საქმე №ას-724-692-2016 24 თებერვალი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ბ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. რ-ი, ხ. ს-ე, მ. ს-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. გ. რ-მა, მ. და ხ. ს-ეებმა (შემდგომში _ მოსარჩელეები, მოწინააღმდეგე მხარეები ან მემკვიდრეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. ბ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან დასაჩუქრებული) მიმართ, მოპასუხესა და ა. რ-ს (შემდგომში _ მჩუქებელი) შორის 2010 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების 1/8-ის 3/4 ნაწილში ბათილად ცნობისა და ამ ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელეების ცნობის მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელეები არიან დედმამიშვილები და დაბადებიდან ცხოვრობენ ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე ე.წ „იტალიურ ეზოში“, რომლის ფლობის საფუძველს წარმოადგენდა ორდერი. ორდერის თანახმად, საცხოვრებელი ფართი შედგებოდა 66 კვ.მ საცხოვრებელი, 62 კვ.მ დამხმარე და 5 კვ.მ სარდაფისაგან. 1992 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებით მჩუქებლის სახელზე განხორციელდა ბინის პრივატიზაცია, რომელზეც ბინაში ჩაწერილმა 8 პირმა განაცხადა უფლება. 1992 წლის 19 ნოემბერს მჩუქებელმა გაყიდა ბინის ნაწილი _ 46 კვ. მეტრი და დარჩენილი ფართის ოდენობამ შეადგინა 87 კვ. მეტრი. 1996 წელს გარდაიცვალა მოსარჩელეების დედა ი. ს-ე (შემდგომში _ მამკვიდრებელი), რომლის 1/8 წილი ქონებიდან მოსარჩელეებმა თავიანთი წილი მიიღეს მემკვიდრეობით. 2010 წლის 21 იანვარს მოსარჩელეების მამამ _ მჩუქებელმა იქორწინა მოპასუხეზე და ქონების ნაწილი _ 46,54 კვ. მეტრი გაიფორმა საკუთრებად, ხოლო 2010 წლის 12 ოქტომბერს აჩუქა მოპასუხეს, რაც უკანონოა, რამდენადაც მჩუქებელი არ წარმოადგენდა ერთპიროვნულ მესაკუთრეს, არამედ, მას ეკუთვნობა ქონების 1/8 ნაწილი. მოსარჩელეებმა, როგორც პრივატიზაციაში მონაწილე პირებმა, მიმართეს სასამართლოს და აღიდგინეს ქონების 3/8-ზე (თითოეულმა 1/8-1/8 ნაწილზე) საკუთრების უფლება, თუმცა, მამკვიდრებლის კუთვნილი 1/8 ნაწილიდან 3/4 ასევე უკანონოდ გასხვისდა მჩუქებლის მიერ, რომელიც მემკვიდრეობით მიიღეს მოსარჩელეებმა.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მარტივი შედავებით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხე არ დაეთანხმა მხოლოდ იმ ფაქტს, რომ ქონების სადავო ნაწილის თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ მემკვიდრეები.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხესა და მჩუქებელს შორის 2010 წლის 12 ოქტომბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა #9-ში მდებარე #16 ბინის (ს/კ #01.16.05.021.017.01.5...) 1/8-ის 3/4 ნაწილში და მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ დასაჩუქრებულის სახელზე აღრიცხული 5/8 ნაწილიდან 1/8 ნაწილის 3/4-ის მესაკუთრეებად.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე, სააპელაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობა მოითხოვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის კანონიერება. სააპელაციო სასამართლომ, გასაჩივრებული განჩინებით მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ გარდაცვლილი ი. ს-ის მემკვიდრეებს, რომლებმაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო, ხოლო სამკვიდრო მასა, თავის მხრივ, მოიცავდა მამკვიდრებლის უფლებას, სადავო ქონების 1/8 ნაწილის პრივატიზაციის თაობაზე. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ დავის ფაქტობრივ გარემოებებს და პრეტენზიას ძირითადად აცხადებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის, ასევე, მატერიალური სამართლის ნორმის არასწორი განმარტების თაობაზე (სსსკ-ის 393-ე მუხლი).

1.2. იმის შესამოწმებლად, თუ რამდენად დასაშვები და დასაბუთებული შედავება იქნა წარმოდგენილი კასატორის მიერ, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.2.1. 1994 წლის 20 აპრილს ადგილობრივი სამმართველოს ორგანოს #42 საბინაო საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელსა და მჩუქებელს შორის გაფორმდა პრივატიზაციის ხელშეკრულება სამი ოთახისაგან შემდგარ საცხოვრებელ ბინაზე, მდებარე ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში (66 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 62 კვ.მ დამხმარე ფართი, 5 კვ.მ სარდაფი);

1.2.2. საბინაო პირობების შემოწმების #1 ფორმის თანახმად, პრივატიზაციის მომენტისათვის (1994 წლის 20 აპრილი) მოსარჩელეები მჩუქებელთან, მამკვიდრებელთან, აგრეთვე ნ. ს-ესთან, დ. ს-ესა და ნ. ს-ესთან ერთად წარმოადგენდნენ ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე 66 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის, 62 კვ.მ დამხმარე ფართისა და 5 კვ.მ სარდაფის დამქირავებლებს;

1.2.3. 1992 წლის 19 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მჩუქებელმა გ. წ-ზე გაასხვისა ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან 24 კვ.მ საცხოვრებელი და 22 კვ.მ დამხმარე ფართი;

1.2.4. მოსარჩელეების დედა – მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1996 წლის 17 თებერვალს, მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ: მეუღლე (მჩუქებელი) და შვილები (მოსარჩელეები);

1.2.5. ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში, მჩუქებლის სახელზე პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე რიცხული ფართის ნაწილი 46.54 კვ.მ, 2010 წლის 11 ოქტომბერს საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში აღირიცხა ა. რ-ის სახელზე;

1.2.6. 2010 წლის 12 ოქტომბერს მჩუქებელსა და აპელანტს შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე 46.54 კვ.მ უძრავ ქონებაზე;

1.2.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის №2ბ/3886-11 კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ისინი ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე მჩუქებლის სახელზე პრივატიზებული უძრავი ქონების _ 40,46 კვ.მ ფართის 3/8-ის (თითოეული 1/8-1/8-1/8 წილზე) მესაკუთრეებად, ბათილად იქნა ცნობილი 2010 წლის 12 ოქტომბერს მჩუქებელსა და დასაჩუქრებულს შორის ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე 46,54 კვ.მ უძრავ ქონებაზე გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება 3/8 ნაწილში და მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ დასაჩუქრებულის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული 46,54 კვ.მ უძრავი ქონების 3/8-ის (თითოეული 1/8-1/8-1/8) მესაკუთრეებად;

1.2.8. ქ.თბილისში, მ-ის ქ#9-ში მდებარე #16 ბინის (ს/კ #01.16.05.021.017.01.5...) 5/8 რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრებად.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ზემოხსენებული გარემოებების თაობაზე კასატორს დასაშვები შედავება არ წარმოუდგენია, კერძოდ:

1.3.1. საკასაციო პალატა არ იზიარებს დასაჩუქრებულის არგუმენტს, რომ მამკვიდრებელი სადავო ბინის დამქირავებელს არ წარმოადგენდა, რადგანაც ქონება მჩუქებელს მიღებული ჰქონდა მემკვიდრეობით, ამ ქონებაში არ იყო რეგისტრირებული მამკვიდრებელი და ვერც რაიმე უფლება ექნებოდა მასზე. ამ თვალსაზრისით კასატორი პრეტენზიას აცხადებს ქვემდგომი სასამართლოს მხრიდან „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების (შემდგომში _ #107 დადგენილება), ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის არასწორად განმარტების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო დასაჩუქრებულის პრეტენზიის საპირისპიროდ, განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. კანონით დადგენილი ამ წესის საპირისპიროდ ვერ იქნება დასაბუთებულად მიჩნეული კასატორის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების წინააღმდეგ მას წარდგენილი ჰქონდა საკასაციო საჩივარი, რომლის განსახილველად მიღებაზე უარი იმ საფუძვლით ეთქვა, რომ წარმომადგენელმა დაარღვია საჩივრის წარდგენის საპროცესო ვადა. პალატა აქვე განმარტავს, რომ პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც ზემოხსენებულ პროცესუალურსამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს _ კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები უნდა ამართლებდეს ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს, ანუ განსაზღვრავდეს მხარის მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებებსა და ვალდებულებებს, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს (იხ. სამოტივაციო ნაწილის 1.2.1.-1.2.6. პუნქტები) ქვემდგომმა სასამართლოებმა მართებულად მიანიჭეს პრეიუდიციული მნიშვნელობა. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.

1.3.2. ზემოხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მამკვიდრებელთან მიმართებაში სწორად გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის #107 დადგენილება, რომლის პირველი პუნქტის თანახმადაც, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დგინდება, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში. მამკვიდრებლის მიერ უფლების მოპოვების ფაქტის კონსტანტაციის მიზნით, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს „საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი“, ასევე „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“ (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე. „საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის“ 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს _ საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს _ მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი, თუმცა სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ქირავნობის ხელშეკრულების წერილობითი ფორმის დაუცველობისას ამ ხელშეკრულების ბათილობას არ ითვალისწინებდა, რადგანაც, მიუხედავად ხელშეკრულების ფორმისა, შესახლების მომენტიდან უკვე წარმოიშობოდა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა. ამავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. „საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის“ 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად კი, განსაზღვრულია‚ იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამავე აბზაცის მე-2 წინადადებით ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სოლიდარული პასუხისმგებლობა იყო დაწესებული დამქირავებლის იმ ოჯახის წევრებისათვის, რომლებიც იყვნენ სრულწლოვანები. შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში _ დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნიათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობს დამქირავებელი. ამდენად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განვმარტოთ მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ ვითარებაში მას გააჩნია სოციალური დანიშნულება, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების პირველ აბზაცში (იხ. სუსგ-ებები: №ას-934-877-2012 24 დეკემბერი, 2012 წელი; №ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი).

1.3.3. დაუსაბუთებელია კასატორის არგუმენტი, ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე და 1421-ე მუხლების არასწორად გამოყენების თაობაზე. საკასაციო პალატა უპირველესად, ყურადღებას გაამახვილებს გამოსაყენებელი სამართლის ნორმის განსაზღვრის საკითხზე (კანონის დროში მოქმედების პრინციპი), რამდენადაც მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1996 წლის 17 თებერვალს, ხოლო მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი მიღებულია 1997 წელს, რომლის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ძალით, კანონმდებელი ძველი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების ფარგლებში წარმოშობილი ურთიერთობების ახალი კოდექსით რეგულირების შესაძლებლობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, თუ მოდავე სუბიექტებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ (იხ. სუსგ №ას-571-542-2014, 10 სექტემბერი, 2015 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სამკვიდროს მიღების სამართლებრივ საფძვლად მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე მიუთითა, ამ გარემოებას არ შედავებია მოპასუხე (სსსკ-ის 201.4 და 219.1 მუხლები), რაც დაუსაბუთებელს ხდის კასატორის მტკიცებას სასამართლოს მხრიდან მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის სამემკვიდრეო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების არასწორი გამოყენების თაობაზე.

1.3.4. პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს აქტივი მოიაზრებს აგრეთვე მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებებს, ანუ პრივატიზაციის უფლებიდან ნაწარმოები საკუთრება წარმოადგენს სამემკვიდრეო გზით მიმოქცევად უფლებას, რომელიც, როგორც ქვემდგომი სასამართლოების მიერ იქნა დადგენილი, ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა _ მოსარჩელეებმა (სკ-ის 1421.3 მუხლი), ხოლო უფლების მქონე პირთა ნების გარეშე ქონების განკარგვა სავსებით მართებულად შეფასდა, როგორც მართლსაწინააღმდეგო გარიგება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 62-ე მუხლებზე და მიიჩნევს, რომ 2012 წლის 12 ოქტომბრის ჩუქების ხელშეკრულება ქონების 1/8-ის 3/4 ნაწილში, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, სწორად იქნა აღიარებული ბათილად. ამასთანავე, რადგანაც დგინდება, რომ მემკვიდრეებმა სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესითა და ვადაში მიიღეს, ისინი სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის ძალით მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან მიიჩნევიან უფლების სუბიექტებად და სასამართლომ სწორად მიაკუთვნა მათ უძრავ ქონებაზე სარჩელით მოთხოვნილი წილი.

1.4. რაც შეეხება საპროცესო სამართლის სხვა ნორმათა დარღვევას, კასატორი ამ მხრივ აპელირებს საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის, ასევე, 186-ე მუხლის დარღვევაზე. საკასაციო პალატა უარყოფს ხსენებულ პრეტენზიებს და განმარტავს შემდეგს:

1.4.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-ე-31-ე მუხლებით გათვალისწინებული მოსამართლის აცილების/თვითაცილების ინსტიტუტი სამართლიანი სასამართლოს პრინციპს ემსახურება და გარანტირებულს ხდის მხარის უფლებას, „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის“ მე-6 მუხლის შესაბამისად, მისი საქმე განიხილოს დამოუკიდებელმა და მიუკერძოებელმა მოსამართლემ. საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმის განმხილველი შემადგენლობის აცილების საფუძვლები პირობითად შეიძლება დავყოთ ობიექტურ და სუბიექტურ კრიტერიუმებად, ამასთან, მოსამართლის აცილების საკითხის განხილვისას უფრო მნიშვნელოვან გარანტიებს აწესებს ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა. იმ საქმეების უდიდეს უმრავლესობაზე, რომლებიც მიკერძოებულობის საკითხს ეხება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აქცენტს სწორედ ობიექტურობის ტესტზე აკეთებს. ობიექტურობის ტესტით უნდა დადგინდეს, თუ რამდენად აქვს ადგილი დადასტურებად ფაქტებს მოსამართლის ქცევისაგან დამოუკიდებლად, რომლებიც ეჭვს ბადებს ამ უკანასკნელის მიუკერძოებლობაში. აღნიშნულის ფარგლებში, იმის განსაზღვრისას, არსებობს თუ არა კონკრეტულ საქმეში ლეგიტიმური ეჭვი იმის შესახებ, რომ ესა თუ ის მოსამართლე ან ორგანო, რომელიც განიხილავს საქმეს, არ არის საკმარისად მიუკერძოებელი, მოცემული პირის პოზიცია არ არის გადამწყვეტი. გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში არის ის, თუ რამდენად არის პირის ეჭვი მიკერძოების შესახებ ობიექტურად გამართლებადი, ანუ რამდენად აქვს მას შიშის საფუძველი (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები: 21.12.2000წ. „ვეტსტაინი შვეიცარიის წინააღმდეგ“; 15.10.2009წ. „მიქალეფი მალტის წინააღმდეგ“; 26.02.1993წ. „პადოვანი იტალიის წინააღმდეგ“; 17.06.2003წ. „პესკადორ ვალერო ესპანეთის წინააღმდეგ“). ნიშანდობლივია, რომ ობიექტურობის ტესტი უმეტესწილად ეხება იერარქიულ ან სხვა კავშირებს მოსამართლესა და სამართალწარმოების სხვა მონაწილეებს შორის (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 26.10.2004წ. გადაწყვეტილება „მილერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“). განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მიიჩნევს, რომ რადგანაც მოსამართლე ლ.ტ-ეს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში განხილული აქვს ამავე მხარეებს შორის დავა და გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, მას აღარ უნდა მიეღო მონაწილეობა წინამდებარე საქმის განხილვაში, რადგანაც იყო მიკერძოებული. მიკერძოების ფაქტს მხარე უკავშირებს მოსამართლის შეკითხვას, სადავოდ ხდიდა თუ არა იგი კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, ხოლო მისი აცილების სამართლებრივ საფუძვლად მიიჩნევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტს. საკასაციო პალატა სრულიად დაუსაბუთებლად მიიჩნევს დასაჩუქრებულის ამ პოზიციას და განმარტავს, რომ მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, მოსამართლემ არ შეიძლება განიხილოს საქმე ან მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში, თუ ის პირადად, პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებულია საქმის შედეგით, ან თუ არის სხვა ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მის მიუკერძოებლობაში. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსამართლემ უკვე მონაწილება მიიღო საქმის განხილვაში, რომელზეც სამართალწარმოება დასრულებულია, თანაც, როგორც პირველ, ისე _ მეორე შემთხვევაში ამ მოსამართლის მიერ საქმე სააპელაციო წესითაა განხილული, გამორიცხავს მის აცილების/თვითაცილების წინაპირობის არსებობას, რაც შეეხება მტკიცების საგნის განსაზღვრას და მხარისათვის დამაზუსტებელი შეკითხვის დასმას იმის თაობაზე, სადავოდ ხდის თუ არა იგი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს, აღნიშნული წარმოადგენს მოსამართლის ვალდებულებას, რათა სწორად განსაზღვროს მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, შეაფასოს საქმის მასალები, შესაბამისად, მხარის მიერ სადავოდ მიჩნეული ეს გარემოებები, შეუძლებელია, ობიექტურ დამკვირვებელში აღძრავდეს ეჭვს საქმის მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ განხილვის თაობაზე. ამგვარი მიდგომა არ გამომდინარეობს მიუკერძოებლობის საკითხის ზემოხსენებული არც ერთი სტანდარტით შემოწმებიდან.

1.4.2. სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული ასევე კასატორის ის პოზიციაც, რომელიც სარჩელის განსახილველად მიღების საკითხს შეეხება, კერძოდ, მხარე აპელირებს საქმეში მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნაზე, რომლითაც სარჩელის ფასია განსაზღვრული. საკასაციო საჩივრის თანახმად, ამ მტკიცებულების ხანდაზმულობის ვადა 2014 წლის 12 სექტემბერს ამოიწურა, შესაბამისად, სარჩელი არ შეესაბამება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის მოთხოვნებს და ამავე კოდექსის 186-ე მუხლის თანახმად, განუხილველად უნდა ყოფილიყო დატოვებული. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით (დავის საგნის ფასი), ასევე, 2¹ ნაწილით (სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის დედნის წარდგენის ვალდებულება) გათვალისწინებული მოთხოვნები მოცემულ შემთხვევაში დარღვეული არ არის, რადგანაც კანონის ამ დანაწესებს საქმეში წარმოდგენილი სარჩელი აკმაყოფილებს, რაც შეეხება აუდიტორული დასკვნის, როგორც მტკიცებულების ხანდაზმულობას, მოქმედი სამართლის არც ერთი ნორმა მსგავს დანაწესს არ იცნობს. თავად აუდიტორულ დასკვნაშია მითითებული, რომ აუდიტორის სერტიფიკატი გაცემულია 2011 წლის 12 სექტემბერს და მისი მოქმედების ვადა განისაზღვრულია 2014 წლის 12 სექტემბრამდე, რაც მტკიცებულების გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველს არ იძლევა, თუმცა, იმ პირობებშიც კი, თუ კასატორის პოზიცია თეორიულად იქნებოდა დასაბუთებული, მაინც არ იარსებობდა სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-40 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დავის საგნის ფასის განსაზღვრა მოსარჩელის ვალდებულებაა, ხოლო, თუკი სასამართლო მას არ გაიზიარებს, თავად შეუძლია განსაზღვროს იგი (მოცემულ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 41.1 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, დავის საგნის ფასი განისაზრვრება ქონების საბაზრო ღირებულებით).

1.5. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებსა და დასკვნებს სარჩელის საფუძვლიანობის თაობაზე და თვლის, რომ არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

2. შუამდგომლობა მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის თაობაზე:

2.1. კასატორი სასამართლოს წინაშე შუამდგომლობს სააპელაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებების დასაშვებად მიჩნევის თაობაზე.

2.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2016 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე და 380-ე მუხლებზე მითითებით უარი განაცხადა ამ მტკიცებულებების საქმისათვის დართვაზე. ეს განჩინება კასატორს ზემოხსენებული ნორმის შესაბამისად, არ გაუსაჩივრებია, ხოლო საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით შეამოწმოს შესაძლო საპროცესო დარღვევები (სსსკ-ის 404.1 მუხლი), რაც შეეხება თავად საკასაციო სასამართლოს მიერ ამ მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის საკითხს, იგი არ გამომდინარეობს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებიდან, კერძოდ, სამოქალაქო საპრიოცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, არამედ, იგი იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის შუამდგომლობა უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

3. სასამართლო ხარჯები:

ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა კასატორის მოთხოვნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 407-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 ივლისის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. კასატორის შუამდგომლობა სააპელაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებების საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური