№ას-938-888-2015 27 მაისი, 2016 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) – დ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე) – მ. გ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ფასის გადახდა, ზიანის ანაზღაურება (სარჩელში), საწარმოს წილის მესაკუთრედ ცნობა, თანხის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2010 წლის 30 აპრილს, ერთის მხრივ, თ. მ-ს (შემდეგში გამსესხებელს ან იპოთეკარს) და, მეორეს მხრივ, ზ. გ-ას (შემდეგში პირველ მსესხებელს), ნ. ვ-ეს (შემდეგში მეორე მსესხებელს), დ. გ-ეს (შემდეგში: მესამე მსესხებელს, მოსარჩელეს, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს ან კასატორს), მ. გ-ასა (შემდეგში: მეოთხე მსესხებელს, მოპასუხეს ან შეგებებული სარჩელის მოსარჩელესა) და შპს „რ-ს“ (შემდეგში იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს ან საწარმოს) შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, გამსესხებელმა მსესხებლებს ასესხა 438 900 აშშ დოლარი.

2. მსესხებლებს, გამსესხებლისათვის, სესხი უნდა დებრუნებინათ თანაბარწილად შემდეგი გრაფიკით:

- 28 900 აშშ დოლარი - 2010 წლის პირველ მაისამდე;

- 25 000 აშშ დოლარი - 2010 წლის პირველ ივლისამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2010 წლის პირველ ოქტომბრამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2011 წლის პირველ იანვრამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2011 წლის პირველ აპრილამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2011 წლის პირველ ივლისამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2011 წლის პირველ ოქტომბრამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2012 წლის პირველ იანვრამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2012 წლის პირველ აპრილამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2012 წლის პირველ ივლისამდე;

- 40 000 აშშ დოლარი - 2012 წლის პირველ ოქტომბრამდე;

- 25 000 აშშ დოლარი - 2013 წლის პირველ იანვრამდე.

3. ზემოხსენებული სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონება.

4. გამსესხებელს სესხი სრულად დაუბრუნა მეოთხე მსესხებელმა, შესაბამისად, მან შეასრულა როგორც თავისი, ასევე, სხვა მსესხებლების (მათ შორის, მესამე მსესხებლის) ვალდებულება გამსესხებლის წინაშე.

5. 2011 წლის 26 სექტემბერს, ერთის მხრივ, მოსარჩელესა და, მეორეს მხრივ, მოპასუხეს შორის დაიდო სამეწარმეო საზოგადოების კაპიტალში წილის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელემ 95 400 აშშ დოლარად გაყიდა მისი კუთვნილი 20% წილი საწარმოში.

6. მყიდველს, გამყიდველისათვის, წილის ღირებულება უნდა გადაეხადა შემდეგი გრაფიკით:

- 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი - 2011 წლის 15 ოქტომბერს ;

- 31 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი - 2011 წლის 15 დეკემბერს;

- 27 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი - 2012 წლის 15 თებერვალს;

- 27 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი - 2012 წლის 15 აპრილს.

7. ამავე ხელშეკრულების თანახმად, თუკი მყიდველი დაარღვევდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის გადახდის გრაფიკს, გამყიდველი უფლებამოსილი იყო, მყიდველისაგან მოეთხოვა პირგასამტეხლოს გადახდა - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0.1%.

8. ხელშეკრულების მიხედვით, წილზე საკუთრების უფლება მყიდველზე გადავიდოდა ნასყიდობის საფასურის გადახდის, მხარეებს შორის ურთიერთვალდებულების შესრულების შესახებ ნოტარიუსის მიერ გაცემული განცხადებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ.

9. მყიდველმა გამყიდველს გადაუხადა 25 000 აშშ დოლარი. გარდა ამისა, 16.08.2012 წლის შეთანხმების შესაბამისად, მყიდველმა მესამე პირს გადაუხადა 12 000 ლარი გამყიდველის ვალდებულების ანგარიშში.

10. გამყიდველი დღესაც ირიცხება საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ სამეწარმეო რეესტრში.

11. მყიდველის დავალიანება გამყიდველის მიმართ შეადგენს 63 342 აშშ დოლარს.

12. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

- მოპასუხისათვის ნასყიდობის დარჩენილი საფასურის - 70 400 აშშ დოლარის დაკისრება;

- პირგასამტეხლოს - 29 587 აშშ დოლარის დაკისრება;

- პირგასამტეხლოს - 70 400 აშშ დოლარის 0.1%-ის დაკისრება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2013 წლის 1 აგვისტოდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

13. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან მან სრულად შეასრულა 26.09.2011 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება.

14. იმავდროულად, მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

- საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ ცნობა;

- შეგებებული სარჩელის მოპასუხისათვის 109 725 აშშ დოლარის დაკისრება.

15. შეგებებულმა მოსარჩელემ განმარტა, რომ მან, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს, სრულად გადაუხადა 26.09.2011 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საწარმოს 20% წილის საფასური. აღნიშნულის მიუხედავად, მოპასუხე უარს აცხადებდა წილზე საკუთრების უფლების გადაცემაზე. გარდა ამისა, შეგებებულმა მოსარჩელემ პირადად შეასრულა 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, კერძოდ, სესხი დაუბრუნა გამსესხებელს. შეგებებულმა მოსარჩელემ მოპასუხეს მოსთხოვა გამსესხებლისათვის დაბრუნებული სესხის თანხიდან მისი წილის გადახდა, რაზეც უარი მიიღო.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით:

- სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 63 342 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა;

- მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა პირგასამტეხლოს - 10 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა;

- მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა პირგასამტეხლოს - 63 342 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის 0.05%-ის გადახდა, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2013 წლის 1 აგვისტოდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

- შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 109 725 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

- შეგებებული სარჩელი საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

17. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

18. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება 26.09.2011 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულების თაობაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების ფაქტი. ამასთან, სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოხსენებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანება შეადგენდა არა 70 400, არამედ 63 342 აშშ დოლარს, ვინაიდან, საქმის განხილვის დროს უდავოდ დადგინდა, რომ 16.08.2012 წლის შეთანხმების შესაბამისად, მყიდველმა მესამე პირს გადაუხადა 12 000 ლარი (7 058 აშშ დოლარი) გამყიდველის ვალდებულების ანგარიშში. ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 316-ე, 317-ე და 361.2 მუხლებზე.

19. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ნაწილში სარჩელზე მსჯელობისას, სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 417-ე, 418-ე და 420-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს მოცულობა უნდა შემცირებულიყო, კერძოდ, 29 587 აშშ დოლარი 10 000 აშშ დოლარამდე, ხოლო გადაწყეტილების აღსრულებამდე მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა - 0.1%-დან 0.05%-მდე.

20. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 188-ე მუხლზე და უსაფუძვლოდ მიიჩნია შეგებებული სარჩელის პირველი მოთხოვნა (საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე), ვინაიდან მოპასუხეს სრულად არ ჰქონდა გადახდილი 26.09.2011 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ფასი.

21. სასამართლოს მოსაზრებით, სსკ-ის 986-ე მუხლის საფუძველზე, დასაბუთებული იყო შეგებებული სარჩელის მეორე მოთხოვნა, ვინაიდან შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ გაისტუმრა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შეგებებული სარჩელის მოპასუხის ვალი - 109 725 აშშ დოლარი.

22. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

23. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი და დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი.

24. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა სარჩელი და არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი.

25. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილებით:

- სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

- სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა ძირითადი თანხის - 63 342 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარისა და პირგასამტეხლოს - 46 383 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, მთლიანობაში 109 725 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, გადახდა;

- შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 109 725 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

- შეწყდა მოსარჩელისა და მოპასუხის ურთიერთვალდებულებები წინამდებარე გადაწყვეტილებით დადგენილი მოსარჩელისა და მოპასუხის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის გზით;

- შეგებებული სარჩელის მოპასუხე ცნობილ იქნა მოსარჩელის კუთვნილი საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ.

26. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მისთვის დაკისრებული ძირითადი თანხა - 63 342 აშშ დოლარი. მან მოითხოვა მხოლოდ პირგასამტეხლოს შემცირება და ურთიერთმოთხოვნების გაქვითვა, კერძოდ, 109 725 აშშ დოლარისა და 63 342 აშშ დოლარის გაქვითვა, გაქვითვის შედეგად დარჩენილი 46 383 აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის დაკისრება და საწარმოს 20% წილის მესაკუთრედ მოპასუხის ცნობა. თავის მხრივ, მოსარჩელემ მოითხოვა შემცირებული პირგასამტეხლოს გაზრდა.

27. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიას პირგასამტეხლოს დაუსაბუთებლად შემცირების თაობაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელისა და მოპასუხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალი არ იყო, მოპასუხე ვერ ასახელებდა გარემოებებს, რომლებიც სასამართლოს დაარწმუნებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შეუსაბამობაში, ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ე.წ. „სუსტი მხარე“, რომელიც ხელშეკრულების ხელმოწერისას ვერ აცნობიერებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს ოდენობას.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2013 წლის პირველ აგვისტომდე დარიცხული პირგასამტეხლო - 29 587 აშშ დოლარი შემცირებას არ ექვემდებარებოდა, ხოლო, 2013 წლის პირველი აგვისტოს შემდეგ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პირგასამტეხლოს სრულად დარიცხვას, შესაძლებელია, კრედიტორის გამდიდრება გამოეწვია, რაც პირგასამტეხლოს მიზანსა და დანიშნულებას ეწინააღმდეგებოდა, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, 2013 წლის პირველი აგვისტოდან 2014 წლის 6 აგვისტომდე მოპასუხეს პირგასამტეხლოს სახით სულ უნდა დაჰკისრებოდა 16 796 აშშ დოლარი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დასაკისრებელი თანხა მთლიანობაში შეადგენდა 109 725 აშშ დოლარს, ანუ ზუსტად იმდენს, რამდენის მოთხოვნის უფლებაც, თავის მხრივ, გააჩნდა, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ ამ უკანასკნელის ვალის გასტუმრების გამო.

29. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 442-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, უნდა შეწყვეტილიყო მოსარჩელისა და მოპასუხის ურთიერთვალდებულებები წინამდებარე გადაწყვეტილებით დადგენილი მოსარჩელისა და მოპასუხის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის გზით.

30. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა ვალდებულების შეწყვეტის ერთ-ერთი გავრცელებული საშუალებაა, რომელსაც, როგორც მატერიალურ -სამართლებრივი, ასევე საპროცესო - სამართლებრივი დატვირთვა გააჩნია. ორივე შემთხვევაში, აუცილებელია ნების გამოვლენა. აღსანიშნავია, რომ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა, ურთიერთგასაქვით მოთხოვნათა პირობებში, ავტომატურად არ ხდება. ამისათვის აუცილებელია ნების გამოვლენა, რაც, თავის მხრივ, მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ცალმხრივი გარიგების ტოლფასია. აღნიშნული ნება, საპროცესო-სამართლებრივი კუთხით, შეიძლება გამოვლინდეს სასამართლო სამართალწარმოების ან აღსრულების ეტაპზე. თუმცა, ერთი რამ ცალსახაა, რომ ურთიერთგაქვითვისათვის აუცილებელია ერთ-ერთი მხარის ნება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო, თუნდაც, ურთიერთმოთხოვნათა არსებობის პირობებში, აღსრულების წესად, დასაკისრ ვალდებულებებს ერთმანეთს შორის ვერ გაქვითავს, შესაბამისად, გაქვითვის წინაპირობად მიჩნეულ უნდა იქნეს მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის თაობაზე მხარის მიერ ნების გამოვლენა. ამავდროულად, უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ნების გამოვლენის დროს (მომენტს), მით უფრო, თუ გასაქვითი მოთხოვნა დენადი ვალდებულების შემცველია. მაგალითისათვის, შემხვედრი ვალდებულებების არსებობისას, გაქვითვა დასაშვებია მხოლოდ მხარის მოთხოვნის პირობებში, ხოლო ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა მხარემ მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის თაობაზე ნება გამოავლინა. მითითებული ნება კი შეიძლება გამოვლენილ იქნეს სამართალწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე, მათ შორის, აღსრულების მომენტში. ასეთ დროს კი, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვას აღსრულების საშუალებისა და წესის დადგენის ინსტიტუტი უზრუნველყოფს. უფრო მეტი სიცხადისათვის, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, თუ მხარეთა შემხვედრი მოთხოვნები აღსრულების ეტაპისათვის გაიქვითებოდა, გაქვითვის მომენტად მიჩნეული იქნებოდა გაქვითვის თაობაზე მხარეთა განცხადება, ხოლო გასაქვითი მოთხოვნები დაანგარიშდებოდა აღსრულების ეტაპზე გაქვითვის მომენტისათვის არსებული ოდენობით. ამავე ლოგიკით, სამართალწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე მხარე შეიძლება დაეთანხმოს მოთხოვნას, თუმცა, მოითხოვოს მოთხოვნის ე.წ. „ჩათვლა“, ანუ გაქვითვა, რაც გაქვითვის დროისათვის არსებული დავალიანების ოდენობის გათვალისწინებით ხდება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ აღნიშნული სამართლებრივი ლოგიკის გაგრძელებას წარმოადგენს ის, რომ, თუ დასაშვებია აღსრულების ეტაპისათვის დადგენილ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა აღსრულების საშუალებისა და წესის შეცვლის გზით, სსსკ-ის 263-ე მუხლის კონტექსტში, რატომ არ უნდა იყოს შესაძლებელი სამართალწარმოების უფრო ადრეულ ეტაპზე მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვა, თუ მხარე შესაბამის ნებას შესაგებლის, შეგებებული სარჩელის ან სააპელაციო საჩივრის წარდგენის გზით მოახდენს. ასეთ ვითარებაში, განსხვავება მდგომარეობს მხოლოდ ნების გამოვლენის დროის გათვალისწინებით, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის მომენტში. სააპელაციო პლატამ აღნიშნა, ასევე, რომ, თუ სასამართლო მითითებულ საპროცესო-სამართლებრივ შესაძლებლობას არ გამოიყენებს, აღსრულების ეტაპზე გადახდისუნარიანი გასაქვითი მოთხოვნის უფლების მქონე მხარე ცუდ მდგომარეობაში აღმოჩნდება გადახდისუუნარო მხარესთან შედარებით, რითაც გაქვითვის ინსტიტუტის საპროცესო-სამართლებრივ დატვირთვას მნიშვნელობა დაეკარგება.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის მიერ სააპელაციო ინსტანციაში სააპელაციო საჩივრის წარმოდგენის ეტაპზე გამოხატული ნება საკმარისი საფუძველი იყო ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვისათვის სააპელაციო საჩივრის წარდგენის დროისათვის არსებული დავალიანების გათვალისწინებით. თავის მხრივ, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა ვალდებულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა, თუ გაქვითვის შედეგად მოთხოვნის უფლების მქონეს დავალიანება არ რჩებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ურთიერთგაქვითვის შედეგად მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ დავალიანება არ რჩებოდა, სააპელაციო სასამართლომ, მოსარჩელეს გადახდილად ჩაუთვალა საწარმოს 20% წლის ღირებულება, რაც, თავის მხრივ, ხსენებული წილის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის საფუძველი იყო.

32. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილ გარიგებად მიჩნევის თაობაზე.

33. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 56-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა ზემოხსენებული ხელშეკრულების მოსაჩვენებლად ან თვალთმაქცურად დადების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნამდვილობას ადასტურებდა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, კერძოდ, სესხისა და იპოთეკის ნოტარიულად დადასტურებული ხელშეკრულება და ამავე ხელშეკრულებაში სესხის გადაცემის თაობაზე არსებული ჩანაწერი, რომელსაც თავად მოპასუხე აწერდა ხელს (ტ.1, ს.ფ. 177-180), სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ნოტარიულად დადასტურებული დოკუმენტი (ტ.1, ს.ფ. 183), ასევე, იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმებისა და იპოთეკის მოხსნის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული მტკიცებულებებით დადგენილი ფაქტების გაქარწყლება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით შეუძლებელი იყო, მით უფრო, რომ არცერთი მოწმის ჩვენებით სადავო გარიგების მოჩვენებითობა ან თვალთმაქცურობა უტყუარად არ დასტურდებოდა.

34. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება მსესხებლების წილობრივ ვალდებულებად იქნებოდა განხილული, თუ სოლიდარულ ვალდებულებად, მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულება, კრედიტორთა სუბიექტში ჩანაცვლებას იწვევდა. მითითებული მსჯელობის სამართლებრივ საფუძველს, პალატის მოსაზრებით, სოლიდარული ვალდებულების შემთხვევაში, წარმოადგენდა სსკ-ის 467-ე მუხლი, ხოლო, წილობრივი ვალდებულების არსებობისას - სსკ-ის 371-372-ე მუხლები.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ, სრულად შეასრულა რა 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, მათ შორის, შეგებებული სარჩელის მოპასუხის ვალდებულებაც, ამ უკანასკნელის მიმართ მას გაუჩნდა უკუმოთხოვნის უფლება.

36. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შეგებებული სარჩელის მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება პირგასამტეხლოს ნაწილში.

37. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

- ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაარღვიეს დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპი, კერძოდ, გასცდნენ როგორც მხარის მიერ მითითებულ სამართლებრივ საფუძვლებს, ისე ფაქტობრივ გარემოებებს. მიუხედავად იმისა, რომ მხარე მოითხოვდა სოლიდარული სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე რეგრესულ ანაზღაურებას (სსკ-ის 473-ე მუხლი), სასამართლომ დავა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით გადაწყვიტა ისე, რომ ფაქტობრივი გარემოებები უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების წინაპირობებთან შესაბამისობაში თავად მოიყვანა. საკითხისადმი ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება, როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებს, აგრეთვე, დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას;

- სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, წინასწარ დადგენილი ძალა მიანიჭა სანოტარო წესით დამოწმებულ ხელშეკრულებას და საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულება სრულად და ჯეროვნად არ გამოიკვლია. სასამართლოებს არ გამოუკვლევიათ მოწმეთა ჩვენებების შინაარსი, რომლითაც დასტურდება ის ფაქტი, რომ თანხის გადაცემა არ მომხდარა და ხელშეკრულება უცილოდ ბათილია. სასამართლომ არ გაიზიარა წერილობითი დოკუმენტები, რომელთა შინაარსი მოწმეთა ჩვენებებთან სრულ შესაბამისობაშია. საქმეში არსებული მტკიცებულებების (მათ შორის, „სესხის ხელშეკრულებისა“ და ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსის) ერთობლიობა ადასტურებს, რომ სესხი რეალურად არ გაცემულა. გარდა ამისა, საქმეზე წარმოდგენილია წერილები, რომლითაც მოსარჩელე მოპასუხეს ვალის დაფარვას სთხოვს, რომლის შემდგომაც მოხდა გამსესხებლის განცხადების შედგენა. 2013 წლის 17 ივლისის განცხადებაში მითითებულია, რომ, თითქოს, მოპასუხემ სრულად შეასრულა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ყველა ვალდებულება, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეს ფულადი ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ ეკისრეოდა;

- მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა მოითხოვა. ასეთი მოთხოვნა მას პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ ჰქონია. გარდა ამისა, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის საფუძვლები არ იკვეთებოდა.

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

39. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შეგებებული სარჩელის მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგი გარემოებების გამო:

40. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

41. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

42. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტები) და არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

43. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

44. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ, 2010 წლის 30 აპრილს, გამსესხებელმა მსესხებლებს ასესხა 438 900 აშშ დოლარი, რომელიც გამსესხებელს დაუბრუნა ერთ-ერთმა მსესხებელმა - შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტები).

45. კასატორის მოსაზრებით, ზემოხსენებული სესხის ხელშეკრულება უცილოდ ბათილია, ვინაიდან სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა მსესხებლებს არ მიუღიათ.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 623-ე მუხლით გათვალისწინებული სესხის ხელშეკრულება ცალმხრივი და რეალური ხელშეკრულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სესხის ხელშეკრულება დადებულად ითვლება და მხარეთა უფლება-მოვალეობები წარმოიშობა მხოლოდ გამსესხებლის მიერ მსესხებლისათვის ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-361-343-2015, 14.12.2015).

47. სესხი, როგორც რეალური ხელშეკრულება, გულისხმობს ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის მსესხებლისათვის ფიზიკურ გადაცემას, როგორც ხელშეკრულების ნამდვილობისა და იურიდიული ძალის პირობას, ანუ გამსესხებლის მიერ მსესხებელზე ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის საკუთრებაში გადაცემა წარმოადგენს არა გამსესხებლის სახელშეკრულებო ვალდებულებას, არამედ ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევის წინაპირობას. აქედან გამომდინარე, ცხადია, შეუძლებელია სესხზე საუბარი, თუ ფული ან გვაროვნული ნივთი მსესხებელს არ მიუღია. სესხის ხელშეკრულება არარა გარიგებად უნდა ჩაითვალოს, თუ დადასტურდება მისი უფულობა, ანუ, თუ მსესხებელი კისრულობს არარსებული ვალდებულების შესრულებას, კერძოდ, იმის დაბრუნებას, რაც გამსესხებლისგან არ მიუღია. ამრიგად, სესხის ხელშეკრულების ნადვილობისათვის, სესხის საგანზე შეთანხმებასთან ერთად, აუცილებელია, ამ საგნის მსესხებლისათვის გადაცემაც.

48. მოცემულ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორი სადავოდ ხდის სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის მსესხებლებისათვის გადაცემის ფაქტს, საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს სასესხო ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებში მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და ფაქტების დადასტურების წესის თავისებურებაზე.

49. სსკ-ის 623-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სესხის გაცემის მტკიცების ტვირთი აწევს გამსესხებელს. სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურება გამსესხებლის მოვალეობას წარმოადგენს, ასევე, სსსკ-ის 102.1 მუხლის მიხედვითაც. (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-839-890-2011, 08.11.2011; სუსგ საქმეზე #ას-361-343-2015, 14.12.2015). სესხის დაბრუნების მტკიცების ტვირთი კი, აწევს მსესხებელს (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-41-38-2015, 23.03.2015).

50. მართალია, სესხი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, თუმცა, ფორმის არჩევა მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-361-343-2015, 14.12.2015). მაგალითად, სსკ-ის 624-ე მუხლის მიხედვით, სესხის ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ამ დროს, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად, საჭიროა, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული სხვა მტკიცებულებებიც, მაგალითად, სავალო ხელწერილის, პირადი მიმოწერის ან რაიმე წერილობითი დოკუმენტის წარდგენა, რომლითაც დადასტურდება სესხის არსებობა.

51. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეებმა სესხის ხელშეკრულების დასადებად წერილობითი ფორმა შეარჩიეს, მაშინ ამ ხელშეკრულების შინაარსიდან უნდა ჩანდეს როგორც მხარეთა შეთანხმება სესხის საგანზე, ასევე, ამ საგნის მსესხებლისათვის გადაცემაც. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ წერილობითი მტკიცებულება, რომლითაც უნდა დადასტურდეს სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, უნდა შეიცავდეს ინფორმაციას სესხის არსებითი პირობების შესახებ. დოკუმენტი ასეთად რომ შეფასდეს, სსკ-ის 327-ე და 624-ე მუხლების მიხედვით, მასში, აუცილებლად, უნდა ჩანდეს მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირობები, რამაც სესხის კონკრეტული ხელშეკრულების დადება განაპირობა (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-1705-1689-2011, 04.06.2012). ცხადია, თუ წერილობით დადებული ხელშეკრულება არ შეიცავს მითითებას სესხის საგანზე ან მსესხებლისათვის მის გადაცემაზე, იგი დადებულად ვერ ჩაითვლება.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სესხის წერილობითი ხელშეკრულება დადებულად უნდა მივიჩნიოთ, თუ ამ ხელშეკრულებაში ასახულია მხარეთა შეთანხება სესხის საგანზე და მსესხებლისათვის მის გადაცემაზე. მართალია, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, ასევე, სესხის პროცენტზე და ვადაზე, თუმცა ხელშეკრულებაში მათი მიუთითებლობა გავლენას ვერ მოახდენს სესხის ნამდვილობაზე. ასეთ დროს მიიჩნევა, რომ სესხი დადებულია უვადოდ და სასყიდლის გარეშე. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სესხის ხელშეკრულების არსებითი პირობაა შეთანხმება სესხის საგანზე - ფულად თანხაზე ან გვაროვნულ ნივთზე, ანუ, როგორც სესხის პროცენტი, ასევე, სესხის დაბრუნების ვადა შეიძლება მხარეთა შეთანხმებით იქნეს გათვალისწინებული, თუმცა ასეთი შეთანხმების არარსებობა გავლენას არ ახდენს სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობაზე (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-888-846-2013, 04.04.2015).

53. მოვალეს, ცხადია, შეუძლია შეედავოს კრედიტორს და უარი თქვას სესხის დაბრუნებაზე, თუ, რა თქმა უნდა, დაამტკიცებს, რომ სესხის წერილობით ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა მას არ მიუღია. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ გარემოების დამტკიცება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით შეუძლებელია, ვინაიდან სასესხო ურთიერთობებში კანონი „არ ენდობა“ მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს, თუმცა სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, მოწმის ჩვენებაც დასაშვებ მტკიცებულებად მიიჩნევა (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-872-830-2013, 17.10.2014). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სესხის ხელშეკრულების წერილობითი ფორმით დადება აზრს დაკარგავდა, თუკი მსესხებელს მიეცემოდა შესაძლებლობა, მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით გაექარწყლებინა წერილობით ხელშეკრულებაში მითითებული სესხის გადაცემის ფაქტი. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ, ზეპირი ხელშეკრულების დროს, როგორც სესხის გაცემის, ასევე, მისი დაბრუნების ფაქტი არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-872-830-2013, 17.10.2014). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული წესი, მით უფრო, უნდა გავრცელდეს სესხის წერილობითი ხელშეკრულების მიმართ, ვინაიდან ამ დროს მხარეები უპირატესობას ანიჭებენ სწორედ წერილობით ფორმას, შესაბამისად, მტკიცებითი თვალსაზრისით, მხარეები არათანაბარ მდგომარეობაში აღმოჩნდებოდნენ, თუკი გამსესხებელი წერილობითი ფორმით დაამტკიცებდა სესხის გადაცემას, ხოლო მსესხებელი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით გააქარწყლებდა ამ ფაქტს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წერილობითი ხელშეკრულებით დადგენილი სესხის გადაცემის ფაქტის გაქარწყლება, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად, შესაძლებელია, სსსკ-ის 102.2 მუხლით გათვალისწინებული სხვა მტკიცებულებებით, რომლებიც ერთობლიობაში, მაღალი ალბათობით, დაადასტურებენ სადავო ფაქტს.

54. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა ნოტარიალურად დამოწმებული 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებამდე, გამსესხებელმა მსესხებლებს გადასცა სესხი - 438 900 აშშ დოლარი.

55. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული ხელშეკრულება ადასტურებს მსესხებლების მიერ სესხის მიღებისა და, შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტს. ამ ფაქტის გაქარწყლება, როგორც აღინიშნა, მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით შეუძლებელია.

56. კასატორი მიიჩნევს, რომ, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად, მას წარმოდგენილი ჰქონდა სხვა მტკიცებულებებიც, რომლებიც ადასტურებენ სადავო ფაქტს - სესხის უფულობას. კასატორის მოსაზრებით, 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შინაარსი ადასტურებს სესხის უფულობას, კერძოდ, სესხი გაცემულია პროცენტის გარეშე, ხოლო იპოთეკის საგნის ღირებულება არ შეესაბამება კრედიტორის მოთხოვნის მოცულობას.

57. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის ზემოხსენებული პრეტენზია დაუსაბუთებელია, ვინაიდან სესხი შეიძლება გაიცეს როგორც უსასყიდლოდ, ასევე, უზრუნველყოფის გარეშეც, რაც, ცხადია, გავლენას ვერ მოახდენს სესხის ნამდვილობაზე. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ, როგორც წესი, მხოლოდ საბანკო კრედიტია სასყიდლიანი და გაიცემა უზრუნველყოფის ქვეშ. მოცემულ შემთხვევაში კი, დადგენილია, რომ სესხი გაცემულია ფიზიკური პირის მიერ.

58. დამაჯერებლობასაა მოკლებული, ასევე, კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ, თითქოს, 26.09.2011 წლის საწარმოს წილის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებაში სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანების - 109 725 აშშ დოლარის მიუთითებლობა, სესხის უფულობას ადასტურებს. საკასციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სესხის დაფარვის ბოლო ვადა იყო 2013 წლის პირველი იანვარი, ხოლო განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2011 წლის 26 სექტემბერს. ამ დროს სესხის დაბრუნების ბოლო ვადა ჯერ კიდევ არ იყო დამდგარი. კრედიტორის 17.03.2013 წლის განცხადების შინაარსიდან გამომდინარეც, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ამ დრომდე კრედიტორისათვის სესხი დაბრუნებული არ ყოფილა, შესაბამისად, განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას (26.09.2011 წელს), 109 725 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება ვერ იარსებებდა და, ცხადია, ვერც ამ ხელშეკრულებით გაითვალისწინებდნენ მხარეები.

59. კასატორის მოსაზრებით, სესხის უფულობას ადასტურებს, ასევე, ის გარემოება, რომ კრედიტორმა ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი ხელწერილი გასცა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კასატორმა მოწინააღმდეგე მხარეს მოსთხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალის დაფარვა.

60. საკასაციო პალატას კასატორის ზემოხსენებული პრეტენზია დაუსაბუთებლად მიაჩნია, ვინაიდან, ჯერ ერთი, წინამდებარე განჩინების 59-ე პუნქტში ხსენებულ გარემოებაზე კასატორს არ მიუთითებია არც შეგებებული სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში და არც სააპელაციო საჩივარში, შესაბამისად, მასზე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), მეორეც, ეს გარემოება საქმის მასალებითაც არ დასტურდება.

61. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული ე.წ. სხვა მტკიცებულებებით არ დასტურდება სესხის უფულობა, შესაბამისად, ამ სადავო გარემოების დასადასტურებლად რჩება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები. ეს მტკიცებულებები კი, როგორც ითქვა, საკამარისი არაა სადავო ფაქტის დასადასტურებლად, მით უფრო იმ ვითარებაში, როცა კასატორი თავადვე აღნიშნავს, რომ მოწმეთა ჩვენებები წინააღმდეგობრივია.

62. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ სასამართლო გასცდა მხარის მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებს და ფაქტობრივ გარემოებებს.

63. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაცია, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმების მოძიება და გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება სასამართლოს პრეროგატივაა, იმგვარად, რომ არ არის ვალდებული, გაიზიაროს მხარეთა პოზიციები მათ მიერ მითითებული და დამტკიცებული ფაქტების სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით. სსსკ-ის 178-ე მუხლით გათვალისწინებულია მხარის ვალდებულება, სასამართლოს მოახსენოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, თუ მხარეები მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზეც მიუთითებენ (პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი), თუმცა ეს გავლენას არ ახდენს დავის შედეგზე (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლო არ იყო შებოჭილი შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის მიერ მითითებული მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლით. სასამართლო შებოჭილი იყო მხოლოდ მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლით. ამ კუთხითაც სასამართლოს კანონი არ დაურღვევია, ვინაიდან მან იხელმძღვანელა სწორედ იმ ფაქტობრივი გარემოებებით, რომლებსაც მოსარჩელე თავადვე მიუთითებდა შეგებებულ სარჩელში, კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, მან გამსესხებელს სრულად გადაუხადა 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მსესხებლების, მათ შორის, მოპასუხის მიერ ნასესხები 438 900 აშშ დოლარი. სწორედ აქედან გამომდინარე ითხოვდა მოსარჩელე მოპასუხისათვის იმ თანხის დაკისრებას, რომელიც მან მოპასუხის ნაცვლად გადაუხადა კრედიტორს.

65. მოსარჩელის მოსაზრებით, მსესხებლებს სესხი სოლიდარულად უნდა დებრუნებინათ, კერძოდ, სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი - მსესხებლების მიერ სესხის თანაბარწილად დაბრუნების თაობაზე, სწორედ ამას ნიშნავდა. მოპასუხე შესაგებელში მიუთითებდა, რომ სესხი საერთოდ არ გაცემულა და, შესაბამისად, მისი დაბრუნების ვალდებულებაც არ წარმოშობილა. ამასთან, მოპასუხის მოსაზრებით, სესხი მსესხებლებისათვის გადაცემულიც რომ ყოფილიყო, სარჩელი მაინც ვერ დაკმაყოფილდებოდა, ვინაიდან მსესხებლებს სესხი უნდა დაებრუნებინათ არა სოლიდარულად, არამედ თითოეულს დამოუკიდებლად უნდა შეესრულებინა თავისი წილი ვალდებულება.

66. თუ გავიზიარებთ მოსარჩელის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 30.04.2010 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მსესხებლებს წარმოეშვათ სოლიდარული ვალდებულება გამსესხებლის წინაშე, მაშინ მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იქნება სსკ-ის 473-ე მუხლი. ამ მუხლის მიხედვით, მოვალეს, რომელმაც შეასრულა სოლიდარული ვალდებულება, უკუმოთხოვნის უფლება აქვს დანარჩენ სოლიდარულ მოვალეთა მიმართ. ვალდებულების სოლიდარულობა კრედიტორთან მიმართებაში არსებობს, თორემ თვით მოვალეთა შორის ურთიერთობა წილობრივი პასუხისმგებლობით გვარდება. ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალე, რომელიც იხდის ვალს, ასრულებს არამარტო თავის საკუთარ ვალდებულებას, არამედ იმავდროულად დანარჩენ სოლიდარულ მოვალეთა ვალდებულებასაც, შესაბამისად, სოლიდარული მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულებით წყდება სოლიდარული ვალდებულება (სსკ-ის 467-ე მუხლი). ასეთ დროს, ვალის გადამხდელ მოვალეს შეუძლია, დანარჩენებს, წილთა თანაბრობის კვალობაზე, მოსთხოვოს გადახდა, ოღონდ, იმის გამოკლებით, რაც უშუალოდ მას ევალება კრედიტორის წინაშე.

67. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სრულად შეასრულა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სოლიდარული ვალდებულება, შესაბამისად, სსკ-ის 473-ე მუხლის საფუძველზე, მას უკუმოთხოვნის უფლება წარმოეშვა მოპასუხის მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, კერძოდ, მთლიანი ვალის ერთ მეოთხედზე.

68. კასატორის მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაში კი, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იქნება სსკ-ის 986-ე მუხლი (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება).

69. მითითებული ნორმის მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება.

70. ზოგადად, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთდროულად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვალის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი; კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა.

71. სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ვალი და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა გაისტუმრა.

72. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი თავადვე მიიჩნევს, რომ მოპასუხე სესხის ხელშეკრულების დამოუკიდებელ მხარეს წარმოადგენდა და, შესაბამისად, ვალდებულებაც სხვებისგან დამოუკიდებლად უნდა შეესრულებინა. ასეთ შემთხვევაში, უნდა მივიჩნიოთ, რომ მოსარჩელემ შეასრულა მოპასუხის, ანუ სხვისი ვალი. ასეთი შესრულება შეესაბამება სსკ-ის 371-ე მუხლის დანაწესს (თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შესარულოს მესამე პირმაც).

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს სსკ-ის 986-ე მუხლის წინაპირობები, კერძოდ, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ შეგნებულად გაისტუმრა შეგებებული სარჩელის მოპასუხის ვალი, რითაც ეს უკანასკნელი მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდა (დაზოგა საკუთარი ქონება), შესაბამისად, მოსარჩელემ განიცადა ქონებრივი დანაკლისი, ამასთან, სამართლებრივმა სიკეთემ მოსარჩელიდან (კრედიტორიდან) მოპასუხესთან (მოვალესთან) უსაფუძვლოდ გადაინაცვლა. ამდენად, ვინაიდან უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის უპირველესი ფუნქცია კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენაა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს უკან უნდა დაუბრუნოს დაზოგილი ქონება - 109 725 აშშ დოლარი.

74. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია 2013 წლის პირველი აგვისტოდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმისა და ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის უკანონობის თობაზე.

75. საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში (იხ. წინამდებარე განჩინების 28-ე პუნქტი) და მიიჩნევს, რომ კასატორს ამ მიმართებით დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. საკასაციო პალატა, ასევე, ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 442-ე მუხლისა და სსსკ-ის 251-ე მუხლის მიხედვით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დასაბუთებულია და გაუქმებას არ ექვემდებარება (იხ. წინამდებარე განჩინების 30-ე პუნქტი).

76. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმეზე #ას-361-343-2015, 14.12.2015; სუსგ საქმეზე #ას-839-890-2011, 08.11.2011; სუსგ საქმეზე #ას-41-38-2015, 23.03.2015; სუსგ საქმეზე #ას-1705-1689-2011, 04.06.2012; სუსგ Nას-877-825-2010, 28.12.2010; სუსგ საქმეზე #ას-872-830-2013, 17.10.2014).

77. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

78. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც შეგებებული სარჩელის მოპასუხის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

79. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, რაც იმას ნიშნავს, რომ კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30% რჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში. იმ შემთხვევაში კი, თუ კასატორს გადავადებული ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა და მისი საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად, მაშინ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით კასატორს გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საკასაციო წარმოების დასრულებამდე. აქედან გამომდინარე, სსსკ-ის 55.2 მუხლის საფუძველზე, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (6 000 ლარის) 30%-ის, 1 800 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

80. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. დ. გ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარის) 30%-ის, 1800 ლარის გადახდა;

3. სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი