საქმე № 330210015700747

საქმე №ას-1126-1082-2016 10 თებერვალი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. ა. ვ.-ი (მოპასუხე)

2. მ. ბ.-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო. გ.–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ო. გ.–მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ვ.-ისა (შემდგომში – პირველი მოპასუხე) და მ. ბ.-ის (შემდგომში – მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი 2010 წლის 5 მარტისა და 2014 წლის 22 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებები.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 82 წლის, უსინათლო პირია, რომელიც ცხოვრობს მის მიერვე შეძენილ ერთოთახიან ბინაში. პირველი მოპასუხე არის მისი დისშვილი. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხე მოუვლიდა მოსარჩელეს სიცოცხლის მანძილზე, რის სანაცვლოდ, მემკვიდრეობით მიიღებდა საცხოვრებელ სახლს. აღნიშნულის მიუხედავად, პირველმა მოპასუხემ, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ნაცვლად, ხელი მოაწერინა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე.

3. 2014 წლის ნოემბერში პირველმა მოპასუხემ დაიწყო მისი შევიწროვება. ცდილობდა იძულებით ბინიდან მის გამოგდებას, რა დროსაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე.

4. მოსარჩელის განმარტებით, ბინა მოპასუხისათვის არ მიუყიდია და არც ნასყიდობის საფასური მიუღია მისგან. დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში და სხვა თავშესაფარი არ გააჩნია. 2014 წლის 22 დეკემბერს მან მიმართა სასამართლოს ყადაღის მოთხოვნით, თუმცა, პირველმა მოპასუხემ იმ დღესვე ბინა გაუფორმა მეორე მოპასუხეს, რომელსაც რეალურად სადავო ბინა არ შეუსყიდია. მას სადავო უძრავი ქონება არც კი უნახავს. გადაფორმება მოხდა ფორმალურად, მოჩვენებითად.

5. მხარის მოსაზრებით, მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო უძრავ ნივთზე მიმდინარე დავის შესახებ და განზრახ გააფორმეს მოჩვენებითი ნასყიდობის ხელშეკრულება.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ სადავო გარიგებებით გამოვლენილი მხარეთა ნება ნამდვილია. ამასთან, მოსარჩელე უსინათლო არ არის და მისთვის ცნობილი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსი. რაც შეეხება მეორე მოპასუხეს, იგი წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე დაიბადა 1933 წელს, არის მარტოხელა მოხუცი და ცხოვრობს სადავო ბინაში და იღებს საარსებო შემწეობას.

10. პირველი მოპასუხე არის მოსარჩელის დისშვილი.

11. 2010 წლის 5 მარტს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმდა ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ. ნასყიდობის საგანია მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული ბინა. ნასყიდობის საგნის ღირებულებად განისაზღვრა 10 000 ლარი.

12. 2010 წლის 5 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა ა. ვ.-ის სახელზე.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის განცხადება დაკმაყოფილდა და სარჩელის აღძვრამდე, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო პირველი მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ სადავო უძრავ ქონებას. ამავე დღეს მოპასუხეთა შორის სადავო უძრავ ქონებაზე გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხელშეკრულების ფასი განისაზღვრა 20 000 ლარით და უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მეორე მოპასუხის სახელზე.

14. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე დაავადებულია ასაკობრივი კატარაქტით. ჩატარებული აქვს ოპერაციული მკურნალობა.

15. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხის შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება. მოსარჩელის განმარტებით, პირველ მოპასუხესთან ჰქონდა კარგი ურთიერთობა და, როგორც შეთანხმებულნი იყვნენ, მისი გარდაცვალების შემდეგ სადავო საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრე მოპასუხე იქნებოდა. ასეთ შეთანხმებას ადასტურებენ ასევე მოწმეები, რომლებიც ასევე მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ მხარეებს შორის იყო კარგი ურთიერთობა. მოსარჩელე რეგულარულად სტუმრობდა დისშვილს თავის საცხოვრებელ სახლში და ისიც დეიდას პატივისცემით ეპყრობოდა.

16. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდაა დადგენილი და სააპელაციო საჩივრებით სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ პირველი მოპასუხის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საფასური მოსარჩელისათვის არ გადაუხდია. ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობას აპელანტი უკავშირებს იმ გარემოებას, რომ ბინა რეალურად მისი იყო და მხოლოდ ფორმალურად იყო გაფორმებული მოსარჩელის სახელზე.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 102-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხე მხარის ზემოაღნიშნულ განმარტებას დაადასტურებდა. საპირისპიროდ, საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2010 წლის 5 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელე წარმოადგენდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ საგენტოში რეგისტრირებულ უძრავი ქონების მესაკუთრეს და მის მიერ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი შედავებული არ არის.

18. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ამ დრომდე ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ სახლში მარტო. პირველი მოპასუხე რეალურად უძრავ ქონებას არ დაუფლებია, იგი ცხოვრობდა და ცხოვრობს მისივე კუთვნილ სახლში. თავად პირველი მოპასუხის განმარტებებით დასტურდება ის გარემოება, რომ პირველი მოპასუხე ხელშეკრულების გაფორმებამდე და მის შემდგომაც ზრუნავდა მოსარჩელეზე, უზრუნველყოფდა მას საკვებით და ტანსაცმლით.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულისა და დავის სხვა ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, არ არსებობდა ბინის გაყიდვის შესახებ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რადგანაც სადავო ბინა წარმოადგენდა და ამ დრომდე წარმოადგენს მის საცხოვრებელს, პირველი მოპასუხის საცხოვრებელი ბინა არასოდეს ყოფილა მოსარჩელის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი და, შესაბამისად, სადავო ბინის გაყიდვის განზრახვის არსებობაზე მოპასუხის მითითება არ შეესაბამება რეალობას. რაც შეეხება მოსარჩელის განმარტებას, რომ მისი ბინა პირველ მოპასუხეს უნდა დარჩენოდა და სურდა გარდაცვალების შემდეგ მისთვის ეჩუქებინა, აღნიშნული განმარტება ცალსახად მიუთითებს, რომ მოსარჩელის საცხოვრებელი ბინის გაყიდვის რეალური ნება-სურვილი არ ჰქონია. მას სურდა, დაედო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება და არა ნასყიდობის ხელშეკრულება.

20. სააპელაციო პალატამ მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, მხედველობაში მიიღო მოსარჩელის ასაკი, ქონებრივი და სოციალური მდგომარეობა, ასევე, ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში და სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე არ შეესაბამება მათ რეალურ ნებას სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით. ამდენად, მოსარჩელე სადავო ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერისას დარწმუნებული იყო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგების მიღებაში და მას სწორედ ასეთი შედეგის დადგომა სურდა.

21. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენს პირველი მოპასუხის მეგობრის მეუღლეს.

22. მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ მეორე მოპასუხე სადავო უძრავ ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია. მისთვის იმთავითვე იყო ცნობილი სადავო ბინაში მოსარჩელის ცხოვრების შესახებ და მოსარჩელესთან არ გაურკვევია ნასყიდობის შემდგომ მისი საცხოვრებელი ადგილის საკითხი.

23. როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2016 წლის 22 სექტემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მეორე მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, მეორე მოპასუხის მეუღლე არის პირველი მოპასუხის მეგობარი, მან იცოდა, რომ პირველ მოპასუხეს თავისი ნაყიდი ბინა გაფორმებული ჰქონდა დეიდის სახელზე. მისთვის ასევე ცნობილი იყო დეიდისა და დისშვილს შორის არსებული კარგი ურთიერთობის შესახებ. რაც შეეხება უძრავი ქონების დაუფლების საკითხს, მეორე მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, მოპასუხე ბინაში ვერ შევიდა, რადგან მოსარჩელისგან შეხვდა წინააღმდეგობა.

24. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობა მასზედ, რომ მოცემულ შემთხვევაში უძრავი ქონების შემძენმა მეორე მოპასუხემ წინდახედულობის ნორმები დაარღვია. გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში მას შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც ბინასთან დაკავშირებული დავის შესახებ და გონივრული წინდახედულობის გამოჩენის შემთხვევაში მას უნდა გაერკვია ნასყიდობის საგანთან დაკავშირებული უფლებები და ვალდებულებები. შესაბამისად, მეორე მოპასუხე ვერ იქნება მიჩნეული კეთილსინდისიერ შემძენად.

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 50-ე მუხლის როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ასევე სისტემური განმარტებდან გამომდინარე ნათელია, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგების ამოსავალი პრინციპი ნების გამოვლენაა, ხოლო თუ ნების გამოვლენა ხარვეზიანია, კანონმდებელი ასეთი შემთხვევებისათვის შესაბამის იურიდიულ შედეგებს ითვალისწინებს.

26. ამავე კოდექსის 56-ე და 327-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა.

27. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა წერილობით გამოავლინეს ნება იმ გარიგების დადებასთან დაკავშირებით, რომელიც სინამდვილეში მათ შორის არ დადებულა, ე.ი. მხარეებმა წერილობითი გამოვლენილი ნებით დაფარეს სხვა გარიგება. ეს ნიშნავს, რომ მხარეებს არ სურდათ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგის დადგომა. მათი მიზანი იყო გარიგებით დამდგარიყო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგები. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, გარიგების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს დაფარული გარიგების, ანუ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების მიმართ მოქმედი ნორმები.

28. სსკ-ის 941-ე, 942-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 942-ე მუხლი არ გამორიცხავს ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში სარჩენის მიერ მარჩენალისათვის უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემას, თუმცა, უძრავი ქონების გადაცემის შემთხვევაში, ხელშეკრულება უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით. სადავო ხელშეკრულება სანოტარო წესით დამოწმებული არ არის. სსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება ბათილია. შესაბამისად, სადავო გარიგება ბათილია და არ წარმოშობს გარიგებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგებს.

29. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ არსებობს 2010 წლის 5 მარტს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის წანამძღვრები. ამასთან, 2014 წლის 22 დეკემბერს მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის საფუძვლიანობის შეფასებისათვის აუცილებელია ნასყიდობის ხელშეკრულების მეორე მხარის (მყიდველის) – მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენა ქონების შეძენის ფაქტის მიმართ.

30. კეთილსინდისიერი შემძენის ასეთი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, ბრუნვის კეთილსინდისიერება ამ ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, ეს კი გულისხმობს ბრუნვის მონაწილეებისადმი სანდოობას. ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება გამარტივებული და ცოცხალი სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სრულიადაც არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ თვალდახუჭულ ნდობას. იგი აუცილებლად გულისხმობს წინდახედულობის გონივრულ მასშტაბს, რისი გარანტიც საჯარო რეესტრი და მისი ჩანაწერებია. სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით, ანუ უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტი. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობისა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე.

31. სსკ-ის 185-ე მუხლი ემსახურება მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვას, ხოლო როდესაც შემძენმა იცის ან უნდა იცოდეს, რომ გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, იგი ვერ ისარგებლებს ამ მუხლით მინიჭებული დაცვის უფლებით.

32. ამდენად, მყიდველ მეორე მოპასუხეს, რომლის მეუღლეც მეგობრული ურთიერთობით იყო დაკავშირებული გამყიდველ პირველ მოპასუხესთან და ინფორმირებული იყო მისი და მოსარჩელის ქონებრივი მდგომარეობის, მათი ურთიერთობის თაობაზე, გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც ბინასთან დაკავშირებული დავის შესახებ და გონივრული წინდახედულობის გამოჩენის შემთხვევაში მას უნდა გაერკვია ნასყიდობის საგანთან დაკავშირებული უფლებები და ვალდებულებები. შესაბამისად, მეორე მოპასუხე ვერ იქნება მიჩნეული კეთილსინდისიერ შემძენად.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

33. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება პირველმა მოპასუხემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

34. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და მხედველობაში არ მიუღია ის ფაქტი, რომ სადავო ბინა მისი შეძენილი იყო და მოსარჩელის სახელზე ფიქტიურად აღირიცხა. მანამდე მას არც ჰქონია რაიმე პრეტენზია სადავო ქონებაზე, შესაბამისად, არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ მეორე მოპასუხეს უნდა სცოდნოდა ქონების ირგვლივ მიმდინარე დავის შესახებ. კასატორმა სადავო ბინა გაასხვისა იმის გამო, რომ შეექმნა ფინანსური სირთულეები და ნასყიდობის საფასური – 20 000 ლარი მიიღო ნასყიდობის ხელმოწერისთანავე. ამდენად, მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს. მან ბინა შედარებით შეღავათიან ფასად იყიდა იმ პირობით, რომ მოსარჩელე დარჩებოდა ბინაში სანამ მისი საკითხი არ გადაწყდებოდა.

35. მხარემ მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 54-ე, 56-ე, 941-ე, 942-ე, 945-ე მუხლები და უნდა გამოეყენებინა 81-ე, 72-ე, 73-ე, 524-ე-530-ე, 79-ე, 183-ე და 187-ე მუხლები.

36. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა მოცემულ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის ხომ არ დაიდო შეცდომით.

37. მხარემ ჩათვალა, რომ სადავო გარიგებები საცილო გარიგებათა რიგს განეკუთვნებიან, შესაბამისად, სააპელაციო პალატას უნდა ემსჯელა ხანდაზმულობის საკითხზეც, სსკ-ის 79-ე მუხლის თანახმად.

38. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებები შეაფასა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 105-ე მუხლის დარღვევით.

39. მხარის მოსაზრებით, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

40. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივარი შეიტანა მეორე მოპასუხემაც, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:

41. კასატორმა მიუთითა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში იგი წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს. მისთვის ცნობილი არ იყო მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული დავის შესახებ. ბინის შეძენამდე მან დაადგინა, რომ პირველი მოპასუხე იყო უძრავი ნივთის მესაკუთრე.

42. მხარის მოსაზრებით, საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება სააპელაციო პალატის მიერ მითითებული გარემოება, რომ კასატორი პირველი მოპასუხის მეგობრის მეუღლეა. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა ის გარემოება, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ხომ არ შედიოდა მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის ინტერესებში, მიეთვისებინათ მეორე მოპასუხის მიერ გადახდილი თანხა. რაც შეეხება სასამართლოს მითითებას, რომ მეორე მოპასუხეს ნასყიდობის თანხა არ გადაუხდია, საქმეში წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირდა, რომ მყიდველს სადავო თანხა სრულად აქვს გადახდილი.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი (პირველი მოპასუხე) სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

44. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

45. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე დაიბადა 1933 წელს, არის მარტოხელა მოხუცი და ცხოვრობს სადავო ბინაში და იღებს საარსებო შემწეობას. პირველი მოპასუხე არის მოსარჩელის დისშვილი.

46. 2010 წლის 5 მარტს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმდა ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ. ნასყიდობის საგანია მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული ბინა. ნასყიდობის საგნის ღირებულებად განისაზღვრა 10 000 ლარი.

47. 2010 წლის 5 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა ა. ვ.-ის სახელზე.

48. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის განცხადება დაკმაყოფილდა და სარჩელის აღძვრამდე, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო პირველი მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ სადავო უძრავ ქონებას. ამავე დღეს მოპასუხეთა შორის სადავო უძრავ ქონებაზე გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხელშეკრულების ფასი განისაზღვრა 20 000 ლარით და უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მეორე მოპასუხის სახელზე.

49. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე დაავადებულია ასაკობრივი კატარაქტით. ჩატარებული აქვს ოპერაციული მკურნალობა.

50. პირველ მოპასუხეს ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საფასური მოსარჩელისათვის არ გადაუხდია. ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობას აპელანტი უკავშირებს იმ გარემოებას, რომ ბინა რეალურად მისი იყო და მხოლოდ ფორმალურად იყო გაფორმებული მოსარჩელის სახელზე.

51. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრებით მხარეები სადავოდ ხდიან უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილ გარიგებებად მიჩნევას და თვლიან, რომ უძრავი ნივთის გასხვისება შეესაბამებოდა მხარეთა ნებას. სადავო ბინა რეალურად ეკუთვნოდა პირველ მოპასუხეს, ხოლო მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა სადავო ბინის კეთილსინდისიერ შემძენს.

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

53. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

54. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

55. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული დავა ეხება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე გარიგების თვალთმაქცურად ცნობას. აღნიშნულ საკითხზე კი არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის პრაქტიკა.

56. საკასაციო სასამართლომ №ას-863-1174-07 სამოქალაქო საქმეზე 2008 წლის 2 აპრილს მიღებულ განჩინებაში ნათლად განმარტა თვალთმაქცური გარიგების არსი და სამართლებრივი მახასიათებლები.

57. ზემოაღნიშნულ განჩინებაში საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ „საქმეში არსებული მასალებით უნდა დასტურდებოდეს თვალთმაქცური გარიგების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები, რაც, უპირველეს ყოვლისა, გამოიხატება სხვა გარიგების დაფარვის მიზნის არსებობაში. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც მხარეებს სურთ, მიაღწიონ სხვა შედეგს და არა იმ შედეგს, რასაც იძლევა მათ მიერ გარეგნულად გამოხატული ნება. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურებულ იქნეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

58. საკასაციო სასამართლომ 2015 წლის 23 იანვრის №ას-1142-1088-2014 განჩინებაში მიზანშეწონილად მიიჩნია, განემარტა გარიგების თვალთმაქცურად ცნობის სამართლებრივი არსი:

59. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

60. აღნიშნული ნორმის მიხედვით, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ.

61. მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს. ამგვარ ვითარებაში, მხარეთა მტკიცებითი ფორმა, როგორც წესი, ორიენტირებულია მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებაზე და, მეტი დამაჯერებლობისათვის, მათ მიერ დასახელებულ მოწმეთა თანაფარდობაზე. სასამართლო მიიჩნევს, რომ თუ მოსარჩელის არგუმენტაცია გამყარებულია მოწმეთა ჩვენებებით, ამ მტკიცებულებით უნდა დასტურდებოდეს ყველა იმ გარემოების არსებობა, რომელიც თვალთმაქცური გარიგების შემადგენლობას ქმნის, ხოლო დასკვნა იმის შესახებ ჩაითვალოს თუ არა თვალთმაქცურად გარიგება, უნდა გამოიტანოს სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე. ამდენად, მოწმეთა მიერ ხდება არა გარიგების თვალთმაქცურობის დადასტურება ან უარყოფა, არამედ – იმ გარემოებებისა, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ შესაბამისი დასკვნა უნდა გააკეთოს.

62. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.

63. პალატა განმარტავს, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა.

64. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახული მსჯელობა საკასაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასაბუთებას არ ეწინააღმდეგება.

65. დასაბუთებულია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით მხარეებს სურდათ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგის მიღება. მოპასუხეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობა კი მიზნად არ ისახავდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებას.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

67. რაც შეეხება პირველი მოპასუხე კასატორის არგუმენტს, რომ სადავო ხელშეკრულების შეცდომით დადებულად მიჩნევასა და მეორე მოპასუხე კასატორის მითითებას დეიდისა და დისშვილის შეთანხმებაზე, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობით მიეთვისებინათ ბინის საფასურის სახით მის მიერ გადახდილი თანხა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული არგუმენტები საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის წინაპირობა ვერ გახდება, რადგან აღნიშნული სახის პრეტენზია მხარეებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო ინსტანციებში არ წარუდგენიათ. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

68. ამდენად, საკასაციო სასამართლოში ახალ გარემოებებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარდგენა დაუშვებელია.

69. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. გ.–ის მიერ 2016 წლის 24 ნოემბრის №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1000 ლარის 70% – 700 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ვ.-ისა და მ. ბ.-ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ მ. ბ.-ის (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. გ.–ის მიერ 2016 წლის 24 ნოემბრის №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1000 ლარის 70% – 700 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური