საქმე № 330210015731729

საქმე №ას-1115-1072-2016 17 თებერვალი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. და ს. კ.-ეები (მოპასუხე, შეგებებულ სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ვ.-ა (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების გადახდის სანაცვლოდ, მის მესაკუთრედ ცნობა (ძირითად სარჩელში), გარიგების არარსებობის აღიარება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ. ვ.-ამ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. და ს. კ.-ეების (შემდგომში – მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის ავტორები) მიმართ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 27 200 აშშ დოლარის 25%-ის – 6800 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, მის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ზეპირი ხელშეკრულებით შეიძინა მოპასუხეთა მფლობელობის უფლება მოპასუხეთა კუთვნილ 53,67 კვ.მ ფართზე. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 6 ოქტომბრის სასაქონლო-საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო ფართის საბაზრო ღირებულებაა 27 200 აშშ დოლარი.

3. მხარემ მიუთითა, რომ სადავო სადგომის მესაკუთრე მას ფართის ღირებულების 75%-ს არ უნაზღაურებს, შესაბამისად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, თავად გადაიხადოს 25% და გახდეს ფართის მესაკუთრე.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს მოპასუხეთა მამას – ა. კ.-ესა (შემდგომში მამკვიდრებელი) და ძირითად მოსარჩელეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე სადგომის დათმობის შესახებ გარიგების დადების ფაქტის აღიარებაზე უარის თქმა.

5. შეგებებული სარჩელის ავტორებმა მიიჩნიეს, რომ მათ მამკვიდრებელს სადავო ფართი მოსარჩელისათვის არ დაუთმია, არამედ ეს უკანასკნელი ცხოვრობდა სადგომში დამქირავებლის სტატუსით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს დაევალათ, მოსარჩელის მიერ სადავო სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოსარჩელისათვის გადაცემა, შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს მიღებული აქვს დედის სამკვიდრო ქონება.

9. შეგებებული სარჩელის ავტორებს, როგორც ანდერძისმიერ მემკვიდრეებს, მიღებული აქვთ მამის სამკვიდრო ქონება, რომელსაც, თავის მხრივ, 1975 წელს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ქონება მიღებული ჰქონდა მესაკუთრისაგან.

10. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორთა სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია შენობა-ნაგებობის 9/12 ნაწილი, გარდა 63.33 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომისა (მათ შორის, 49,21 კვ.მ საცხოვრებელი და 14,12 კვ.მ დამხმარე ფართი).

11. საქმეში წარმოდგენილი საარქივო მასალების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია მხარეთა მამკვიდრებლებს შორის.

12. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ჯერ კიდევ 1905 წლიდან სადავო ფართს ფლობდა მოსარჩელის ოჯახი. აღნიშნულს ასევე ადასტურებს საარქივო მასალებში წარმოდგენილი მოპასუხეთა მამკვიდრებლის თანხმობა, რომელიც მიუთითებს, რომ მოსარჩელის ბებია ჯერ კიდევ 1905 წლიდან ცხოვრობს აღნიშნულ მისამართზე. შემდგომ სადავო სადგომის ფლობა განაგრძო მოსარჩელის დედამ, რომელსაც ქ.თბილისის კიროვის სახელობის რაიონის აღმასკომის 1961 წლის 28 ივლისის დადგენილების საფუძველზე ნება დაერთო, თავისი საცხოვრებელი ოთახის წინ შემინოს ღია აივანი და მოაწყოს დამოუკიდებელი შესასვლელი.

13. სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა, ასევე რომ მოსარჩელე 1971 წლის 4 მარტიდან რეგისტრირებული იყო სადავო სადგომში. საინფორმაციო ბარათით დგინდება, რომ მოსარჩელის რეგისტრაცია 2014 წლის 20 ივნისიდან გაუქმდა მესაკუთრის განცხადების საფუძველზე.

14. 2014 წლის 8 აგვისტოს სს „თელასის“ მიერ გაცემული ინფორმაციით, მონაცემთა ბაზაში სადავო მისამართზე 1996 წლის პირველადი მონაცემებით აბონენტი რეგისტრირდება მოსარჩელის გვარზე.

15. 2015 წლის 7 აგვისტოს წერილის პასუხად, შპს „ყაზტრანსგაზ თბილისმა“ ერთ-ერთ მოპასუხეს აცნობა, რომ მოსარჩელის გვარზე ბილინგის მონაცემთა ბაზაში რეგისტრირებულია 2012 წლის 26 ივნისიდან და მისი აბონირება კომპანიამ განახორციელა ქ.თბილისის მერიის, კერძოდ, ძველი თბილისის გამგეობის დაკვეთით. ზემოთ მითითებული მტკიცებულებების, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი კომუნალური გადახდის ქვითრების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე აბონენტად იყო რეგისტრირებული სადავო ფართში.

16. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2014 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით, ერთ-ერთი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე, სადავო მისამართიდან რეგისტრაციიდან მოიხსნენ მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები.

17. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მოსარჩელე არ ფლობს სადავო ფართს. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მხარეთა განმარტებით დადგინდა, რომ მოსარჩელე სადავო ფართში ახორციელებს სარემონტო სამუშაოებს. აღნიშნულს ადასტურებს ასევე საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 6 ოქტომბრის დასკვნა, რომლის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ ოთახში მიმდინარეობს სარემონტო სამუშაოები.

18. ამდენად, სადავო ფართში რეგისტრაცია (ჩაწერა), ასევე, აბონენტად რეგისტრაცია და სადავო ფართის ფლობა ერთობლიობაში იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს მოსარგებლეს, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს. მან მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

19. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 6 ოქტომბრის დასკვნის თანახმად, სახლის საცხოვრებელი და დამხმარე ოთახების საერთო ფართი შეადგენს 53,67 კვ.მ-ს. №1 12,27 კვ.მ ჰოლი, 2,05 კვ.მ №2 სანკვანძი, 23,36 კვ.მ №3 ოთახი, 8,85 კვ.მ №4 ოთახი, 7,14 კვ.მ №5 სარდაფი. აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენს 27 200 აშშ დოლარს, რაც გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 47 780 ლარს.

20. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო ფართის დამქირავებელს და არა მოსარგებლეს.

21. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმების გათვალისწინებით, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გავმიჯნოთ აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, ქირავნობის ხელშეკრულება და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. რამდენადაც მითითებული კანონი აწესრიგებს 1997 წლამდე წარმოშობილ ურთიერთობებს, ამ ორი სამართლებრივი ინსტიტუტის გამიჯვნისათვის მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობის ურთიერთობის კვალიფიკაციას. 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამგვარი ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირის და საქართველოს სსრ კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით და პირობებით. იმ დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ მასში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით.

22. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 271-ე მუხლის მიხედვით, ქირავნობის ხელშეკრულების ვადა არ უნდა აღმატებოდა 10 წელს. ამავე კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად კი, ქირავნობის ხელშეკრულება მოქალაქეთა შორის ერთ წელზე მეტი ვადით უნდა დადებულიყო წერილობით. ამდენად, აღნიშნული ურთიერთობა ითვალისწინებდა გარკვეული ვადით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობას. განუსაზღვრელი ვადაც მიუთითებს სადგომით დროებით სარგებლობაზე. განუსაზღვრელი ვადით საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა მესაკუთრეს შეეძლო მოეთხოვა საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით.

23. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით მოწესრიგებულია ისეთი ურთიერთობები, როდესაც მესაკუთრის მიერ ხდებოდა ნივთის დათმობა მოსარგებლის სასარგებლოდ. ერთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების გადაცემისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა, განსახილველი კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნული საფასური შესაძლებელია ყოფილიყო როგორც ერთჯერადი, ასევე ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლეზე „სამუდამოდ“, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან.

24. ამრიგად, ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, როგორიცაა საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად , საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით . განსახილველ შემთხვევაში, ამგვარი ხელშეკრულება შეგებებული სარჩელის ავტორებს (მოპასუხეებს) არ წარუდგენიათ; მათ ვერ შეძლეს იმ გარემოების დადასტურება, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის მოქირავნეს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე მხარის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

25. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის შეფასებით, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული.

26. შეგებებული სარჩელით მხარემ მოითხოვა, არ იქნეს აღიარებული გარიგების ფაქტი საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ უძრავ ნივთზე. მათი მითითებით, მოსარჩელის ოჯახისათვის ფართის დათმობა არ მომხდარა, არც რაიმე გარიგება დადებულა ფართის დათმობის შესახებ, არამედ ისინი სადავო ფართში ცხოვრობდნენ მხოლოდ მდგმურის უფლებით.

27. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) მე-4 მუხლში, რომლის მიხედვითაც, მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

28. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

29. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სსსკ-ში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი, – ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლი ეფუძნება.

30. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორებმა, ქირავნობის ფაქტის დადასტურების მიზნით, მიუთითეს საქმეში წარმოდგენილ გადახდის ქვითრებზე, ხელწერილზე და აღმასკომის გადაწყვეტილებაზე, თუმცა მითითებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, სადავო ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო ფართის დამქირავებელს.

31. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ფართის ოდენობასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენების საფუძველზე, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი არქივის მასალებზე დაყრდნობით გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად დადგინდა, რომ მოსარჩელეს მფლობელობაში აქვს არა მარტო ერთი 20 კვ.მ ოთახი, არამედ მის დედას 1961 წლის 28 ივლისის დადგენილებით ნება დაერთო, თავისი საცხოვრებელი ოთახის წინ ღია აივნის შემინვის თაობაზე და დამოუკიდებელი შესასვლელის მოწყობაზე, რის თაობაზეც თანხმობა მიღებული ჰქონდა მოპასუხეების მამკვიდრებლისაგან, რომელიც წარმოადგენდა ბინის მესაკუთრეს.

32. სააპელაციო საჩივრით სადავოდაა მიჩნეული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 მარტის საოქმო განჩინებაც.

33. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების სსსკ-ის 377–ე მუხლის ფარგლებში შემოწმების შედეგად ჩათვალა, რომ არ არსებობს გადაწყვეტილების წინმსწრები, პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 9 მარტის საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძველი, რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებული განჩინება, ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, დასაბუთებულია, კანონიერია და სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ განჩინების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

34. სააპელაციო პალატამ, უპირველეს ყოვლისა, მიუთითა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის მე-11 მუხლით, ამ კანონის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად გამოცხადდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი

35. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლებაზე, რომელიც წარმოშობილია ქირავნობის საფუძველზე ან საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, 1964 წ., №36, მუხ. 662) გათვალისწინებულ სხვა საფუძველზე. თუ მხარეებმა იურიდიულად ნამდვილი ხელშეკრულებით მოაწესრიგეს ამ კანონით გათვალისწინებული ურთიერთობა, მხარეთა შეთანხმებას ენიჭება უპირატესობა ამ კანონით დადგენილი წესების მიმართ. ამ კანონით გათვალისწინებულ უფლებებზე არ ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ვადები.

36. სააპელაციო პალატამ აღინიშნა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონმა ახლებურად მოაწესრიგა ამ კანონიდან გამომდინარე ურთიერთობები, თუმცა განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს ამ საფუძვლით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. კანონის ძველი რედაქცია ითვალისწინებდა, რომ „თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში, ხოლო მე-6 პუნქტით, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ, დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა (კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი).

37. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით.

38. ამავე ნორმის მეორე პუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა.

39. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით და იგი არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს.

40. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის მე-11 მუხლით, ამ კანონის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად გამოცხადდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი, რომელიც სამართლებრივ საფუძვლად დაედო პირველი ინსტანციის მიერ გადაწყვეტილების მიღებას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან ახალი კანონის რეგულირების ფარგლებშიც, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებშიც, მოსარგებლე უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით, შესაბამისად, საპროცესო ეკონომიისა და სწარფი მართლმსაჯულების პრინციპთა გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად არ ჩათვალა გადაწყვეტილების გაუქმება, ვინაიდან საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.

41. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით გარიგების დადების ფაქტის არ აღიარების შესახებ და ჩათვალა, რომ მას მართებულად ეთქვა უარი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

42. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

43. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელე სადავო ფართის დამქირავებელი იყო და მასზე სააპელაციო სასამართლომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონის მოქმედება აღნიშნული კანონის არასწორად განმარტების გზით უკანონოდ გაავრცელა. გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელე ყოველთვიურად უხდიდა მოპასუხეთა მამკვიდრებლის ოჯახს ქირას, რომელშიც შედიოდა კომუნალური გადასახადებიც. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ აღნიშნულ თანხას იღებდა მისი მეუღლე. სააპელაციო სასამართლომ მითითებული ხარჯთაღრიცხვა მხოლოდ კომუნალური გადასახადების გადახდად არასწორად ჩათვალა. მოსარჩელის ოჯახის მიერ ქირის კეთილსინდისიერად გადახდას ადასტურებს ის ფაქტი, რომ მოპასუხეთა მამკვიდრებელს არ დასჭირვებია მის მიმართ სასამართლო დავის წარმოება, როგორც ეს სხვა დამქირავებლების მიმართ განხორციელდა.

44. ამასთან, კასატორებმა მიუთითეს, რომ მოსარჩელის ოჯახს სადავო ფართში უწყვეტად არ უცხოვრია. 1992 წლიდან ისინი სხვა ადგილას გადავიდნენ საცხოვრებლად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია მისი სადავო მისამართზე რეგისტრაციიდან მოხსნის ფაქტი. ამჟამად სადავო სადგომი ცარიელია და იქ მოსარჩელის კუთვნილი არანაირი ნივთი არ ინახება.

45. მხარის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მოწმეთა ჩვენებები, რადგან ისინი საქმის შედეგით დაინტერესებულ პირებს წარმოადგენენ. ორი მათგანი წარმოადგენდა ერთ-ერთი მოპასუხის მოწინააღმდეგე მხარეს სხვა დავაში.

46. კასატორების მოსაზრებით, მის მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის ქირავნობის გარდა სხვა გარიგების, მით უფრო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით, დადების დასადასტურებლად არ არის საკმარისი მხოლოდ საბინაო წიგნის ჩანაწერი, რასაც კანონი მესაკუთრეს ავალდებულებდა და სს „თელასის“ აბონენტად რეგისტრაცია.

47. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია საცხოვრებელი სადგომის ოდენობაზე, რომელიც მოსარჩელემ არასწორად შეაფასა. 12,27 კვ.მ ჰოლი საერთო საკუთრება და წარმოადგენს მეორე სართულზე ასასვლელ გზას. შესაბამისად, მისი ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადაცემა შეუძლებელია. ამასთან, მოსარჩელის ოჯახი დამქირავებლის უფლებით სარგებლობდა მხოლოდ ძირითად ოთახებზე, ხოლო სარდაფი, როგორც სხვა ოთახები, მათ მფლობელობაში არ ყოფილა.

48. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

49. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

50. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორთა სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია შენობა-ნაგებობის 9/12 ნაწილი, გარდა 63.33 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომისა (მათ შორის, 49,21 კვ.მ საცხოვრებელი და 14,12 კვ.მ დამხმარე ფართი).

51. საქმეში წარმოდგენილი საარქივო მასალების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია მხარეთა მამკვიდრებლებს შორის.

52. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ჯერ კიდევ 1905 წლიდან სადავო ფართს ფლობდა მოსარჩელის ოჯახი. აღნიშნულს ასევე ადასტურებს საარქივო მასალებში წარმოდგენილი მოპასუხეთა მამკვიდრებლის თანხმობა, რომელიც მიუთითებს, რომ მოსარჩელის ბებია ჯერ კიდევ 1905 წლიდან ცხოვრობდა აღნიშნულ მისამართზე. შემდგომ სადავო სადგომის ფლობა განაგრძო მოსარჩელის დედამ, რომელსაც ქ.თბილისის კიროვის სახელობის რაიონის აღმასკომის 1961 წლის 28 ივლისის დადგენილების საფუძველზე ნება დაერთო, თავისი საცხოვრებელი ოთახის წინ შეემინა ღია აივანი და მოაწყო დამოუკიდებელი შესასვლელი.

53. სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა, ასევე, რომ მოსარჩელე 1971 წლის 4 მარტიდან რეგისტრირებული იყო სადავო სადგომში. საინფორმაციო ბარათით დგინდება, რომ მოსარჩელის რეგისტრაცია 2014 წლის 20 ივნისიდან გაუქმდა მესაკუთრის განცხადების საფუძველზე.

54. 2014 წლის 8 აგვისტოს სს „თელასის“ მიერ გაცემული ინფორმაციით, მონაცემთა ბაზაში სადავო მისამართზე 1996 წლის პირველადი მონაცემებით აბონენტი რეგისტრირდება მოსარჩელის გვარზე.

55. 2015 წლის 7 აგვისტოს წერილის პასუხად, შპს „ყაზტრანსგაზ თბილისმა“ ერთ-ერთ მოპასუხეს აცნობა, რომ მოსარჩელის გვარზე ბილინგის მონაცემთა ბაზაში რეგისტრირებულია 2012 წლის 26 ივნისიდან და მისი აბონირება კომპანიამ განახორციელა ქ.თბილისის მერიის, კერძოდ, ძველი თბილისის გამგეობის დაკვეთით. ზემოთ მითითებული მტკიცებულებების, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი კომუნალური გადახდის ქვითრების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე აბონენტად იყო რეგისტრირებული სადავო ფართში.

56. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2014 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით, ერთ-ერთი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე, სადავო მისამართზე რეგისტრაციიდან მოიხსნენ მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები.

57. სააპელაციო პალატამ მხარეთა განმარტებით დაადგინა, რომ მოსარჩელე სადავო ფართში ახორციელებდა სარემონტო სამუშაოებს. აღნიშნულს ადასტურებს ასევე საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 6 ოქტომბრის დასკვნა, რომლის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ ოთახში მიმდინარეობს სარემონტო სამუშაოები.

58. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 6 ოქტომბრის დასკვნის თანახმად, სახლის საცხოვრებელი და დამხმარე ოთახების საერთო ფართი შეადგენს 53,67 კვ.მ-ს. №1 12,27 კვ.მ ჰოლი, 2,05 კვ.მ №2 სანკვანძი, 23,36 კვ.მ №3 ოთახი, 8,85 კვ.მ №4 ოთახი, 7,14 კვ.მ №5 სარდაფი. აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენს 27 200 აშშ დოლარს, რაც გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 47 780 ლარს.

59. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მოპასუხეებმა მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს „საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. ამავდროულად, მხარემ სადავოდ გახადა სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო ფართის განაწილების საკითხი და მიუთითა, რომ ფართის ნაწილი მოსარჩელის ოჯახის სარგებლობაში არანაირი ფორმით არ იმყოფებოდა.

60. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

61. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

62. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

63. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, რომლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირებულია 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო.

64. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც.

65. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული პრაქტიკა სრულადაა გაზიარებული სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებით, რომლითაც დადგინდა, რომ სადავო ფართში რეგისტრაცია (ჩაწერა), ასევე, აბონენტად რეგისტრაცია და სადავო ფართის ფლობა ერთობლიობაში იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს მოსარგებლეს, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს. მან მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

66. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია მის მიერ მითითებული იმ არგუმენტის მიმართაც, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია საცხოვრებელი სადგომის ოდენობაზე. საქმის მასალებიდან დგინდება, რომ სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა არა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, არამედ არქივის მასალებითაც და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები სადავო ფართის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით.

67. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. და ს. კ.-ეების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური