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კერძოდ:

24.1. მოპასუხეს, ა. ვ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 209 868.44 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით, 209 868.44 ლარის წლიური 8%-ის გადახდა 2014 წლის 10 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე

24.2. მოპასუხეს, მ. ღ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 52 012.68 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით, 52 012.68 ლარის წლიური 8%-ის გადახდა 2014 წლის 10 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

24.3 მოპასუხეს, თ. ქ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 48 000 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით, 48 000 ლარის წლიური 8%-ის გადახდა 2014 წლის 10 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

24.4. მოპასუხეს, ო. ძ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 40 852.40 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით, 40 852.40 ლარის წლიური 8%-ის გადახდა 2014 წლის 10 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

25. მოპასუხესვე დაეკისრა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი - ტ.2, ს.ფ. 103-105).

26. საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით განსაზღვრული იყო ამხანაგობის სამართლებრივი სტატუსი, წევრთა უფლება-მოვალეობანი, მათი სამართლებრივი მდგომარეობა, ამხანაგობაში გაწევრიანების წესი, ერთობლივი საქმიანობის მიზანი, მისი მიღწევის საშუალება და სხვა. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრისათვის ამავე ამხანაგობის „ჩვეულებრივი“ წევრების სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

27. საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების შეფასებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებები. სასამართლოს შეფასების საგანი იყო სახლის მშენებლობის დასრულებისა და ექსპლუატაციაში მიღებისათვის მოსარჩელეთა წილობრივი საკუთრების პროპორციულად თანხის დაკისრების ფაქტობრივი საფუძვლების არსებობის დადგენა. ამ განჩინების მე-5 პუნქტში დასახელებული მოსარჩელეები მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლად მიუთითებდნენ მათ მიერ, სახლის მშენებლობის დასრულებისა და ექსპლუატაციაში მიღებისათვის, დამატებით, ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებას.

28. სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლით დადგენილ შეჯიბრებითობის პრინციპზე და ამავე კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომელიც მხარეთა მტკიცების ტვირთს ადგენს, მიუთითა და აღნიშნა, რომ მხარეები წარმოადგენდნენ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის წევრებს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის მარეგულირებელი ხელშეკრულებები (როგორც ინდივიდუალური, ისე ამხანაგობის დაფუძნების დოკუმენტი) მიუთითებდა ერთობლივ საქმიანობაზე. მათ გამოხატეს ნება, რომელიც მიმართული იყო საერთო მიზნის მიღწევისაკენ (სსკ-ის 930-ე, 931-ე მუხლები).

29. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებს მშენებარე სტატუსით გადაეცათ და საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირდათ კონკრეტული ფართები, თუმცა, ამხანაგობამ დაარღვია ვალდებულების შესრულების ვადა. მხარეები არ დავობენ იმაზე, რომ დაირღვა მშენებლობის ვადები. ამ ნაწილში დასაბუთებული შედავება არ წარუდგენია მოპასუხეს. მან მიუთითა, რომ მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევას მოსარჩელეები ვერ ადასტურებდნენ. სასამართლო არ დაეთანხმა მოპასუხის მოსაზრებას და ჩათვალა, რომ სწორედ იგი წარმოადგენდა ვალდებულ პირს, რომელმაც ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა ჯეროვნად.

30. სასამართლოს მსჯელობა შეეხო ამხანაგობის წევრთა 2011 წლის 16 მაისის საერთო კრების გადაწყვეტილებას, რომლითაც დადგინდა, რომ მშენებლობის დასასრულებლად ამხანაგობის თავმჯდომარეს და გამგეობას მოეზიდა სახსრები, როგორც ამხანაგობაში მყოფი წევრებიდან, ასევე გარეშე პირებიდან, როგორც დამატებითი შენატანების, ისე კრედიტის სახით. ამ მიზნით, ამხანაგობის გამგეობას უნდა გაეფორმებინა შესაბამისი ხელშეკრულებები და აეღო ვალდებულებები ამხანაგობის სახელით. ხოლო აღნიშნული სესხი გადანაწილებულიყო ამხანაგობის წევრებზე მშენებარე კორპუსში მათ საკუთრებაში არსებული ფართის პროპორციულად. ამავე ამხანაგობის წევრთა 2011 წლის 31 მაისის საერთო კრების გადაწყვეტილებით დადგინდა, მშენებლობის დასრულებისა და დაგროვილი დავალიანებების გასტუმრების მიზნით, ამხანაგობაში დამატებითი შენატანის განხორციელება, რაც ერთ კვადრატულ მეტრზე 148 (ას ორმოცდარვა) ლარს შეადგენდა და ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართების მიხედვით, პროპორციული გაანგარიშების პრინციპით უნდა დაემატებინათ წევრებს.

31. ამხანაგობის გამგეობის 2014 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგინდა მოწვეულიყო ამხანაგობის საერთო კრება, რომელზეც განიმარტებოდა 2011 წლის 31 მაისის საერთო კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება, რათა ამხანაგობის იმ წევრებს, რომელთაც შენატანის ვალდებულება აღარ ევალებოდათ და შენობის დასრულებისათვის დააფინანსეს მშენებლობა, დაბრუნებოდათ მათ მიერ ამხანაგობაში დამატებით, ვალდებულების ზევით გადახდილი თანხები.

32. ამხანაგობის გამგეობის 2014 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაევალა ამხანაგობაში, შენატანის სახით, 428 068.20 (ოთხას ოცდარვა ათას სამოცდარვა ლარი და ოცი თეთრი) ლარის შეტანა. ამავე კრებაზე გამგეობის თავმჯდომარემ განმარტა, რომ მოპასუხემ ამხანაგობაში არ შეიტანა სათანადო თანხები სამშენებლო სამუშაოების დასასრულებლად. მან ამხანაგობიდან სრულიად დაუმსახურებლად მიიღო ამხანაგობის კუთვნილი ფართები, ჯამში 1092.14 კვ.მ, თან ისე, რომ არ შეუსრულებია ნაკისრი ვალდებულებები, რაც უსამართლო იყო და არ გამომდინარეობდა ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულებიდან. ამ არაკეთილსინდისიერების გამო, ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც სრულად ჰქონდათ შესრულებული ამხანაგობის წინაშე აღებული ვალდებულება, იძულებული გახდნენ, დაეფინანსებინათ მშენებლობა შენობის ექსპლუატაციაში შესასვლელად. იქიდან გამომდინარე, რომ ამხანაგობის დარჩენილი სამშენებლო სამუშაოების საწარმოებლად მოპასუხეს რიგი წევრებისგან მიღებული ჰქონდა თანხები სესხების სახით, რომელიც უნდა დაბრუნებულიყო მშენებლობის დასრულებისთანავე, ამასთან, შენობა ექსპლუატაციაშია მიღებული 2014 წლის 10 იანვრიდან, ხოლო მოპასუხეს შესასრულებელი ჰქონდა ამხანაგობის წინაშე ვალდებულებები, მას უნდა დაკისრებოდა ამხანაგობის სხვა წევრებისაგან, სესხის სახით, მიღებული თანხების გადახდა.

33. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილ ურთიერთობებს საფუძვლად უდევს ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება (სსკ-ის 930-ე, 931-ე მუხლები). მოპასუხე წარმოადგენდა მოვალეს ამხანაგობის დანარჩენი წევრების - მოსარჩელეების მიმართ. იგი ამხანაგობის სახელით ვალდებულების შესრულებაზე ერთ-ერთი პასუხისმგებელი პირი იყო. 2006 წლის 9 აგვისტოს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის დაფუძნების ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხე წარმოადგენდა ამხანაგობის ინვესტორ წევრს, რომლის შენატანის ვალდებულება განისაზღვრა ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულების მე-4 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, რომლის მიხედვით უნდა მომხდარიყო ამხანაგობის მშენებლობის სრული დაფინანსება. მითითებული პუნქტი ინვესტორ წევრს ავალებდა მშენებლობის დაფინანსებას, რაც მას არ შეუსრულებია(სსკ-ის 935-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, „თითოეულ მონაწილეს უფლება აქვს მოსთხოვოს ყოველ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე მოვალეობათა კეთილსინდისიერი შესრულება“).

34. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოვალემ ამხანაგობის 9 ერთეული ფართი გადაიფორმა საკუთრებაში. მოვალის მიერ ამხანაგობაში ფინანსური შენატანების განხორციელების შემთხვევაში, არ გახდებოდა საჭირო მოსარჩელეების მიერ თანხების დამატება მშენებლობის დასრულებისათვის და ისინი მიიღებდნენ გადასაცემ ფართებს ხელშეკრულებებში დადგენილ ვადებში. შესაბამისად, მოსარჩელეები დაზარალდნენ - მათ ვალდებულების გარეშე ამხანაგობაში დამატებით შეიტანეს სოლიდური თანხები.

35. მოპასუხემ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა პოზიცია ამხანაგობისთვის თანხების სესხის სახით გადაცემის თაობაზე. მისი მტკიცებით, სესხის გაცემა წარმოადგენდა მხარეთა ნებას და ამას მათ ვერ დაავალდებულებდა ამხანაგობის კრების ოქმი. აღნიშნული უფლება სცილდებოდა ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებს და ამგვარი კრების ოქმი სამოქალაქო კოდექსის მუხლებთან შეუსაბამო იყო.

36. მოპასუხის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 930-940-ე მუხლები არეგულირებენ ერთობლივ საქმიანობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს. სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით „ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს“. ერთმანეთის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით ამხანაგობის მონაწილეებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ერთმანეთან მიმართებით. საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელეებმა თანხების გადარიცხვით თავად შეასრულეს მოპასუხის მიერ შესასრულებელი ვალდებულება, ამიტომ ეს უკანასკნელი ვალდებული იყო, სადავო თანხები დაებრუნებინა მოსარჩელეებისათვის. მოპასუხეს ამხანაგობის გამგეობის 2014 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებითაც დაევალა ნაკისრი ვალდებულების შესრულება - ამხანაგობაში შენატანის - 428 068.20 ლარის განხორციელება (იხ. ამ განჩინების 32-ე პუნქტი). მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია სარჩელის უსაფუძვლობასა და დაუსაბუთებლობაზე.

37. სასამართლომ იმსჯელა, რომ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) წევრების ინტერესები მიმართულია საერთო მიზნის მიღწევისაკენ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ერთმანეთის მიმართ ისინი არ შეიძლება გამოდიოდნენ, როგორც კრედიტორი და მოვალე. უნდა გაიმიჯნოს საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად ამხანაგობის წევრების უფლებები და ნაკისრი ვალდებულებები იმ უფლება-ვალდებულებებისაგან, რომელიც შემდეგ მათ წარმოეშობათ ერთმანეთის მიმართ. ერთ შემთხვევაში, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით, კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისაგან (სსკ-ის 935-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ. მეორე შემთხვევაში, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კანონით გათვალისწინებულია დანაწესი, რომლის თანახმად, პასუხისმგებლობის საკითხი დგება ერთმანეთის მიმართ. საერთო საქმიანობის შედეგად მიღებული ქონების განაწილება (მაგალითად, საერთო საქმიანობის შედეგად აშენებული მრავალბინიანი სახლის ბინები) წარმოადგენს საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა იმ უფლებების დაკმაყოფილებას, რომლისთვისაც იქმნება ამხანაგობა, ასევე, ერთმანეთის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით ამხანაგობის მონაწილეებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ერთმანეთან მიმართებით. ამდენად, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება წარმოადგენს საშუალებას, რომლის მეშვეობითაც ხდება ყველა მონაწილის უფლებების დაკმაყოფილება.

38. სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს. მოცემულ შემთხვევებში, ამხანაგობის მონაწილეები ერთმანეთის მიმართ გამოდიან როგორც კრედიტორი და მოვალე და მონაწილეობენ სასამართლოში თავისი სახელით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე წარმოადგენდა მოვალეს მოსარჩელეების მიმართ.

39. წინამდებარე განჩინების 2, 30-33 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა, ასევე, სსკ-ის 394.1-ე მუხლის დანაწესით, რომლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეებს მოპასუხის მიმართ წარმოეშვათ მოთხოვნის უფლება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე პასუხისმგებელია მოსარჩელეების მიერ ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხების ანაზღაურებაზე.

40. სასამართლომ იმსჯელა, ასევე, მოპასუხის პოზიციაზე, რომელიც სარჩელის ხანდაზმულობას ეხებოდა. მისი მტკიცებით, რადგან სამშენებლო სამუშაოები დასრულებული და სახლი ექსპლუატაციაში მიღებული უნდა ყოფილიყო მ. ღ-ის შემთხვევაში - 2007 წლის 6 მაისს, ო. ძ-ის შემთხვევაში - 2008 წლის მე-5 თვეს, ხოლო გ. გ-ის (ა. ვ-ის) შემთხვევაში - 2008 წლის 30 ივნისს, მათ მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შესახებ სწორედ მითითებული ვადების დადგომისთანავე უნდა სცოდნოდათ, ხოლო სარჩელი აღძრეს 2014 წლის 10 ივლისს, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ. მოპასუხემ სსკ-ის 130-ე მუხლზე მიუთითა, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დაღვევის შესახებ.

41. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული, რადგან მოსარჩელეებმა სარჩელით მოთხოვნილი თანხები გადარიცხეს 2011 წლიდან 2013 წლის ჩათვლით. სახლი ექსპლუატაციაში მიღებულია 2014 წლის 10 იანვარს. ამხანაგობის გამგეობის 2014 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგინდა - ამხანაგობის იმ წევრებს, რომელთაც შენატანის ვალდებულება აღარ ევალებოდათ და შენობის დასრულებისათვის დააფინანსეს მშენებლობა, დაუბრუნდებოდათ მათ მიერ ამხანაგობაში დამატებით, ვალდებულების ზევით გადახდილი თანხები. გამგეობის 2014 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით კი, მოპასუხეს დაევალა ამხანაგობაში შენატანის განხორციელება - 428 068.20 ლარის ოდენობით. მოსარჩელეებმა განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფაზე სასამართლოს წარუდგინეს 2014 წლის 27 ივნისს. ამდენად, მოპასუხის აპელირება ხელშეკრულებით დადგენილ, სახლის ექსპლუატაციაში მიღების ვადებზე უსაფუძვლო იყო და სარჩელის ხანდაზმულობას არ ადასტურებდა. მოპასუხის მიერ მითითებული პერიოდი მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ვერ ჩაითვლებოდა.

42. სასამართლომ მოპასუხის არც ის პოზიცია გაიზიარა, რომელიც ამ განჩინების მე-16 პუნქტში მითითებულ ცესიის ხელშეკრულებას უკავშირდებოდა. კერძოდ, მოვალის მტკიცებით, მოთხოვნის დამთმობი საწარმო ამხანაგობის წევრი იყო, რომელსაც ამხანაგობაში თანხობრივი შენატანები განხორციელებული ჰქონდა, როგორც ამხანაგობის წევრს, ამიტომ ცესიის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებისა და ვალდებულებების გადაცემისას მოქმედებს სსკ-ის 930-940-ე მუხლებით დადგენილი შეზღუდვები. ამავე კოდექსის 933-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, “წილი ქონების ან უფლების სახით არ შეიძლება გადაეცეს მესამე პირს ხელშეკრულების სხვა მონაწილეთა თანხმობის გარეშე“. საქმეში არ არსებობდა ამხანაგობის სხვა წევრების თანხმობა უფლების დათმობის თაობაზე, ამიტომ ცესიის ხელშეკრულება ვერ ჩაითვლებოდა უფლების დათმობის სამართლებრივად საფუძვლად.

43. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ცესიის ხელშკრულების თაობაზე შედავება ამხანაგობის სხვა წევრებს არ განუცხადებიათ. ცესიის ხელშეკრულება დაიდო ამხანაგობის წევრებს შორის. ცედენტმა მისი პირადი უფლება კონკრეტულ მოთხოვნაზე დაუთმო ამ განჩინების მე-16 პუნქტში მითითებულ მოსარჩელეს და ამხანაგობის სხვა წევრების თანხმობა საჭირო არ იყო. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებმა თანხები ვალდებულების გარეშე გადარიცხეს, რაც ექვემდებარებოდა დაბრუნებას და სსკ-ის 933-ე მუხლი მოცემულ ურთიერთობაზე ვერ გავრცელდებოდა.

44. მოსარჩელეთა მოთხოვნასთან დაკავშირებით, რომელიც მოვალისათვის მიუღებელი შემოსავლის (სსკ-ის 411-ე მუხლი) დაკისრებას ეხებოდა, სასამართლომ იმსჯელა და აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ მშენებლობის დაუფინანსებლობის გამო, მოსარჩელეებისათვის დადგა უშუალო ზიანი, რადგან მშენებლობა გაჭიანურდა და იმ ვადებში არ შესრულდა, რაც თითოეული მოსარჩელისათვის იკისრა მოპასუხემ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ასევე მიუღებელი შემოსავალიც, რომელიც უნდა განსაზღვრულიყო მოსარჩელეების მიერ მშენებლობის დასასრულებლად გადაცემული თანხების წლიური საბანკო 8 %-ის ოდენობით. სსკ-ის 411-ე მუხლზე მითითებით, სასამართლომ განმარტა, რომ მიუღებელი შემოსავალი თავისი სამართლებრვი ბუნებით ზიანის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. მისთვის დამახასიათებელია ყველა ის ელემენტი, რომელიც ზიანიდან წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის არის გათვალისწინებული. მოხმობილი ნორმა, სწორედ ამ მოსაზრებას განამტკიცებს. ამიტომ მიუღებელი შემოსავალიც, ისევე როგორც ზიანი, მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული და დადასტურებული მტკიცებულებებით. თითოეული მოსარჩელე მიუღებელ შემოსავალს მიიღებდა მოპასუხეს ვალდებულება ჯეროვნად რომ შეესრულებინა. მოვალეს შენობის ექსპლუატაციაში მიღებისთანავე რომ დაებრუნებინა თანხები მოსარჩელეებისათვის, მათ ექნებოდათ შესაძლებლობა, კუთვნილი თანხები განეთავსებინათ ნებისმიერ კომერციულ ბანკში და მიეღოთ წლიური სარგებელი 8%-ის ოდენობით.

45. სასამართლომ განმარტა, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობა, თავისთავად ზიანის მომტანია მხარისთვის, რადგან კრედიტორს ყოველთვის აქვს შესრულების მოლოდინი და შესრულება მისთვის ყოველთვის გარკვეულ ღირებულებას წარმოადგენს, მაგრამ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მხოლოდ მაშინ, თუ დარღვევამ დამატებით მიაყენა ზიანი კრედიტორს. მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანი დგება, როდესაც ვალდებულების შესრულებით კრედიტორს გარკვეული შემოსავლის წყარო გაუჩნდებოდა, დამატებით მატერიალურ სიკეთეს შეიძენდა, რაც ვერ განხორციელდა ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. მიუღებელი შემოსავალი, როგორც ზიანის ერთ-ერთი ფორმა მეორადი მოთხოვნის უფლებაა და პირდაპირ კავშირშია ძირითად ვალდებულებასთან. მისი წარმოშობის წინაპირობაა ძირითადი ვალდებულების დარღვევა.

46. მოსარჩელეთა მოთხოვნის მიუხედავად, რომ მათ მიერ თანხის გადარიცხვიდან ფულის ერთეულმა განიცადა ინფლაცია და ამიტომ მოპასუხეს თანხა აშშ დოლარში უნდა დაკისრებოდა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა სხვადასხვა დროს ამხანაგობაში შენატანი განახორციელეს ეროვნულ ვალუტაში - ლარში, შესაბამისად, მოპასუხეს, მოსარჩელეების სასარგებლოდ, თანხის გადახდაც ლარში უნდა დაკისრებოდა. სასამართლომ განმარტა, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს მოქმედებს ე.წ. ნომინალიზმის პრინციპი, რომლის თანახმად, ვალდებულება ნაკისრ თანხაში უნდა დაიფაროს. ფულადი ვალის გაიგივება გარკვეულ მსყიდველობითუნარიანობასთან მართებული არ არის, ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა, ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას, არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები:

47. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა.

48. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მათი სასარჩელო მოთხოვნა, შესაბამისად, ამ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

48.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ე.წ. ნომინალიზაციის პრინციპის მოქმედება, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მოსარჩელეებმა ამხანაგობის ანგარიშზე ლარის სახით ჩარიცხეს დამატებითი თანხები, შესაბამისად, მათ ეს თანხები უნდა დაბრუნებოდათ ასევე ეროვნულ ვალუტაში. აპელანტებმა მიუთითეს ეროვნული ლარის მსყიდველობით უნარზე უცხოელ ვალუტასთან მიმართებით და განმარტეს, რომ ლარის კურსის მდგომარეობით, თითოეულ მოსარჩელეს ადგებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუკმაყოფილებელი ნაწილით ათასობით ლარის ზარალი;

48.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსწორობა იმაში მდგომარეობდა, რომ არ იქნა გამოყენებული სსკ-ის 389-ე მუხლი და მოპასუხეს არ დაეკისრა სარჩელით მოთხოვნილი თანხები სრულად.

49. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნათა უარყოფა შემდეგ არგუმენტებზე მითითებით:

49.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, ამხანაგობასთან დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე, სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები ამხანაგობის მონაწილეებს წარმოადგენდნენ. აპელანტის მტკიცებით, ასეთი ხელშეკრულებები არ არსებობდა საქმეში და სასამართლომ მოსარჩელეები უსაფუძვლოდ მიიჩნია ამხანაგობის წევრებად, გარდა მოსარჩელე ო. ძ-ისა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ ამხანაგობასა და თ. ქ-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, სრულიად უსაფუძვლოა. რადგან მითითებული ხელშეკრულება საქმეში წარმოდგენილი არ იყო. ამ მოსარჩელის სასარგებლოდ, სასამართლომ საქმეში არარსებული ხელშეკრულების საფუძველზე დააკისრა მოპასუხეს თანხის გადახდა, ისე, რომ არ გამორკვეულა მოვალის რეალური ვალდებულება კრედიტორის წინაშე. სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი;

49.2 სასამართლო გასცდა დავის საგანს და ის განმარტა, როგორც „ამხანაგობის წევრის მიერ ამავე ამხანაგობის ჩვეულებრივი წევრების სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება“, მაშინ, როდესაც მოსარჩელეების სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა გაცემული სესხის დაბრუნება. აპელანტის განმარტებით, მოსარჩელეებს პროცესის არც ერთ ეტაპზე არ შეუცვლიათ მათი სამართლებრივი პოზიცია და, აქედან გამომდინარე, აპელანტისთვის გაუგებარია, რატომ გასცდა სასამართლო თავისი უფლებამოსილების ფარგლებს;

49.3 ხანდაზმულობის თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა არათანმიმდევრულია და შეუძლებელია იმის დადგენა, თუ რა არგუმენტის საფუძველზე არ მიიჩნია სასამართლომ მოთხოვნა ხანდაზმულად, მისი მსჯელობა და დასკვნები წინააღმდეგობრივია;

49.4 სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტაცია ამ განჩინების მე-16 პუნქტში მითითებული ცესიის ბათილობასთან დაკავშირებით. აპელანტი, სსკ-ის 936-ე მუხლზე მითითებით, განმარტავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა ურთიერთმოთხოვნები, რომლებიც გამომდინარეობს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან, არ შეიძლება გადაეცეს სხვა პირებს. მისი მტკიცებით, ეს ნორმა თავისი შინაარსით იმპერატიულია და არ ითვალისწინებს გამონაკლისს, ამიტომ, ცესიის ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება კანონს და ბათილია სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად;

49.5. სასამართლომ კანონმდებლობის უხეში დარღვევით მიიჩნია, რომ არსებობდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები. აპელანტის აზრით, თანხების გადარიცხვის შედეგად გამდიდრდა არა მოვალე, არამედ ამხანაგობის ყველა წევრი, რადგანაც როგორც საქმეში არსებული მასალებით დგინდებოდა, მოსარჩელეთა მიერ გაღებული თანხები სრულად მოხმარდა კორპუსის დასრულებას. აქედან გამომდინარე, აპელანტს მიაჩნია, რომ განსახილველ საქმეში არ არსებობს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები

50. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 ივნისის განჩინებით, მხარეთა სააპელაციო პრეტენზიები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

51. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი).

52. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის წევრთა 2011 წლის 16 მაისის კრების ოქმზე, საიდანაც დგინდება, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარემ და გამგეობამ მიიღო გადაწყვეტილება მშენებლობის დასასრულებლად სახსრების მოზიდვის თაობაზე, როგორც ამხანაგობის წევრებიდან, ასევე გარეშე პირებიდან დამატებითი შენატანის და კრედიტის სახით. გარდა ამისა, ამხანაგობის წევრთა 2011 წლის 31 მაისის სხდომაზე გადაწყდა ამხანაგობაში დამატებითი შენატანის განხორციელება, რის შესაბამისადაც მოსარჩელეებმა ამხანაგობის სასარგებლოდ გადაიხადეს კონკრეტული თანხები (იხ. 30-31-ე პუნქტები).

53. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, ასევე, ამ განჩინების მე-17 პუნქტში მითითებულ გარემოებაზე, რომ მშენებლობადამთავრებული ობიექტი (საკადასტრო კოდი №0) 2014 წლის 10 იანვარს არის მიღებული ექსპლუატაციაში და აღნიშნა, რომ მართალია ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ 2006 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულებით მშენებლობის დასრულების კონკრეტული ვადა არ განსაზღვრულა, თუმცა, უძრავი ქონების გადაცემის კონკრეტული ვადები გათვალისწინებული იქნა მოსარჩელეებთან დადებულ ინდივიდუალურ ხელშეკრულებებში (იხ. ამ განჩინების 7-11 პუნქტები). უდავოა, რომ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ ვადებში ამხანაგობის წევრებს უძრავი ქონება არ გადასცემიათ. უფრო მეტიც, მშენებლობის დასრულების მიზნით, განისაზღვრა სახსრების მოზიდვა, როგორც ამხანაგობის წევრების, ასევე გარეშე პირების მეშვეობით. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც 2006 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულების მიხედვით, ინვესტორი წევრის (მოპასუხის) ვალდებულებას წარმოადგენდა პროექტის განხორციელებისათვის აუცილებელი ფინანსური სახსრების გაღება, ხოლო პროექტის განხორცილება შეუძლებელი შეიქნა სახსრების არარსებობის გამო, საჭირო გახდა თანხების მოძიება და მოძიებული თანხებით პროექტის განხორცილება, სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელმა წევრმა ნაკისრი ვალდებულება პროექტის განხორციელებისთვის აუცილებელი ფინანსური სახსრების გაღების შესახებ, ჯეროვნად არ შეასრულა. ამაზე მიუთითებს, ასევე, ამხანაგობის გამგეობის მიერ 2014 წლის 7 ივნისის კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც დამფუძნებელ წევრს დაევალა ამხანაგობაში შენატანის, 428 068.20 ლარის, განხორციელება (იხ. ამ განჩინების 32-ე, 36-ე პუნქტები).

54. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც სრულად ჰქონდათ შესრულებული ამხანაგობის წინაშე აღებული ვალდებულება, იძულებული გახდნენ, დაეფინანსებინათ მშენებლობა შენობის ექსპლუატაციაში შესასვლელად. იქიდან გამომდინარე, რომ დარჩენილი სამშენებლო სამუშაოების საწარმოებლად ამხანაგობის რიგი წევრებისაგან მოპასუხეს მიღებული ჰქონდა თანხები სესხების სახით, რომელიც უნდა დაბრუნებულიყო მშენებლობის დასრულებისთანავე, ამასთან, შენობა ექსპლუატაციაშია მიღებული 2014 წლის 10 იანვრიდან, ხოლო მოპასუხეს შესასრულებელი აქვს ამხანაგობის წინაშე ვალდებულებები, მას უნდა დაკისრებოდა სადავო თანხების გადახდა.

55. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელეთა მოთხოვნაზე, სსკ-ის 935-ე მუხლის მეორე ნაწილზე - „თითოეულ მონაწილეს უფლება აქვს მოსთხოვოს ყოველ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე მოვალეობათა კეთილსინდისიერი შესრულება“ და 937-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს“ მითითებით განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა ხელშეკრულების ერთი მონაწილის მხრიდან ვალდებულების დარღვევა, მის ნაცვლად ხელშეკრულების სხვა მონაწილეების მიერ ვალდებულების გარეშე შესრულება და სახეზეა ასეთი შესრულების უკუმოთხოვნა. შესაბამისად, ადგილი აქვს ამხანაგობის წევრებს შორის სამართალურთიერთობას, რა დროსაც ამხანაგობის წევრები ერთმანეთის მიმართ გვევლინებიან, როგორც მოვალეები და კრედიტორები. მოსარჩელეები მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ პროექტის განხორცილებისთვის ფინანსური რესურსების გაღების ვალდებულება მოპასუხეს (ინვესტორ წევრს) ეკისრებოდა, რაც მან არ განახორციელა და საბოლოოდ პროექტის დასრულება მოსარჩელეთა მიერ, 2011-2013 წლებში, დამატებით შეტანილი თანხებით მოხდა, დაფინანსებაზე პასუხისმგებელმა პირმა კი მათი შენატანით პროექტის დასრულების შემდეგ ცხრა ერთეული უძრავი ქონება მიიღო, შესაბამისად, ამ უკანასკნელმა პროექტის დასაფინანსებლად საჭირო ფინანსური რესურსი მათ ხარჯზე დაზოგა, რითაც უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე (იხ. ამ განჩინების 18.1-18.9 ქვეპუნქტები) და აღნიშნა, რომ მშენებლობის განხორციელებისთვის საჭირო თანხები, რომლის გაღების ვალდებულებაც მოპასუხეს ეკისრებოდა, მოსარჩელეთა ხარჯზე დაზოგა, შესაბამისად იგი მათ ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

56. სააპელაციო სასამართლომ, მიუთითა სსკ-ის 385-ე მუხლზე: „ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი“, ასევე 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე: „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში“ და დაასკვნა, რომ აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში წყდება. ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად, ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების შედეგად. უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში იგულისხმება, რომ პირმა ქონება მიიღო (შეიძინა) შესაბამისი იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რის გამოც აღნიშნული შენაძენი უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას ექვემდებარება, ანუ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის აბსოლუტურად არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი - მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია - ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია და აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.

57. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა სსკ-ის 128-ე, 130-ე მუხლების დანაწესზე. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები 2011-2013 წლებში მშენებლობის განხორცილებისთვის ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხის მოპასუხისთვის დაკისრებას ითხოვდნენ. მართალია, უძრავი ქონების გადაცემის ვალდებულება მოსარჩელეებისადმი დაირღვა მათ მიერ ამხანაგობის სასარგებლოდ სადავო თანხების გადახდამდე, თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც პროექტის დასრულებისთვის, თანხის პირველი ტრანში ჩაირიცხა 2011 წელს, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის მომენტი ვერ იქნებოდა ინდივიდუალური ხელშეკრულებით უძრავი ნივთის გადაცემისთვის განსაზღვრული პერიოდი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩეელების მიერ 2011-2013 წლებში ვალდებულების გარეშე, პროექტის დასრულებისთვის, მოვალის ნაცვლად გადახდილი თანხის ამ უკანასკნელისთვის მოთხოვნის უფლება თანხის გადარიცხვის მომენტიდან, ანუ 2011 წლის 2 ივნისიდან წარმოეშვათ. სასამართლომ განმარტა, რომ ხანდაზმულობის საერთო ვადა სსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, შეადგენს ათ წელს. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე უკუმოთხოვნას არ გააჩნია სამოქალაქო კოდექსის სახელშეკრულებო, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული ან სხვა რაიმე სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები. შესაბამისად, მათ მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის საერთო - 10 წლიანი ვადა, რაც მოსარჩელეებს განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის აღძვრამდე, დაცული ჰქონდათ.

58. სასამართლომ არ გაიზიარა, ასევე, მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია ამხანაგობის წევრისათვის მოთხოვნის დათმობის აკრძალვასთან დაკავშირებით და სსკ-ის 933-ე მუხლზე მიუთითა, რომლის თანახმად: „1.წილი ქონების ან უფლების სახით არ შეიძლება გადაეცეს მესამე პირს ხელშეკრულების სხვა მონაწილეთა თანხმობის გარეშე. უარი თანხმობაზე დაიშვება მხოლოდ პატივსადები მიზეზის არსებობისას. 2. ხელშეკრულების დანარჩენ მონაწილეებს აქვთ მესამე პირისათვის გადასაცემი წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება“. ამავე კოდექსის 936-ე მუხლის თანახმად, დადგენილია, რომ „ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა ის მოთხოვნები ერთმანეთის მიმართ, რომლებიც გამომდინარეობს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან, არ შეიძლება გადაეცეს სხვა პირებს“. აღნიშნული შეზღუდვა გამოწვეულია ხელშეკრულების იმ თავისებურებებით, რაც მონაწილეთა ინტერესებში აისახება. ხელშეკრულების მონაწილეები ერთიანდებიან ურთიერთნდობის საფუძველზე, რაც ძირითადად განპირობებულია თითოეული მონაწილის პიროვნული თვისებებით, პროფესიული ცოდნით და გამოცდილებით, ურთიერთკეთილგანწყობით, ინტერესთა ერთიანობით და ა.შ. ამდენად, ხელშეკრულების სხვა მონაწილეთათვის შეიძლება არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს თუ ვინ იქნება მესამე პირი, რომელიც შეცვლის თავდაპირველ მონაწილეს. ნიშანდობლია, რომ მოცემულ შემთხვევაში 25.06.2014 წლის ცესიის ხელშეკრულებით საწარმომ მოსარჩელე ა. ვ-ეს დაუთმო ვალდებულების გარეშე ამხანაგობისთვის გადაცემული 156 024 ლარის მოთხოვნის უფლება (იხ. ამ განჩინების მე-16 პუნქტი), ამდენად, ამხანაგობის წევრს არც მისი წილი დაუთმია ამხანაგობაში მესამე პირისთვის და არც ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია, რომ მოთხოვნის მიმღები იმავე ამხანაგობის წევრია.

59. მოსარჩელეთა სააპელაციო პრეტენზია (იხ. ამ განჩინების 48-ე პუნქტი) არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ და დაეთანხმა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს (იხ. ამ განჩინების 46-ე პუნქტი).

საკასაციო საჩივრის პრეტენზიები

60. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მხარეთაგან სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, შემდეგ არგუმენტებზე მითითებით:

60.1. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 976-ე მუხლი, რომელიც შესრულების კონდიქციის მოწესრიგებაა. საქმეში წარდგენილი აუდიტის დასკვნით უდავოდ დგინდება, რომ გადახდილი თანხა მოხმარდა კორპუსის მშენებლობას, მაშასადამე, გადახდილი თანხიდან სარგებელი მიიღო არა მხოლოდ მოპასუხემ, არამედ ბინის ყველა მესაკუთრემ. იმის გათვალისწინებით, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლისათვის მთავარია დამდგარი შედეგი (პირის გამდიდრება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე) და არა ის, თუ ვინ დაარღვია ვალდებულება, კასატორი გადაცემული თანხიდან „გამდიდრდა“ საცხოვრებელ კორპუსში მხოლოდ მისი ფართის წილის პროპორციულად და არა სრული თანხით. ამხანაგობამ დამატებითი შესატანის სახით განსაზღვრა 1 კვმ-ზე 148 ლარის გადახდა, ხოლო მოპასუხის საკუთრებაშია 1092 კვმ, ამდენად, კასატორის მტკიცებით, დამდგარი შედეგი ერთდროულად სასარგებლო იყო ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის ყველა წევრისათვის;

60.2. მხარეები მოქმედებდნენ ვალდებულების შესრულების მიზნით, რადგან 31.05.2011 წ. ოქმით, მათ იკისრეს დამატებითი შენატანების განხორციელება. მითითებული ოქმი მარავლმხრივი გარიგებაა, რომელმაც პირთა მიერ განხორციელებული ქმედებები გახადა სამართლებრივად საფუძვლიანი, რაც გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნის სამართლიანობას;

60.3. ამხანაგობის წევრებზე გავრცელდა სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მოქმედება, წევრებმა დამატებითი შენატანები განახორციელეს, რომელთა შეტანაც არ მოუწევდათ, ინვესტორ წევრს (კასატორს) ვალდებულება ჯეროვნად რომ შეესრულებინა. ამ უკანასკნელის მიმართ მოსარჩელეებს წარმოეშვათ კანონით გათვალისწინებული მეორადი მოთხოვნებიდან ერთ-ერთი, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ამ კონტექსტში კასატორი ზოგადად უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (კონკრეტული გადაწყვეტილების დასახელების გარეშე), რომლის მიხედვით, სსკ-ის 930-940-ე მუხლების საფუძველზე სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებისას, უსაფუძვლო გამდიდრების სიბრტყეში გადაუსვლელად, სახელშეკრულებო უკუმოთხოვნის სპეციალური საფუძველი უნდა გამოიყენოს სასამართლომ სსკ-ის 473-ე მუხლის სახით. კასატორს მიაჩნია, რომ სახეზეა დასახელებული ნორმის ყველა წინაპირობა, ამასთან, ვინაიდან 473-ე მუხლი სახელშეკრულებო მოთხოვნას წარმოადგენს, მასზე უნდა გავრცელდეს ხანდაზმულობის სპეციალური სამწლიანი ვადა, რაც უნდა აითვალოს კრედიტორის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის თაობაზე მოვალეთა შეტყობის მომენტიდან. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნებისა და სახელშეკრულებო მოთხოვნების კონკურენციისას, სწორედ ამ უკანასკნელს ენიჭება უპირატესობა;

60.4. კასატორი სადავო ურთიერთობის არასწორ სამართლებრივ კვალიფიკაციას უკავშირებს ხანდაზმულობის ვადის გამოყენების თაობაზე სასამართლოს დასკვნას და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა მოპასუხისადმი ნივთობრივად ნაკლიანი ნივთის გადაცემის გამო ხანდაზმულია, რადგან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით არ იყო განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების ვადა. მხარეთა უფლების დარღვევის თარიღად, მათთან გაფორმებული ინდივიდუალური ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების ბოლო ვადა უნდა მიჩნეულიყო (იხ. ამ განჩინების 7-11 პუნქტები), ამასთან, სარჩელი აღძრულია 2014 წლის 10 ივლისს, რა დროსაც უკვე გასული იყო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადა;

60.5. თუკი სასამართლო ჩათვლის, რომ კასატორს უნდა დაეკისროს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მე-2 მუხლიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევის გამო პასუხისმგებლობა, აღნიშნული მოთხოვნაც ხანდაზმულია, რადგან სახელშეკრულებო საფუძველს ემყარება, არაფერი აქვს საერთო უძრავ ნივთებთან. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს 2011 წლის 26 მარტის ოქმზე, სადაც მითითებულია, რომ ამხანაგობის წევრებისათვის ცნობილია გამგეობის თავმჯდომარის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის თაობაზე, ოქმს ხელს აწერს ყველა მოსარჩელე, რომელთა ვინაობა იდენტიფიცირებულია ნოტარიუსის მიერ. ამ მტკიცებულებით უტყუარად დასტურდება, რომ თითოეულმა მოსარჩელემ უკვე იცოდა ამხანაგობის ინვესტორი წევრის მიერ ვალდებულების დარღვევის შესახებ, ხოლო სარჩელი შეტანილია სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით. თუკი სასამართლო არ გაიზიარებს ზემოხსენებულ არგუმენტებს იმის მიუხედავად, რომ საქმეში არსებული კრების ოქმის მიხედვით უტყუარად დასტურდება, რომ თითოეული მოსარჩელე ინფორმირებული იყო მისი უფლების დარღვევის შესახებ უკვე 2011 წლის 26 მარტს, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, ყველაზე გვიან, უნდა დაიწყოს მოსარჩელეთა მიერ თანხის გადახდის მომენტიდან. ვინაიდან მხარეებს ჯეროვნად ჰქონდათ შესრულებული საკუთარი ვალდებულებები, შესაბამისად, მათ მიერ პირველად განხორციელებული გადახდიდან - 2014 წლის 2 ივნისიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა. ნებისმიერ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნები ხანდაზმულია, რაც მოვალეს ანიჭებს უფლებას, არ შეასრულოს ვალდებულება;

60.6. კასატორის მტკიცებით, სასამართლო გასცდა დავის საგანს, რითაც ხელყო მოპასუხის ინტერესები, რადგან მოსარჩელეთა მოთხოვნა იყო მოვალისათვის სესხის დაკისრება, ისინი ფაქტობრივ საფუძვლად უთითებდნენ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებას, ხოლო სააპელაციო საჩივარში გამორიცხავდნენ უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენებას. კასატორი უთითებს სუსგ-ზე # ას-833-885-201;

60.7. დაუსაბუთებელია, ასევე, მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება და უთითებს სუსგ-ზე # ას-459-438-2015, კასატორი დავობს მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპზე და ამ კონტექსტში სუსგ-ის # ას- 1251-1191-2014 ციტირებას ეფუძნება;

60.8. კასატორი აკრიტიკებს ამ განჩინების მე-15 პუნქტში მითითებულ ცესიის ხელშეკრულებას, უთითებს სუსგ-ზე # ას-803-758-2015 და არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ სსკ-ის 936-ე მუხლში მითითებულ „სხვა პირში“ არ იგულისხმება ამხანაგობის წევრი, რადგან კანონმდებელი ამ შემთხვევაში გამოიყენებდა ცნებას „მესამე პირს“ და არა „სხვა პირს“.

60.9. ზემოხსენებული დარღვევების გათვალისწინებით, კასატორი ითხოვს მისი საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობას სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე. ასევე, შუამდგომლობს მოსარჩელე ა. ვ-ის არასათანადო მოსარჩელედ ცნობას უფლების დამთმობი საწარმოს (იხ. ამ განჩინების მე-16 პუნქტი) მიერ გადახდილი თანხების ნაწილში. აღნიშნულის მოტივაციად, მოპასუხე უთითებს სსკ-ის 199-ე, 938-ე, 54-ე მუხლებზე. კასატორი უთითებს სუსგ-ზე # ას-459-438-2015, რომლისგანაც, მისი მტკიცებით, განსხვავდება სააპელაციო სასამართლოს განჩინება (იხ. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ. 181-197).

61. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი მიჩნეული უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგი არგუმენტაციით:

62. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

63. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

64. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე მითითება ქვემორე პუნქტებში)

65. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

66. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

66.1. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

66.2. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მას დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია

67. განსახილველ დავაში სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება არის დადგენილი გასაჩივრებული განჩინებით, რაც შეეხება მათ სამართლებრივ შეფასებას, რაც სასამართლოს პრეროგატივაა და არაა დამოკიდებული მხარის მიერ მითითებულ სამართლის ნორმებზე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმებიდან, გამოყენებული უნდა იქნეს არა შესრულების, არამედ დანახარჯების კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმა, რაზედაც მოტივაცია ქვემორე პუნქტებშია მითითებული.

68. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ იურიდიულად მართებული კვალიფიკაცია მიანიჭა მხარეთა ურთიერთობას, რომელიც ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის ნორმებს ეფუძნება და მისი დასკვნები ასახულია ამ განჩინების 51-55 პუნქტებში. ამ კონტექსტში, კასატორის პრეტენზიების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელეებმა სრულად შეასრულეს საკუთარი ვალდებულება, რომლის სანაცვლოდ უნდა მიეღოთ კონკრეტული უძრავი ქონება, თუმცა, აღნიშნული შეუძლებელი შეიქნა, რადგან ამხანაგობის ინვესტორი წევრი არ ასრულებდა საკუთარ ვალდებულებას, მიუხედავად საერთო კრების გადაწყვეტილებისა და ისევ ამხანაგობის წევრთაგან (მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთაგან) დამატებით მოზიდული სახსრებით, მოხერხდა შენობის ექსპლუატაციაში მიღება და მოსარჩელეებზე კონკრეტული ფართების გადანაწილება (იხ.1-18 პუნქტები).

69. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამხანაგობის ინვესტორი წევრის ვალდებულება, რომელიც აისახა არა მხოლოდ სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით, არამედ მოგვიანებით, ამხანაგობის წევრთა 2011 წლის 16 მაისის საერთო კრების გადაწყვეტილებით, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარეს (რომელიც იმავდროულად დამფუძნებელი წევრია და ევალება ფინანსების მოძიება) და გამგეობას, როგორც ამხანაგობაში მყოფი წევრებიდან, ასევე, გარეშე პირებიდან მოეზიდა სახსრები, არა მარტო დამატებითი შენატანების, არამედ კრედიტის სახით, ისევ არ შეასრულა მოპასუხემ (იხ. ამ განჩინების 1-4, 26, 30-33 პუნქტები). კასატორის პრეტენზია ეხება იმას, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მისგან მოთხოვნა შეუძლებელია, მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო, ამასთან, მოპასუხის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 976-ე მუხლის უსაფუძვლოდ გამოყენების თაობაზე მტივირებულია იმით, რომ გადახდილი თანხა მოხმარდა კორპუსის მშენებლობას, მაშასადამე, გადახდილი თანხიდან სარგებელი მიიღო არა მხოლოდ მოპასუხემ, არამედ ბინის ყველა მესაკუთრემ (იხ. ამ განჩინების 60.1-60.2 ქვეპუნქტები).

70. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი გამომდინარეობს სსკ-ის 986-ე მუხლიდან „პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება“.

მოხმობილი ნორმის მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება (იხ. სუსგ-ები # ას-1022-980-2014-10.03.2015წ.; # ას-303-285-2014, 30.10.2015წ.).

71. ზოგადად, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთდროულად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვალის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი; კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა.

72. განსახილველ შემთხვევაში, მოვალის ანუ კასატორის (მოპასუხის) გამდიდრება სახეზეა, რადგან მოსარჩელეებმა მათთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულება, გადაეხადათ თანხა, რომლის სანაცვლოდაც უნდა გადასცემოდათ ფართები, ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შეასრულეს, რაც სადავო არ არის (იხ. ამ განჩინების 1-6, მე-15 პუნქტები). მოსარჩელეებმა შეგნებულად გაისტუმრეს სხვისი ანუ ინვესტორი წევრის (მოპასუხის) ვალდებულება, როდესაც ამხანაგობის საერთო კრების 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით დადგენილი დამატებითი თანხა შეიტანეს მშენებლობის დასრულებისა და კორპუსის ექსპლუატაციაში მისაღებად, რათა დასრულებულიყო მშენებლობა, რადგან ამხანაგობაში შენატანის განხორციელების ვალდებულება მათ არ ჰქონდათ და უნდა დაბრუნებოდათ ვალდებულების გარეშე, ზედმეტად გადახდილი თანხა (იხ. ამ განჩინების 30-31-ე პუნქტები). სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ვალი და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა გაისტუმრა. ამ შემთხვევაში არსებობდა ინვესტორი წევრის ანუ სხვისი დავალიანება ამხანაგობისადმი, რაც არა მოვალემ, არამედ მესამე პირებმა ანუ მოსარჩელეებმა შეგნებულად გაისტუმრეს, რათა დასრულებულიყო მშენებლობა. ამდენად, კასატორის პრეტენზია იმ თვალსაზრისით, რომ შესრულების კონდიქციის ნორმა არ უნდა გამოყენებულიყო, სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასების საკითხია, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების შესაბამისად, სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, სწორედ ამ უკანასკნელის პრეროგატივაა და განსახილველ საქმეზე იურიდიული კვალიფიკაციის შეცვლა, კერძოდ, დანახარჯების კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმის მისადაგების თვალსაზრისით, არ იწვევს გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი შედეგის შეცვლას.

73. კასატორის პრეტენზია, სახელშეკრულებო ურთერთობიდან გამომდინარე, სსკ-ის 473-ე მუხლის გამოყენებაზე, რომელიც ადგენს უკუმოთხოვნის უფლებას ერთ-ერთი მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულებისას, დაუსაბუთებელია (იხ. 60.3 ქვეპუნქტი). მოხმობილი ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე: ”1. მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენ მოვალეთა მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, ოღონდ თავისი წილის გამოკლებით, თუკი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. 2. როდესაც შუძლებელია მოვალეთა პასუხისმგებლობის ოდენობის განსაზღვრა, ისინი ერთმანეთის წინაშე პასუხს აგებენ თანაბარი წილით“, შესაძლებელია ითქვას, რომ სოლიდარულ მოვალეთა შიდა ურთიერთობაა მოწესრიგებული, ხოლო კრედიტორის მიერ მოვალის არჩევის თავისუფლების მიუხედავად, დანარჩენი მოვალეები არ თავისუფლდებიან პასუხისმგებლობისაგან, რადგან მათ მიმართ დგება რეგრესული უკუმოთხოვნის უფლება ვალდებულების შემსრულებელი მოვალის მხრიდან. ნორმის მიზანია იმ წონასწორობის აღდგენა, რომელიც გამომდინარეობს ვალდებულების შემსრულებელი მოვალის დაცვიდან, რათა ამ უკანასკნელის წილის გამოკლებით, სხვა მოვალეებზე გადანაწილდეს უკვე შესრულებული ვალდებულება.

74. ამ განჩინების 72-ე პუნქტში განვითარებული მსჯელობისა და დასკვნების მიხედვით, რომელიც ასახავს, თუ ვის რა ვალდებულება და ვის მიმართ ჰქონდა შესრულებული, სსკ-ის 473-ე მუხლზე მითითება დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს იმ ფაქტობრივი წინაპირობებიდან, რომელიც დასახელებულ ნორმაში უნდა ვეძიოთ სამართლებრივი შედეგის სახით.

75. კასატორის პრეტენზიის საპასუხოდ, რომელიც 60.3 ქვეპუნქტშია მითითებული, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, გასაზიარებელია მოვალის პოზიცია, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნებისა და სახელშეკრულებო მოთხოვნების კონკურენციისას, ამ უკანასკნელს ენიჭება უპირატესობა, თუმცა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს წინამდებარე განჩინების 72-ე პუნქტში განვითარებულ მსჯელობაზე და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა, რომელიც ეფუძნებოდა არა სახელშეკრულებო საფუძველს, რადგან ამ შემთხვევაში მოთხოვნილი იქნებოდა ინვესტორი წევრის მიერ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, არამედ, კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს და, მეორადი მოთხოვნის სახით, ზიანის ანაზღაურებას ეფუძნება. მოსარჩელეთა აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობდა იქიდან, რომ დამფუძნებელი წევრის ქმედებით, რომელსაც არ შეუსრულებია არც ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით დათქმული (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) და არც 2014 წლის 7 ივნისის კრების გადაწყვეტილების (იხ. ამ განჩინების 53-ე პუნქტი) საფუძველზე დადგენილი შენატანის (428 068.20 ლარის) ვალდებულება, ზიანი ადგებოდათ. აღნიშნულის ფაქტობრივი წინაპირობები, კერძოდ, ის, რომ ინვესტორ წევრს მიღებული ჰქონდა 9 ერთეული უძრავი ქონება, ხოლო ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივ“ წევრებს, რომელთაც საკუთარი სახელშეკრულებო ვალდებულება, განსაზღვრული თანხის გადახდის სანაცვლოდ ამხანაგობისაგან უძრავი ქონების გადაცემის შესახებ ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ჰქონდათ შესრულებული, დადგენილია, შესაბამისად, ამ უკანასკნელთ წარმოეშვათ მოთხოვნა ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხის, როგორც ზიანის, დაბრუნების თაობაზე, რაც მათ გამოიყენეს სასარჩელო სამართალწარმოების სახით და მოთხოვნების ნაწილში მიიღეს სასურველი იურიდიული შედეგი.

76. მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მისადაგების შესაბამისად, ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით, მხოლოდ ის უნდა აღინიშნოს, რომ კონდიქციური მოთხოვნებიდან გამომდინარე სასარჩელო ხანდაზმულობაზე საერთო 10 წლიანი ვადა ვრცელდება და ამ თვალსაზრისით დასაბუთებულია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები, რასაც იზიარებს საკასაციო სასამართლო, შესაბამისად, კასტორის პრეტენზიები, რომლებიც ასახულია 60.4-60.5 ქვეპუნქტებში უარყოფილია.

77. კასატორის პრეტენზია, რომელიც 60.6 ქვეპუნქტშია მითითებული, დაუსაბუთებელია, რადგან სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია (იხ. სუსგ-ები # ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.; #ას-920-870-2015, 09.06.2016წ.; #ას-101-97-2016, 15.07.2016წ.; #ას-195-183-2014, 21.10.2016წ.).

78. საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია მოპასუხის პრეტენზია, რომელიც 60.7 ქვეპუნქტშია ასახული, რადგან სსკ-ის 411-ე მუხლით დადგენილი მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების წინაპირობა, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიდან - სსკ-ის 986-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, დასახელებული ნორმის წინაპირობები სახეზეა (იხ. ამ განჩინების 72-ე და 75-ე პუნქტები), შესაბამისად, დგება სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი სამართლებრივი საფუძვლის შემოწმების საკითხი, თუმცა, კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა იმ კონტექსტში, რომ ინვესტორმა წევრმა შეასრულოს საკუთარი ვალდებულება, ხოლო აღნიშნული შეგნებულად შეასრულეს მოსარჩელეებმა ანუ მესამე პირებმა, წარმოიშვა სსკ-ის 411-ე და 412-ე მუხლებით დადგენილი მოთხოვნის უფლება, რადგან ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო და მოპასუხის ნაცვლად თანხების გადახდით, მოსარჩელეებს არ მიეცათ შესაძლებლობა, მათ მიერ ვალდებულების გარეშე დამატებით გადახდილი თანხების დროულად დაბრუნების შემთხვევაში, ფულის, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის განსაკუთრებული მსყიდველობითუნარიანი ობიექტის თვისებების გათვალისწინებით, საბანკო ანგარიშზე განთავსებით, კრედიტორებს კუთვნილი თანხებიდან სარგებელი მიეღოთ. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების შეფასებასა და დასკვნებს (იხ. ამ განჩინების 44-45, 59 პუნქტები)

79. კასატორის პრეტენზია ცესიის ხელშეკრულების ბათილობის თვალსაზრისით (იხ. 60.8 ქვეპუნქტი) დაუსაბუთებელია, რადგან განსახილველ შემთხვევაში საკითხი უკავშირდება, თავისი არსით, პერსონალური საზოგადოების წევრის მიერ წილის გადაცემას, რაზედაც მართებულად იმსჯელეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა (იხ. ამ განჩინების 42-43, 58 პუნქტები). სსკ-ის 936-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმის მიზანია, არ დაუშვას სხვა პირებისათვის იმ მოთხოვნების გადაცემა, რომლებიც პერსონალური საზოგადოების წევრობიდან გამომდინარე, ერთმანეთის მიმართ გააჩნიათ ამხანაგობის წევრებს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ 25.06.2014 წლის ცესიის ხელშეკრულებით საწარმომ მოსარჩელე ა. ვ-ეს დაუთმო ვალდებულების გარეშე ამხანაგობისთვის გადაცემული 156 024 ლარის მოთხოვნის უფლება (იხ. ამ განჩინების მე-16 პუნქტი), შესაბამისად, ამხანაგობის წევრს არც მისი წილი დაუთმია ამხანაგობაში მესამე პირისთვის და არც ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია, რომ მოთხოვნის მიმღები იმავე ამხანაგობის წევრია. მითითებული დასკვნის გასაქარწყლებლად კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული შედავება.

80. კასატორის შუამდგომლობა, მოსარჩელე ა. ვ-ის არასათანადო მოსარჩელედ ცნობის თაობაზე (იხ. 60.9 ქვეპუნქტი), მოპასუხემ დააყენა საქალაქო სასამართლოში შესაგებლის წარდგენისას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 512), რაც არ დააკმაყოფილა ამავე სასამართლომ 27.10.2014წ. საოქმო განჩინებით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 566). აღნიშნული საოქმო განჩინების, რომელიც საჩივრდება გადაწყვეტილებასთან ერთად, იურიდიულ შედეგზე იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომაც, რომლის დასკვნებს (იხ. ამ განჩინების 58-ე პუნქტი) იზიარებს საკასაციო სასამართლო 78-ე პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით.

81. ზემოხსენებული მოტივაციით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობისათვის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით დადგენილი არცერთი წინაპირობა, რაც მისი განუხილველად, ხოლო სააპელაციიო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

82. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. შ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. გ. შ-ეს (პ/ნ 0) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N5, გადახდის თარიღი 2016 წლის 5 ოქტომბერი), 70% – 4200 (ოთხიათასორასი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე