საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-742-710-2016 25 ნოემბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. კ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ფ. კ-მა (შემდეგში: მოსარჩელე, ყოფილი მუშაკი ან დაზარალებული) სს“ ს-ის (შემდეგში: მოპასუხე, საწარმო, აპელანტი, ან კასატორი) სადგურ ხაშურში მატარებლის შემადგენლის თანაშემწედ მუშაობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, 1991 წლის 22 ოქტომბერს, მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის შედეგადაც დასახიჩრდა და 100 %-ით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი (იხ. საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევისა და საექიმო - შრომითი ექსპერტიზის აქტები - ს.ფ.14-15, 19).

2. საწარმოს პროფკავშირის კომიტეტის 1991 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს დაეკისრა საწარმოო ტრავმის სარჩოს ყოველთვიურად გადახდა, რაც დაზარალებულის სასარგებლოდ ყოველთვიურად ხორციელედებოდა 174.72 ლარის გადახდით (იხ. პროფკომიტეტის 07.04.1991 წ. გადაწყვეტილება, ცნობა ზიანის ოდენობის ანაზღაურების შესახებ - ს.ფ.18, 60).

3. საწარმოო ტრავმის შედეგად დაზარალებულის მიერ დაკავებულ პოზიციაზე, შრომის ანაზღაურებამ 2012 წლის დეკემბრიდან 2015 წლის მაისამდე შეადგინა 550 ლარი, შესაბამისად, მოცემულ პერიოდში, საწარმოს მიერ, ზიანის ანაზღაურების სახით, ყოფილი თანამშრომლისათვის გაცემულ სარჩოსა და გასაცემს შორის სხვაობა ყოველთვიურად შეადგენდა 375.28 ლარს, ხოლო 2015 წლის მაისიდან, იმავე წლის დეკემბრამდე - თვიური სარგო შეადგენს 600 ლარს, შესაბამისად, მითითებულ პერიოდში გაცემულ და გასაცემ სარჩოს შორის სხვაობამ, ყოველთვიურად შეადგინა 425.28 ლარი, საბოლოო ჯამში, დაზარალებულის მიერ, ზიანის სახით მისაღები სარჩოს სხვაობა ჯამში შეადგენს 13 860 ლარს (იხ. ოპერაციათა მართვის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის წერილი - # 0014688, 06.04.2016 - ს.ფ.63).

4. დაზარალებულმა 2015 წლის 30 ნოემბერს სარჩელი აღძრა საწარმოს წინააღმდეგ და მოითხოვა, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის შემდეგი თანხების დაკისრება: 4.1. 2012 წლის სექტემბრიდან ბოლო სამი წლის პერიოდის მიუღებელი საწარმოო ტრავმის სარჩოს ერთობლივი თანხა - 15 636 ლარი; 4.2. 2015 წლის ოქტომბრიდან, ყოველთვიურად - 680 ლარი; 4.3. 2015 წლის ოქტომბრიდან, ყოველთვიურად მომვლელის ხარჯების - 50 ლარის გადახდა.

5. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა იმ დასაბუთებით, რომ დაზარალებული ვერ ამტკიცებდა იმ გარემოებებს. რომლებსაც საკუთარი მოთხოვნის საფუძვლად უთითებდა, ხოლო მოსარჩელის მიერ მითითებული ნორმები არ აწესრიგებდა სარჩოს გაანგარიშების წესს.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით დაზარალებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა: 6.1. 2012 წლის დეკემრიდან 2015 წლის დეკემბრამდე გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 13 860 ლარის გადახდა (საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული გადასახადის განაკვეთის ჩათვლით); 6.2. 2015 წლის დეკემბრიდან, ყოველთვიური სარჩოს - 600 ლარის გადახდა (საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული გადასახადის განაკვეთის ჩათვლით).

7. საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა დაზარალებულის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის მომვლელის ხარჯების, ყოველთვიურად 50 ლარის დაკისრების შესახებ.

8. საქალაქო სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად მიუთითა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 22-ე და მე-9 მუხლებზე, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-9 მუხლზე, საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 178-ე, 409-ე, 992-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 39-ე, 51-ე, 55-ე მუხლებზე, საქართველოს შრომის კოდექსის (საქართველოს ორგანული კანონი, შემდეგში: სშკ) 44-ე მუხლზე. ასევე, იმსჯელა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) 1952 წლის # 102 კონვენციაზე „სოციალური უზრუნველყოფის მინიმალური სტანდარტების შესახებ“ და განმარტა, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობდა სსკ-ის 992-ე მუხლიდან და, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი იყო მოპასუხე საწარმო.

9. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით დადგენილია: „1. იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. 2. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით“, ხოლო 411-ე მუხლის თანახმად: „ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“.

10. ზემოხსენებული ნორმების დანაწესის საფუძველზე, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარეობდა დაზარალებულის მოთხოვნის - სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად - საფუძველი, რადგან ანაზღაულების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, საწარმოს თანამშრომელი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

11. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად, არსებითი მნიშვენლობა ენიჭებოდა იმას, რომ მუშაკმა საწარმოო ტრავმის შედეგად მიიღო სხეულის დაზიანება და მას 100 %-ით წაერთვა პროფესიული შრომის უნარი. სასამართლომ იმსჯელა იმაზე, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც საწარმოო ტრავმის სახით მიიღო.

12. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შესაძლო შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში, შესაძლო შრომის ანზაურების შესაბამისად. სასამართლოს შეფასებით, თავად ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად დაკარგა მუშაკმა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, წარმოშობს კანონიერ და სამართლიან ვარაუდს იმის თაობაზე, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

13. ზემოხსენებული მსჯელობისა და, ასევე, სშკ-ის 44-ე მუხლის დანაწესის შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხე საწარმო არამართლზომიერად ანგარიშობდა მოსარჩელის კუთვნილ სარჩოს, რადგან საწარმოს ყოფილი მუშაკი, რომელიც მატარებლის შემადგენლის თანაშემწედ მუშაობდა საწარმოო ტრავმის მიღებამდე, ამ თანამდებობრივი სარგოს გაუთვალისწინებლობით, არასრულად იღებდა კუთვნილ სარჩოს, რითაც მას ადგებოდა ზიანი.

14. საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ რადგან არ არსებობს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც ითვალისწინებს, სარჩოს სახით, მისაღები თანხის გადაანგარიშების წესს, სარჩოს გამოანგარიშება და დანიშვნა უნდა მოხდეს იმ ოდენობიდან, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს.

15. მოპასუხის ზემოხსენებული მტკიცების საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (საქმე # ას-7890746-2015, 22.01.201წ.), რომლითაც ერთიანი მიდგომაა ჩამოყალიბებული აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების მიზნიდან გამომდინარე, რომლის არსი დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომრეობს, მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე, ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებდა მუშაობას, და ამის გამო, მას უკვე არ ჰქონდა უნარი, მიეღო შემოსავალი ხელფასის სახით. შესაბამისად, სარჩოს სახით, ზიანის ანაზღაურების კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე, შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით; ამასთან, ვინაიდან დაზარალებულის განრიგის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, სარჩოს გადაანგარიშება უნდა მოხდეს მუშაკის გაზრდილი ხელფასის პროპორციულად.

16. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ ვერ გაიზიარებდა საკასაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებას (# ას-789-746-2015), რომლის თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუ საწარმოო ტრავმის მქონე ყოფილი მუშაკი გარდაიცვალა მოგვიანებით, მის რჩენაზე მყოფი პირები აღარ არიან უფლებამოსილნი, მოითხოვონ სარჩოს გადაანგარიშება, თუ ეს ყოფილი მუშაკი უკვე საპენსიო ასაკის იქნებოდა. საქალაქო სასამართლო სსკ-ის 408-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომიდნარე, განმარტავს, რომ ამ ნორმით დაზარალებული პირის ჯანმრთელობის გაუარესების გამო და შრომის უნარის დაკარგვის (ან ნაწილობრივ დაკარგვის) გამო ზიანის ანაზღაურებაა დაწესებული. ისეთ შემთხვევაში, როდესაც ასეთი დაზარალებული, ანუ ყოფილი დასაქმებული ცოცხალია, სავსებით არ არის პრეზუმირებული ის გარემოება, რომ ის საპენსიო ასაკის გამო აღარ იმუშავებდა. შრომის კანონმდებლობა და არც სხვა რეგულაციები, საპენსიო ასაკს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ წინაპირობად არ განიხილავენ (თუ არ ჩავთვლით „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონს, რომელიც ამ შემთხვევაში სამართლის წყაროს ამ დავასთან მიმართებაში არ წარმოადგენს).

17. საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიმართ შესაძლო მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ზიანის ანაზღაურების მაკვალიფიცირებელი გარემოება ამ მომენტში სახეზეა, რის გამოც მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (იხ. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი).

18. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საწარმომ (მოპასუხემ), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა მის შესაგებელში მითითებული საფუძვლების იდენტურ სააპელაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით (იხ. შესაგებელი - ს.ფ. 31-41, სააპელაციო საჩივარი -ს.ფ. 81-91).

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საწარმოს სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

20. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება და, შესაბამისად, მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა არა სარჩოს დანიშვნა, არამედ უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება, უსაფუძვლო იყო აპელანტის მსჯელობა ყოფილი მუშაკის მიერ მიღებული ტრავმის არსებობისა და ამ ფაქტთან დაკავშირებით საწარმოს ბრალეულობის საკითხის თაობაზე.

22. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, იმსჯელა, აპელანტის მიერ მითთებულ ნორმატიულ აქტებზე და აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის # 53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის # 48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის # 53 დადგენილებით განისაზღვრა დასახელებული წესი, რომლის 1.1. მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, დასაქმებულის ჯანმრთელბისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, სშკ-ით და სსკ-ით განსაზღვრულ შემთხვევებში. იმავე წესის 1.2. მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და სშკ და სსკ ითვალისიწნებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

23. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, # 53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა მართებულად განისაზღვრა სშკ-ითა და სსკ-ით.

24. სსკ-ის 408.1 მუხლი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს, ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ ზემოხსენებული # 53 დადგენილება არ ითვალისწინებს გადაანგარიშების წესს, მნიშვნელოვანია თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანი, რომლის არსი დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს და მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომ პერიოდში, როდესაც მას, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, აღარ შეუძლია მუშაობა და უკვე აღარ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

25. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის პრეტენზიებში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდნენ სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას, რაც გამოიწვევდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას, ამდენად, საწარმოს სააპელციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დაზარალებულის სარჩელის უარყოფა (იხ. საკასაციო საჩივარი - ს.ფ. 137-145).

27. მოპაუხემ, საკუთარ შესაგებელსა და სააპელაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების ანალოგიური საფუძვლების გარდა, საკასაციო საჩივარში იმაზეც მიუთითა, რომ მოსარჩელე სარჩოს დაკისრებას ითხოვს 2016 წლიდან, თუმცა, მას არ აქვს წარდგენილი მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ უვადოდ დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი. ამასთან, სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი ვრცელდება სახელშეკრულებო ან სსკ-ით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებაზე, რომელიც არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე, რადგან ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი სპეციალური რეგულირებაა.

28. კასატორი უთითებს საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე (# ას-789-746-2015, 22.01.2016წ. და # ას-1220-1145-2015, 03.06.2016წ.), რომლითაც შეიცვალა მანამდე არსებული სასამართლო პრაქტიკა და ამ კონტექსტში აღნიშნავს, რომ გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, დაზარალებული მუშაკისათვის სარჩო განისაზღვრა 65 წლამდე და არა სიცოცხლის ბოლომდე, შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში, იგულისხმება საწარმოს ვალდებულება 2031 წლის ნოემბრამდე.

29. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი მიჩნეული უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგი არგუმენტაციით:

30. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

32. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. ამ განჩინების 28-ე პუნქტში, კასატორის მიერვე მითითებული გადაწყვეტილებები).

33. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგან უკვე არსებობს აღნიშნულ საკითხზე საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები # ას-789-746-2015, 22.01.2016წ. და # ას-1220-1145-2015, 03.06.2016წ..

34. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

34.1. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

34.2. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მას დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია

35. განსახილველ დავაში სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება არის დადგენილი გასაჩივრებული განჩინებით, ასევე, მართებულია იურიდიული კვალიფიკაცია.

36. კასატორის პრეტენზიების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს, საქალაქო სასამართლოს მსჯელობაზე საკასაციო სასამართლოს # ას-789-746-2015 /22.01.2016წ/. გადაწყვეტილების თაობაზე, როდესაც ქვემდგომი სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რომლის თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუ საწარმოო ტრავმის მქონე ყოფილი მუშაკი გარდაიცვალა მოგვიანებით, მის რჩენაზე მყოფი პირები აღარ არიან უფლებამოსილნი, მოითხოვონ სარჩოს გადაანგარიშება, თუ ეს ყოფილი მუშაკი უკვე საპენსიო ასაკის იქნებოდა. საქალაქო სასამართლო უთითებს, რომ „ისეთ შემთხვევაში, როდესაც ასეთი დაზარალებული, ანუ ყოფილი დასაქმებული ცოცხალია, სავსებით არ არის პრეზუმირებული ის გარემოება, რომ ის საპენსიო ასაკის გამო აღარ იმუშავებდა. შრომის კანონმდებლობა და არც სხვა რეგულაციები, საპენსიო ასაკს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ წინაპირობად არ განიხილავენ (თუ არ ჩავთვლით „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონს, რომელიც ამ შემთხვევაში სამართლის წყაროს ამ დავასთან მიმართებაში არ წარმოადგენს)“ - იხ. ამ განჩინების მე-16 პუნქტი.

37. სასამართლო აღნიშნავს, რომ # ას-789-746-2015 გადაწყვეტილებაში მითითებულია:

„საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში,მნიშვნელოვანია მართებულად შეფასდეს, თუ როდემდე იქნებოდა ვალდებული მარჩენალი, ერჩინა მის კმაყოფაზე მყოფი პირები, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. განსახილველ დავაში, 1972 წელს დადგა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, როდესაც, საწარმოს ბრალით, მიღებული ტრავმის შედეგად,მისმა მემანქანემ, 54 წლის ასაკში დაჰკარგა შრომის უნარი 80 %-ით და ამის გამო ვეღარ შეასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობას. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო, პრეზუმირებულია, რომ მემანქანე იმუშავებდა საპენსიო ასაკამდე, რომელიც იმხანად მოქმედი შრომის კოდექსის (1973 წლის 28 ივნისის რედაქციით) მიხედვით, მამაკაცებისათვის 65 წელს შეადგენდა. ამ ეტაპზე, საკასაციო სასამართლო აღარ ავითარებს მსჯელობას, გარკვეული კატეგორიის მუშაკთა შესაძლო ასაკობრივ შეზღუდვაზე, შესასრულებელი სამუშაოს სპეფიციკიდან გამომდინარე, რადგან ამ ფაქტზე შედავება კასატორს არ წარმოუდგენია სასამართლო განხილვის არცერთ ეტაპზე“. დასახელებულ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა სსკ-ის 1006 მუხლის გამოყენებაზე, კერძოდ, კი საწარმო, როგორც ზიანის მიმყენებელი, როდემდე იქნებოდა ვალდებული, გადაეხადა სარჩო მისი ბრალით დაზარალებული მუშაკის კმაყოფაზე მყოფი ანუ სარჩენი პირებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს შორის არ ითვალისწინებს საპენსიო ასაკს, იმხანად მოქმედი შრომის კოდექსი განსაზღვრავდა საპენსიო ასაკს, როგორც ეს საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებშია მითითებული (იხ. ამ განჩინების 33-ე პუნქტი).

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გაუქარწყლებად პრეზუმფციად ვერ იქნება მიჩნეული, რომ ნორმატიული აქტით, საპენსიო ასაკის სახით, შეზღუდვის არარსებობის გამო, რომელიმე საწარმო ვალდებულია უვადოდ გასცეს სარჩო სსკ-ის 1006-ე მუხლის ან 408-ე მუხლის საფუძველზე. როგორც საკასაციო სასამართლოს ზემოთ დასახელებულ გადაწყვეტილებაშია მითითებული, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს აღნიშნული გარემოება. მით უფრო, რომ მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძვლად ადგენს სხვა ობიექტურ გარემოებას, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

39. საკასაციო სასამართლოს # ას-1220-1145-2015 /03.06.2016წ./ გადაწყვეტილებაში განვითარებული ანალოგიური მსჯელობა ეხება საწარმოო ტრავმის შედეგად, პროფესიული შრომის უნარის 80 %-ის დაკარგვის გამო, ყოფილი მუშაკისათვის, რომელიც საქმის განხილვის დროისათვის, იმხანად დადგენილ საპენსიო ასაკს იყო გადაცილებული, ხოლო ხელფასის გაანაგრიშებას მოქმედი მუშაკის ხელფასის მიხედვით მოითხოვდა, საკასაციო სასამართლომ სსკ-ის 408-ე მუხლის მოწესრიგებაზე იმსჯელა.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც გარდაცვლილი მუშაკის კმაყოფაზე სარჩენი პირების, ისე, დაზარალებული მუშაკისათვის, რომელმაც საწარმოო ტრავმის შედეგად დაკარგა შრომის უნარი, მოქმედი მუშაკის ხელფასის ცვლილების მისადაგების საკითხის განხილვისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია და შესაფასებელია ფაქტობრივი გარემოება, როდის დადგა ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

41. განსახილველ შემთხვევაში, ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება ანუ საწარმოო ტრავმა მუშაკმა მიიღო 1991 წლის 22 ოქტომბერს, რის შედეგადაც იგი 25 წლის ასაკში დასახიჩრდა და 100 %-ით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი (იხ. უბედური შემთხვევის აქტი - ს.ფ. 14-15) და საქმის განხილვის დროისათვის, მოსარჩელე არის 50 წლის (იხ. მოქალაქის პირადობის მოწმობა - ს.ფ.13). იმის გათვალისწინებით, რომ მოქმედი სშკ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად არ უთითებს საპენსიო ასაკზე (იხ. ამ განჩინების 36-40 პუნქტები), თუმცა, მოქმედი კანონმდებლობით არც ისაა დადგენილი, რომ ნებისმიერ შემთხვევაში, უვადოდ დასაქმებულად შეიძლება პირის მიჩნევა, გაქარწყლებადი პრეზუმფციის სახით, ივარაუდება, რომ მუშაკი იმუშავებდა და მიიღებდა კიდეც საკუთარ შრომით გასამრჯელოს, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. მისაღები შრომის ანაზღაურების დროითი პერიოდით შემოსაზღვრა, მოცემულ შემთხვევაში, მოქმედი სშკ-ის მიხედვით, შეუძლებელია 2031 წლამდე, როგორც ამას კასატორი მოითხოვს, თუმცა, ვინაიდან აღნიშნული გაქარწყლებად პრეზუმფციათა რიგს განეკუთვნება, რაც კასატორის მტკიცების საგანი იქნება, საკასაციო სასამართლის მიაჩნია, რომ ვითარების შეცვლამდე, საწარმო, როგორც ზიანის მიმყენებლი, ვალდებულია, მისცეს დაზარალებულს გაცემულ და გასაცემ სარჩოს შორის სხვაობა, როგორც ეს დაადგინა საქალაქო სასამართლომ, რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით.

42. ზემოხსენებული დამატებითი სამართლებრივი მოტივაციის გათვალისწინებით, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რაც გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

43. სსსკ-ის 401.4 პუნქტის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის გამო, კასატორს დაუბრუნდება გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 %.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს-ას“ (ს/კ 2..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 948.17 ლარის (საგადახდო დავალება N14456, გადახდის თარიღი 2016 წლის 5 აგვისტო), 70% – 663.7 (ექვსას სამოცდასამი ლარი და სამოცდაათი თეთრი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე