№330210114437506

საქმე №ას-1184-1145-2016 17 თებერვალი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (აპელანტი)

მეორე კასატორი – სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო“ (აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „მ--ა“ (აპელანტი)

მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - ქ. თბილისის მერია, სს „საქართველოს რკინიგზა“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 03 ნოემბრის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ განცხადებების, სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომის ოქმების და მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის შესახებ თანხმობის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „მ-ას“ (შემდეგში: მოსარჩელე) საკუთრებას წარმოადგენდა : ა) ქ.თ-–ისში, კ--ოს ქუჩა №36-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი (დაზუსტებული ფართობი 47906კვ2 ) (შემდეგში: პირველი უძრავი ქონება); ბ) ქ.თ–ისში, ლ-ს ს–ო ზონაში, მშენებლობის სამინისტროს №1 სახლმშენებელი კომბინატის ტერიტორია, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი - 10 705 კვ.მ., (შემდეგში: მეორე უძრავი ქონება); გ) ქ.თ-ისში, ლ---ს ს–ო ზონაში, მშენებელობის სამინისტროს მილების საიზოლაციო საწარმოს ტერიტორიაზე, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი - 6 448 კვ.მ., (შემდეგში: მესამე უძრავი ქონება).

2. მოსარჩელის სამერთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის №3 სხდომის ოქმის თანახმად, საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება სახელმწიფოს სასარგებლოდ მიეტოვებინა საკუთრების უფლება პირველი უძრავი ქონების ნაწილზე - 35 705 კვ.მ., მეორე უძრავი ქონებასა და მესამე უძრავი ქონებაზე.

3. მოსარჩელე საზოგადოებამ სარჩელი აღძრა პირველი და მეორე კასატორების წინააღმდეგ და მოითხოვა: ა) პირველი უძრავი ქონების ნაწილის 35 705 კვ.მ.,; მეორე უძრავი ქონებისა და მესამე უძრავი ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ, მოსარჩელე საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის N3 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობა; ბ) წინამდებარე განჩინების პ: 3.ა) პუნქტში დასახელებულ უძრავ ქონებაზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ საზოგადოების დირექტორის 2011 წლის 23 მაისის განცხადებების ბათილად ცნობა; გ) 2011 წლის 15 ივნისის მოსარჩელე საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს N4 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობა, რომელზედაც მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება დირექტორს განეხორციელებინა თანასაკუთრებაში არსებული პირველი უძრავი ქონების გამიჯვნა, სანოტარო წესით არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად; დ) თანასაკუთრებაში არსებული პირველი უძრავი ქონების გამიჯვნის შესახებ საზოგადოების დირექტორის 2011 წლის 15 ივნისის თანხმობის ბათილად ცნობა.

4. მოპასუხეებმა / პირველი და მეორე კასატორები სარჩელი არ ცნეს.

5. თ---–ისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელე საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის №3 სხდომის ოქმი პირველ უძრავ ქონების 35 705 კვ.მ.-ის ნაწილში უძრავ ქონებაზე, აგრეთვე, მეორე უძრავ ქონებასა და მესამე უძრავ ქონებაზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ.

6. მოსარჩელეს უარის ეთქვა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე - თ---–ისი, კ----ოს ქ. №36, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი №01.19.21.---.0--, გამიჯვნის შესახებ სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 15 ივნისის №4 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობაზე; მოსარჩელეს უარი ეთქვა თანასაკუთრებაში არსებულ ქონებაზე, მდებარე - თ---–ისი, კ----ოს ქ. №36, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი №01.19.21.---.0--, გამიჯვნის შესახებ საზოგადოების დირექტორის 2011 წლის 15 ივნისის თანხმობის ბათილად ცნობაზე;

7. გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

8. თ---–ისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 03 ნოემბრის განჩინებით არცერთი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

9. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების პპ:1,2 -ში მითითებული გარემოებები.

10. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2011 წლის 20 მაისს, ქ. თბილისის პროკურატურის ანტიკორუფციული საგამოძიებო ნაწილის მიერ მოწმის სახით დაკითხული იქნა მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორი.

11. 2011 წლის 23 მაისს, მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორმა განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაცია წინამდებარე განჩინების პ-2-ში მითითებულ უძრავ ქონებაზე.

12. 2011 წლის 16 ივნისს, სანოტარო წესით დამოწმებული და მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორის მიერ გაცემული თანხმობით პირველი უძრავი ქონებიდან 1 285 კვ.მ. ფართი განისაზღვრა სახელმწიფო საკუთრებად, 12 201 კვ.მ. დარჩა მოსარჩელე საზოგადოების საკუთრებად, ხოლო 34 420კვ.მ კი, ასევე განისაზღვრა სახელმწიფოს საკუთრებად.

13. სააპელაციო სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი და 54-ე მუხლები.

14. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ საკუთრების მიტოვების შესახებ მოსარჩელე საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილება დარეგისტრდა დირექტორის დაკითხვიდან სამი დღის შემდეგ. ეს ფაქტი, გაუმართლებელს ხდის და არ ჯდება მორალური ქცევის სტანდარტში მოპასუხის ქმედება, რაც ქონების უსასყიდლოდ საკუთრებაში მიღებით გამოიხატა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა პირველი კასატორის წარმომადგენლის განმარტებზე იმის შესახებ, რომ უძრავი ქონების ნაწილზე საკუთრების უფლების მიტოვების მოტივი შესაძლოა ყოფილიყო ჩადენილი სისხლისამართლის დანაშაულის გამოსწორება (იხ. სასამართლოს 2014 წლის 16 დეკემბრის სასამართლოს სხდომის ოქმი, 15:23-04-15:24:12 სთ).

15. სისხლის სამართლის საქმეზე, რომლის ფარგლებშიც მოწმის სახით იქნა დაკითხული მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორი, რაიმე სახის სამართლებრივი შედეგი არ დამდგარა. სისხლის სამართლის საქმეზე რაიმე სახის საგამოძიებო მოქმედება სახელმწიფო ქონების უკანონოდ დაუფლების ფაქტის და შესაძლო დანაშაულის ჩამდენ პირთა გამოვლენის მიზნით არ განხორციელებულა. შესაბამისად, არ დადგენილა სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენების ფაქტი.

16. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ სახელმწიფოსათვის ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 03 ნოემბრის განჩინების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით წარმოდგენილია პირველი და მეორე კასატორის საკასაციო საჩივარი.

18. პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ კასატორი მოცემულ საქმეში წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს გამომდინარე იქიდან, რომ საკუთრების უფლების მიტოვება განხორციელდა სსკ-ის 184-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით, რაც აბსოლუტურად მესაკუთრის ნებაზეა დამოკიდებული და არა მიმღები სუბიექტის ნებაზე. იმავდროულად, პირველი კასატორი არ წარმოადგენს სახელმწიფო ქონების მართვა-განკარგვაზე უფლებამოსილ პირს.

19. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის ყველა წანამძღვარი სახეზე არ იყო, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა. სახელდობრ, კასატორი უთითებს სსკ-ის 184-ე მუხლზე, რომელის მესაკუთრის ცალმხრივი ნების გამოვლენასა და ამ ნების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს უკავშირებს იურდიული შედეგის წარმოშობობას. მაშასადამე, კასატორისათვის გაუგებარია როგორ დაადგინა სასამართლომ რომ მოპასუხე - პირველი კასატორის არაკეთილსინდისიერება სამართლებრივ ურთიერთობაში, ან რაიმე ზემოქმედების განხორციელება მოსარჩელის მიმართ. ამიტომ კასატორის ქმედება ვერ ჩაითვლება მორალურ სტანდარტებთან და „საყოველთაოდ დადგენილ წესთან“ შეუსაბამოდ, მაშინ როდესაც ის სადავო გარიგების მხარეც კი არ ყოფილა, ამიტომ გაურკვეველია მოცემულ დავაში რომელი მხარის განზრახვის მორალურობა შეფასდა, მით უფრო, რომ ნების გამოვლენის ამორალურობა ვერ იქნება გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ ნების გამოვლენის შედეგად საკუთრების უფლება ავტომატურად, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს სახელზე აღირიცხება და ქონების მმართველის ნებაზე არაა დამოკიდებული. ამასთან, კასატორი სახელმწიფოს წარმოადგენს მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. შესაბამისად, მისი გაიგივება მთლიან სახელმწიფოსთან გამართლებული არაა.

20. პირველი კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზეც, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მოწინააღმდეგე მხარის სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის სხდომის ოქმი, რასთან დაკავშირებითაც, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი სპეციალური ხანდაზმულობის ვადის გათვალისწინებით, კასატორი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მიუთითებდა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული საკითხი არ შეუფასებია.

21. მეორე კასატორის მოსაზრებით, სსკ-ის 54–ე მუხლის საფუძველზე, ორივე ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სადავო გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ შეფასებასთან დაკავშირებით უმართებულოა. კასატორი აღნიშნავს, რომ ვინაიდან კანონმდებელმა იძულებით დადებული გარიგება ამ ზოგადი ნორმიდან ცალკე შემადგენლობად გამოყო და ნების გამოვლენის ნაკლის გამო გაითვალისწინა, როგორც გარიგების ბათილობის დამოუკიდებელი საფუძველი, მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სასამართლოს სპეციალური სსკ–ის 85–86–ე ნორმების და არა ზნეობისადმი წინააღმდეგობის ზოგადი ნორმის საფუძველზე უნდა შეეფასებინა.

22. მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც მესაკუთრე ნებაყოფლობით უარს აცხადებს საკუთარ ქონებაზე, ხოლო “სახელმწიფო“ ავტომატურ რეჟიმში ხდება მიტოვებული უძრავი ქონების მესაკუთრე, არ შეიძლება უძრავი ქონების მიტოვება შეფასებულ იქნეს ამორალურ და მართლსაწინააღმდეგო ბათილ გარიგებად, მხოლოდ იმის გამო, რომ მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორის მოწმის სახით დაკითხვა, მისი მსჯავრდებით არ დასრულდა და „სისხლის სამართლის საქმეზე, რომლის ფარგლებშიც მოწმის სახით დაიკითხა დირექტორი რაიმე სახის სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყოლია“. ის არგუმენტი, რომ გადაწყვეტილების მიღების დღეს (2011 წლის 20 მაისს) ქ.თბილისის პროკურატურის ანტიკორუფციული ნაწილის მიერ მოწმის სახით იქნა იგი დაკითხული და ასევე ის გარემოება, რომ სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილების დარეგისტრირება განხორციელდა დაკითხვიდან სამი დღის შემდეგ, სააგენტოს აზრით არ შეიძლება შეფასდეს იმ სახის და ხარისხის ზემოქმედებად გამხსვისებლის ნებაზე, რომ დადებული გარიგების ბათილობა გამოიწვიოს ზნეობის და მართლწესრიგის ნორმებთან წინააღმდეგობის მოტივით, თუ კი სახეზე არ იქნება სახელმწიფოს მხრიდან ბარლდებულზე უკანონო ზემოქმედების დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულება.

23. კონკრეტულ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლო გვერდს უვლის დავის გადაწყვეტისათვის ისეთი არსებითი მნიშვნელობის მქონე საკითხებზე მსჯელობას: თუ რა ფორმით ან კონკრეტულად ვის მიერ განხორციელდა უძრავი ქონების მიმტოვებლის ნებაზე ზემოქმედება და იმავდროულად, გამოთქვამს დაბეჯითებით ვარაუდს, რომ მიტოვება განხორციელდა საზოგადოების დირექტორის თავისუფლების სანაცვლოდ (აღნიშნულის დამადასტურებელი პირდაპირი მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში), სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. სასამართლოს მითითებით, ეს გახლდათ მოსალოდნელი პატიმრობის შიში, თუმცა დანაშაულის ნიშნების არსებობისას აღკვეთის ღონისძიების სახით სასამართლოს მიერ კონკრეტული პირისათვის პატიმროის შეფარდება, რამდენად შეიძლება შეფასდეს იმ სახის და ხარისხის იძულებად და მუქარად, რომელსაც შეეძლო რეალურად დაეთრგუნა არა მხოლოდ დირექტორი არამედ სამეთვალყურეო საბჭოს ყველა წევრი და საზოგადოების 250–დე აქციონერის ნება – არც ერთი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში ასახული არ არის. მით უმეტეს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მიხედვით სისხლისსამართლებრივ დევნას ახორციელებს შესაბამისი საგამოძიებო ორგანო, ხოლო პირის მიმართ აღკვეთი ღონისძიების სახით წინასწარი პატიმრობის შერჩევა და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სხვა უწყების, სასამართლოს კომპეტენციაა, რომელიც უფლებათა დაცვის საკმაოდ მაღალი სტანდარტით ხელმძღვანელობს სისხლისსამართლებრივი ღონისძიებების გამოყენებისას. შესაბამისად, გამომძიებლისგან მომდინარე შესაძლო მუქარა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლოლის დაკისრების თაობაზე არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს უპირობოდ დაპატიმრების მყისიერ და რეალურ საფრთხედ, მით უმეტეს რომ მოწმის სახით დაკითხვისას, მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორი წარმოდგენილი იყო ადვოკატით.

24. მეორე კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია გასაჩივრებული განჩინება სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 10 მაისის №3 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობის ნაწილში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოტივაციის გაზიარების ნაწილში, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნა ისე დააკმაყოფილა, რომ საერთოდ არ უმსჯელია და არ შეუფასებია არც მეორე კასატორის პოზიცია და არც სასამართლო პროცესზე მოსარჩელე მხარის ინიციატივით დაკითხულ იმ მოწმეთა ახსნა–განმარტებები, რომლებმაც პირდაპირ დაადასტურეს, რომ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მათი ინფორმირებულობის მიუხედავად, არც სამეთვალყურეო საბჭოს რომელიმე წევრს და არც საზოგადოების 250–მდე აქციონერიდან ვინმეს, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე–15 მუხლით განსაზღვრულ ვადებში სადავოდ არ გაუხდია იმ სხდომის ოქმის კანონიერება, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა საზოგადოების კუთვნილი და არა დირექტორის პირადი ქონების არსებითი შემცირება.

სამოტივაციო ნაწილი:

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

26. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. პირველი საკასაციო საჩივარი სამ ძირითად პრეტენზიად წარმოსდგება:

28. ა) პირველი კასატორის, როგორც მოცემულ საქმეში მოპასუხის არასათანადოობა, რომელ პრეტენზიასაც კასატორის მოსაზრებით, არც-ერთი ინსტანციის სასამართლოში არ მოჰყვა კანონშესსაბამისი რეაგირება.

29. ბ) საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ გარიგებაში პირველი კასატორის ქმედების ამორალურობა, რაც ალოგიკურად მიაჩნია, რამდენადაც სსკ-ის 184-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით სადავო გარიგებები ცალმხრივი ნების გამოვლენაა და მესაკუთრის მიერ რეგისტრირდება საჯარო რეესტრიში და რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს იურიდიულ ძალას, რაც გამორიცხავს მესაკუთრეზე ზემოქმედების ვარაუდს.

30. გ) სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის სხდომის ოქმის ბათილად ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობა.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო პრეტენზიის ვარგისი მატერიალური და პროცესუალური საფუძველი ვერ გახდება პირველი კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან სსკ-ის 184-ე მუხლის მიხედვით საკუთრების მიტოვება ცალმხრივი ნების საფუძველზე ხორციელდება, რეგისტრირდება საჯარო რეესტრში და მისი ნამდვილობა არ არის დამოკიდებული მიმღები სუბიექტის ნებაზე, მიუთითებს, იმაზე, რომ მოცემულ დავაში პირველი კასატორი წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს.

32. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ დავაში პირველი კასატორი სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს, რამდენადაც სადავო გარიგების ბათილობის საფუძვლის კვლევა სწორედ იმ მხარის მიმართ უნდა განხორციელებული, რომელი მხარის სასარგებლოდაც დადგა იურიდიული შედეგი. იმავდროულად, იმაზე აპელირება, რომ პირველი კასატორი არ განკარგავს სახელმწიფო ქონებას, ვერ გახდება მისი არასათანადო მხარედ მიჩნევის საფუძველი. რამდენადაც „სახელმწიფოს“ მიღმა მოიაზრება შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოები, რომელიც ახორციელებენ საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებებს, რაც არ ცვლის სამართლებრივ ურთიერთობაში შედეგობრივი თვალსაზრისით პირველი კასატორის მონაწილეობის მართებულობას იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ პირველი კასატორი არ განკარგავს სახელმწიფოსათვის გადაცემულ ქონებას. ამ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ქონების დათმობისას გამოვლენილი ნების ნაკლზე მიუთითებს, პირველი კასატორის სათანადოობა ეჭვს არ იწვევს.

33. რაც შეეხება პირველი კასატორის პრეტენზიას საკუთრების უფლების მიტოვების ამორალურობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს აღნიშნულ საკასაციო პრეტენზიასთან ერთობლიობაში გაეცეს პასუხი მეორე საკასაციო პრეტენზიასაც, რამდენადაც ეს უკანასკნელი სწორედ ამავე მიმართულებითაა წარმოდგენილი - მეორე კასატორიც უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სსკ-ის 54-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებას (წინამდებარე განჩინების პპ: 22-24).

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო დავის გადაწყვეტის ორიენტირი არის საქმის კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებები და არა ზოგადად კანონის მხოლოდ აბსტარქტული შემადგენლობა. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც საქმეზე დადგენილია დავის ფაქტობრივი გარემოებები, ადგილი აქვს ნორმის შემადგენლობის ნიშნების მისადაგებას (სუბსუმცია) დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მოსარჩელე მასზე განხორციელებულ ზემოქმედებაზე აპელირებდა, რასაც სახელმწიფოს სასარგებლოდ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დათმობის მოტივად მიიჩნევდა. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ : „ცხადია, მოსარჩელისა და მისი ოჯახის წევრების სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე, მოსარჩელის მიერ, მის საკუთრებაში არსებული ა/მანქანის სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, გარეგნულად გამოვლენილი ნება არ ასახავდა ნების გამომვლენის ნამდვილ, შინაგან, მოტივირებულ ნებას, რის გამოც, იგი ერთმნიშვნელოვნად, ნაკლის მქონედ უნდა იქნეს მიჩნეული. სასამართლოს ეს მოსაზრება გამყარებულია იმ მოსალოდნელი შედეგით, რაც შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მოსარჩელისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმის მსვლელობას და შეიძლებოდა მოტივირებული ყოფილიყო მოსალოდნელი პასუხისმგებლობისაგან საკუთარი და ოჯახის წევრების დაღწევისა ან სასჯელის შემსუბუქების მცდელობად.დასკვნას ამყარებს ისიც, რომ ა/მანქანის სახელმწიფო საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის შემდეგ, 2014 წლის 11 თებერვლის განაჩენით მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები წარდგენილ ბრალდებებში გამართლდნენ.“ (იხ., სუსგ საქმე №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი).

35. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო შემთხვევაში მესაკუთრის მიერ გამოვლენილ ნება ვერ ჩაითვლება ნამდვილად. ადგილი აქვს ნების გამოვლენის იმგვარ ნაკლს, რომელიც იწვევს მისი იურიდიული შედეგის გაბათილებას შემდეგი დასაბუთებით:

36. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება.

37. სსკ-ის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხ.

39. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. გარიგების მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მხარეთა ნებას ენიჭება, თუმცა, აუცილებელი არ არის მხარეთა ნება თანხვედრი იყოს, ანუ გარიგების დადების ამორალური და მართლსაწინააღმდეგო მოტივი და მიზანი ორივე მხარეს ამოძრავებდეს. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის მიზნებისათვის საკმარისია გარიგების ერთ-ერთი მხარის არამართლზომიერი, ამორალური განზრახვა.

40. სამართალურთიერთობის საფუძველი მორალურად ყოველთვის გამართლებული უნდა იყოს. აღნიშნული პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი სამართალურთიერთობის არსებობისას, როდესაც ამავე ურთიერთობის მხარეებს შორის ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტი მაღალია. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ყველა იმ სამართალურთიერთობაში, რომელშიც სახელმწიფო მონაწილეობს, ნდობისა და კეთილსინდისიერების ხარისხი განსაკუთრებულად მაღალია. ამ შემთხვევაში, არ უნდა შეიქმნას პრობლემა კეთილსინდისიერების პრინციპის ფართოდ განმარტებასა და გამოყენებაში. გამოსავალი ამ შემთხვევაში სტრუქტურული დისბალანსის აღდგენაში უნდა ვეძებოთ, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს კეთისინდისიერების ქცევის სტანდარტს, მორალს, ნდობას - ეს სწორედ ის პრიორიტეტებია, რომლებსაც განსაზღვრავს თავად მოვალეობა - დავიცვათ კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებები. კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებების არსებობის პირობებში დაცული უნდა იქნეს ხელშეკრულების მონაწილე სუსტი მხარის ინტერესი თავად გარიგების მიმართ და კეთილსინდისიერი შემძენის არსებობის შემთხვევაში, სოციალური თანასწორობის აღდგენისაკენ სწრაფვისას არ უნდა დაგვავიწყდეს სუსტი მხარის ინტერესების დაცვა. უფრო მეტიც, მიუხედავად სამართალურთიერთობის კერძოსამართლებრივი ბუნებისა, კერძო სამართლის სუბიექტების მხრიდან კონტრაჰენტი ძლიერი მხარის, სახელმწიფოს ქმედებების მიმართ კანონიერი ნდობის პრინციპი მოქმედებს. რადგანაც, ამ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია საჯარო წესრიგის დაცვა. ,,საჯარო წესრიგის“ ცნება სამოქალაქო კოდექსში მორალურ იმპერატივებთანაა დაკავშირებული. საჯარო წესრიგი ხელს უწყობს ზნეობრივი და სამართლიანი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ვინმეს კერძო ინტერესები, არამედ საჯარო ინტერესები. ეს იმიტომ, რომ საჯარო წესრიგით დაცული სიკეთე საზოგადო ფასეულობისაა და მისი დარღვევა ძირს უთხრის საზოგადოების არსებობის საფუძვლებს. სსკ-ის 54-ე მუხლი ბათილად მიიჩნევს ამ წესრიგის საწინააღმდეგო გარიგებას. აქედან აშკარა ხდება, რომ სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლება შებოჭილია და გარკვეული საზოგადოებრივი ინტერესების ფარგლებშია მოქცეული. მაშასადამე, ყოფილა ურთიერობანი, რაც არ შეიძლება იყოს მხოლოდ „კერძო ავტონომიის საქმე”.

41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსუტი მხარის ინტერესებს. ამ გარემოების სამტკიცებლად კი, კასატორი მხოლოდ იმაზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ სახელმწიფოს არ ეკისრებოდა იმის გამორკვევის ვალდებულება თუ რა მოტივი გააჩნდა მოსარჩელის მიერ საკუთრების მიტოვებას სახელმწიფოს სასარგებლოდ, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ყოველგვარ სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული.

42. განსახლველი დავის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით 2011 წლის 20 მაისს, ქ. თბილისის პროკურატურის ანტიკორუფციული საგამოძიებო ნაწილის მიერ მოწმის სახით დაკითხული იქნა მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორი. იმავე დღეს მოსარჩელე საზოგადოების სამერთვალყურეო საბჭოს სხდომაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება საზოგადოებას სახელმწიფოს სასარგებლოდ მიეტოვებინა საკუთრების უფლება პირველი უძრავი ქონების ნაწილზე - 35 705 კვ.მ., მეორე უძრავი ქონებასა და მესამე უძრავი ქონებაზე. იმავე წლის 23 მაისს, მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორმა განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაცია წინამდებარე განჩინების პ-2-ში მითითებულ უძრავ ქონებაზე. სისხლის სამართლის საქმეზე, რომლის ფარგლებშიც მოწმის სახით იქნა დაკითხული მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორი, რაიმე სახის სამართლებრივი შედეგი არ დამდგარა, არც რაიმე სახის საგამოძიებო მოქმედება სახელმწიფო ქონების უკანონოდ დაუფლების ფაქტის და შესაძლო დანაშაულის ჩამდენ პირთა გამოვლენის მიზნით არ განხორციელებულა. შესაბამისად, არ დადგენილა სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენების ფაქტი.

43. დავის ფაქტობრივი გარემოებების ამ მოცემულობაში (წინამდებარე განჩინების პპ: 2, 11, 12, 15), საკასაციო პალატა მოიხმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, გუზინსკი რუსეთის წინააღმდეგ, გაკეთებულ განმარტებას: „სისხლის სამართლებრივი პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოებაა, რაც ნების გამოვლენის თავისუფლებას იმთავითვე გამორიცხავს“.

44. კონკრეტულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და ზემოთმითითებული დოქტრინალური განმარტებების საფუძველზე, საკასაციო პალატას ჩამოუყალიბდა მტკიცე შინაგანი რწმენა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნება ბათილია, მისი ამორალურობისა და მართლსაწინააღმდეგობის სამართლებრივი საფუძვლით (სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი).

45. კასატორების ერთ-ერთ არგუმენტი გარიგების შეცილების ხანდაზმულობას შეეხება, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის სხდომის ოქმის გასაჩივრებისთვის რელევანტურია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი სპეციალური ხანდაზმულობის ვადის გავრცელება.

46. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მითითებულ განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის სხდომის ოქმის ხანდაზმულობაზე კასატორის მსჯელობა, არ წარმოადგენს, სამართლებრივად ვარგის პრეტენზიას, გამომდინარე იქიდან, გასაჩივრებულია მოსარჩელე საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს 2011 წლის 20 მაისის №3 სხდომის ოქმი პირველ უძრავ ქონების 35 705 კვ.მ.-ის ნაწილში, აგრეთვე, მეორე უძრავ ქონებასა და მესამე უძრავ ქონებაზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ, ხოლო სადავო გარიგებათა ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 54-ე მუხლი (მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგებანი), რომლის მიმართაც რელევანტურია სსკ-ის ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადის გავრცელება.

47. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

48. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

49. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

50. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან სსკ-ის 54-ე მუხლის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით არსებობს სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკა იხ., რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

52. კასატორები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური