საქმე №ას-504-481-2016 30 სექტემბერი, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ა. და ე. მ-ები (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. მ-ია (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 აპრილის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის/შეგებებული მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის/შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. დ. მ-იამ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. და ე. მ-ების (შემდგომში _ მოპასუხეები, შეგებებული მოსარჩელეები, აპელანტები ან კასატორები) მიმართ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის _ 4 700 აშშ დოლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრების მოთხოვნით.

1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2013 წლის 10 ნოემბერს მოსარჩელეს კუთვნილი „MERCEDES BENZ-ის“ მარკის ავტომანქანით (სახელმწიფო #...) ქ.ქუთაისში, ირ.ა-ის გამზირზე მოძრაობისას, შემხვედრი მიმართულებიდან მოძრავი „OPEL ASTRA G-ს“ მარკის (სახელმწიფო #...) ავტომანქანა შეეჯახა, რომელსაც მართავდა ა. მ-ი. ადგილზე გამოცხადებულმა საპატრულო პოლიციამ მოსარჩელე მიიჩნია საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის გამომწვევად. საჯარიმო ქვითარი შეუდგინეს მოპასუხე მძღოლსაც, რადგან ის ნასვამი მართავდა ავტომობილს და არ ჰქონდა მართვის უფლება. მოსარჩელემ, დოკუმენტაციის გაფორმებისთანავე, სადავოდ გახადა დარღვევის მის მიერ გამოწვევის ფაქტი, რის გამოც მიმართა საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის მთავარ სამმართველოს, მაგრამ განცხადება არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. დადგენილებით დადასტურდა, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო მოსარჩელის მიერ „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 27.1 მუხლის მოთხოვნების, ასევე, მოპასუხე მძღოლის მიერ, ამავე კანონის 29.1 მუხლის მოთხოვნების უგულვებელყოფის შედეგად, შესაბამისად, „OPEL ASTRA G-ს“ მარკის ავტომანქანის მძღოლი მიჩნეულ უნდა ყოფილიყო საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის გამომწვევად, თუმცა, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 38-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე მძღოლის მიმართ ვერ იქნებოდა გატარებული შესაბამისი ადმინისტრაციული ღონისძიება, ვინაიდან, გასული იყო ამ მუხლით განსაზღვრული ადმინისტრაციული სახდელის დადების ორთვიანი ვადა.

1.2. მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვეს ამავე ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის _ 4 330 ლარის ძირითადი მოსარჩელისათვის დაკისრება.

1.2.1. შეგებებული სარჩელი დასაბუთებულია შემდეგნაირად: შემთხვევის დღეს შეგებებული მოსარჩელეები იმყოფებოდნენ ქ.ქუთაისში, ახლობელთან „ძეობაზე“, როდესაც ე. მ-ს მისმა შვილმა - ა. მ-მა ავტომანქანიდან სიგარეტის ამოღების მიზნით სთხოვა გასაღები. დაბრუნების შემდეგ შვილისაგან ავტომანქანის გასაღების დაბრუნება არ მოუთხოვია, ამასთან, არ შეუმჩნევია როდის გავიდა გარეთ მისი შვილი. სატელეფონო საუბრის შედეგად მისთვის ცნობილი გახდა, რომ შეგებებულ სარჩელზე მოპასუხეს გზა გადაუკეტავს ა.მ-ისათვის, რასაც შედეგად ავტოსაგზაო შემთხვევა მოჰყვა და დაზიანდა შეგებებული მოსარჩელეების კუთვნილი „OPEL ASTRA G-ს“ მარკის ავტომანქანა. საპატრულო პოლიციამ ე.მ-ი დააჯარიმა ავტომანქანის ნასვამი პირისათვის გადაცემის გამო და შეგებებული მოსარჩელეების ბრალეულობა მხოლოდ ნასვამი მდგომარეობა და ავტომანქანის ნასვამი პირისათვის გადაცემაში გამოიხატება. საპატრულო პოლიციის დადგენილებაში მისი შვილი სამართალდამრღვევად არ არის აღიარებული, ამასთან, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 9 ივნისის დადგენილებით, დადასტურდა ძირითადი მოსარჩელის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი, რითაც „OPEL ASTRA G-ს“ მარკის ავტომანქანას შეუქმნა დაბრკოლება.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით მოპასუხეებმა თავდაპირველი სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებულ დადგენილებაზე, რომლითაც ძირითადი მოსარჩელის ბრალეულობაა დადასტურებული, შესაბამისად, მიიჩნიეს, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი;

2.2. ძირითადმა მოსარჩელემ ასევე არ ცნო შეგებებული სარჩელი იმ დასაბუთებით, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის, მოპასუხე ა.მ-ის ქმედებით დაზიანდა ძირითადი მოსარჩელის ავტომობილი, რაც გამორიცხავს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 4 700 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა, ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შეგებებულმა მოსარჩელეებმა, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო, შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება და ამ კანონისმიერი ვალდებულების ფარგლებში კასატორთათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების მართლზომიერება, რამდენადაც ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნით, ძირითადი სარჩელის მოპასუხეების ქმედებას შედეგად მოჰყვა სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევა, რაც ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილების, ხოლო შეგებებული მოსარჩელეების მოთხოვნაზე უარის თქმის წინაპირობას წარმოადგენდა.

1.2. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, როგორც ბრალეულობის განსაზღვრის, ისე _ პასუხისმგებლობის მათთვის დაკისრების ნაწილში და პრეტენზიას გამოთქვამენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასწორი შეფასების, ასევე, მატერიალური სამართლის ნორმების არასწორი გამოყენება-განმარტების თვალსაზრისით (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები).

1.3. საკასაციო პრეტენზიათა დასაშვებობა-დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.3.1. 2013 წლის 10 ნოემბერს, ქ.ქუთაისში, ი. ა-ის ქუჩისა და ბ-ის ქუჩის გადამკვეთ გზაჯვარედინზე მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, სადაც ერთმანეთს შეეჯახა ირ.ა-ის ქუჩაზე პარლამენტის მიმართულებით მოძრავი ა.მ-ის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილი და მის გადამკვეთად ირ.ა-ის ქუჩის მხრიდან ბ-ის ქუჩის მიმართულებით მოძრავი ავტომობილი, რომელსაც მძღოლი დ. მ-ია მართავდა;

1.3.2. ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში მონაწილე ავტომობილი _ MERCEDES BENZ-ი (სახელმწიფო #...) 2013 წლის 15 ივლისიდან 2014 წლის 20 თებერვლამდე რეგისტრირებული იყო დ. მ-იას სახელზე, ხოლო შემხვედრი ავტომობილი _ OPEL ASTRA G (სახელმწიფო #...), 2013 წლის 10 ნოემბრისათვის ირიცხებოდა გ. გ-ის სახელზე, თუმცა, ავტოსაგზაო შემთხვევის დღისათვის, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ნივთი შეძენილი ჰქონდათ ე. და ა. მ-ებს;

1.3.3. ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო მოსარჩელის მიმართ შედგა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი, რომლის თანახმადაც, დ.მ-იამ დაარღვია მოძრაობის დაწყებისა და გზაჯვარედინის გავლის წესები, რასაც მოჰყვა შეჯახება. იგი ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის და დაჯარიმდა 250 ლარით. მოსარჩელემ ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი ჯერ ადმინისტრაციული საჩივრით, ხოლო შემდგომ, მიღებულ გადაწყვეტილებასთან ერთად _ სასამართლოში გაასაჩივრა;

1.3.4. როგორც ადმინისტრაციული წარმოების, ისე _ ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისას მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, ხოლო საჯარიმო ქვითარი მიჩნეულ იქნა კანონიერად, თუმცა, ადმინისტრაციული წარმოების/სამართალწარმოების შედეგად დადგენილია მოპასუხე მძღოლის მიერ კანონის მოთხოვნათა დარღვევის ფაქტიც, კერძოდ, იგი სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა ალკოჰოლური სიმთვრალის მდგომარეობაში, როდესაც პირს არ აქვს მართვის უფლება, რის გამოც, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, შედგა #... ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი;

1.3.5. OPEL ASTRA G-ს მძროლის მოქმედება არ შეესაბამებოდა „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29.1. მუხლის მოთხოვნებს, რომლის დაცვის შემთხვევაში, მას ტექნიკური თვალსაზრისით შეეძლო მომხდარი საგზაოსატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება, თუკი იგი დასაშვები სიჩქარით _ 50 კმ/სთ-ით იმოძრავებდა. OPEL ASTRA G-ს მძღოლის ქმედებაში, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენის ნიშნების არსებობის მიუხედავად, ადმინისტრაციული რეაგირება არ განხორციელებულა რადგანაც გასული იყო ამავე კოდექსის 38-ე მუხლით განსაზღვრული ადმინისტრაციული სახდელის დადების ორთვიანი ვადა.

1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

1.5. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორთა პოზიციას იმის თაობაზე, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს, კერძოდ, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 9 ივნისის დადგენილებას და მცდარად განსაზღვრა, რომ სატრანსპორტო შემთხვევა მხოლოდ ა. მ-ის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგს წარმოადგენდა, თუმცა ამ საკითხის ძირეულ გამოკვლევამდე, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება წინამდებარე დავის გადაწყვეტის დამფუძნებელ ნორმებზე და ამ ნორმებით რეგულირებულ დელიქტური ვალდებულების თავისებურებებსა და ვალდებული პირის განსაზღვრის საკითხზე გაამახვილოს:

1.5.1. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, დავის საგანს ავტოსატრანსპორტო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს და სახეზე გვყავს რამდენიმე სამართალდამრღვევი, ასევე, დელიქტური ვალდებულების ზოგადი შემთხვევისაგან განსხვავებულია სამართალდარღვევის საგანიც _ ავტოსატრანსპორტო საშუალება, რომელიც წარმოადგენს მომეტებული საფრთხის წყაროს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთ საფუძველს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს, რომლისაგან ნაწარმოები პასუხისმგებლობის გენერალური დათქმაც მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლში. ნორმის თანახმად, პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია შემდეგი ელემენტების კუმულატიური ერთობა: პირის ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედება; ზიანი; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. შეიძლება ითქვას, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე _ არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი). უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც _ ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ პირს, რომელიც მართავდა სატრანსპორტო საშუალებას, არ გააჩნდა მისი ფლობის უფლება (მაგალითად, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს არ გადაუცია მოსარგებლისათვის იგი, ანდა გადაცემული ტრანსპორტი მოსარგებლემ გამოიყენა მფლობელის ნების საწინააღმდეგოდ). ამასთან, მფლობელი ვალდებულია, აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო (მაგალითად, სატრანსპორტო საშუალების კარები დატოვა ღიად, გასაღები დატოვა მასში). აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მან ვერ უზრუნველყო მის მფლობელობაში არსებული სატრანსპორტო საშუალების სათანადოდ დაცვა, რაც გახდა სხვა პირთა მიერ სატრანსპორტო საშუალების დაუფლების საფუძველი. სხვა შემთხვევაა, როდესაც მფლობელის ნების საფუძველზეა მოსარგებლისათვის გადაცემული სატრანსპორტო საშუალება (იხ. სუსგ №ას-39-38-10, 15 ივლისი, 2010 წელი).

1.5.2. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არაა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს MERCEDES BENZ-ის იურიდიულ მფლობელს (მესაკუთრე), ხოლო შეგებებული მოსარჩელეები _ OPEL ASTRA G-ს თანამფლობელებს (თანამესაკუთრეები), რომელთაგან ერთ-ერთი პირდაპირი თანამფლობელი (მპყრობელი) ამავდროულად სამართალდარღვევაში ბრალეული პირიცაა. ეს გარემოებები მოწმობს იმას, რომ როგორც ძირითადი, ისე _ შეგებებული სარჩელის შემთხვევაში დაცულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე და 85-ე მუხლების მოთხოვნები. უფრო მეტიც, ის ფაქტი, რომ შეგებებული მოსარჩელეები მომეტებული საფრთხის წყაროს თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ, რომელთაგან ერთ-ერთი დელიქტურ ვალდებულებაში ბრალეული პირია, მეტყველებს იმაზე, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში, ისინი სოლიდარულ მოვალეებად, ხოლო, შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობის დადასტურების შემთხვევაში _ სოლიდარულ კრედიტორებად განიხილებიან (სკ-ის 455-ე, 456-ე და 998-ე მუხლები).

1.5.3. წინამდებარე დავის ფარგლებში შესაფასებელი საკითხის (სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრება) თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ მოდავე მხარეები წარმოადგენენ მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეებს, რომელთა სატრანსპორტო საშუალებების ექსპლუატაციას შედეგად მოჰყვა თავად ამ ავტომობილების დაზიანება. მომხდარი შემთხვევის გამო კი, როგორც ერთი, ისე _ მეორე ავტომობილის მფლობელი მოითხოვს ზიანის ანაზღაურებას, შესაბამისად, სასამართლოს უმთავრესი ამოცანა იმ გონივრული კრიტერიუმის განსაზღვრაა, რაც დაგვეხმარება ნორმის სუბიექტების პასუხისმგებლობისა და დაცულ სიკეთეთა შორის ბალანსის დადგენაში, ანუ საკითხის გადაწყვეტისათვის სასამართლომ მოთხოვნის თანაბარი უფლების მქონე სუბიექტების შეპირისპირებული ინტერესებიდან უნდა განსაზღვროს უკეთესი უფლების მქონე სუბიექტი, ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტი, რომ შედავებულია კასატორთათვის პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების საფუძველიანობა. პალატა კვლავ მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას დელიქტური ვალდებულების ზოგადი და კერძო შემთხვევის მარეგულირებელი ნორმების ურთიერთმიმართების თაობაზე, რომლის თანახმადაც დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ერთობლივად წაუყენოს როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, რომელიც ზიანის მიმყენებელია 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადების საფუძველზე, ისე _ სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებლეს, რომელიც ბრალეულად მოქმედებდა და ზიანის მიმყენებელია 992-ე მუხლის საფუძველზე (იხ. სუსგ №ას-254-239-2010, 20 ივლისი, 2010წ; №ას-39-38-10, 15 ივლისი, 2010 წელი). თავის მხრივ, დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლი ადგენს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმადაც, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. თუკი მივუბრუნდებით მოთხოვნის თანაბარი უფლების მქონე სუბიექტთა შორის უკეთესი უფლების მქონე პირის განსაზღვრას, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს დაზარალებულის ბრალიც. დელიქტური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმები _ სამოქალაქო კოდექსი 992-1008-ე მუხლები არ ითვალისწინებენ შემხვედრი ბრალის საკითხს, ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 326-ე მუხლის თანახმად, წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი (იხ. სუსგ-ებები: №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი; №ას-81-71-2011, 18 აპრილი, 2011 წელი; №ას-95-90-2013, 14 ივნისი, 2013 წელი).

1.5.4. განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, პალატა კასატორთა პოზიციაზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომელიც ქვემდგომი სასამართლოს მხრიდან საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასწორ შეფასებას შეეხება (იხ. სამოტივაციო ნაწილის 1.5. პუნქტი) და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ, მიუხედავად ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებული დადგენილების არაპრეიუდიციული ხასიათისა, საპროცესო წესების დარღვევით გამოიკვლია იგი, რის შედეგადაც არასწორად დაადგინა მხოლოდ ა. მ-ის ბრალეულობა სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში. საკასაციო პალატა შეჩერდება მტკიცებულებების შეფასების საპროცესო სტანდარტზე და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების ძალით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, მათ აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. კანონის მოხმობილი დანაწესიდან გამომდინარე, უნდა აღინიშნოს, რომ მტკიცებულებათა კვლევის ეტაპზე სასამართლოს უპირველესი ვალი მტკიცებულებათა იურიდიული ძალის, მათი სანდოობის განსაზღვრა, ღირებულებითი ძალის დადგენაა, რომელიც მათი შინაარსობრივი კვლევის შედეგად უნდა განხორციელდეს. სწორედ ამ კრიტერიუმით გამორჩეული თანაბარი ძალის მქონე მტკიცებულებების ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში შეფასებით ექმნება საქმის განმხილველ სასამართლოს შინაგანი რწმენა მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ (სსსკ-ის 105.3 მუხლი).

1.5.5. გასაჩივრებულ განჩინებაში, ერთი მხრივ, აღინიშნა, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე მიღებული დადგენილების რევიზია არ ხორციელდებოდა, თუმცა, მეორე მხრივ, სასამართლო აქტით დადგენილი გარემოებების საპირისპიროდ, პალატა დაეყრდნო ექსპერტთა დასკვნებს (რომლებსაც, თავის მხრივ, ეს დადგენილება ემყარება) და ძირითადი მოსარჩელე მიიჩნია არაბრალეულად სამართალდარღვევის ჩადენაში.

1.5.6. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულოობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. მიუხედავად სამართალწარმოების სახისა, ქვეყნის სახელით სასამართლოს მიერ მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, შესაბამისი იურიდიული შედეგის მატარებელია და სამოქალაქო სამართლის მიზნებისათვის იგი უნდა შეფასდეს საპროცესო წესების განუხრელი დაცვით. პალატა იზიარებს იმ მოსაზრებას, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 9 ივნისის დადგენილებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლით პირდაპირ დადგენილი პრეიუდიციული ძალა არ გააჩნია, თუმცა, მისი ღირებულებითი მნიშვნელობა არ შეიძლება უგულვებელყოფილ იქნას ამავე კოდექსის 266-ე მუხლის კონტექსტში, რომლის თანახმადაც, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. კანონის მოხმობილი დანაწესი ემსახურება სასამართლოს აქტის მუდმივ ხასიათს და ხელს უწყობს საზოგადოებაში სტაბილური მართლმსაჯულების განხორციელებას.

1.5.7. შინაგანი რწმენის განმტკიცების მიზნით, პალატა მხედველობაში იღებს იმ ფაქტსაც, რომ თავდაპირველი სარჩელით მოთხოვნილია დავის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით დადგენილი წესით განხილვა, რა დროსაც ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილით ზიანის მიყენების ფაქტი სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს, არამედ, უდავოდ მიიჩნევა ამავე ნორმით დადგენილი მტკიცებულების წარდგენის შემთხვევაში (კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი). აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ სამართალწარმოების არც ერთ მხარეს ზიანის ფაქტის შედავება არ შეუძლია (რომელიც, თავის მხრივ, მოიცავს ბრალის, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის ელემენტებს), რაც ამ თვალსაზრისით ძირითადი მოსარჩელის პოზიციის უსაფუძვლობაზე მიუთითებს, რამდენადაც, მან წარადგინა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის თაობაზე, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, ისე _ სასამართლოს დადგენილება, სადაც თავადაც სამართალდამრღვევადაა მიჩნეული, თუმცა, სადავოდ ხდის საკუთარ ბრალეულობას მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომაში. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, ქვემდგომმა სასამართლოებმა დავა არა გამარტივებული, არამედ, საერთო სასარჩელო წესით განიხილეს, თუმცა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში ამ საკითხს პალატა არ შეაფასებს, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი ამ კუთხით არ შეიცავს პრეტენზიას.

1.5.8. მხარეთა პასუხისმგებლობის განსაზღვრის თვალსაზრისით სასამართლო მხედველობაში იღებს საქმეში წარმოდგენილ შემდეგ მტკიცებულებებს: ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 9 ივნისის დადგენილებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის მთავარი სამმართველოს 2014 წლის 4 ივნისის დადგენილება, საპატრულო პოლიციის 2014 წლის 19 აგვისტოს დადგენილება და 2013 წლის 10 ნოემბერს დ. მ-იას მიმართ შედგენილი #... ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი; სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 26 ნოემბრისა და 2015 წლის 6 აპრილის, ასევე, შსს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს იმერეთის საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 2014 წლის 3 ივლისის საექსპერტო დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ ხსენებული მტკიცებულებები 2013 წლის 10 ნოემბერს, ქ.ქუთაისში, ი. ა-ის ქუჩისა და ბ-ის ქუჩის გადამკვეთ გზაჯვარედინზე მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში როგორც დ.მ-იას, ისე _ ა.მ-ის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენას ადასტურებენ, ხოლო წინამდებარე განჩინების 1.5.1. და 1.5.3. პუნქტებში ასახული სამართლებრივი დასაბუთების გათვალისწინებით, პალატა დადასტურებულად თვლის, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დადგომა ძირითადი მოსარჩელის მხრიდან წინდახედულობის ნორმის დარღვევითაა განპირობებული _ დ.მ-ია ახორციელებდა მოხვევის მანევრს, რა დროსაც იგი ვალდებული იყო დარწმუნებულიყო მანევრის უსაფრთხოებაში (მარტივი გაუფრთხილებლობა). სწორედ ამ მანევრმა აიძულა ა.მ-ი, შეეცვალა მოძრაობის სიჩქარე, თუმცა, საგზაო შემთხვევის თავიდან აცილება ვერ მოახერხა. ეს უკანასკნელი სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა, როგორც ალკოჰოლური სიმთვრალის მდგომარეობაში, ისე _ გადაჭარბებული სიჩქარით, ამასთან, მას არ ჰქონდა მართვის უფლება (სკ-ის 992-ე მუხლი). ამ გარემოებათა არარსებობის პირობებში კი, მძღოლს შეეძლო ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება. რაც შეეხება ე. მ-ისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებს, იგი შეგებებულ სარჩელში თავადვე აღიარებს, თუ რაში გამოიხატა მისი ბრალეულობა, კერძოდ, მან თანასაკუთრებაში არსებული სატრანსპორტო საშუალება გადასცა ნასვამ მდგომარეობაში მყოფ შვილს (სკ-ის 999.4 მუხლი (უხეში გაუფრთხილებლობა)). მითითებული გარემოებების სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლთან სუბსუმირების შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს მართებულად დაეკისრათ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სოლიდარულად (სკ-ის 998.1 მუხლი) ზიანის დადგომაში მათი ბრალის ხარისხის გათვალისწინებით, რომლის ოდენობაც 4 700 აშშ დოლარითაა განსაზღვრული ქვემდგომი სასამართლოების მიერ და ამ გარემოების თაობაზე საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს.

1.6. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორთა არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ სასამართლოს უნდა ემსჯელა გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებაზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ:

1.6.1. 2015 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით დ. მ-იას განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ე.მ-ს აეკრძალა კუთვნილი უძრავი ქონების გასხვისება;

1.6.2. ეს განჩინება დადგენილი წესით არ გასაჩივრებულა;

1.6.3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააკმაყოფილა დ.მ-იას სარჩელი, ხოლო სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დატოვა ძალაში.

1.6.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹ მუხლი განსაზღვრავს საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას უკვე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების ბედს და დადგენილია, რომ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით. მოცემულ შემთხვევაში, დაკმაყოფილდა რა დ.მ-იას სარჩელი, არ არსებობდა ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებაზე დამატებითი მსჯელობის წინაპირობა.

1.7. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. მითითებული ნორმისა და წინამდებარე განჩინების დასაბუთების გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული შედავება რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები).

2. სასამართლო ხარჯები:

ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით ა. და ე. მ-ების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. და ე. მ-ების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე