საქმე №ას-49-45-2017 6 მარტი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ჯ-ია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ვ. ჯ-იამ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან მფლობელი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე ან სამინისტრო) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელის სასარგებლოდ 8 000 აშშ დოლარის დაკისრება.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელის დედამ აწ გარდაცვლილმა ე. ჟ-იამ (შემდგომში _ მამკვიდრებელი) 1973 წლის 4 აგვისტოს შეიძინა ნ. და ი. ნ-ეების (ყოფილი ა-ის) ქ#19-ში მდებარე ბინის 3/12 (#12 , #13 და #14 ოთახები). #13 ოთახში ცხოვრობდნენ ა. თ-ია და მისი ინვალიდი შვილი დ. ბ.ი (შემდგომში _ მოსარგებლეები), მათვე ჰქონდათ დაკავებული #14 სათავსი. მოსარგებლეები სადავო საცხოვრებელ ფართში შესახლებული იყვნენ კიროვის რაიონის სასამართლოს 1964 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით. 2007 წლის 7 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს #2/3681-07 განჩინებით (სადაც დავის საგანს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე კომპენსაციის გადახდა და მოპასუხეთა ბინიდან გამოსახლება წარმოადგენდა), მხარეთა მორიგების გამო, შეწყდა საქმის წარმოება. მორიგების პირობების თანახმად, მამკვიდრებელი მოსარგებლეებს 2008 წლის მარტის ბოლომდე გადაუხდიდა 8 000 აშშ დოლარს, სანაცვლოდ კი მოსარგებლეებმა მას გადასცეს დაკავებული ფართი. 2014 წლის 9 ნოემბერს გარდაიცვალა მამკვიდრებელი და სამკვიდრო მიიღო მოსარჩელემ. ვინაიდან მან სახელმწიფის ნაცვლად გადაუხადა სადგომში ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შესახლებულ მოსარგებლეებს კომპენსაცია, მოსარჩელეს უფლება აქვს, ამ თანხის გადახდა მოითხოვოს მოპასუხისგან, თანახმად „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონისა.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მარტივი შედავებით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საქმეზე, რომელიც დასრულდა მხარეთა მორიგებით, ის არ მონაწილეობდა, გარდა ამისა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ საქმეში არ არის წარმოდგენილი მოსარგებლეების სახელზე გაცემული ორდერები, რაც საბჭოთა პერიოდის კანონმდებლობის თანახმად, პირთა სადგომში შესახლების ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენდა, გარდა ამისა, მოსარჩელეებს არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულება, რომელიც განსაზღვრავდა საკომპენსაციოდ გადახდილ თანხას _ 8 000 ლარის ოდენობით.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მფლობელმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. კიროვის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1964 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარგებლის სარჩელი დაკმაყოფილდა და შვილთან (თანამოსარგებლე) ქ.თბილისში, ა-ის ქ#19-ში მდებარე ე. მ-ს ასული ბ.ისა და ს. მ-ს ასული ო. ა-ის ბინიდან საექსპერტო დასკვნის მიხედვით გამოეყოთ 18,87 კვ.მ ოთახი, საიდანაც აგრეთვე უფლება მიეცა იდეალურ წილზე მოპასუხე ო. დ-ის ძე ბ.ს, მოსარგებლეს შეუნარჩუნდა ოთახთან არსებული დამხმარე სათავსებით სარგებლობის უფლება;

1.2.2. მოსარგებლეები სადავო ბინაში ცხოვრობდნენ ჩაწერის საფუძველზე, თუმცა ეს გარემოება არ წარმოადგენდა მათი ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შესახლებულად მიჩნევის წინაპირობას: ქ.თბილისის კიროვის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1964 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, მოსარჩელე ა. თ-ია და მოპასუხე ო. ბ.ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი ცოლ-ქმარი იყვნენ, რომელთა შორისაც მოგვიანებით დაირღვა ცოლქმრული ურთიერთობა, თუმცა სასამართლო წესით განქორწინებულები არ ყოფილან, ერთად ცხოვრების პერიოდში ცხოვრობდნენ ა-ის ქ#19-ში მოპასუხის დედის, გარდაცვლილი ე. ბ.ის პირადი საკუთრების ბინაში, თანაცხოვრების პერიოდში ისინი ასევე იყენებდნენ მოპასუხის დეიდის ს. ა-ის პირად საკუთრებაში არსებულ ქონებას, სადაც იმ პერიოდში ცხოვრობდა მოპასუხის და. ამავე გადაწყვეტილების თანახმად, სასამართლომ საბინაო წიგნის, მილიციის საპასპორტო განყოფილების მიწერილობისა და დაკითხულ პირთა ჩვენების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია სადავო ფართში ჩაწერის საფუძველზე მოსარჩელის ცხოვრების ფაქტი. ის გარემოება, რომ ა. თ-ია ჩაწერილი იყო მეუღლის დედის პირად საკუთრებაში არსებულ ფართში, ამასთან, საქმეში იმგვარი მტკიცებულებების არ არსებობა, რაც დაადასტურებდა ორდერის საფუძველზე ა. თ-იას ბინაში შესახლებას, იძლეოდა დასკვნის საფუძველს მასზე, რომ ა. თ-ია სადავო ფართში შესახლებული არ ყოფილა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე და ეს უკანასკნელი ფართში ჩაწერილი იყო, მესაკუთრის თანხმობით, როგორც მისი ოჯახის წევრი.

1.2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 26 ივნისის განჩინებით დამტკიცდა მხარეთა შორის მორიგება და მამკვიდრებელმა მოსარგებლეებს 1964 წლის ადმინისტრაციული აქტის (სასამართლო გადაწყვეტილების) საფუძველზე დაკავებული ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ გადაუხადა 8 000 აშშ დოლარი;

1.2.4. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად სადავო უძრავ ქონებაზე (ს/კ #01.18.03.023.0...) ბ. ლ-ისა და მოსარჩელის საკუთრების უფლებაა რეგისტრირებული.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის შედავება იმის თაობაზე, რომ:

1.4.1. სასამართლომ ვერ დაასაბუთა პირის ბინაში ჩაწერა რატომ არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს (რეალაქტს), რომელიც ამ პირის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის სუბიექტად მიჩნევას განაპირობებდა. ამ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონის ზემოხსენებული ნორმა, რის გამოც, მიღებული გადაწყვეტილება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატების პრაქტიკისაგან (სუსგ-ებები: #ბს-720-692(კს-08); #ას-142-137-2011);

1.4.2. სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა შორის დავის მორიგებით დასრულების ფაქტი, რადგანაც მორიგების განჩინებაში სასამართლო ადგენს, რომ მოსარგებლეები არა სასამართლო გადაწყვეტილების, არამედ, ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე იქნენ შესახლებული, ეს განჩინება შესულია კანონიერ ძალაში და აქვს პრეიუდიციული მნიშვნელობა;

1.4.3. სააპელაციო სასამართლო კიროვის რაიონის სასამართლოს 1964 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით ადგენს, რომ მოსარგებლის, როგორც ოჯახის წევრის ჩაწერა ბინაში განხორციელდა მესაკუთრის ნებით, თუმცა ამ გადაწყვეტილებაში მესაკუთრის თანხმობით პირის ჩაწერის თაობაზე არაა მითითებული. ამავე წარმატებით შეიძლება მტკიცება იმ გარემოებისა, რომ ორდერის არარსებობა არ გამორიცხავს პირის შესახლებას სხვა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, მოცემულ შემთხვევაში, პირის ჩაწერის შესახებ აქტი იმავდროულად ნიშნავს მისი ჩაწერის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას, ხოლო თავად ჩაწერა არის ამ გადაწყვეტილების რეგისტრაციის ფაქტი, შესაბამისად, ჩაწერის მომენტიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული აქტიდან და მისი შედეგის თანმდევია;

1.4.4. სასამართლომ იმსჯელა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ კანონიერი მოსარგებლის უფლების წარმოშობის საფუძველი არის ადმინისტრაციული აქტი _ ორდერი, თუმცა სასამართლოს არ უმსჯელია რეალაქტის თაობაზე.

1.5. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიებს იმ დასაბუთებით, რომ ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნები არ ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები). პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთიობების შესახებ“ საქართველოს კანონის, როგორც ადრე, ისე დღეს მოქმედი რედაქცია აწესრიგებს კონკრეტულ ურთიერთობას, რომელიც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე (1997 წლის 25 ნოემბერი) წარმოიშვა და სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. საბჭოთა პერიოდის სამართალი იცნობდა ჩაწერის ინსტიტუტს რომელსაც შესაბამისი სამართლებრივი შედეგები მოჰყვებოდა და რიგ შემთხვევაში, ეს ურთიერთობები სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის მოქმედების არელაში ექცევა, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთიობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებული მოსარგებლის უფლება სწორად იქნა განმარტებული ქვემდგომი სასამართლოს მხრიდან, რომლის დადასტურებისთვისაც ფაქტის მიმთითებელ მხარეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, ეკისრება სსრკ-ის საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაბამისი მტკიცებულების, ადმინისტრაციული აქტის წარმოდგენა. კანონით გათვალისწინებული ამ მტკიცებულების ჩანაცვლება ვერ განხორციელედება ვერც ჩაწერიდან გამომდინარე შესაძლო სხვა რაიმე ადმინისტრაციული აქტის არსებობით და ვერც ჩაწერის ფაქტის რეალაქტად მიჩნევის გზით (მით უფრო საბჭოთა კანონმდებლობა ე.წ რეალაქტის ცნებას არ ითვალისწინედა). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ კიროვის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებას სწორად არ მიანიჭა ადმინისტრაციული აქტის კვალიფიკაცია, ხოლო, რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით დადგენილი ფაქტების პრეიუდიციულობის თაობაზე, პალატა მას არ იზიარებს და განუმარტავს საკასაციო საჩივრის ავტორს, რომ მორიგების შესახებ განჩინებით ფაქტების დადგენა არ ხდება, არამედ, სასამართლო ადასტურებს მოდავე სუბიექტთა ნებას, დავა დაასრულონ გარკვეული შეთანხმებით, ამგვარი აქტისათვის კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალსიწინებული მნიშვნელობის მინიჭება თავად ნორმის აღწერილობიდან არ გამომდინარეობს. საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის იმ არგუმენტს, რომ გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკისაგან, რამდენადაც #ას-142-137-2011 განჩინებით სასამართლომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მოსარგებლის მიმართ არ დააკმაყოფილა იმ უმთავრესი დასაბუთებით, რომ მოსარგებლე შესახლებული იყო ადმინისტრაციული აქტის _ ორდერის საფუძველზე, ამგვარი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება, ხოლო, რაც შეეხება #ბს-720-692(კ-კ-08) განჩინებას, იგი შეეხება საკუთრების მოწმობის გაცემის შესახებ ადმინისტრაციული აქტის შესაბამისობას კანონმდებლობასთან.

1.6. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ჯ-იას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებილია.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური