№ას-625-593-2014 20 მაისი, 2016 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სპს „ გ“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. თ-ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2012 წლის 2 ნოემბერს, დილის 10 საათსა და 38 წუთზე, საზოგადოებრივი მაუწყებლის მეორე არხზე გავიდა გადაცემის „ბრიფინგის დრო“ ჩანაწერი, რომელიც 2012 წლის 1 ნოემბრით თარიღდებოდა. აღნიშნულ ბრიფინგზე ადვოკატმა ზ. თ-ამ (შემდგომში „მოპასუხე“) გააკეთა განცხადება, რომლის სადავო ნაწილი ფორმულირებულია შემდეგნაირად:

„ . . . მესამე მოწმე ასევე ძალიან მნიშვნელოვან ჩვენებას მაძლევს ი. დ-ის მიმართ კონკრეტული დაინტერესების ნაწილში. ეს გახლავთ ყოფილი პარლამენტარი პ. ჩ-ი, რომელსაც გამოსძალეს 10 000 დოლარი საადვოკატო კომპანია სპს „გ“-მ, არის ასეთი, რომელიც დაპირდა ი. დ-ის საქმის მოგვარებას ზ. ა-თან. პირდაპირ აცხადებს, რომ ამ კომპანიაში მიიყვანა ნაცნობმა და უთხრა: „ამ საქმეს მოგიგვარებს ეს კომპანია, მხოლოდ ადვოკატი ზ. თ-ა უნდა იქნას საქმიდან ჩახსნილი სასწრაფოდ. მას უნდა გადაუხადო პირველ ეტაპზე 10 000 დოლარი და მოაგვარებს საქმეს ძალიან მალე“. ამ ადამიანმა თავისი ახლობლის მიწის ნაკვეთი იპოთეკით დატვირთა, ისევ ამ კომპანიამ დაატვირთინა სხვათა შორის, გამოატანინა 10 000 დოლარი, ჩაიდეს ეს 10 000 დოლარი ჯიბეში, დაუნიშნეს თავისი ადვოკატი ვინმე გ. წ-ა და ამის შემდეგ ეს თანხაც გაქრა და ი. დ-იც უკვე წელიწადი და მე-7 თვეა პატიმრობაში იმყოფება, ხოლო ეს ადვოკატი, რომელიც მათ ჩემს ნაცვლად ჩაანაცვლეს, ამ ადვოკატისა და პროკურორის ხელმძღვანელობით ი. დ-ი გამოყვანილ იქნა გლდანის საპყრობილიდან 2011 წლის 8 ნოემბერს და ყავდათ ფინანსური პოლიციის შენობაში, სამმართველოს უფროსის, მ. ტ-ის კაბინეტში, სადაც ფსიქოლოგიური ზეწოლით აიძულებდნენ, რომ ეთქვა შემდეგი შინაარსის ჩვენება, რომ მან თითქოს 250 000 დოლარი ქრთამის სახით გადასცა აჭარის კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსს, თ. პ-ეს. ამ ადამიანის დასახელებას სთხოვდნენ კონკრეტულად. არ თქვა ადამიანმა არაფრით, მარტო გვარი გამიგია, არანაირი შეხება არ მქონიაო. რომ გავაანალიზოთ ეს, უნდა ითქვას, რომ ი. დ-ის სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრებოდა. ცნობილი ფაქტია, რომ დ. ა-ას მარჯვენა ხელია თ. პ-ე. იმ შემთხვევაში, თუ ი. დ-ი ამ ჩვენებას მისცემდა, სასწრაფო ზომებით იქნებოდა თ. პ-ე დაპატიმრებული და დაბომბილი, ასე ვთქვათ. ი. დ-ი კი უნდა მიეყვანათ გლდანის საპყრობილეში. ეს გლდანის საპყრობილე, იცით, საკუთრება იყო დ. ა-ასი. მეორე დილით, საკნის ტუალეტში იქნებოდა ი. დ-ი ზეწრით ჩამოხრჩობილი, თითქოს თვითმკვლელობით დაამთავრა სიცოცხლე. აი ამ თამაშს თამაშობდნენ ეს თავხედი ბატონები, მაგრამ ღვთის წყალობით, როგორც ი. დ-ი მიყვება დღეს, ერთ-ერთმა მაღალჩინოსანმა დაურეკა ო-ეს და სთხოვა შეეწყვიტა საუბარი ი. დ-თან და ამის შემდეგ ჩასვეს ისევ მანქანაში და დააბრუნეს საპყრობილეში. ამ საუბარში, განსაკუთრებით აქტიურობდა, როგორც ი. დ-ი მიცხადებს, მისი ადვოკატი გ. წ-ა, რომელიც ფინანსური პოლიციის წარმომადგენელი იყო სულ რამდენიმე თვის წინ მანამ, სანამ დაიწყებდა საადვოკატო საქმიანობას და გახდებოდა ამ სპს „გ“-ს“ ადვოკატი“.

2. 2013 წლის 11 მარტს სპს-მ „გ“ (შემდგომში „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის წინააღმდეგ, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებისა და „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 და მე-17 მუხლების საფუძველზე, და მოითხოვა მოპასუხის მიერ გავრცელებელი ინფორმაციის იმავე ფორმით [საზოგადოებრივი მაუწყებლის მეორე არხის საშუალებით] საჯაროდ უარყოფა. კერძოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე ადვოკატმა განცხადოს, რომ: „2012 წლის 1 ნოემბერს ჩატარებულ ბრიფინგზე, მან არასწორი ინფორმაცია გაავრცელა. სრულიად უსაფუძვლოდ მოიხსენია მოსარჩელე იურიდიული კომპანია კლიენტისათვის თანხის გამომძალველად და ამ თანხის მიმთვისებლად. მან უნდა უარყოს მისი სიტყვები და განმარტოს, რომ ეს კომპანია არ ახდენდა კლიენტზე ზეწოლას; ფირმას არ გამოუძალავს 10 000 აშშ დოლარი და ეს თანხა წარმოადგენდა საადვოკატო მომსახურების საზღაურს, რომ ფირმა არ გამქრალა საქმიდან და კეთილსინდისიერად ასრულებდა მის მოვალეობებს, რომ კომპანია არანაირ კავშირში არააა ხსენებული პ. ჩ-ის მიერ მიწის დაყადაღების საქმესთან“.

3. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხე ადვოკატმა, დაარღვია რა ადვოკატთა პროფესიული ეთიკისა და ზნეობის ნორმები, შელახა მოსარჩელის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია ისეთი ფაქტების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებით, რომლებიც არ არის დადასტურებული, რითაც განზრახ შეცდომაში შეიყვანა საზოგადოება. მოსარჩელის მითითებით „გამოძალვის“ ფაქტზე საუბრისას მოპასუხეს, როგორც მინიმუმ, ხელთ უნდა ჰქონოდა სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, რითაც დადასტურებული იქნებოდა დანაშაულის - გამოძალვის ჩადენა. მოპასუხემ ასევე დაარღვია სამართლის ის ფუნდამენტური პრინციპი, რომელსაც უდანაშაულობის პრეზუმფცია ჰქვია.

4. მოსარჩელის განმარტებით, მოსარჩელე და მოპასუხე ერთდროულად იცავდნენ ი. დ-ის (შემდგომში „დაცვის ქვეშ მყოფი პირი“) ინტერესებს კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეში. თანხა, 10 000 აშშ დოლარი, რომელზეც მოპასუხე ბრიფინგზე საუბრობს, წარმოადგენს მოსარჩელე კომპანიის საადვოკატო მომსახურების საზღაურს და არა „გამოძალულ” თანხას. აღნიშნული თანხა მითითებულია საადვოკატო მომსახურების შესახებ გაფორმებულ ხელშეკრულებაში. ასევე, არასწორია ინფორმაცია, თითქოს მოსარჩელე იურიდიული კომპანია, თანხის აღების შემდეგ „გაქრა” საქმიდან, ვინაიდან ფაქტია, რომ მოსარჩელე საადვოკატო მომსახურების თანხის გადახდის შემდეგ ჩვეულებრივ განაგრძობდა დაცვის ქვეშ მყოფი პირის ინტერესების დაცვას. აღნიშნულის შესახებ კარგად იცოდა მოპასუხემ, ამიტომ მის მიერ განზრახ ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომელიც შეიცავს არასწორ ფაქტებს მოსარჩელის შესახებ, წარმოადგენს ცილისწამებას.

5. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. მოპასუხემ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ ცილისწამებად აღქმული ინფორმაცია გამოკითხვის ოქმის სახით მოიპოვა მოწმე პ. ჩ-ისაგან (შემდგომში „მოწმე“). მისი დაცვის ქვეშ მყოფ პირზე განხორციელებული ზეწოლისა და სხვა უკანონო ქმედებების შესახებ მას ბრიფინგის ჩატარებამდე ერთი დღით ადრე მიმართული ჰქონდა მთავარი პროკურატურისადმი.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

9. სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველ პუნქტში აღწერილ ფაქტობრივ გარემოებასთან ერთად საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ:

9.1. ბრიფინგი გაიმართა ადვოკატ ზ. თ-ას მიერ საქართველოს მთავარი პროკურატურისადმი ი. დ-ის საქმესთან დაკავშირებით განცხადებით მიმართვის მეორე დღეს;

9.2. პროკურატურისადმი მიმართულ განცხადებას თან ერთვოდა ბრიფინგისას ზ. თ-ას მიერ მოხსენიებული მოწმე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმი;

9.3. ადვოკატმა ზ. თ-ამ ბრიფინგი ჩაატარა ი. დ-თან შეთანხმებით, მოწმე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმის საფუძველზე, ასევე პ. ჩ-ისა და თ. დ-ის ზეპირი მონათხრობის გათვალისწინებით.

9.4. ბრიფინგის გამართვისას საზოგადოებაში განსაკუთრებული აქტუალობით სარგებლობდა და ინტერესის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს პარლამენტის მიერ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ მისაღები დადგენილების განხილვის საკითხი.

9.5. საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებით ი. დ-ი მიჩნეულ იქნა პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში ფაქტების დადგენა არ მომხდარა გავრცელებული განცხადებების ჭეშმარიტებასთან შესაბამისობის კუთხით, არამედ სასამართლომ მოწმეთა ჩვენებებსა და საქმეში წარმოდგენილ გამოკითხვის ოქმებზე მითითებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ სწორედ იგივე შინაარისის ჩვენებების გადმოცემას ჰქონდა ადგილი სადავო ბრიფინგის გამართვისას.

11. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 18.2-ე, მე-6, 27.5-ე მუხლებით, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო დეკლარაციის მე-19 მუხლით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის მე-10 მუხლით, სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებით, საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ როგორც საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით, აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება, თუმცა ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში.

12. სასამართლოს მითითებით, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს. იმავე კანონის მე-6 პუნქტით განსაზღვრულია მტკიცების ტვირთის სტანდარტი, კერძოდ, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს, ამიტომ ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.

13. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული კატეგორიის დავების სწორად გადაწყვეტისათვის, უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია გაირკვეს სადავო გამონათქვამები მიეკუთვნება ფაქტებს, თუ შეფასებით მსჯელობას (აზრს).

14. სასამართლოს განმარტებით, ფაქტისა და აზრის გამიჯვნისათვის აუცილებელია გამიჯვნის კრიტერიუმების დადგენა. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი აწესებს მინიმალურ სტანდარტს აზრისა და ფაქტის გამიჯვნისათვის, კერძოდ, მითითებული მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

15. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი უმთავრესი ნიშანია განმცხადებლის მიერ ისეთი ფაქტების მითითება, რომელიც რეალობასთან ახლოა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მათი დამტკიცება შესაძლებელია.

16. განსახილველ შემთხვევაში, პალატის აზრით, დადასტურებადი ფაქტის შემცველ, არსებითად მცდარ და, ამასთან, პირისათვის ზიანის მიმყენებელ ინფორმაციად ვერ განიხილება მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის საქმესთან დაკავშირებით მოპასუხის მიერ ბრიფინგზე გაჟღერებული მოსაზრებები, ასევე მისი, როგორც ადვოკატის მიერ საქართველოს პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებასა და მოწმეთა ჩვენებებში მოცემული გარემოებების გადმოცემა. რაც შეეხება სადავო განცხადების იმ ნაწილს, რომელსაც აპელანტი დანაშაულებრივი ფაქტების შემცველ ინფორმაციად მიიჩნევს - „...გამოსძალა 10 000 აშშ დოლარი“... - სასამართლოს დასკვნით ეს განცხადება, მისი კონტექსტის გათვალისწინებით („ჩაიდეს ეს 10 000 აშშ დოლარი ჯიბეში.. „ დაუნიშნეს ადვოკატი ვინმე გ. წ-ა და ამის შემდეგ ეს თანხაც გაქრა და ი. დ-ი პატიმრობაშია“), წარმოადგენდა განმცხადებლის სუბიექტურ აზრს - კომპანიის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარისხის შეუსაბამო ღირებულებად შეფასებას და არა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ფაქტის მტკიცებას.

17. სააპელაციო პალატის განმარტებით, თავისთავად მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ბრიფინგის მსვლელობისას გამოყენებულ იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დასჯადი ქმედების აღმნიშვნელი ტერმინი, გამონათქვამების კონტექსტის გათვალისწინებით, ვერ შეფასდება პირის უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევად. მოსაზრება, თავისი არსითა და გამოხატვის ფორმით შეიძლება ასახავდეს პირის მიერ კანონსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენას, თუმცა, აღნიშნული ყოველთვის ფაქტად და მითუმეტეს, უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევად არ უნდა დაკვალიფიცირდეს. გარდა ამისა, უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას, ყველა შემთხვევაში, ადგილი აქვს საამისოდ უფლებამოსილი ორგანოებისა თუ პირების მიერ ინფორმაციის გავრცელების შემთხვევაში ანუ მაშინ, როდესაც ინფორმაცია იმ პირებმა გაამჟღავნეს, რომელთა კომპეტენციაშიც შედის აღნიშნული ქმედების მართლწინააღმდეგობისა და ბრალეულობის დადგენა, კვალიფიკაცია და მსჯავრდება.

18. პალატამ მიუთითა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლზე, რომლის თანახმად, კანონის განმარტება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სადავო ბრიფინგის არსი არის შეფასებითი მსჯელობა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო განცხადებების გაკეთებისას, მოპასუხე ახდენდა საზოგადოების ინფორმირებას მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის საქმესთან მიმართებით მიღებულ მოწმეთა ჩვენებებთან დაკავშირებით.

20. სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის განცხადება არ შეიცავს მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური, მტკიცებადი ფაქტების შესახებ ცნობებს. განცხადებაში მოცემული გამონათქვამები წარმოადგენს მოპასუხისთვის კონკრეტული, მის მიერ დასახელებული პირების მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე ჩამოყალიბებულ, მის მიერ გამოთქმულ მოსაზრებებს, კომენტარებსა და შეხედულებებს, აღნიშნული გარემოება კი, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე, გამორიცხავს მოპასუხისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას.

21. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საკითხის შესაფასებლად მნიშვნელოვანი იყო ის გარემოებაც, რომ სადავო ბრიფინგი გაიმართა მოპასუხის მიერ საქართველოს პროკურატურისადმი მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის საქმესთან დაკავშირებით განცხადებით მიმართვის მეორე დღეს, რომელსაც თან ერთვოდა ბრიფინგისას მოპასუხე ადვოკატის მიერ არაერთხელ მოხსენიებული მოწმის გამოკითხვის ოქმი.

22. პალატის აზრით, გასათვალისწინებელი იყო ის ფაქტიც, რომ სადავო ბრიფინგის გამართვისას საზოგადოებაში განსაკუთრებული აქტუალობით სარგებლობდა და ინტერესის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს პარლამენტის მიერ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ მისაღები დადგენილების განხილვის საკითხი. შესაბამისად დასაბუთებული იყო ვარაუდი მასზე, რომ მოპასუხე ადვოკატი სწორედ ამ კონტექსტში ახდენდა საზოგადოების ინფორმირებას პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირებს შორის მოაზრებულ მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის საქმესთან მიმართებით.

23. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

24. კასატორის (მოსარჩელის) მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება კანონის დარღვევით არის გამოტანილი, კერძოდ, განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების ნაწილში მოცემულია, რომ „ ... განსახილველ შემთხვევაში, დადასტურებადი ფაქტის შემცველი, არსებითად მცდარი და ამასთან პირისათვის ზიანის მიმყენებელ ინფორმაციად ვერ განიხილება მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის საქმესთან დაკავშირებით ზ. თ-ას მიერ ბრიფინგზე გავრცელებული მოსაზრებები“. კასატორის აზრით, საგულისხმოა ის, რომ აქ სასამართლო ყოველგვარი სამართლებრივი შეფასებისა და მსჯელობის გარეშე იყენებს სიტყვა „მოსაზრებას“ და არა მაგალითად თუნდაც „განცხადებას“. ასევე, სასამართლო ეხება სადავო განცხადების იმ ნაწილს, სადაც მოპასუხე აცხადებს, რომ „ ... გამოსძალა 10 000 აშშ დოლარი და ... „ - სასამართლოს მიაჩნია, რომ ეს განცხადება, მისი კონტექსტის გათვალისწინებით („ ... ჩაიდეს ეს 10 000 აშშ დოლარი ჯიბეში...“ , „ ... დაუნიშნეს ადვოკატი ვინმე გ. წ-ა და ამის შემდეგ ეს თანხაც გაქრა და ი. დ-ი პატიმრობაშია“), წარმოადგენს განმცხადებლის სუბიექტურ აზრს, კომპანიის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარისხის შეუსაბამო ღირებულებად შეფასებისა და არა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ფაქტს (გამოძალვას), რადგან როგორც ამას სასამართლო განმარტავს, სისხლის სამართლის დანაშაულის დასჯადი ქმედების აღმნიშვნელი ტერმინის გამოყენება მხოლოდ მაშინ ითვლება უდანაშაულობის პრეზუმციის დარღვევად, თუ ამას შესაბამისი კომპეტენციის საჯარო ორგანოები ახორციელებენ, ამიტომ კერძო პირის მიერ ასეთი ქმედება ნებისმიერი კონტექსტით - ფაქტად და მითუმეტეს ცილისწამებად არ უნდა ჩაითვალოს. კასატორის აზრით, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან შეიძლება გამოვიტანოთ დასკვნა, რომ ერთი და იგივე ტერმინის გამოყენება საჯარო და შესაბამისი კომპეტენციის ორგანოს მხრიდან უნდა ჩაითვალოს უდანაშაულობის პრეზუმციის დარღვევად და, როგორც სასამართლო განმარტავს, დადასტურებულ ფაქტად, ხოლო კერძო პირის მიერ მსგავსი ქმედების შემთხვევაში ის უნდა იქნას მიჩნეული „აზრად“ ნებისმიერ შემთხვევაში.

25. კასატორის მითითებით, მაშინაც კი, როდესაც განცხადება უთანაბრდება შეფასებით მსჯელობას, ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი გავრცელებული სადავო განცხადებისათვის, რამდენადაც თვით შეფასებითი მსჯელობაც კი, რაიმე ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე შეიძლება იყოს გადაჭარბებული. კასატორის აზრით, გავრცელებული ინფორმაციის საფუძველი არის თავად მოპასუხის მიერ გამოკითხული პირების გამოკითხვის ოქმები, რომლებიდანაც ზოგში არ არის ან ზოგში საერთოდ საპირისპირო ინფორმაციაა მოცემული, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადების თუნდაც შეფასებითი მსჯელობად შეფასებისას, ის მაინც მოკლებულია ყოველგვარ საფუძველს. სასამართლო ასევე არასწორად განმარტავს კანონს, როდესაც გავრცელებულ განცხადებებს: „გამოსძალეს“, „დაატვირთინეს“ არ მიიჩნევს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტად და პირიქით აფასებს, როგორც შეფასებით მსჯელობად და ისეთ გამოხატულებად, რომელიც ასახავს რაიმეს მიმართ სუბიექტურ დამოკიდებულებას.

26. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის თანახმად, „ფაქტში“ იგულისხმება ნამდვილი, რეალური მოვლენა და საგანი, რომელიც ექვემდებარება მტკიცებულებებით დადასტურებას. აქედან გამომდინარე, გაუგებარია რატომ თვლის სასამართლო, რომ გამონათქვამების - „გამოსძალა 10 000 აშშ დოლარი“ და „დაატვირთინა იპოთეკით“ - სისწორე მხოლოდ პიროვნების სუბიექტურ შეხედულებაზეა დამოკიდებული და არ შეიძლება მისი საპირისპირო მტკიცებულებებით დამტკიცება. სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად არ მიიჩნია ვინმე ბ-ის მიწის ნაკვეთის ინტერნეტ აუქციონზე გაყიდვის ფაქტი, ასევე 10 000 აშშ დოლარი არ მიიჩნია ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იურიდიული მომსახურების საფასურად, მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება საქმეში დევს და სხდომაზე დაკითხულმა პ. ჩ-მაც დაადასტურა მისი გაფორმების ფაქტი.

27. სააპელაციო პალატამ განჩინების ფაქტობრივ დასაბუთებაში არასწორად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომ სადავო განცხადებაში მოპასუხის მიერ გამოთქმული ციტატები წარმოადგენდა მის მოსაზრებას, რითაც ის ახდენდა საზოგადოების ინფორმირებას მისი დაცვის ქვეშ მყოფის საქმესთან დაკავშირებით და მისი განცხადება არ შეიცავს მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური მტკიცებითი ფაქტების შესახებ ცნობებს.

28. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხემ განცხადებაში გაჟღერებული ინფორმაცია გაავრცელა მის მიერ მიღებული სწორედ იგივე შინაარსის ჩვენებების საფუძველზე. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა დაუსაბუთებელია, რადგან საქმეში მტკიცებულების სახით არსებულ გამოკითხვის ოქმებში, რომლებსაც მიიჩნევს კიდეც სასამართლო მოპასუხის ინფორმაციის წყაროდ, როგორც სადავო განცხადებაში გაჟღერებული ინფორმაციის იდენტურად, არაფერი მსგავსი არ არის მოცემული. კასატორის განმარტებით, სწორედ ამ გამოკითხვის ოქმებზე დაყრდნობით უნდა მიეცა სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება სადავო განცხადებაში გადმოცემული ინფორმაციისათვის.

29. განჩინებაში ნათქვამია, რომ „ზ. თ-ა ახდენს პ. ჩ-ის ჩვენების კონსტატაციას იმის შესახებ, რომ „ ... პ. ჩ-ს 10 000 დოლარი გამოსძალა საადვოკატო ფირმამ სპს „გ“-მ, ამ გარემოებასთან დაკავშირებით, კასატორი აღნიშნავს, რომ კონსტატაცია ნიშნავს ფაქტის არსებობის ან რაიმესთან შესაბამისობის დადგენას, ამ მხრივ სასამართლოს პოზიცია დაუსაბუთებელია, რადგან გამოკითხვის ოქმში არსად არ არის მოცემული, თუნდაც რაიმე მსგავსი ინფორმაცია.

30. განჩინების თანახმად - „საუბრის საერთო კონტექსტით დგინდება, რომ მოპასუხე კვლავ მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით მიუთითებს, რომ მოწმემ ახლობლის მიწის ნაკვეთი იპოთეკით ისევ „ამ კომპანიამ დაატვირთინა, გამოატანინეს 10 000 აშშ დოლარი“, - ამ გარემოებასთან დაკავშირებით, გარდა იმისა, რომ მოწმის გამოკითხვის ოქმში, (რომელზე დაყრდნობიითაც თავად მოპასუხის განცხადებით გაავრცელა მან ინფორმაცია, რაც შემდგომში სასამართლომაც გაიზიარა) არაფერი მსგავსი არ არის ნათქვამი. გამოკითხვის ოქმში მოწმე აცხადებს არსებითად საწინააღმდეგოს, კერძოდ, მოწმის გამოკითხვის ოქმის მე-2 გვერდზე ნათქვამია, რომ „ ... ვთხოვე ჩემს ნათესავს ა. ბ-ს, რომ გურჯაანის რაიონში არსებული სასოფლო - სამეურნეო მიწა (80 ჰექტარი) გირაოს გარანტიით ჩაგვედო, ამ საქმეში დახმარება აღმითქვა შ. ს-ემ, რომელმაც ძალიან მალე მიშოვა თანხის გამსესხებელი და აღებული ათი ათასი დოლარის გადახდის საფუძველზე, 2011 წლის 31 ოქტომბრს დავდე ხელშეკრულება სპს „გ“-თან.“ ამ გამოკითხვის ოქმის საერთო კონტექსტით ის შეიძლება დადგინდეს, რომ პ.ჩ-ი თავად ეძებდა თანხას და, შესაბამისად, მიწის იპოთეკით დატვირთვასთან და თანხის გამოტანასთან მოსარჩელეს კავშირი არ ჰქონია.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლოს აუცილებლად უნდა შეეფასებინა სადავო განცხადებასა და მის წყაროდ მოყვანილ გამოკითხვის ოქმებში არსებული წინააღმდეგობა, ის თავისი გამოხატვის ფორმითა და შინაარსით არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც მოსაზრება და შეფასება მიღებული ინფორმაციისა, რადგან აშკარაა, რომ მოპასუხე განზრახ ამახინჯებს მიღებულ ინფორმაციას და აქვეყნებს იმ კონტექსტით, რომ ზიანი მიაყენოს კომპანიას.

32. ასევე დაუსაბუთებელია სასამართლოს განმარტება იმის შესახებ, რომ რადგან სადავო ბრიფინგის გამართვისას საზოგადოებაში განსაკუთრებული აქტუალობით სარგებლობდა და ინტერესის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს პარლამენტის მიერ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ მისაღები დადგენილების განხილვის საკითხი, დასაბუთებულია ვარაუდი მასზე, რომ მოპასუხე ამ კონტექსტით ახდენდა საზოგადოების ინფორმირებას. ამ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ უდანაშაულობის პრეზუმციის დარღვევას მხოლოდ მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც ამას ახდენს საამისოდ უფლებამოსილი ორგანო, რომელსაც ქმედების მართლწინააღმდეგობისა და ბრალეულობის დადგენა ევალება, დაუსაბუთებელია ამ კონტექსტის ვარაუდით გავრცელებული ინფორმაციის მოსაზრებად მიჩნევა. მოპასუხეს თავისუფლად შეეძლო საზოგადოების ინფორმირება მოეხდინა ისე, რომ ამით მოსარჩელეზე არ გაევრცელებინა მცდარი ფაქტების შემცველი ინფორმაცია. მით უმეტეს, რომ როგორც მან სასამართლო პროცესზე არაერთხელ განაცხადა, საგამოძიებო ორგანოებში შეიტანა განცხადება მოსარჩელის წინააღმდეგ გამოძალვის შესახებ, თუმცა სასამართლოს კითხვაზე, მიეთითებინა თუ სად ეწერა მის მიერ პროკურატურაში შეტანილ განცხადებაში მსგავსი რამ, მოპასუხემ ეს ვერ მიუთითა, იმიტომ, რომ განცხადებაში ასეთი რამ არ წერია. ყოველივე ამის გათვალისწინებით, აშკარაა, რომ მოპასუხემ გამოძალვისა და განცხადებაში მითითებული სხვა ცილისმწამებლური ფაქტების შემცველი ინფორმაციის შესახებ, განგებ ისე გაავრცელა განცხადება, რომ ასეთი ინფორმაცია გამოკითხული პირებისგან არ მიუღია და, შესაბამისად, არც განცხადება შეუტანია სასამართალდამცავ ორგაოებში მოსარჩელის წინააღმდეგ.

33. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს სადავო განცხადებაში გავრცელებული ინფორმაცია, პირველ რიგში, სამართლებრივად უნდა შეეფასებინა გავრცელებული ინფორმაციისა და მოპასუხის მითითებით, სასამართლოში მტკიცებულებად წარდგენილი გამოკითხვის ოქმების შედარებითა და ანალიზით და არა მხოლოდ სადავო ინფორმაციის გავრცელებისას საზოგადოებაში არსებული აქტუალური საკითხებით.

34. კასატორის განმარტებით, არცერთი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად არ ცნო და ფაქტობრივ დასაბუთებაში არ მიუთითა დოკუმენტური მტკიცებულებისა და მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილი ფაქტი იმის შესახებ, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია 10 000 აშშ დოლარის გამოძალვის შესახებ იყო არსებითად მცდარი და სინამდვილეში წარმოადგენდა საადვოკატო მომსახურების ღირებულებას. ამ ფაქტის დადგენილად ცნობას კი, არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა სადავო უფლებაზე მსჯელობისას.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 ივნისის განჩინებით სპს-ის „გ“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 მარტის განჩინებით სპს-ს „გ“ საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

37. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სპს-ს „გ“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

38. მხარეთა შორის დავის საგანია პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა.

39. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია ადვოკატის მიერ სატელევიზიო ბ-ოს საჯაროდ გავრცელებული განცხადება იურიდიული კომპანიის შესახებ, რომელიც წარსულში მომსახურებას უწევდა მისი დაცვის ქვეშ მყოფ პირს, წარმოადგენს თუ არა მოსარჩელის სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დაცულ სფეროში იმგვარ ჩარევას, რასაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. სხვაგვარად, წარმოადგენს თუ არა ადვოკატის განცხადება ცილისწამებას, რომელმაც შელახა იურიდიული კომპანიის საქმიანი რეპუტაცია. შესაბამისად, მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა აუცილებელია თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოსაყენებელი საკანონმდებლო ნორმები

40. საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლის შესაბამისად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, გამოთქვას და გაავრცელოს თავისი აზრი ზეპირად, წერილობით ან სხვაგვარი საშუალებით. ამ უფლებათა განხორციელება შესაძლებელია კანონით შეიზღუდოს ისეთი პირობებით, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვათა უფლებებისა და ღირსების დასაცავად.

41. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლის შესაბამისად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. იმავე კოდექსის 27.5-ე მუხლის შესაბამისად, იურიდიული პირის საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შემთხვევაში გამოიყენება ამ კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული წესები.

42. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში „კანონი“) სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას, ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღების, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას.

43. სიტყვისა და გამოხატვის უფლების დაცვის პარალელურად, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი, ისევე როგორც, სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი [კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული] პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის (რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“), გათვალისწინებულია სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა (კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით).

44. კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

45. კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს ერთის მხრივ, აზრის და, მეორეს მხრივ, ფაქტის შემცველ განცხადებას და განმარტავს, რომ აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს.

46. კანონის მე-4.1 მუხლის შესაბამისად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და მისი გამოხატვის ან გავრცელების გამო პირს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი ზოგადად გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით

47. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემგომში „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია“ ან „კონვენცია“) მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, „ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად”.

48. კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. ამიტომ ის შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ამ პუნქტში მითითებული კანონიერი მიზნების მისაღწევად, რომელთაგან ერთ-ერთია სხვა პირთა რეპუტაციის დაცვა.

49. გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებელობის“ ძირითადი პრინციპები ევროპის ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (შემდგომში „ევროპული სასამართლო“ ან „სტრასბურგის სასამართლო“) დაადგინა მრავალ საქმეში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია.

50. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განსაზღვრული იყოს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (Handyside v. the United Kingdom (7 December 1976, Series A no. 24), Stoll v. Switzerland ([GC] no. 69698/01, § 101, ECHR 2007‑V); Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC], no. 48876/08, § 100, ECHR 2013; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 124, 23 April 2015).

51. როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირთა რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016).

52. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია: (ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; (ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა; (გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე; (დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა; (ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის - აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს ჟურნალისტებთან მიმართებაში ნათქვამი აქვს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო და ზუსტ ინფორმაციას (Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

53. განსაკუთრებით პრობლემურია პირის რეპუტაციის დაცვის მიზნით გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, თუ განცხადება, რომელიც პირის რეპუტაციას ეხება, პოლიტიკურია ან გაკეთებულია საზოგადოების ინტერესის სფეროში მყოფ საკითხზე მიმდინარე დებატების პროცესში (Sürek v. Turkey (no. 1) [GC], no. 26682/95, § 61, ECHR 1999-IV; Lindon, Otchakovsky-Laurens and July v. France [GC], nos. 21279/02 and 36448/02, § 46, ECHR 2007-IV; and Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 90, ECHR 2012). საკითხისადმი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას გაკეთებულ განცხადებაში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი (E.K. v. Turkey, no. 28496/95, §§ 79-80, 7 February 2002) და გამოთქმების სერიოზულობაც კი (Thoma v. Luxembourg, no. 38432/97, § 57, ECHR 2001-III) არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (Paturel v. France, no. 54968/00, § 42, 22 December 2005).

54. თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55).

55. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

56. პასუხისმგებლობის მსუბუქ ფორმასაც კი შესაძლებელია გამოხატვის თავისუფლებაზე მსუსხავი ეფექტი ჰქონდეს, განსაკუთრებით ადვოკატებთან მიმართებაში, რომლებიც ვალდებულნი არიან განახორციელონ მათი კლიენტების ეფექტიანი დაცვა (Mor v. France, no. 28198/09, § 61, 15 December 2011). ადვოკატის მიმართ პასუხისმგებლობის მსუბუქი სახის გამოყენებასაც კი შესაძლებელია მოჰყვეს მისთვის პირდაპირი (დისციპლინური დევნის აძღვრა) ან არაპირდაპირი (საზოგადოებრივი იმიჯის შელახვა ან კლიენტების ნდობის დაკარგვა) უარყოფითი შედეგი (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 176, 23 April 2015).

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით

57. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს აქვს მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებთან დაკავშირებით. სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ადვოკატებს, მათი სპეციფიკური სტატუსის გამო, ცენტრალური ადგილი უჭირავთ მართლმსაჯულების განხორციელებაში, როგორც შუამავლებს საზოგადოებასა და სასამართლოს შორის. ამიტომ ისინი თამაშობენ უმთავრეს როლს სასამართლოს მიმართ საზოგადოების ნდობის უზრუნველყოფაში (Schöpfer v. Switzerland, 20 May 1998, §§ 29-30, Reports 1998-III; Nikula v. Finland, no. 31611/96, § 45, ECHR 2002-II; Amihalachioaie v. Moldova, no. 60115/00, § 27, ECHR 2004-III; Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 173, ECHR 2005-XIII; André and Another v. France, no. 18603/03, § 42, 24 July 2008; and Mor v. France, no. 28198/09, § 42, 15 December 2011), თუმცა იმისათვის, რომ საზოგადოების წევრებს მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესის მიმართ ნდობა გაუჩნდეთ, ისინი დარწმუნებულნი უნდა იყვნენ იურიდიული პროფესიის შესაძლებლობაში გასწიოს ეფექტიანი წარმომადგენლობა (Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 175, ECHR 2005-XIII).

58. დამოუკიდებელი პროფესიონალის ეს სპეციალური როლი მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში ადვოკატებს მთელ რიგ მოვალეობებს აკისრებს, კონკრეტულად, მათ ქცევასთან მიმართებაში (Van der Mussele v. Belgium, 23 November 1983, Series A no. 70; Casado Coca v. Spain, 24 February 1994, § 46, Series A no. 285-A; Steur v. the Netherlands, no. 39657/98, § 38, ECHR 2003-XI; Veraart v. the Netherlands, no. 10807/04, § 51, 30 November 2006; and Coutant v. France (dec.), no. 17155/03, 24 January 2008). ამ მოვალეობების თანახმად, ადვოკატებს მოეთხოვებთ კორექტული, კეთილსინდისიერი და ღირსეული ქცევა. სანაცვლოდ, ისინი აღჭურვილნი არიან ექსკლუზიური უფლებებითა და პრივილეგიებით, მათ შორის, თავისუფლებით არგუმენტების წარდგენისას სასამართლო დარბაზში (Steur v. the Netherlands, no. 39657/98, § 38, ECHR 2003-XI).

59. შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობენ ადვოკატებიც, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ მათ მიერ გამოთქმული შეხედულებებისა და გავრცელებული ინფორმაციის შინაარსს, არამედ ფორმასაც, რომლითაც ეს ინფორმაცია და შეხედულებები ვრცელდება (Foglia v Switzerland, no. 35865/04, § 85, 13 December 2007). კერძოდ, აღნიშნული გულისხმობს, რომ ადვოკატებს უფლება აქვთ საჯარო კომენტარი გააკეთონ მართლმსაჯულების განხორციელების საკითხებზე, თუმცა მათი კრიტიკა არ უნდა გასცდეს გარკვეულ საზღვრებს (Amihalachioaie v. Moldova, no. 60115/00, §§ 27-28, ECHR 2004-III; Foglia, v Switzerland, no. 35865/04, § 86, 13 December 2007; Mor v. France, no. 28198/09, § 43, 15 December 2011). ასეთი საზღვრები დაწესებულია ჩვეულებრივი აკრძალვებით, რომლებსაც ითვალისწინებს ადვოკატთა ქცევის კოდექსი სხვადასხვა ქვეყანაში (Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 173, ECHR 2005-XIII), სადაც განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ადვოკატის „ღირსებას“, „პატივს“, „კეთილსინდისიერებას“ და სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესის მიმართ პატივისცემას.

60. შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება უკავშირება ადვოკატის დამოუკიდებლობას და მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში შეიძლება დაცვის მხარის ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა მიჩნეულ იქნას „აუცილებლად“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში (Nikula v. Finland, no. 31611/96, § 55, ECHR 2002-II); Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 174, ECHR 2005-XIII; Mor v. France (no. 28198/09, § 44, 15 December 2011), თუმცა ის, რაც დასაშვებია ადვოკატისათვის სასამართლო დარბაზში, შესაძლებელია, დაუშვებელი იყოს სასამართლო დარბაზის გარეთ.

61. ადვოკატს უფლება აქვს კლიენტის დაცვა განახორციელოს მედიის საშუალებით მართლმსაჯულების პროცესში მიმდინარე დარღვევების შესახებ საზოგადოების ინფორმირებით. მაგრამ დაუშვებელია ადვოკატმა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე გააკეთოს განცხადებები, რომლებიც იმდენად სერიოზულია, რომ სცდება კომენტარისათვის დასაშვებ ფარგლებს, ან მიმართოს შეურაცხყოფას (Karpetas v. Greece, no.6086/10, § 78, 30 October 2012; A v. Finland (dec.), no. 44998/98, 8 January 2004; Coutant v. France (dec.), no. 17155/03, 24 January 2008) საქმეში Gouveia Gomes Fernandes and Freitas e Costa პორტუგალიის წინააღმდეგ (Gouveia Gomes Fernandes and Freitas e Costa v. Portugal, no. 1529/08, § 48, 29 March 2011) სასამართლომ ადვოკატის ტონი, რომელიც მოსამართლეების მიმართ შეურაცხმყოფელი არ იყო, მაგრამ იყო ცინიკური და სარკასტული, მე-10 მუხლთან შესაბამისად მიიჩნია. სასამართლო ამოწმებს განცხადებებს მათ ზოგად კონტექსტში, იმისათვის რომ დაადგინოს შეიძლება თუ არა ისინი შეფასდეს, როგორც შეცდომაში შემყვანი ან გაუმართლებელი პიროვნული თავდასხმის გამომხატველი (Ormanni v. Italy, no. 30278/04, § 73, 17 July 2007; Gouveia Gomes Fernandes and Freitas e Costa v. Portugal, no. 1529/08, 29 March 2011, § 51) და დარწმუნდეს, ჰქონდა თუ არა განცხადებას საკმარისად ახლო კავშირი საქმის ფაქტებთან (Feldek v. Slovakia, no. 29032/95, § 86, ECHR 2001‑VIII, Gouveia Gomes Fernandes and Freitas e Costa v. Portugal, no. 1529/08, 29 March 2011).

62. საქმეში მორისი საფრანგეთის წინააღმდეგ, სტრასბურგის სასამართლოს დიდმა პალატამ არ გაიზიარა ევროპის ადვოკატთა ასოციაციების საბჭოს (CCBE) მოსაზრება, რომ მათი გამოხატვის თავისუფლების ფარგლების შეფასებისას ადვოკატები უნდა გაუთანაბრდნენ ჟურნალისტებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ შეიძლება ადვოკატების ჟურნალისტებთან გათანაბრება მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში ამ ორი პროფესიის წარმომადგენელთა სრულიად განსხვავებული როლის გამო. ჟურნალისტებს, მათი უფლებებისა და მოვალეობების შესაბამისად, ევალებათ ინფორმაციისა და შეხედულებების გავრცელება საზოგადოების ინტერესის სფეროში არსებულ ყველა საკითხზე, მათ შორის მართლმსაჯულების განხორციელებაზე. მაგრამ ადვოკატები წარმოადგენენ სასამართლო სისტემის პროტაგონისტებს, რომლებიც უშუალოდ არიან ჩართულნი სასამართლოს ფუნქციონირებასა და მხარის დაცვაში. ამიტომ ისინი არ შეიძლება უბრალოდ გავათანაბროთ გარე დამკვირვებელთან, რომლის მოვალეობაც არის მხოლოდ საზოგადოების ინფორმირება (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 148, 23 April 2015).

63. მორისის საქმეში სასამართლომ არ გაიზიარა ადვოკატის არგუმენტი, რომ სადავო განცხადებები ემსახურებოდა მისი კლიენტის დაცვის ამოცანას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ის ვერ ხედავს როგორ შეიძლებოდა სადავო განცხადებებს პირდაპირი წვლილი შეეტანა ადვოკატის კლიენტის ინტერესების დაცვაში, რადგან ადვოკატის განცხადებები მიმართული იყო იმ გამომძიებელი მოსამართლეების მიმართ, რომლებიც უკვე ჩამოშორდნენ გამოძიების პროცესს და აღარ შეეძლოთ გავლენა მოეხდინათ მის მსვლელობაზე [გამოძიებას აწარმოებდა სხვა მოსამართლე, რომელიც არ ყოფილა კრიტიკის ობიექტი] (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 149, 23 April 2015). თუმცა სასამართლომ გაიზიარა, რომ ადვოკატის განცხადებები ემსახურებოდა მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში არსებული დარღვევების შესახებ საზოგადოების ინფორმირებას და შეჰქონდა წვლილი საზოგადოებრივი ინტერესის სფერში მყოფ საკითზე მიმდინარე დისკუსიაში, ამიტომ ისინი სარგებლობდა დაცვის მაღალი ხარისხით (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 150-153, 23 April 2015).

ზემოაღნიშნული ნორმებისა და პინციპების გამოყენება მოცემული საქმის მიმართ

64. მოცემულ საქმეში მოპასუხის განცხადების კონტექსტის შესაფასებლად საკასაციო სასამართლო აუცილებლად თვლის ყურადღება გაამახვილოს რამდენიმე მნიშვნელოვან გარემოებაზე, რომლებიც წინ უძღოდა სადავო განცხადების გაკეთებას.

65. დადგენილია, რომ მოპასუხე არის ადვოკატი, რომელიც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იცავდა ი. დ-ის ინტერესებს მის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეში. იმავე საქმეში ი. დ-ის ინტერესებს წარმოადგენდა მოსარჩელე იურიდიული კომპანიაც. მოპასუხე ადვოკატი ი. დ-ის წარმომადგენლობას ახორციელებდა საქმეში მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის ჩართვამდე. მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის ჩართვის შემდეგ მოპასუხე ი. დ-ის საქმეს დროებით გამოეთიშა, თუმცა მოგვიანებით კვლავ ჩაერთო საქმეში თბილისის საქალაქო სასამართლოში სასამართლო პროცესის მსვლელობისას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 27-192).

66. მოსარჩელისა და მოპასუხის დაცვის ქვეშ მყოფი ი. დ-ი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 მაისის განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის სახით შეეფარდა 30 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

67. 2012 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ხელისუფლებაში ახალი პოლიტიკური გაერთიანების მოსვლის შემდეგ საქართველოს პარლამენტმა დაიწყო მუშაობა წინამორბედი ხელისუფლების მმართველობის წლებში პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და დევნილ პირთა გათავისუფლების შესახებ დადგენილების მიღების საკითხზე, რამაც, 2012 წლის შემოდგომაზე, საზოგადოების განსაკუთრებული ინტერესი და ამ საკითხზე ფართო დისკუსია გამოიწვია, მათ შორის, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, რომელშიც ჩართულნი იყვნენ როგორც საზოგადოების წარმომადგენლები, ისე საჯარო თანამდებობის პირები.

68. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხემ სადავო განცხადება გააკეთა 2012 წლის 1 ნოემბერს გამართულ ბრიფინგზე, რომელიც ეთერში გადაიცა 2012 წლის 2 ნოემბერს.

69. მოცემული დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია შეფასდეს სადავო განცხადების გაკეთების მომენტში მოპასუხე მოქმედებდა, როგორც ჩვეულებრივი კერძო პირი, თუ როგორც ი. დ-ის ადვოკატი.

70. საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოპასუხის მიერ ბრიფინგის გამართვის დროს ი. დ-ი იმყოფებოდა პატიმრობაში. მის მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოს უკვე გამოტანილი ჰქონდა განაჩენი, თუმცა აღნიშნული განაჩენი კანონიერ ძალაში შესული არ იყო. ი. დ-ის განმარტებით, ბრიფინგის გამართვის დროს მოპასუხე მისი წარმომადგენელი იყო და ბირიფინგი გაიმართა მასთან შეთანხმებით (იხ. ი. დ-ის გამოკითხვის ოქმი, ტ.1, ს.ფ. 232-233).

71. მნიშვნელოვანია, შეფასდეს ასევე, რა იყო ზოგადად ბრიფინგზე გაკეთებული განცხადების თემატიკა და შინაარსი. დადგენილია, რომ ბრიფინგი მთლიანობაში ეხებოდა ი. დ-ის მიმართ ყოფილი ხელისუფლების მაღალჩინოსანთა მხრიდან შესაძლო პირადი დაინტერესების გამო, მისი სისხლის სამართლებრივი დევნისა და მის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში მომხდარ სავარაუდო დარღვევებს.

72. მოპასუხემ ბრიფინგი მოაწყო საქართველოს პროკურატურისადმი ი. დ-ის, როგორც პოლიტიკური ნიშნით დევნილი პირის, შესახებ განცხადებით მიმართვის მეორე დღეს. საქმის მასალებში დაცულია მოპასუხე ადვოკატის მიერ 2012 წლის 30 ოქტომბერს პროკურატურაში წარდგენილი განცხადება, რომლის შინაარსიც ეხება ი. დ-ის მიმართ შესაძლო პოლიტიკური დევნისა და მის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში განხორციელებული სავარაუდო დარღვევების ფაქტებს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 215-224). სწორედ აღნიშნული ფაქტების ნაწილი გაჟღერდა ბრიფინგზე გაკეთებულ სადავო განცხადებაში.

73. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო განცხადება მოპასუხემ გააკეთა, როგორც ადვოკატმა, რომელიც წარმოადგენდა მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის ინტერესებს მის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში. განცხადება გაკეთდა მარწმუნებელთან შეთანხმებით და ეხებოდა გარემოებებს, რომლებიც უკავშირდებოდა ადვოკატის დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელებას.

74. მოპასუხის მითითებით, განცხადების მიზანი იყო საზოგადოების ინფორმირება იმ გარემოებების შესახებ, რომლებიც მიუთითებდა მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში ჩადენილ დარღვევებზე მსჯავრდებულის პიროვნების მიმართ ხელისუფლების წარმომადგენლთა კონკრეტული დაინტერესების გამო, და ამით ი. დ-ის საქმისადმი საზოგადოებისა და შესაბამისი სახელმწიფო ინსტიტუტების ყურადღების უზრუნველყოფა, რათა მომხდარიყო პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად მისი აღიარება.

75. შესაბამისად, განცხადება გაკეთდა ადვოკატის იმ საქმიანობის ფარგლებში, რომლის მიზანიც იყო მიეღწია მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად ცნობისათვის [ი. დ-ი საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებით მართლაც იქნა ცნობილი პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულად] (იხ. ტ.1, ს.ფ. 233).

76. დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია შეფასდეს, რას ეხებოდა მოპასუხე ადვოკატის განცხადების სადავო ნაწილი და შესაძლებელია თუ არა მისი შეფასება ზემოაღნიშნული კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე.

77. მნიშვნელოვანია ასევე, დადგინდეს, განცხადებაში მოცემული ინფორმაციის გავრცელებისას იყო თუ არა მოპასუხე ადვოკატი ამ ინფორმაციის პირველადი წყარო და თუ არა, მაშინ რომელი წყაროებიდან მიღებულ ინფორმაციას ეყრდნობოდა იგი.

78. დადგენილია, რომ განცხადების სადავო ნაწილი ეხებოდა ი. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის პროცესში, ი. დ-ის მეგობარ პ. ჩ-სა და მოსარჩელე იურიდიულ კომპანიას შორის დადებული შეთანხმების შინაარსს ი. დ-ის დაცვის განხორციელების თაობაზე; ასევე ი. დ-ის სისხლის სამართლის დევნის პროცესში მის წარმომადგენლად ყოფნისას მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის პროფესიულ საქმიანობას.

79. განცხადების ეს ნაწილი უშუალოდ ეყრდნობოდა მოპასუხე ადვოკატის მიერ მოწმე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმს (იხ. ტ.1, ს.ფ 225-229) [განცხადების სადავო ნაწილი იწყება ციტატით: „მესამე მოწმე ასევე ძალიან მნიშვნელოვან ჩვენებას მაძლევს ი. დ-ის მიმართ კონკრეტული დაინტერესების ნაწილში. ეს გახლავთ ყოფილი პარლამენტარი პ. ჩ-ი...“]. აღნიშნული გამოკითხვის ოქმი, რომელიც თარიღდება 2012 წლის 30 ოქტომბრით [ბრიფინგის წინა დღე] დანართის სახით თან ერთვოდა საქართველოს პროკურატურაში მოპასუხის მიერ წარდგენილ განცხადებას ი. დ-ის საქმეთან დაკავშირებით. იგი პროკურატურაში წარდგენილ იქნა პროკურატურისადმი მიმართულ განცხადებაში მითითებული ისეთი ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებიც გაჟღერდა ბრიფინგზეც. ადვოკატის მხრიდან პირის ნებაყოფლობითი გამოკითხვის ოქმის შედგენის უფლებამოსილება გათვალისწინებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 113-ე მუხლით.

80. მოპასუხის განმარტებით, სადავო განცხადებით გავრცელებული ინფორმაციის ნაწილი მან მიიღო, აგრეთვე, მისი დაცვის ქვეშ მყოფი ი. დ-ისაგან.

81. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში მორისი საფრანგეთის წინააღმდეგ აღნიშნა, რომ საზოგადოებაში არსებობს ლეგიტიმური ინტერესი მიიღოს ინფორმაცია სისხლის სამართლის საქმეებზე და განცხადებები, რომლებიც უკავშირდება მართლმსაჯულების სისტემის ფუნქციონირებას, წარმოადგენს საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 150-153, 23 April 2015).

82. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორს, რომ რთულია დადგინდეს ადვოკატის განცხადების სადავო ნაწილი [რომელიც ეხებოდა მოსარჩელე იურიდიულ კომპანიას] რა პირდაპირ წვლილს შეიტანდა მისი კლიენტის პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულად ცნობის ამოცანაში, თუმცა მიიჩნევს, რომ პირის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების პროცესში საქმიანობა, რომელიც უკავშირდება მის დაცვას, მათ შორის, პირის დაცვასთან დაკავშირებული შეთანხმების შინაარსი და პირის დაცვისას იურიდიული კომპანიის ადვოკატების მიერ განხორციელებული პროფესიული ქმედებები, კერძოდ, მათი ურთიერთობა პროკურატურის წარმომადგენლებთან და მათი როლი საპროცესო შეთანხმების პირობების ფორმირებასა და ამ პირობების დაცვის ქვეშ მყოფ პირთან კომუნიკაციის პროცესში, წარმოადგენს პირის მიმართ სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელების შემადგენელ მნიშვნელოვან გარემოებებს (ეფექტიანი წარმომადგენლობა), რომლის მიმართ არსებობს საზოგადოების ლეგიტიმური ინტერესი.

83. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო განცხადება გაკეთდა საზოგადოების ინტერესის სფეროში მყოფ საკითხზე მიმდინარე დებატების პროცესში, რის გამოც, იგი სარგებლობს გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მაღალი ხარისხით (როგორც ევროპული სასამართლო აღნიშნავს, ასეთ დროს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობის დადგენისას სახელმწიფოთათვის მინიჭებული თავისუფალი შეფასების ფარგლები [margin of appreciation] განსაკუთრებით ვიწროა) (Floquet and Esménard v. France, no. 29064/08, 10 January 2002; July and SARL Libération judgment (no. 20893/03, ECHR 2008; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 153, 23 April 2015).

განცხადების სადავო ნაწილის შინაარსი

84. კასატორი მიუთითებს, რომ განცხადების სადავო ნაწილი შედგება არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და მისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი რეპუტაციის შემლახველი გამონათქვამებისაგან. იგი წარმოადგენს ცილისწამებას.

85. იმისათვის, რომ დადგინდეს ცილისწამების არსებობა, პირველ რიგში აუცილებელია შეფასდეს სადავო განცხადებაში დაცული გამონათქვამები აზრის, შეხედულების გამოხატვაა თუ დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტების შემცველი განცხადება.

86. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, „აზრი“ განიმარტება, როგორც შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

87. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ. ამიტომ ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნას შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ #ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

88. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ #ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების ერთ-ერთი მაკვალიფიცირებელი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მათი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ #ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

89. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო განცხადება შედგება როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტებისაგან. შეფასებები ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, შეფასებების საფუძველია. ამიტომ განცხადებაში აზრებისა და და ფაქტების იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამების შინაარსის დამახინჯების გარეშე.

90. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონის მე-7.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განცხადება და მასში მოცემული სადავო გამონათქვამები მთლიანობაში უნდა ჩაითვალოს უფრო აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად, ვიდრე ფაქტების შემცველ განცხადებად, რადგან ისინი უმთავრესად გამოხატავს მოპასუხის მიერ მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის საქმიანობის ზოგად შეფასებას ი. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას მისი დაცვის პროცესში.

91. საკასაციო სასამართლო უფრო დეტალურად იმჯელებს ამ საკითზე ქვემოთ, თუმცა აქვე აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, როცა განცხადება აზრი, შეფასებითი მსჯელობაა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ კონვენციის მე-10 მუხლით დადგენილი სტანდარტის განმარტების შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს არსებობდა თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“, ხოლო ადვოკატს ევალება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით საჯარო განცხადებების კეთებისას არ გადალახოს გამოხატვის თავისუფლებით დაშვებული ფარგლები და არ გააკეთოს განცხადებები, რომლებიც გამაგრებული არ არის შესაბამისი ფაქტობრივი საფუძვლებით. ამიტომ, საკასაციო სასამართლო შეამოწმებს მოპასუხის განცხადების ფაქტობრივ საფუძვლებს.

92. მოცემულ საქმეში კასატორი მიუთითებს, რომ მოპასუხის განცხადების საფუძველი გახდა თავად მოპასუხის მიერ გამოკითხული პირების გამოკითხვის ოქმები, რომლებიდანაც ზოგში არ არის ან ზოგში საერთოდ საპირისპირო ინფორმაციაა მოცემული, ამიტომ მისი განცხადება შეფასებით მსჯელობადაც რომ მივიჩნიოთ, იგი მაინც მოკლებული იყო სათანადო ფაქტობრივ საფუძველს.

93. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხემ განცხადებაში გაჟღერებული ინფორმაცია გაავრცელა მის მიერ მიღებული სწორედ იგივე შინაარსის ჩვენებების საფუძველზე, დაუსაბუთებელია, რადგან საქმეში მტკიცებულების სახით არსებულ გამოკითხვის ოქმებში არაფერი მსგავსი არ არის მოცემული. კასატორის განმარტებით, სწორედ ამ გამოკითხვის ოქმებზე დაყრდნობით უნდა მიეცა სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება სადავო განცხადებაში გადმოცემული ინფორმაციისათვის.

94. კასატორის მითითებით, სასამართლოს აუცილებლად უნდა შეეფასებინა სადავო განცხადებასა და მის წყაროდ მოყვანილ გამოკითხვის ოქმებში არსებული წინააღმდეგობა. ის თავისი გამოხატვის ფორმითა და შინაარსით არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც მოსაზრება და შეფასება მიღებული ინფორმაციისა, რადგან აშკარაა, რომ მოპასუხე განზრახ ამახინჯებს მიღებულ ინფორმაციას და აქვეყნებს იმ კონტექსტით, რომ ზიანი მიაყენოს კომპანიას. მოპასუხემ გამოძალვისა და განცხადებაში მითითებული სხვა ცილისმწამებლური ფაქტების შესახებ განგებ ისე გაავრცელა განცხადება, რომ ასეთი ინფორმაცია გამოკითხული პირებისაგან არ მიუღია და, შესაბამისად, არც განცხადება შუტანია სამართალდამცავ ორგანოებში მოსარჩელის წინააღმდეგ.

95. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს სადავო განცხადებაში გავრცელებული ინფორმაცია უნდა შეეფასებინა სასამართლოში მტკიცებულებად წარდგენილი გამოკითხვის ოქმების შედარებითა და ანალიზით და არა მხოლოდ სადავო ინფორმაციის გავრცელებისას საზოგადოებაში არსებული აქტუალური საკითხებით.

96. კასატორმა მიუთითა ი. დ-თან დადებულ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებაზე, რომელიც შეიცავდა ასევე შეთანხმებას მომსახურების საფასურის შესახებ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 22-26) და წინასწარი გამოძიებისა და სასამართლო პროცესის მსვლელობისას დ-ის იურიდიული წარმომადგენლობის რეალურად განხორციელების ფაქტებზე, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ისინი დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი მასალებით (იხ. ს.ფ. 22-196).

97. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404.1 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. შესაბამისად, კასატორის არგუმენტების შესაფასებლად საკასაციო სასამართლო სათითაოდ განიხილავს მოპასუხის განცხადებაში მოცემულ თითოეულ გამონათქვამს, უპირველეს ყოვლისა, სწორედ იმ გამოკითხვის ოქმთან [პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმი, 2012 წლის 30 ოქტომბერი] მისი შედარებითი ანალიზით, რომელსაც აღნიშნული განცხადება უმთავრესად ეყრდნობოდა.

98. დადგენილია, რომ ზ. თ-ამ ბრიფინგის სადავო ნაწილი დაიწყო ციტატით:

„მესამე მოწმე ასევე ძალიან მნიშვნელოვან ჩვენებას მაძლევს ი. დ-ის მიმართ კონკრეტული დაინტერესების ნაწილში. ეს გახლავთ ყოფილი პარლამენტარი პ. ჩ-ი, რომელსაც გამოსძალეს 10 000 დოლარი საადვოკატო კომპანია სპს „გ“-მ. არის ასეთი, რომელიც დაპირდა ი. დ-ის საქმის მოგვარებას ზ. ა-თან. პირდაპირ აცხადებს, რომ ამ კომპანიაში მიიყვანა ნაცნობმა და უთხრა, ამ საქმეს მოგიგვარებს ეს კომპანია, ოღონდ ადვოკატი ზ. თ-ა უნდა იქნას საქმიდან ჩახსნილი სასწრაფოდ. მას უნდა გადაუხადო პირველ ეტაპზე 10 000 დოლარი და მოაგვარებს საქმეს ძალიან მალე.“

99. აღნიშნულ საკითხზე მოწმე პ. ჩ-ის 2012 წლის 30 ოქტომბრის გამოკითხვის ოქმის თანახმად, მოწმე ასე აღწერს შესაბამის ფაქტებს: „2011 წლის ოქტომბერში საერთო მეგობრის მეშვეობით მე დამიკავშირდა ჩემი ძველი ნაცნობი შ. ს-ე, რომელმაც აღმითქვა დახმარება ი. დ-ის პატიმრობიდან გამოხსნის საქმეში. ის მარწმუნებდა, რომ იცნობს ადვოკატ ვ. გ-ეს, რომელიც პროკურატურასთან და პირადად ზ. ა-თან დაახლოებული პირია და მისი მეშვეობით არაერთი საქმე „დაულაგებია“ პროკურატურაში. იმავე წლის ოქტომბერში შ. ს-ემ მიმიყვანა სპს „გ“-ს იურიდიული ფირმის დამფუძნებელ და დირექტორ ვ. გ-ის ოფისში. ვ. გ-ეს მოვუყევი ი. დ-ის დაკავების გარემოებების შესახებ. მან ითხოვა რამდენიმე დღე, რათა გაერკვია, რა პოზიცია ქონდა პროკურატურას ი. დ-ის საქმესთან დაკავშირებით... რამდენიმე დღეში კვლავ შევხვდით ოფისში ი. დ-ის საქმეზე, სადაც ვ. გ-ემ მითხრა, რომ რთული საქმეა, მაგრამ მე შევათანხმე და ამ საქმის „გაკეთება“ შეიძლებაო საპროცესო შეთანხმებით და ის შეეცდება, რომ თანხა არ იყოს გადასახდელად უსაშველოდ დიდი, რაზეც მე ვუთხარი, რომ ვიცი ოჯახის მდგომარეობა და ოჯახს არ აქვს ცოცხალი ფული გადასახდელი და ერთადერთი საპროცესო შეთანხმების საგანი, რაც შეიძლება იყოს, არის ბათუმიდან თბილისში ი. დ-ის ჩამოტანილი ნავთობ-პროდუქტი, რომლის ფასი გადამუშავების შემდეგ დაახლოებით მილიონ ნახევარი ლარია-მეთქი და თუ მაინცდამაინც ფულის სახით უნდა იქნას თანხა შეტანილი, იქნებ ფინანსურმა პოლიციამ და პროკურატურამ თავდებით გამოუშვას ი. დ, რომელიც ყველაზე კარგად შეძლებს ამ სითხის გადამუშავებას და რეალიზაციას, ან მოხსნან ყადაღა ნავთობ-პროდუქტზე და ი. დ-ის მეგობრები პროკურატურის ზედამხედველობით გადავამუშავებთ და რეალიზაციას გავუკეთებთ ამ პროდუქტს-მეთქი. ვ. გ-ემ კიდევ რამდენიმე დღე ითხოვა ამ საკითხების შესათანხმებლად და, ამასთან, ითხოვა 10 000 დოლარი (მხოლოდ პირველ ეტაპზე) საქმის „გასაკეთებლად“ და წამოაყენა მეორე პირობა, საქმეს ჩამოცილებოდა ი. დ-ის ადვოკატი ზ. თ-ა“.

100. ამრიგად, ბრიფინგის ამ ნაწილში მოწმის განცხადებაში მოცემული ფაქტები, გარდა გამოთქმისა „გამოსძალა“, იდენტურია მოწმის ჩვენებაში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ გამოკითხვის ოქმში მსგავსი არაფერი არის მოცემული. რაც შეეხება, გამოთქმას „გამოსძალა“, აღნიშნულ საკითხზე საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს ქვემოთ.

101. მოპასუხის ბრიფინგის სადავო ნაწილი შემდეგ გრძელდება განცხადებით:

„ამ ადამიანმა [იგულისხმება პ. ჩ-ი] თავისი ახლობლის მიწის ნაკვეთი იპოთეკით დატვირთა, ისევ ამ კომპანიამ დაატვირთინა სხვათა შორის, გამოატანინა 10 000 დოლარი“.

102. აღნიშნულ საკითხზე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმის თანახმად, მოწმე აღნიშნავს, რომ ი. დ-ის მამამ თ. დ-მა მას უთხრა: „ვინაიდან ოჯახს არ გააჩნია ფული, რომ გადაიხადოს საადვოკატო მომსახურებაზე, იქნებ მოხერხდეს დაყადაღებული მანქანებიდან ერთერთის მაინც დაბრუნება, რათა ოჯახმა შეძლოს საადვოკატო მომსახურების ფულის გადახდა. თ. დ-ის ამ თხოვნის შესახებ მე გადავეცი შ. ს-ეს და მან, თავის მხრივ, ამ თხოვნის შესახებ საქმის კურსში ჩააყენა ვ. გ-ე. ორივესგან მივიღე წინასწარი თანხმობა, რომ არ იქნება პრობლემა მანქანებისთვის ყადაღის მოხსნა, მაგრამ ამ პრობლემის გადაწყვეტა გაიწელა... შ. ს. მუდმივად მირეკავდა და მეუბნებოდა, რომ ი. დ-ის საკითხი შეთანხმებულია ზ. ა-ის დონეზე, რომ ვ. გ-ე უხერხულ მდგომარეობაში ჩავარდა . . . ვ. გ-ს ფული აქვს მისატანი პროკურატურაში და სირცხვილით სხვა საქმეებზეც ვერ მისულა პროკურატურაში... მე პირველ რიგში ი. დ-თან მეგობრობის გამო, შექმნილი უხერხული სიტუაციის გამო... ვთხოვე ჩემს ნათესავს ა.ბ-ს, რომ გურჯაანის რაიონში არსებული სასოფლო სამეურნეო მიწა (80 ჰექტარი) გირაოს გარანტიით ჩაგვედო. ამ საქმეშიც „დახმარება“ აღმითქვა შ. ს-ემ, რომელმაც ძალიან მალე მიშოვა თანხის გამსესხებელი და აღებული ათი ათასი დოლარის გადახდის საფუძველზე 2011 წლის 31 ოქტომბერს დავდე ხელშეკრულება სპს „გ“-ს იურიდიულ ფირმასთან“.

103. ამრიგად, მოწმის გამოკითხვის ოქმის თანახმად, მოწმე აცხადებს, რომ მან სესხის ასაღებად იპოთეკით დატვირთა ახლობლის მიწის ნაკვეთი. სესხის აღებაში კი ეხმარებოდა შ. ს-ე, რომელმაც, მოწმის განცხადებით, „იშოვა თანხის გამსესხებელი“. შესაბამისად, მოპასუხის მიერ ბრიფინგზე ნათქვამი „ისევ ამ კომპანიამ დაატვირთინა სხვათა შორის, გამოატანინა 10 000 დოლარი“, მართალია არა ზედმიწევნით, მაგრამ შინაარსობრივად არსებითად იმეორებს მოწმის მიერ მითითებულ ფაქტს, რომ 10 000 დოლარის გამსესხებელი „იშოვა“ შ. ს-ემ, რომელიც მოწმის მთელი ახსნა-განმარტების მანძილზე არაერთხელ ფიგურირებს, როგორს მოწმის აღქმით მოსარჩელე იურიდიულ კომპანიასთან საქმიან ურთიერთობაში მყოფი, მათთან ასოცირებული პირი. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში წინამდებარე საქმის განხილვის პროცესში ამ გარემოებაზე ჩვენების მიცემისას მოწმე პ. ჩ-მა განაცხადა, რომ გამსესხებელი მოუძებნეს ვ. გ-ემ და შ. ს-ემ (იხ. ტ 2, ს.ფ. 227-288; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 ოქტომბრის სხდომის ოქმი CD დისკზე 16:39:03 სთ.).

104. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ იპოთეკის გარემოების ნაწილში მოპასუხის განცხადებები მოწმის ახსნა-განმარტებასთან არსებით წინააღმდეგობაში მოდის.

105. მოპასუხის ბრიფინგის სადავო ნაწილი შემდეგ გრძელდება განცხადებით:

„ჩაიდეს ეს 10 000 დოლარი ჯიბეში, დაუნიშნეს თავისი ადვოკატი ვინმე გ. წ-ა და ამის შემდეგ ეს თანხაც გაქრა და ი. დ-იც უკვე წელიწადი და მეშვიდე თვეა პატიმრობაში იმყოფება. ხოლო ეს ადვოკატი, რომელიც მათ ჩემს ნაცვლად ჩაანაცვლეს, ამ ადვოკატისა და პროკურორის ხელმძღვანელობით ი. დ-ი გამოყვანილ იქნა გლდანის საპყრობილიდან 2011 წლის 8 ნოემბერს და ყავდათ ფინანსური პოლიციის შენობაში, სამმართველოს უფროსის, მ. ტ-ის კაბინეტში, სადაც ფსიქოლოგიური ზეწოლით აიძულებდნენ, რომ ეთქვა შემდეგი შინაარსის ჩვენება, რომ მან თითქოს 250000 დოლარი ქრთამის სახით გადასცა აჭარის კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსს, თ. პ-ეს. ამ ადამიანის დასახელებას სთხოვდნენ კონკრეტულად. არ თქვა ადამიანმა არაფრით, მარტო გვარი გამიგია, არანაირი შეხება არ მქონიაო... ამ საუბარში განსაკუთრებით აქტიურობდა, როგორც ი. დ-ი მიცხადებს, მისი ადვოკატი გ. წ-ა, რომელიც ფინანსური პოლიციის წარმომადგენელი იყო სულ რამდენიმე თვის წინ მანამ, სანამ დაიწყებდა საადვოკატო საქმიანობას და გახდებოდა ამ სპს „გ“-ს ადვოკატი“.

106. განცხადების აღნიშნული ნაწილი, როგორც თავად განცხადებიდან ჩანს, მოწმე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმთან ერთად ეყრდნობა მოპასუხის დაცვის ქვეშ მყოფი პირის განმარტებასაც. აღნიშნული ეპიზოდის შესახებ ინფორმაცია დაცულია მოპასუხე ადვოკატის მიერ ბრიფინგამდე ერთი დღით ადრე, 2012 წლის 30 ოქტომბერს პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაშიც. სწორედ ამ ეპიზოდში აღწერილი ფაქტების მტკიცებულებად დაურთი მოპასუხემ პროკურატურისადმი მიმართულ განცხადებას მოწმე პ. ჩ-ის გამოკითხვის ოქმი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 225-229).

107. განცხადების ამ ნაწილში მოცემული ინფორმაცია მოწმის გამოკითხვის ოქმში შემდეგნაირად არის ასახული: „. . . ამრიგად, სპს „გ“-მ ი. დ-ის საქმეში გაამწესა ადვოკატი გ. წ-ა, მაგრამ მიუხედავად ამისა . . . მისივე მოთხოვნით, ყველა ძირითად საკითხზე ვურთიერთობდი ვ. გ-ესთან. რაც მთავარია, შეხვედრებისას, როგორც შ. ს-ე, ისე ვ. გ-ე მუდმივად მიმეორებდნენ, რომ საქმე „დალაგებულია“ და რომ ი. დ-ს მაქსიმუმ 6 თვე, ერთი წელი მიესაჯოს... ერთ-ერთი შეხვედრისას შ. ს-ემ და ვ. გ-ემ განმიცხადეს, რომ თურმე ი. დ-ის ბათუმის ბიზნესს „კრიშავდნენ“ ლ. ვ-ე და აჭარის კუდის ხელმძღვანელი ვინმე თ. პ-ე . . . ვ. გ-ემ მითხრა, რომ ზ. ა-ს უნდა პირველ რიგში თ. პ-ის დაჭერა და ამისათვის უნდა მოხერხდეს ჩემი შეხვედრა ი. დ-თან, რათა მე დამეყოლიებინა ის გამოძიებასთან თანამშრომლობაზე. ამ თანამშრომლობის გარეშე ზ. ა-ი უარს იძახის დახმარეობაზეო. როგორც განმიცხადეს, ასევე ზ. ა-თან შეთანხმებულია ჩემი გაცნობითი შეხვედრა ფინანსურ პოლიციაში ერთ-ერთი დეპარტამენტის უფროსთან, ვინმე ტ-თან... მართლაც შედგა ეს შეხვედრა ი. დ-ის იმჟამინდელ ადვოკატ გ. წ-ასთან ერთად ტ-თან... ტ-მა მითხრა, რომ . . . ი. დ-ს, თუ ის თანამშრომლობაზე არ წამოვა, მინიმუმ ოც წელს მისცემენ და თუ თანამშრომლობაზე წამოვა, ერთ წელიწადში, მაქსიმუმ წელიწადნახევარში გამოვაო. მე დავთანხმდი ტ-ს, რომ შეხვედრის შემთხვევაში შევეცდებოდი ი. დ-ის დაყოლიებას გამოძიებასთან თანამშრომლობაზე... მართლაც რამდენიმე დღეში ადვოკატ გ. წ-ას თანხლებით მივედი ფინანსური პოლიციის შენობაში, სადაც საკმაოდ დიდი ხნის ლოდინის შემდეგ, თუ არ ვცდები, 12 საათისათვის (შეხვედრის რიცხვი არ მახსოვს) ბადრაგმა მოიყვანა ი. დ-ი. მე და გ. წ-ა ტ-თან და ჩემთვის უცნობ ორ პიროვნებასთან ერთად ჩავედით შეხვედრის ოთახში, სადაც დაკითხვამდე ხუთი წუთი დამტოვეს მარტო ი. დ-თან... ი. დ. მითხრა, რომ მან არ იცის, ვინ არის თ. პ-ე და ასევე ნაკლებად სჯერა ზ. ა-ის კეთილგანწყობის მის მიმართ. რაც შეეხება თანამშრომლობას, ის მზად არის მაქსიმალურად ითანამშრომლოს გამოძიებასთან იმაზე, რაც იცის. ამ სიტყვების შემდეგ გ. წ-ა, ტ-ი და ორი თანმხლები პიროვნება შემოვიდნენ და მე დავტოვე ოთახი. ცოტა ხნის შემდეგ გ. წ-ა გამოვიდა და გამომაცილა შენობიდან.“

108. გამომდინარე იქიდან, რომ განცხადების ამ ნაწილში დაცული ინფორმაციის გადმოცემისას მოპასუხე ეყრდნობა დაცვის ქვეშ მყოფი პირის განმარტებასაც, მნიშვნელოვანია, როგორ აღწერს იმავე ეპიზოდს თავად დაცვის ქვეშ მყოფი პირი. ი. დ-ის გამოკითხვის ოქმში, რომელიც თან ერთვის მოპასუხის მიერ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელს, მოცემულია შემდეგი ინფორმაცია: „დაკავებიდან დაახლოებით 1 თვეში ჩემი ოჯახისა და ახლობლების მიერ გაფორმებულ იქნა ხელშეკრულება საადვოკატო მომსახურებაზე საადვოკატო კომპანია „გ“-თან“. ჩემთან ამ დროიდან ამ კომპანიის ადვოკატები გ. წ-ა და თ. კ-ე შემოდიოდნენ . . . ადვოკატი გ. წ-ა მარწმუნებდა, რომ ბრალის არაღიარებას აზრი არ ჰქონდა, რომ მას, ფინანსური პოლიციის ყოფილ გამომძიებელს, შეთანხმებული ჰქონდა ფინანსური პოლიციის ხელმძღვანელობასთან, ხოლო ადვოკატ ვ. გ-ეს საკითხი შეთანხმებული აქვსო მთავარ პროკურატურაში და რომ მაქსიმუმ 6 თვიდან 1,5 წელიწადში მე გამათავისუფლებდნენ. . . 2011 წლის 8 ნოემბერს მე გამომიყვანეს ვითომდა საგამოძიებო მოქმედებაში მონაწილეობის მისაღებად, ს.ა.დ #8 დაწესებულებიდან და მიმიყვანეს ფინანსური პოლიციის შენობაში, სადაც ერთ-ერთ ოთახში მე შემახვედრეს გ. წ-ასა და პ. ჩ-თან, ასევე, ამ საუბარს ესწრებოდნენ გამომძიებელი დ. ჩ-ე, სამმართველოს უფროსი მ. ტ-ი და ჩემთვის უცნობი მაღალჩინოსნები. ისინი ჩემგან ითხოვდნენ ცრუ ჩვენების მიცემას აჭარის კუდის უფროსის თ. პ-ის წინააღმდეგ, რომ თითქოს მე მისთვის მიცემული მქონდა ქრთამი 250 000 აშშ დოლარის ოდენობით. სანაცვლოდ მპირდებოდნენ გათავისუფლებას რამდენიმე დღეში. ჩემთვის ადამიანური ფაქტორებიდან გამომდინარე ეს მოთხოვნა სრულიად მიუღებელი იყო და არ დავთანხმდი. ამის შემდეგ, ჩემთან ასევე პირადი საუბარი ჰქონდა პ. ჩ-საც. მე მას ვუთხარი, ის რაც არ ყოფილა ვერაფრით სხვა პირს ვერ დავადანაშაულებ ჩემი თავისუფლების სანაცვლოდ-მეთქი. ამის შემდეგ, პ. ჩ-ს ჩემთვის არანაირი კითხვა არ დაუსვამს. ამის შემდეგ მე მოვითხოვე საკანში გადაყვანა, რამეთუ მე ამ შენობაში უკვე ვიმყოფებოდი დაახლოებით 12 საათის მანძილზე. ამ საუბრის დროს ვიღაცამ დაურეკა გამომძიებელ დ. ჩ-ეს და ჩემზე ამის შემდეგ შეწყდა ფსიქოლოგიური ზეწოლა და გადამიყვანეს საკანში.“

109. ი. დ-მა წინამდებარე საქმის განხილვისას სასამართლოში მოწმედ დაკითხვის დროს იმავე საკითხზე შემდეგი განმარტება გააკეთა: „წინასწარი პატიმრობა შემიფარდეს ორ თვიანი . . . 4 ნოემბერს, თუ არ ვცდები . . . ჩემთან შემოდის ახალგაზრდა პიროვნება, ვინმე გ. წ-ა - ასე გამეცნო და მითხრა, რომ ის გამოაგზავნა ჩემთან ჩემმა მეგობარმა პ. ჩ-მა და ვინმე შ.ს .(მე იმ შ.ს არ ვიცნობდი). თუ ჩემი სურვილი იქნებოდა, ჩემი ადვოკატი გახდებოდა... ჩვენი ინტერესიაო, რომ შენ გაგიფორმონ საპროცესო შეთანხმებაო და გაგათავისუფლონო. ერთი მიმართულებით მე ვმუშაობ ფინანსურ პოლიციასთანო, გამომდინარე იქიდან, რომ ჩემი თანამშრომლები იყვნენო და მეორე მიმართულებით მუშაობს ჩემი ხელმძღვანელი ვ. გ-ეო - პროკურატურასთან მოლაპარაკებას აწარმოებსო. თუ შენი სურვილი იქნება, მე შემოვალ ორშაბათ დღესო და შენ უნდა ითანამშრომლოო, უნდა გავაფორმოთ საპროცესო შეთანხმებაო. ორშაბათს მოვალ და კონკრეტულ გეგმას გაგაცნობო. მართლაც მოვიდა ორშაბათს და მითხრა, რომ გამომდინარე იქიდან, რომ აქ ყველაფერი ისმინება და შენ შეიძლება საფრთხე დაგემუქროსო, ხვალ მოვლენ და გაგიყვანენ აქედან და მერე ჩვენ დაგხვდებით იქო. არ უთქვამს ან ვინ მოვიდოდა, ან სად წამიყვანდნენ... „ აღნიშნულის შემდეგ დაცვის ქვეშ მყოფი პირი აღწერს 2011 წლის 8 ნოემბერის ეპიზოდს ისე, როგორც ეს მოცემულია მისი განმარტების ოქმში (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 227-288, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 ოქტომბრის სხდომის ოქმი CD დისკზე 18:41:14-18:53:11სთ).

110. ამრიგად, მოპასუხის განცხადებაში გადმოცემული ფაქტები 2011 წლის 8 ნოემბრის ეპიზოდის აღწერის ნაწილშიც მთლიანად ემთხვევა მოწმის გამოკითხვის ოქმში, ასევე დაცვის ქვეშ მყოფი პირის გამოკითხვის ოქმსა და ჩვენებაში აღწერილ ფაქტებს. რაც შეეხება გამოთქმას „ფსიქოლოგიური ზეწოლით აიძულებდნენ“, ისიც ემთხვევა დაცვის ქვეშ მყოფი პირის გამოკითხვის ოქმში ფრაზას „ჩემზე ამის შემდეგ შეწყდა ფსიქოლოგიური ზეწოლა და გადამიყვანეს საკანში“, საიდანაც ჩანს, რომ იგი თავს ფსიქოლოგიური ზეწოლის ობიექტად მიიჩნევდა.

111. გამოთქმების „ამ ადვოკატისა და პროკურორის ხელმძღვანელობით ი. დ-ი გამოყვანილ იქნა გლდანის საპყრობილიდან“, „ფსიქოლოგიური ზეწოლით აიძულებდნენ“, „ამ საუბარში განსაკუთრებით აქტიურობდა . . . ადვოკატი გ. წ-ა“, შესაფასებლად მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება მოწმის და დაცვის ქვეშ მყოფი პირის შემდეგ ფრაზებზე: „ვ. გ-ემ მითხრა, რომ ზ. ა-ს უნდა პირველ რიგში თ. პ-ის დაჭერა და ამისათვის უნდა მოხერხდეს ჩემი შეხვედრა ი. დ-თან, რათა მე დამეყოლიებინა ის გამოძიებასთან თანამშრომლობაზე“ [პ. ჩ-ი], „ადვოკატი გ. წ-ა მარწმუნებდა, რომ ბრალის არაღიარებას აზრი არ ჰქონდა, რომ მას, ფინანსური პოლიციის ყოფილ გამომძიებელს, შეთანხმებული ჰქონდა ფინანსური პოლიციის ხელმძღვანელობასთან, ხოლო ადვოკატ ვ. გ-ეს საკითხი შეთანხმებული აქვსო მთავარ პროკურატურაში“ [ი. დ-ი], „მოვიდა ორშაბათს და მითხრა, რომ გამომდინარე იქიდან, რომ აქ ყველაფერი ისმინება და შენ შეიძლება საფრთხე დაგემუქროსო, ხვალ მოვლენ და გაგიყვანენ აქედან და მერე ჩვენ დაგხვდებით იქო. არ უთქვამს ან ვინ მოვიდოდა, ან სად წამიყვანდნენ...“ [ი. დ-ი].

112. მოცემულ საქმეში სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს დაცვის ქვეშ მყოფ პირთან საპროცესო შეთანხმების პირობების წინასწარ ფორმირებაში და ამ პირობებზე მისი „დაყოლიების“ პროცესში ადვოკატ გ. წ-ას აქტიურობის ხარისხისა და როლის დადგენა, თუმცა მოწმისა და დაცვის ქვეშ მყოფი პირის განმარტებებიდან ცალკეული გამოთქმების კვლევა მნიშვნელოვანია იმის დასადგენად, შექმნეს თუ არა მათ სათანადო საფუძველი მოპასუხის განცხადებაში მოცემული გამონათქვამებისათვის და ხომ არ ჰქონდა ადგილი გადაჭარბებას ან მიღებული ინფორმაციის განზრახ დამახინჯებას. აღნიშნული ფრაზების ანალიზი კი ადასტურებს, რომ როგორც მოწმეს, ისე დაცვის ქვეშ მყოფ პირს სასურველი ჩვენების მიცემაზე დაცვის ქვეშ მყოფი პირის „დაყოლიების“ პროცესში მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის, და კონკრეტულად ადვოკატ გ. წ-ას როლი აქტიურად მიაჩნდათ. შესაბამისად, სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ განცხადების ამ ნაწილში მოპასუხის მიერ გაჟღერებული ინფორმაცია განზრახ დამახინჯებული ან გადაჭარბებულია.

113. დასასრულს, საკასაციო სასამართლო უბრუნდება ბრიფინგის სადავო ნაწილის შემადგენელ ფრაზას: „და ამის შემდეგ ეს თანხაც გაქრა და ი. დ-იც უკვე წელიწადი და მე-7 თვეა პატიმრობაში იმყოფება“, ასევე, ბრიფინგის სადავო მონაკვეთის დასაწყისში ნათქვამ ფრაზებს: „გამოსძალეს 10 000 დოლარი“ და „ჩაიდეს ეს 10 000 დოლარი ჯიბეში“, რომლებთან მიმართებაშიც დასადგენია, ისინი ფაქტის შემცველ ინფორმაციას წარმოადგენს თუ შეფასებით მსჯელობას.

114. ამ გამონათქვამების შეფასებისთვის აუცილებელია გაანალიზდეს როგორ აღწერს მოწმე პ. ჩ-ი ფინანსურ პოლიციაში შეხვედრისა და თანამშრომლობაზე უარის თქმის შემდეგ ი. დ-ის საქმესთან დაკავშირებულ მდგომარეობას. მოწმის გამოკითხვის ოქმში ნათქვამია: „ამის შემდეგ შ. ს-ისგან და ვ. გ-ისგან პერმანენტულად სახელდებოდა თარიღები და მუდმივად ისმოდა დაპირებები საქმის „მოგვარების“ შესახებ... იანვრის ბოლოს მე მათ შევახვედრე ი. დ-ის მამა თ. დ-ი... ამის შემდეგ თითქმის ორი თვის განმავლობაში დისტანცირებული ვიყავი ამ საქმიდან და ი. დ-ის მამის თ. დ-ის მეშვეობით ვგებულობდი ამბებს. საქმის ასე გაჭიანურების შემდეგ მე და თ. დ-მა გადავწყვიტეთ შევხვედროდით და მკაცრად მოგვეთხოვა პასუხი თუ რას აკეთებდნენ ი.დ. საქმესთან დაკავშირებით შ. ს-ე და ვ. გ-ე. შეხვედრაზე... ვ. გ-ემ მოახერხა თ. დ-ის დარწმუნება, რომ ის ბოლომდე მიიყვანს ამ საქმეს... ამასობაში იმართებოდა სასამართლო პროცესები და მაისის ბოლოს ი. დ-ს სასამართლომ მიუსაჯა ოცდაათი წლით თავისუფლების აღკვეთა... რამდენიმე დღეში მე და ჩემი ძმა... შევხვდით შ. ს-ეს და ვ. გ-ეს მისსავე ოფისში და მე ვუთხარი არ მინდა კონფლიქტი და ვინაიდან საქმე არ გამოვიდა, ფული უნდა დააბრუნო მეთქი, რაზეც ვ. გ-ემ გამომწვევ ფორმაში მითხრა, რომ ის არ დააბრუნებს ფულს... მე ავდექი და მას პირში თაღლითი და აფერისტი ვუწოდე და შევპირდი, რომ მე მას აუცილებლად დავუმტკიცებდი ამას. ამ დროს ჩვენს შორის ჩამდგრები იყვნენ ჩემი ძმა და მეორე ვითომ „გამშველებელი“ შ. ს-ე... ამასობაში ისე, რომ მე ვერ გავიგე, ინტერნეტ აუქციონზე გაიყიდა ჩემი ნათესავის ა. ბ-ის კუთვნილი სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაწილი (59 ჰა), რის შემდეგაც შ. ს-ე მემალება. მისამართი შეიცვალა სპს „გ“ იურიდიულმა ფირმამ. ამ გარემოებების გამო მე უახლოეს დღეებში მივმართავ სათანადო განცხადებით სამართალდამცავ ორგანოებს თაღლითური ჯგუფის (ვ. გ-ე, შ. ს-ე და გ. წ-ა) სათანადო რეაგირების მოთხოვნით.“

115. სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტი, რომ ი. დ-თან საპროცესო შეთანხმება არ გაფორმდა. იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ცნობილ იქნა დამნაშავედ და 30 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.

116. „ეს თანხა გაქრა“, „გამოსძალეს“, „ჩაიდეს ჯიბეში“ - ამ გამოთქმების შეფასებისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორია ის, რომ მოპასუხე ადვოკატი არ არის ამ გამოთქმების პირველადი წყარო. ინფორმაცია მომდინარეობს მოწმის განმარტებიდან, რომელიც წარმოადგენს სწორედ ინფორმაციის პირველად წყაროს. შესაბამისად, მოპასუხის გამონათქვამების შესაფასებლად უპირველეს ყოვლისა მნიშვნელოვანია, რამდენად ზუსტად იმეორებს იგი მოწმის გამონათქვამებს.

117. მოწმის განმარტების ოქმით დგინდება, რომ საპროცესო გარიგებაზე შეთანხმების ვერმიღწევის და ი. დ-ის მიმართ სასამართლო განაჩენის გამოტანის შემდეგ იგი იურიდიული კომპანიისგან და მისი პარტნიორის ვ. გ-ესგან თავს მოტყუებულად, თაღლითობის მსხვეპლად თვლიდა. მოცემულ საქმეში სასამართლოს განხილვის საგანს არ წარმოადგენს იმის შეფასება, რამდენად ჰქონდა მოწმე პ. ჩ-ს ობიექტური საფუძველი, რომ თავი მოტყუებულად, თაღლითობის მსხვერპლად ჩაეთვალა. მთავარია, იმის დადგენა, რომ მოწმის აღქმით, მას ჰქონდა კომპანიისათვის გადაცემული 10 000 დოლარის უკან მოთხოვნის საფუძველი. ამაზე მიუთითებს ფრაზა: „მე ვუთხარი არ მინდა კონფლიქტი და ვინაიდან საქმე არ გამოვიდა, ფული უნდა დააბრუნო მეთქი“. შესაბამისად, როდესაც მას თანხის დაბრუნებაზე უარი უთხრეს, მან თავი თაღლითობის მსხვეპლად ჩათვალა. ამაზე მიუთითებს ფრაზები: „მას პირში თაღლითი და აფერისტი ვუწოდე“, „მე უახლოეს დღეებში მივმართავ სათანადო განცხადებით სამართალდამცავ ორგანოებს თაღლითური ჯგუფის (ვ. გ-ე, შ. ს-ე და გ. წ-ა) სათანადო რეაგირების მოთხოვნით“. შესაბამისად, მოპასუხე ადვოკატის მიერ ბრიფინგის დროს გაჟღერებული ფრაზები „ეს თანხაც გაქრა“, „გამოსძალეს 10 000 დოლარი“ და „ჩაიდეს ეს 10 000 დოლარი ჯიბეში“, გამოხატავს იმ დამოკიდებულებას, რომელიც ინფორმაციის პირველად წყაროს, მოწმე პ. ჩ-ს ჰქონდა იურიდიული კომპანიის ქმედებებთან მიმართებაში. იგი იმეორებს იმ პირის დამოკიდებულებას იურიდიული კომპანიის საქმიანობის მიმართ, რომელსაც თავი თაღლითობის მსხვერპლად მიაჩნია. ამ თვალსაზრისით, მოწმის გამოკითხვის ოქმში მითითებული გამოთქმა „თაღლითი“, „თაღლითური ჯგუფი“ უფრო მძიმეა, ვიდრე მოპასუხე ადვოკატის მიერ ბრიფინგის დროს გაჟღერებული ფრაზები.

118. ამრიგად, დგინდება, რომ ფაქტობრივი თვალსაზრისით მოპასუხის ბრიფინგი შეიცავდა იდენტურ ინფორმაციას, რომელიც ადვოკატს მიღებული ჰქონდა ი. დ-ის საქმესთან დაკავშირებით მის მიერ გამოკითხული მოწმისგან და დაცვის ქვეშ მყოფი პირისგან. ამასთან, მოპასუხე ადვოკატის მიერ ბრიფინგზე გამოთქმული შეფასებებიც თანხვედრაში იყო (თუ უფრო ნაკლებად მძაფრი არა) მოწმის მიერ გამოკითხვის ოქმში მოცემულ სუბიექტურ მოსაზრებებთან და საბოლოოდ მსმენელებთან მიწოდებული იყო იმავე ტონით და კონტექსტით, როგორც თავად გამოკითხული პირი აღიქვამდა მის მიერ აღწერილ მოვლენებს.

119. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ იურიდიული კომპანიასთან დადებული შეთანხმებისადმი იგივე დამოკიდებულება ჰქონდა თავად დაცვის ქვეშ მყოფ პირს. გამოკითხვის ოქმში იგი მიუთითებს: „ჩემი გათავისუფლების შემდეგ, რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, პ. ჩ-ი ეცადა თანხის დაბრუნებას, მაგრამ ვ. გ-ე მას ემალებოდა, ხოლო საბოლოოდ კი უარი განუცხადა თანხის დაბრუნებაზე. ეს თანხა მას მიაჩნდა საადვოკატო მომსახურების თანხად, არადა ეს თანხა მას გადაეცა საქმის საპროცესო შეთანხმების გაფორმების სანაცვლოდ“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 232-233).

120. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბრიფინგზე გაკეთებულ სადავო განცხადების შემადგენელი გამონათქვამები წარმოადგენდა ფაქტებზე დაფუძნებულ და მათგან გამომდინარე შეფასებებს. ფაქტობრივი საფუძველი, რომელსაც ეს შეფასებები ეყრდნობოდა, შედგებოდა მოწმისა და დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიერ გადმოცემული ფაქტებისაგან, რომლებიც ეხებოდა როგორც მოსარჩელე იურიდიულ კომპანიასთან მომსახურების ხელშეკრულების გაფორმებას, ისე ამ გაფორმების მოტივს, ხელშეკრულების მხარის მიერ კომპანიისაგან მისაღები მომსახურების შინაარსის აღქმას, მომსახურების პროცესში მომხდარ 2011 წლის 8 ნოემბრის ეპიზოდს, მომსახურების განხორციელებისას მოსარჩელის ადვოკატების ურთიერთობას პროკურატურისა და ფინანსური პოლიციის წარმომადგენლებთან და დაცვის ქვეშ მყოფ პირთან, მომსახურების შედეგს, მომსახურების დასრულების შემდეგ ხელშეკრულების მხარეთა ურთიერთობას.

121. შესაბამისად, საქმის ყველა გარემოების გათვალისწინებით, ბრიფინგზე გაკეთებული განცხადების მთლიანი შინაარსიდან, სადავო გამონათქვამების შინაარსიდან და იმ კონტექსტიდან გამომდინარე, რა კონტექსტშიც ისინი გაჟღერდა, ეს გამონათქვამები უფრო მეტად წარმოადგენდა შეფასებით მსჯელობას, თვალსაზრისს, შეხედულების გამოხატვას, ვიდრე დადასტურებადი ფაქტების შემცველ განცხადებას, რამდენადაც ისინი უმთავრესად გამოხატავდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის საქმიანობის ზოგად შეფასებას ი. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას მისი დაცვის პროცესში, რომელსაც გააჩნდა შესაბამისი ფაქტობრივი საფუძველი. ამიტომ, ისინი ვერ იქნება მიჩნეული ცილისწამებად.

122. ამრიგად, გამომდინარე იქიდან, რომ:

122.1 . სადავო განცხადება მოპასუხემ გააკეთა, როგორც ადვოკატმა, რომელიც წარმოადგენდა მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის ინტერესებს მის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში;

122.2. განცხადება გაკეთდა მარწმუნებელთან შეთანხმებით და ეხებოდა გარემოებებს, რომლებიც უკავშირდებოდა ადვოკატის დაცვის ქვეშ მყოფი პირის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელებას;

122.3. განცხადება გაკეთდა ადვოკატის იმ საქმიანობის ფარგლებში, რომლის მიზანიც იყო მიეღწია მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირის პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად ცნობისათვის;

122.4. განცხადების სადავო ნაწილი ეხებოდა ი. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის პროცესში დადებულ შეთანხმების შინაარსს ი. დ-ას დაცვის განხორციელების თაობაზე; ასევე ი. დ-ის წარმომადგენლად ყოფნისას მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის პროფესიულ საქმიანობას. ეს გარემოებები კი პირის მიმართ სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელების შემადგენელ გარემოებებს (ეფექტიანი წარმომადგენლობა) წარმოადგენს;

122.5. განცხადება უშუალოდ ეყრდნობოდა მოპასუხე ადვოკატის მიერ მოწმის გამოკითხვის ოქმს. სადავო განცხადებით გავრცელებული ინფორმაციის ნაწილი განმცხადებელმა მიიღო, აგრეთვე, მისი დაცვის ქვეშ მყოფი პირისაგან;

122.6. განცხადების ზოგადი შინაარსიდან, სადავო გამონათქვამების ფორმიდან და იმ კონტექსტიდან გამომდინარე, რა კონტექსტშიც ისინი გაჭღერდა, ეს გამონათქვამები უფრო მეტად წარმოადგენდა შეფასებით მსჯელობას, ვიდრე დადასტურებადი ფაქტების შემცველ განცხადებას, რადგან ისინი უმთავრესად გამოხატავდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის საქმიანობის შეფასებას ი. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას მისი დაცვის პროცესში;

122.7. გამონათქვამებს ჰქონდა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი, რომელიც მოცემულია მოწმის გამოკითხვის ოქმსა და დაცვის ქვეშ მყოფი პირის განმარტებაში. გამონათქვამები შეესაბამებოდა გამოკითხვის ოქმში და განმარტებებში მოცემულ ფაქტობრივ ინფორმაციას და შეფასებებს და არ იყო განზრახ დამახინჯებული ან გადაჭარბებული. ისინი არ ემსახურებოდა მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეზე პიროვნულ თავდასხმას ან ანგარიშსწორებას;

122.8. გამონათქვამები იყო მძიმე და მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის რეპუტაციისთვის საფრთხის შემცველი, თუმცა ისინი აღწერდა სისხლის სამართლის საქმეზე მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესში სავარაუდო დარღვევებს, რაც ზოგადად წარმოადგენს საზოგადოების ლეგიტიმური ინტერესის საგანს, ხოლო კონკრეტულ შემთხვევაში ეს ინტერესი უფრო მაღალი იყო ქვეყნის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს მიერ მოპასუხე ადვოკატის დაცვის ქვეშ მყოფი პირის პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულაც ცნობის საკითხის განხილვის გამო;

122.9. მსუბუქ სანქციასაც შეიძლება ჰქონდეს მსუსხავი ეფექტი ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლებაზე, როცა ის ახორციელებს დაცვას,

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს მოპასუხე ადვოკატის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობა [„მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება“] დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელე იურიდიული კომპანიის საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

123. საკასაციო სასამართლო აქვე აუცილებლად მიიჩნევს დამატებითი განმარტება გააკეთოს კასატორის მითითებაზე, რომ მოპასუხის მიერ ბრიფინგის დროს მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული გამონათქვამი „გამოსძალა“ აუცილებლად უნდა შეფასდეს, როგორც ცილისწამება, რადგან ის დანაშაულის აღმნიშვნელი სიტყვაა და უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას წარმოადგენს.

124. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-8.1 მუხლის შესაბამისად, პირი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით. ეს პრინციპი ავალდებულებს საქმის განმხილველ სასამართლოს ან საჯარო თანამდებობის ნებისმიერ პირს არ გამოხატოს წინასწარი მოსაზრებები იმ პირის ბრალეულობასთან დაკავშირებით, ვის მიმართაც აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე. ეს მოსაზრებები სხვადასხვაგვარად შეიძლება იქნას გამოხატული. ამიტომ უდანაშაულობის პრეზუმფცია ავალდებულებს არა მხოლოდ იმას, რომ სასამართლომ ან საჯარო თანამდებობის პირმა ასეთი პირის მიმართ არ გამოიყენოს უშუალოდ დანაშაულის აღმნიშვნელი სიტყვა (მაგ., სიტყვა „გამოსძალა“), არამედ იმასაც, რომ არც სხვა სიტყვებით გამოხატოს წინასწარი აზრი (მოსაზრება, თვალსაზრისი, შეფასება, კომენტარი) მის ბრალეულობასთან დაკავშირებით. მთავარია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება ან საჯარო თანამდებობის პირის მიერ გაკეთებული განცხადება ასეთ პირთან მიმართებაში არ გამოხატავდეს მოსაზრებას, რომ ის დამნაშავეა, იქამდე ვიდრე ამ პირის დამნაშავეობა არ დამტკიცდება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. უდანაშაულობის პრეზუმფციის ასეთი განმარტება მოცემულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში (იხ. მათ შორის, Karaman v. Germany, no. 17103/10, § 40, 27 February 2014). ამიტომ, არგუმენტი, რომ რომელიმე სიტყვა, რომელიც სხვა კონტექსტში შეიძლება დანაშაულის აღმნიშვნელი სიტყვა იყოს და პირის უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას წარმოადგენდეს, ყოველგვარი კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე აუცილებლად უნდა ჩაითვალოს ფაქტის შემცველ განცხადებად [და შესაბამისად, ცილისწამებად], და არა შეფასებით მსჯელობად, სასამართლოს მიერ ვერ იქნება გაზიარებული.

125. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: (ა) კანონის მითითებული დარღვევას არა აქვს ადგილი; (ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; (გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

126. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სპს-ის „გ-ა“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე