ას-876- 834-2013

25 თებერვალი, 2016 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე)

პაატა ქათამაძე(მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.-კ. ჩ-ე, ს. მ. ს. რ. ვ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ბ-ა

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა; ქონების მესაკუთრედ რეგისტრაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2011 წლის 17 თებერვალს დ. ბ-ამ (შემდეგში: გამყიდველი, მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) ნ. ბ-ს (შემდეგში: მყიდველი, პირველი მოპასუხე) 63 250 აშშ დოლარად მიჰყიდა ქ. ბათუმში, მ-ის ქ. N...-ში მდებარე უძრავი ნივთი, საკადასტრო კოდით №..... (შემდეგში: უძრავი ნივთი). გამყიდველს მიეცა უფლება, 4 თვეში უკან გამოესყიდა გაყიდული ნივთი {საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 477-ე, 509-ე და 510-ე მუხლები} .

2. გამყიდველმა შეთანხმებულ ვადაში არ გამოისყიდა ნასყიდობის საგანი.

3. 2011 წლის 5 დეკემბერს პირველ მოპასუხეს პირდაპირ მფლობელობაში გადაეცა ნასყიდობის საგანი.

4. 2012 წლის 16 ივნისს პირველმა მოპასუხემ უძრავი ნივთი 100 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ლ. კ. ჩ-ესა (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) და ს. მ. ს. რ.ვ-ს (შემდეგში: მესამე მოპასუხე).

5. უძრავი ნივთის თავდაპირველმა მესაკუთრემ (მოსარჩელემ) 2012 წლის 24 სექტემბერს სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ 2011 წლის 17 თებერვლისა და 2012 წლის 16 ივნისის გარიგებების ბათილად ცნობისა და უძრავ ნივთზე საკუთრების დაბრუნების მოთხოვნით. სარჩელი დასაბუთებული იყო შემდეგი გარემოებებით:

5.1. მოსარჩელემ პირველი მოპასუხისაგან 4 თვით ისესხა 55 000 აშშ დოლარი, რომლის დაბრუნების უზრუნველსაყოფადაც დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, რომლითაც დაიფარა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება (სსკ-ის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილი).

5.2. მან სესხი დათქმულ ვადაში ვერ დააბრუნა. მოგვიანებით, თანხის ნაწილ-ნაწილ დაბრუნებაზე შეუთანხმდა პირველ მოპასუხეს და ამ უკანასკნელს 2011 წლის 2 ნოემბერს 11 450 აშშ დოლარი ჩაურიცხა ანგარიშზე.

5.3. მიუხედავად ამისა, პირველმა მოპასუხემ 2012 წლის 16 ივნისს, მაკლერ ჟ. ზ-ოს მეშვეობით, უძრავი ნივთი მეორე და მესამე მოპასუხეებს მიჰყიდა, რომლებიც მან თავის დროზე გააფრთხილა შექმნილი ვითარების შესახებ და, შესაბამისად, მათ იცოდნენ, რომ სინამდვილეში პირველი მოპასუხე ნივთის მესაკუთრე არ იყო.

5.4. 2012 წლის 18 ივნისს, სარჩელის აღძვრამდე, მან სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა პირველი მოპასუხის საკუთრებაში რიცხულ ქონებაზე ყადაღის დადება, რაც, იმავე დღეს გამოტანილი განჩინებით, დაკმაყოფილდა. განჩინება წარედგინა საჯარო რეესტრს, თუმცა, ვინაიდან ქონება უკვე აღარ იყო პირველი მოპასუხის საკუთრებას, საჯარო რეესტრში ყადაღის წარმოშობის რეგისტრაცია ვერ განხორციელდა.

6. მეორე და მესამე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნეს შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

6.1. არასწორია მოსარჩელის მითითება, რომ პირველ მოპასუხესთან 2011 წლის 17 თებერვალს გაფორმდა არა ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით, არამედ სესხის ხელშეკრულება. საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების შინაარსი საწინააღმდეგოზე მეტყველებს;

6.2. მართალია, მეორე მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის სატელეფონო საუბარი შედგა, მაგრამ აღნიშნული საუბარი შედგა არა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე, არამედ მისი გაფორმების შემდეგ. აქვე, აღსანიშნავია, რომ მომჩივნისათვის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრში ქონების აღრიცხვამდე ცნობილი იყო მყიდველის ვინაობა, ასევე, საკონტაქტო ნომერიც.

7. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 8.3. 185-ე, 312.2-ე, 509-ე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 102-ე და 180-ე მუხლები.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

მან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

9.1. ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 17 თებერვალს უძრავ ნივთზე მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (გამოსყიდვის უფლებით);

9.2. ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 16 ივნისს უძრავ ნივთზე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებაც;

9.3. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოსარჩელეს დაუბრუნდა და ამ ნივთზე პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ დადგინდა იპოთეკა.

9.4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 17 თებერვლის გარიგება თვალთმაქცური იყო, რადგანაც მხარეებს, სინამდვილეში, სესხის (სსკ-ის 623-ე მუხლი) და არა ნასყიდობის (სსკ-ის 477-ე მუხლი) ხელშეკრულების დადება სურდათ. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ, მითითებული გარიგების ბათილობის გამო, სსკ-ის 56.2-ის გამოყენებით, მასზე იმ გარიგების წესები ვრცელდებოდა, რომლის დასადებადაც მხარეებმა ნება გამოავლინეს, ანუ სესხისა და იპოთეკისათვის დადგენილი წესები (სსკ-ის 623-ე და 289-ე მუხლები);

19.5. პალატის მოსაზრებით, რადგანაც 2011 წლის 17 თებერვლის ხელშეკრულების საფუძველზე პირველ მოპასუხეს არ შეუძენია საკუთრება უძრავ ნივთზე, ამ უკანასკნელის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლებაც არ არსებობდა და მას არ ჰქონდა უფლება, მოსარჩელის თანხმობის გარეშე, მეორე და მესამე მოპასუხისათვის მიეყიდა იპოთეკის საგანი;

9.6. მეორე და მესამე მოპასუხე არ წარმოადგენენ უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენებს, რადგანაც მათ, 2012 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულების დადებამდე, იცოდნენ რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე (სსკ-ის 185-ე მუხლის ბოლო წინადადება);

10. სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული დასკვნები გამოიტანა შემდეგ ფაქტებზე დაყრდნობით:

10.1. 2012 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულებით ქონების ნასყიდობის ფასი, 100000 აშშ დოლარი, გამყიდველმა მიიღო სრულად, იმავე დღეს, უნაღდო ანგარიშსწორებით. ქონებაზე მყიდველების საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 2012 წლის 18 ივნისს.

10.2. 2012 წლის 18 ივნისს, დ. ბ-ამ სარჩელის აღძვრამდე, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ნ. ბ-ის საკუთრებაში რიცხულ ქონებაზე ყადაღის დადება, რაც, იმავე დღეს გამოტანილი განჩინებით, დაკმაყოფილდა. განჩინება წარედგინა საჯარო რეესტრს, თუმცა, ვინაიდან ქონება უკვე აღარ იყო ნ. ბ-ის საკუთრებას, საჯარო რეესტრში ყადაღის წარმოშობის რეგისტრაცია ვერ განხორციელდა.

10.3. 2012 წლის 10 სექტემბრის მდგომარეობით, ქონების ღირებულება შეადგენდა 381515 აშშ დოლარს, ხოლო მოპასუხის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნით, 2012 წლის 20 ივნისის მონაცემებით, ქონების ღირებულება იყო 215000 აშშ დოლარი.

10.4. პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის გადაცემული 63250 აშშ დოლარი ბევრად ნაკლები იყო ქონების საბაზრო ღირებულებაზე.

10.5. ქონება 2011 წლის 5 დეკემბრამდე არ გადასცემია მყიდველს;

10.6. 2011 წლის 2 ნოემბერს მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს გადაუხადა 11450 აშშ დოლარი.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე და მესამე მოპასუხემ. მათ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს, სახელდობრ:

11.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2011 წლის 17 თებერვალს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 63250 აშშ დოლარზე გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, 4 თვის ვადით, სარგებლის გარეშე. ამ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გამოყენებულ იქნა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ მტკიცებულებებს: მოსარჩელის ახსნა-განმარტებას და მოწმეების: დ. და მ. ც-ების ჩვენებებს. სააპელაციო სასამართლოს წარმოდგენილი მსჯელობა უსაფუძვლოა, რადგან, მართალია, მხარეთა ახსნა-განმარტება და მოწმის ჩვენება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, მტკიცებულებებს განეკუთვნება, მაგრამ, მოცემული საქმის სპეციფიკიდან გამომდინარე, სადავო წერილობითი გარიგების სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებად მიჩნევა მხარის ახსნა-განმარტებასა და მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით შეუძლებელია. ამასთან, გასათვალისწინებელია მოსარჩელის ინტერესი დავისადმი და დაკითხული მოწმეების დამოკიდებულება მოსარჩელის მიმართ. მოწმე დ. ც-ე არის მოსარჩელის შვილი, მ. ც-ე კი, ახლო ნათესავი. შესაბამისად, მითითებული მოწმეების ჩვენებები სარწმუნოობის თვალსაზრისით უნდა შეფასდეს სწორედ მოსარჩელესთან მათი დამოკიდებულების კრიტერიუმის გათვალისწინებით. საგულისხმოა, რომ მოწმეებმაც ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ გარემოებაზე, რაც ეჭვქვეშ დააყენებდა 2011 წლის 17 თებერვლის ხელშეკრულებას. ეს ხელშეკრულება დამოწმებულია სანოტარო წესით და შეიცავს მხარეთა მიერ გამოვლენილ ნამდვილ და თავისუფალ ნებას, რომელიც დადასტურებულია ნოტარიუსის მიერ. ხელშეკრულების მიხედვით, ნოტარიუსმა შეამოწმა მხარეთა უფლებაუნარიანობა, ქმედუნარიანობა და გამოვლენილი ნების ნამდვილობა. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს განზრახვა გამომდინარეობდა არა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის, არამედ ამავე კოდექსის 509-ე მუხლის დებულებებიდან, ე.ი. მან ქონება იმ პირობით გაასხვისა, რომ იტოვებდა 4 თვის ვადაში ქონების თავდაპირველ ფასად გამოსყიდვის უფლებას;

11.2. სააპელაციო სასამართლომ უკრიტიკოდ გაიზიარა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება და არ შეაფასა ის გარემოება, თუ რატომ უნდა ესესხებინა პირველ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ასეთი სოლიდური თანხა (63250 აშშ დოლარი), ყოველგვარი სარგებლის გარეშე.

11.3. სასამართლომ, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ფასი არასწორად დაუკავშირა ამავე ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. საქმე იმაშია, რომ გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 509-ე მუხლი) განსხვავდება ჩვეულებრივი ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან (სსკ-ის 477-ე მუხლი). გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება იძლევა დადგენილ ვადაში ქონების გამოსყიდვის შესაძლებლობას. ასეთ შემთხვევაში, გარიგებაში ასახული ქონების ფასი განმსაზღვრელი არ არის მისი ნამდვილად მიჩნევისათვის, ვინაიდან გარიგება თავიდანვე არ ითვალისწინებს გამყიდველის განზრახვას უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების საბოლოოდ დაკარგვაზე. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ კანონმდებლობა მხარეებს თავისუფლებას ანიჭებს, განსაზღვრონ გარიგების ფასი თავიანთი შეხედულებით, რაც თავის მხრივ, განპირობებულია სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებითა და სტაბილურობით;

11.4. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოსარჩელემ სასამართლო დავა წამოიწყო გამოსახლებიდან (2011 წლის 5 დეკემბრიდან) 6 თვის შემდგომ, რაც ემთხვევა მეორე და მესამე მოპასუხეების მიერ ბინის შეძენის პერიოდს. თუკი მოსარჩელეს რაიმე სახის საფუძვლიანი პრეტენზია გააჩნდა პირველი მოპასუხის მიმართ 2011 წლის 17 თებერვალს დადებულ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, ლოგიკურია, რომ მას დავა უნდა წამოეწყო გამოსახლების შემდგომ, კერძოდ, მას შემდგომ, რაც მასა და პირველ მოპასუხეს შორის ურთიერთობა გამოსახლების გამო კრიტიკულად დაიძაბა;

11.5. რაც შეეხება 2012 წლის 16 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნას, ამ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას საფუძვლად დაედო არასაკმარისი მტკიცებულებები. გარდა ამისა, მოცემულ საკითხზე მსჯელობისას სასამართლომ აშკარად დაარღვია მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის გადანაწილების პრინციპი და იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებულად მიჩნევა, რომ შემძენისათვის უცნობი იყო მოსარჩელის მიერ მითითებული სადავო ფაქტობრივი გარემოებები, დააკისრა მოპასუხეს. პროცესუალურად, მტკიცების ტვირთი ეკისრება არა იმას, ვინც უარყოფს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებულ გარემოებებს, არამედ იმას, ვინც ამ ფაქტს ამტკიცებს. მოპასუხეების მიერ უძრავი ქონების შეძენის დროს, აღნიშნულ ქონებაზე არ არსებობდა რაიმე სახის სამართლებრივი შეზღუდვა, ქონება ნივთობრივად უნაკლო იყო და მას ფაქტობრივადაც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრე, პირველი მოპასუხე, ფლობდა. შემძენების და მათი წარმომადგენლებისათვის უცნობი იყო მოსარჩელის მხრიდან რაიმე პრეტენზიის არსებობის თაობაზე, ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე მისი მხრიდან პრეტენზიის არსებობა არ დასტურდება არანაირი სახის მტკიცებულებით, გარდა მისივე ახსნა-განმარტებისა, რომელიც სხვა მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში სარწმუნო და დამაჯერებელი ვერ იქნება;

11.6. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ვინაიდან მოპასუხეების წარმომადგენელი კარგად იცნობდა მოსარჩელეს, მან იცოდა ქონებასთან დაკავშირებით პირველ მოპასუხეთან გაფორმებული გარიგების დეტალები, აგრეთვე, მოსარჩელის მოსაზრება ქონების 100000 აშშ დოლარად გასხვისების დაუშვებლობაზე. დასახელებულ გარემოებებს სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, თუმცა ვერ უთითებს, თუ რომელი კონკრეტული მტკიცებულება იძლევა ხსენებული გარემოების დადასტურებულად მიჩნევის საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში, საგულისხმოა ის გარემოება, რომ ქონების გამოსყიდვა არ მომხდარა ხელშეკრულებაში მითითებულ პერიოდში. 2012 წლის 16 ივნისისათვის, ამავე ქონებაზე მეორე ხელშეკრულების დადების დროისათვის, დავა არ მიმდინარეობდა არც ხელშეკრულებასთან და არც საჯარო რეესტრის ჩანაწერებთან დაკავშირებით;

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

13. საქმის მასალების გაცნობა, მათი შესწავლა და ანალიზი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებისა და საჩივრის მოტივების შემოწმება, საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, გამოიტანოს დასკვნა გადწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფის თაობაზე.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, კასატორების პრეტენზიები, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტები და ასევე არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნები სარჩელის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით, გასაზიარებელია.

15. საკასაციო სასამართლო იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, თვლის, რომ მესამე პირებზე (კასატორებზე) გასხვისებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნა სსკ-ის 992-ე, 998-ე მუხლის მეორე და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილების დანაწესიდან გამომდინარეობს. აღნიშნული მოთხოვნა დაკმაყოფილებადი იქნებოდა შემდეგი წინაპირობების ქვემოთ მოცემული თანმიმდევრობით განხორციელების შემთხვევაში:

15.1. თუ მოსარჩელე დამაჯერებლად დაასაბუთებდა, რომ 2011 წლის 17 თებერვალს პირველ მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულება თვალთმაქცურ ხასიათს ატარებდა და, აქედან გამომდინარე, მყიდველზე საკუთრების უფლება არ გადასულა (სსკ-ის 56.2), ანუ მოსარჩელეს არ დაუკარგავს საკუთრება;

15.2. შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერი, პირველ მოპასუხეზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე, არასწორი იყო (სსკ-ის 311.1-ე და 312.1-ე მუხლები);

15.3. 2012 წლის 16 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს პირველმა მოპასუხემ ბრალეულად, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, განკარგა უძრავი ქონება, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის საკუთრების უფლების დაკარგვა, ანუ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით ხელყოფილი იქნა სსკ-ის 992-ე მუხლით დაცული სამართლებრივი სიკეთე;

15.4. კასატორებმა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე იცოდნენ, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე (სსკ-ის 185-ე მუხლის ბოლო წინადადება) და მაინც დადეს გარიგება, რითაც შეგნებულად ისარგებლეს სხვისთვის მიყენებული ზიანით (სსკ-ის 998-ე მუხლის მეორე ნაწილის ბოლო წინადადება);

16. სსკ-ის 56-ე მუხლის დანაწესის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა, არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. თვალთმაქცური გარიგება ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების მხედველობაში მიღებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ანსხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ.

16.1. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ არათუ დაამტკიცა 2011 წლის 17 თებერვალს დადებული გარიგების თვალთმაქცური ხასიათი, არამედ ისეთ ფაქტებზე მიუთითა, რომლებიც ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავდნენ გარიგების ბათილობას. კერძოდ, ის ადასტურებდა, რომ პირველ მოპასუხესთან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, ანუ მის მიერ გამოვლენილი ნება მიმართული იყო საკუთრების უფლების გადაცემისაკენ და არა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისაკენ: „2011 წლის 17 თებერვალს, დ. ბ-ასა და ნ. ბ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, გამოსყიდვის უფლებით. აღნიშნული ხელშეკრულების დადება გამოწვეული იყო დ. ბ-ას ოჯახური მდგომარეობით, კერძოდ, შვილის პატიმრობაში ყოფნის გამო მას სჭირდებოდა სესხის აღება. ვინაიდან ნ. ბ-მა სესხის ხელშეკრულების გაფორმება არ მოინდომა, მოსარჩელე იძულებული გახდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებაზე“(იხ სარჩელი.ტ.გვ.2.); ამრიგად, მოყვანილი ამონარიდი იმთავითვე გამორიცხავდა გარიგების მოჩვენებითობას, რადგანაც ამ სახის გარიგებისას ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. მხოლოდ იმ ფაქტის დადგენა, რომ მოსარჩელეს სურდა სხვა გარიგების დადება, რასაც არ დაეთანხმა პირველი მოპასუხე, არ არის საკმარისი გარიგების თვალთმაქცურად მისაჩნევად და სარჩელის დასაკმაყოფილებლად.

17. საკასაციო პალატა სსკ-ის 509-ე მუხლის სამართლებრივ ბუნებაზე ამახვილებს ყურადღებას და განმარტავს, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის დადებისათვის მნიშვნელობა არა აქვს თუ რაში იყენებს ნასყიდობის თანხას გამყიდველი. ამ უკანასკნელს ხელშეკრულებით ენიჭება უფლება განსაზღვრულ ვადაში თავდაპირველ ფასად (თუ სხვა რამეს არ ითვალისწინებს შეთანხმება) გამოისყიდოს ხელშეკრულების საგანი (სსკ-ის 510-ე მუხლი). ასეთი გარიგების დროს მყიდველს შეზღუდული აქვს საკუთრება; მას არა აქვს უფლება, გამოსყიდვის უფლების განხორციელებამდე გაასხვისოს ნასყიდობის საგანი (სსკ-ის 513-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში პირველი მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება მიზნად ისახავდა ქონების შეძენას, მოსარჩელე კი იმ იმედით, რომ ის შეძლებდა 4 თვეში ქონების უკან გამოსყიდვას, დაეთანხა პირველ მოპასუხეს და მას ქონებაზე საკუთრება გადასცა. რადგანაც მან დადგენილ ვადაში ვერ გამოისყიდა ნივთი, პირველი მოპასუხე გახდა ქონების სრულფასოვანი მესაკუთრე და ამ უკანასკნელს არაფერი ზღუდავდა, თავის შეხედულებისამებრ განეკარგა საკუთრება.

18. იმის გათვალისწინებით, რომ არ არსებობს 2011 წლის 17 თებერვლის ხელშეკრულების ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი, 2012 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგების ბათილობაც თავისთავად გამოირიცხა და, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

19. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.10-ში მითითებული ფაქტების კვლევა და მათი შეფასება ამ კონკრეტული დავისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ვერ იქნება და შესაბამისად, მათ საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს.

20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად სწორად არ შეაფასა, რამაც განაპირობა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება.

21. სსსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

22. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კასატორებს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი აქვთ 6 000 ლარი. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს კასატორების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, მე-8 მუხლებით, მე-7 მუხლის მეორე ნაწილით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ლ.-კ. ჩ-ისა და ს. მ. ს. რ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ. ბ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. დ. ბ-ას, ლ.-კ. ჩ-ისა და ს. მ. ს. რ. ვ-ის სასარგებლოდ, დაეკისროს ამ უკანასკნელთა მიერ საკასაციო საჩივარზე გაღებული სახელმწიფო ბაჟის - 6 000.00 ლარის გადახდა;

5. გაუქმდეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნას ლ.-კ. ჩ-ისა და ს. მ. ს. რ. ვ-ის საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებას - მდებარე ქ.ბათუმში, მ-ის ქ. #...-ში (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: #...);

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ.თოდუა

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ე.გასიტაშვილი