საქმე № 140210015782833
საქმე №ას-33-29-2017 24 მარტი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. ბ.–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ბ.–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – სამკვიდრო ქონების ¼ წილზე მესაკუთრედ ცნობა, სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. თ. ბ.–მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ბ.–ის (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ გ. ბ.-ის (შემდგომში – მამკვიდრებელი) დანაშთი უძრავი ქონების ¼ წილზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ და მოითხოვა შესაბამისი ცვლილების შეტანა 2015 წლის 28 თებერვალს რეგისტრირებულ სამკვიდრო მოწმობაში.
სარჩელის საფუძვლები:
2. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო საცხოვრებელი სახლი ეკუთვნოდა მის მამას, რომელიც მან ჩუქებით მიიღო 1970 წლის 14 სექტემბერს. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2012 წლის 9 მარტს. კანონით დადგენილ სამკვიდროს მიღების 6-თვიან ვადაში მოსარჩელეს ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო მოწმობის ასაღებად არ მიუმართავს, თუმცა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ქონება, ცხოვრობდა აღნიშნულ სახლში და ამუშავებდა მამის დანატოვარ მიწას. მოპასუხემ აიძულა მოსარჩელე, დაეტოვებინა მამის კუთვნილი უძრავი ქონება იმ საფუძვლით, რომ ეს ქონება მხოლოდ მას ეკუთვნოდა. აღნიშნულის შემდეგ მან ნოტარიუსისაგან შეიტყო, რომ მოპასუხემ უკანონოდ მიისაკუთრა მთელი ქონება.
მოპასუხის პოზიცია:
3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო სახლის გასაუმჯობესებლად დახარჯა გარკვეული თანხა, ასევე, მანვე დაფარა მამის დაკრძალვის ხარჯები, რაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სამკვიდროს გაყოფაზე დავისას.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4. გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 2 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილი იქნეს სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრედ, შესაბამისი ცვლილება შევიდა ნოტარიუსის 2015 წლის 28 თებერვლის სამკვიდრო მოწმობაში შემდეგ გარემოებათა გამო:
6. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო.
7. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია, სათანადოდ დასაბუთოს მისი მოთხოვნის მართებულობა, რაც მან ამ მოთხოვნის დამადასტურებელი, კანონშესაბამისი და უტყუარი მტკიცებულების სასამართლოში წარდგენის გზით უნდა განახორციელოს იმგვარად, რომ მხოლოდ ზეპირი მითითებით არ შემოიფარგლოს.
8. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლით კი დაწესებულია, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამგვარად, მოსარჩელე, ერთი მხრივ, ვალდებულია დაადასტუროს მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა და, მეორე მხრივ, მას აქვს მტკიცებულებათა წარდგენის აბსოლუტური თავისუფლება, რაც სადავო ფაქტებს დაადასტურებს.
9. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2012 წლის 9 მარტს და იგი გარდაცვალების მომენტისათვის ცხოვრობდა სადავო სახლში. მისი გარდაცვალების დროიდან მის დანაშთ, მათ შორის, სადავო უძრავ ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო. გარდა მხარეებისა, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენენ მამკვიდრებლის მეუღლე და შვილიშვილი.
10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 2015 წლის 28 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობით დასტურდება, რომ მოპასუხემ, როგორც მამკვიდრებლის კანონიერმა მემკვიდრემ, სრულად მიიღო მამის სამკვიდრო და დღეის მდგომარეობით სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მის სახელზე. რეგისტრაციის უფლების დამდგენ დოკუმენტს წარმოადგენს 2015 წლის 28 თებერვლის კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების №... მოწმობა.
11. მოსარჩელეს, რომელიც ცხოვრობს მეუღლის მამიდის სახლში, მამის გარდაცვალებიდან კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო ქონების მიღების მიზნით, არ მიუმართავს, თუმცა მიუთითა, რომ სამკვიდრო მიიღო მოძრავი ნივთების დაუფლებით, აგრეთვე, მიწის ნაკვეთის ფლობით და მართვით, რაც გამოიხატება ჩვეულებრივ მისი მოვლა/დამუშავებაში და მოსავლის მიღებაში, რასაც ახორციელებდა მამის გარდაცვალებამდეც და გარდაცვალების შემდეგაც. აღნიშნული გარემოებების დასადასტურებლად კი აპელანტმა მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე.
12. პირველ გარემოებასთან დაკავშირებით (სამკვიდროს მიღება მოძრავი ნივთების დაუფლებით), სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცერსო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 219-ე მუხლზე, 380-ე მუხლზე, 215-ე მუხლის მესამე ნაწილზე და განმარტა, რომ ფაქტები, რომელთა შესახებ ცნობილია მხარეებისათვის უნდა წარედგინოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს. ახალი ფაქტები ეს ისეთი ფაქტებია, რომლებიც ადრე არ იყო მითითებული მხარეების მიერ იმის გამო, რომ არ იყო ცნობილი მათ შესახებ და წარმოიშვნენ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვის შემდეგ. მხარეებს, რომლებმაც მიმართეს სასამართლოს სააპელაციო საჩივრით ან ამ საჩივარზე შესაგებლით, შეუძლიათ მოიყვანონ ახალი ფაქტები და წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები, მაგრამ სააპელაციო სასამართლო მიიღებს მათ მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, კერძოდ, სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.
13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იგი მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ მოძრავი ნივთების დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების ფაქტზე, რადგან მითითებული საფუძველი თავის დროზე სარჩელში არ იქნა მითითებული და ამ კუთხით არც პირველი ინსტანციის სასამართლოს უმსჯელია, თუმცა აღსანიშნავია, რომ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სახლიდან მოძრავი ნივთების წაღება ცალსახად არ ადასტურებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, რადგან ამ შემთხვევაში აუცილებელია დადგინდეს, რომ მითითებული ნივთები შედიოდა სამკვიდრო მასაში და რომ მათი დაუფლების მიზანი სამკვიდროს მიღება იყო.
14. რაც შეეხება მიწის ნაკვეთის ფლობითა და მართვით სამკვიდროს დაუფლებას, იქიდან გამომდინარე, რომ მატერიალური სამართლის არც ერთი ნორმა სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის დადასტურების სპეციალურ სტანდარტს არ ადგენს, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ გამოყენებულ უნდა იქნას სსსკ-ის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომელიც დასაშვებ მტკიცებულებად მოწმის ჩვენებასაც მიიჩნევს, თავის მხრივ, ამავე კოდექსის 140-ე მუხლი მოწმედ განიხილავს ნებისმიერ პირს, რომელსაც შესაძლებელია, გააჩნდეს რაიმე ინფორმაცია სადავო გარემოების შესახებ. მოწმის ჩვენების შეფასებისას სასამართლო მას იკვლევს, როგორც ინდივიდუალურად, ისე სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში, რა დროსაც, ბუნებრივია, მნიშვნელობა ენიჭება, როგორც სუბიექტურ, ისე ობიექტურ ფაქტორებს, მათ შორისაა მოწმის უნარი, აღიქვას ფაქტები და სწორად გადმოსცეს ისინი, მისი დამოკიდებულება მოდავე მხარეებისა და გარემოებების მიმართ, ასეთ დროს მოწმდება ჩვენების იურიდიული სანდოობა და მისი შეფასების პროცესუალურ საფუძველს 105-ე მუხლი წარმოადგენს.
15. მოცემულ შემთხვევაში, მოწმედ დაკითხულმა პირმა აღნიშნა, რომ ცხოვრობს მხარეთა მეზობლად და მათ ბავშვობიდან იცნობს. მისი განმარტებით, მოსარჩელე ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მამის სახლში, პირველ სართულზე. ამჟამად ცხოვრობს მეუღლის მამიდის სახლში. სადავო ნაკვეთს მოსარჩელე მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც ამუშავებდა. კარტოფილს თესდა და ყურძენს უვლიდა. თავიდან, სანამ მამის სახლში ცხოვრობდა, ყურძენს იქ წურავდა, შემდეგ სადაც გადავიდა იქ გადაჰქონდა. ამავე სხდომაზე მოწმედ დაკითხულმა მეორე მოწმემ (მეზობელმა) განაცხადა, რომ მამკვიდრებლის სიცოცხლეშივე ოთხ ნაწილად გაყო ნაკვეთი, შვილებს მისცა და თვითონაც დაიტოვა. მიწის ნაკვეთს მოსარჩელე მამის სიცოცხლეშიც ამუშავებდა და მისი გარდაცვალების შემდეგაც. როცა თავის ყურძენს შეწამლავდა, შემდეგ გადავიდოდა და მის ყურძენსაც წამლავდა. მოწმემ, რომელიც ამავდროულად მხარეთა დედაა და ცხოვრობს მოპასუხესთან ერთად განაცხადა, რომ მისმა მეუღლემ სიცოცხლეშივე უთხრა მოსარჩელეს, თავად მოევლო სახლის წინ მდებარე ნაკვეთისთვის, თუმცა რაიმე დაგეგმილი გაყოფა არ მომხდარა. მისივე განმარტებით, მოსარჩელე, მამის გარდაცვალებამდე 4-5 წლით ადრე, გადავიდა მეუღლის მამიდის ოჯახში საცხოვრებლად და თავისი მიწა ძმისშვილს დაუტოვა. მას შემდეგ ნაკვეთს მისი მეუღლე უვლიდა, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი თავად, ძმიშვილი და მოპასუხე ამუშავებენ. სახლის პირველ სართულზე, სადაც მოსარჩელე ცხოვრობდა, ახლა მისი ძმიშვილი ცხოვრობს თავისი ოჯახით და სურს, ეს მიწა მისი იყოს.
16. თავად მოპასუხის განმარტებით, მამა მის ძმიშვილს ეუბნებოდა, რაც სახლის წინ არის, შენი იყოს და ის ნაკვეთი, რომელიც მოსარჩელის (სადაც ახლა ცხოვრობს) ნაკვეთს ესაზღვრება ის მივცეთო.
17. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის 105-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენს ორი თვალსაზრისით, მათი სარწმუნოობის და არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გაკეთების უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები – სარწმუნოდ.
18. მტკიცებულებათა შეფასება ხორციელდება შემდეგი პრინციპების დაცვით: 1. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით; 2. მტკიცებულებები ფასდება ყოველმხრივ, სრულად (სრული მოცულობით) და მიუკერძოებლად (ობიექტურად); 3. მტკიცებულებათა შეფასებაში სასამართლო თავისუფლება, მისი დამოუკიდებლობა ფაქტისა და უფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტაში უზრუნველყოფილია შემდეგი პრინციპით: არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს.
19. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხე მხარის მოწმეთა ჩვენება არ წარმოადგენდა სანდო სამართლებრივი ღირებულების მქონე საკმარის მტკიცებულებას, ვინაიდან, მოწმის ჩვენების გამოკვლევისა და შეფასებისთვის ასევე მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, თუ რა დამოკიდებულება აქვს მას საქმეში მონაწილე პირებთან.
20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია რომ, მოცემულ დავაში მოპასუხის მოწმეები მხარეთა დედა და ძმიშვილი, წარმოადგენენ შედეგით დაინტერსებულ პირებს (ისინი არიან მემკვიდრეები მხარეებთან ერთად) და მათი, როგორც მოწეთა ჩვენება სასამართლომ არ უნდა გაიზიაროს, რადგან ვერ იქნება დამაჯერებელი და სარწმუნო.
21. რაც შეეხება სხვა მოწმის ჩვენებას, მისი განმარტებით სამკვიდროს მიღებისა თუ გაყოფის შესახებ მან არაფერი არ იცის და მხოლოდ ადასტურებს მოპასუხის მიერ მამის დაკრძალვისათვის აუცილებელი ხარჯების გაწევას. მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება სახლის გარშემო კონკრეტული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელეს მხრიდან ფლობისა და ფაქტობრივი ბატონობის ნებაც და ფაქტიც, საყურადღებოა ისიც, რომ ამ მიწის ნაკვეთით ჯერ კიდევ მამის სიცოცხლეში სარგებლობდა მოსარჩელე მამის სურვილითა და განკარგულებით, მისი ამჟამინდელი საცხოვრებელ სახლსა და სამკვიდრო მიწის ნაკვეთს აკავშირებდა გასასვლელი ჭიშკარი, რომელიც ორივე მხარის განმარტებით მხოლოდ მხარეთა შორის დავის დაწყების შემდგომ გააუქმეს. ასეთ ვითარებაში კი, სასამართლომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება დადგენილად მიიჩნია, რადგან მემკვიდრის მოქმედებები მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება დგინდება სამკვიდროს მიღების მიზნით მემკვიდრის მიერ განხორციელებული მოქმედებებით, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.
22. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებისათვის აუცილებელი არ არის მუდმივად სამკვიდროში შემავალი მთელი ქონების პყრობა ან ფაქტობრივი ფლობა, მნიშვნელოვანია იმ გარემოების გარკვევა, თუ მემკვიდრეები რამდენად თავისად მიიჩნევდნენ დანაშთ ქონებას და რა ფაქტობრივი დამოკიდებულება ჰქონდათ აღნიშნული ქონების მიმართ. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატა მოწმეთა ჩვენებებისა და მხარეთა ახსნა -განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს, რომ მამამ სიცოცხლეშივე მოსარჩელეს გადასცა მფლობელობაში მიწის ნაკვეთი, რომელსაც მოსარჩელე მამის სიცოცხლეშივე უვლიდა და თავისად მიაჩნდა კიდეც და მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგაც განაგრძობდა მიწის მოვლა-პატრონობას და დამუშავებას. აღნიშნული კი მიუთითებს მოსარჩელის სურვილზე, მიეღო მამის სამკვიდრო, რაც ფაქტობრივად, განახორციელა კიდეც.
23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 1336-ე, 1319-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მითითებული ნორმების სისტემური და შინაარსობრივი ანალიზის საფუძველზე განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება, თავის მხრივ, ცალმხრივი სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა. გარიგება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, არ გულისხმობს მხოლოდ და მხოლოდ პირის ნების ობიექტურად არსებობას გარკვეული სამართალურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ აუცილებელია, რომ აღნიშნული ნება გამოვლენილ იქნეს. გარკვეულ შემთხვევებში, ნების გამოვლენის ავტონომია კანონისმიერ ჩარჩოებშია მოქცეული. მოცემულ შემთხვევაში, კანონი განამტკიცებს პირის უფლებას, მიიღოს ან არ მიიღოს სამკვიდრო, თუმცა, აწესებს აღნიშნული ნების გამოვლენის ვადას. სამკვიდროს მიღების ნების არსებობის შემთხვევაში, ნება გამოვლენილ უნდა იქნეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში.
24. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს მემკვიდრის მიერ აქტიური ქმედებით სამკვიდროს მიღების ნების გამოხატვას. მეტიც, აღნიშნული ნების გამოხატვის მიზნებისათვის კანონი საკმარის საფუძვლად მიიჩნევს სამკვიდროს ნაწილის დაუფლებას, სამკვიდროს ნაწილად მიიჩნევა სამკვიდრო მასაში შემავალი როგორც უძრავი, ასევე ნებისმიერი მოძრავი ნივთი.
25. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის არარსებობის პირობებში, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა ადასტურებს მემკვიდრის ნებას სამკვიდროს მიღებაზე.
26. სააპელაციო სასამართლომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების მიზნებისათვის მნიშვნელობა მიანიჭა ასევე მემკვიდრეთა სუბიექტურ დამოკიდებულებას სამკვიდრო მასაში არსებული ქონების მიმართ. კერძოდ, თუ მემკვიდრე გარკვეულ ზომებს იღებდა სამკვიდროს დაცვის, შენარჩუნების, გაუმჯობესებისათვის და თუ აშკარად გამოკვეთილი არ არის, რომ აღნიშნული ვინმეს სასიკეთოდ, საჩუქრის სახით კეთდებოდა, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე იგულისხმება, რომ მემკვიდრე ქონებას თავისად მიიჩნევდა და გარკვეულ ხარჯებს იღებდა საკუთარ ქონებაზე.
კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
28. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდროში შემავალ მოძრავ ნივთებს. სააპელაციო საჩივარში მხოლოდ ზოგადადაა მითითებული მოძრავ ნივთებზე და მათი სახეობა დაკონკრეტებული არ არის.
29. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოწმეთა ჩვენებები იყო ურთიერთსაწინააღმდეგო, შესაბამისად, მათი შეფასება ერთ-ერთი მხარის სასარგებლოდ არ შეიძლებოდა.
30. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მის მიერ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტს, რადგან ასეთი მტკიცებულება არ არსებობს. მოწმეებმა ვერ დააკონკრეტეს, მოსარჩელის მხრიდან სამკვიდრო ნაკვეთის დამუშავების ფაქტი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე იყო თუ მის შემდეგ. ერთ-ერთმა მოწმემ ვერ დაადასტურა, რა მისამართზე მდებარეობდა ვაზი, რომელსაც მოსარჩელე წამლავდა. სხვა მოწმეები, სადავო სამკვიდროსგან მოშორებით ცხოვრობენ და ვერ ექნებოდათ სარწმუნო ინფორმაცია რეალური ფაქტების ირგვლივ. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მხარეთა დედისა და ძმისშვილის განმარტებები, რომელთაც, როგორც ოჯახის წევრებს, ყველაზე უკეთ მოეხსენებოდათ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების შესახებ.
31. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მხრიდან მამის სიცოცხლეში მისი კუთვნილი მიწის მოვლა მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღების ნებად არასწორად შეაფასა, რითაც უგულებელყო სსკ-ის 1421-ე მუხლის დანაწესი.
32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
34. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2012 წლის 9 მარტს და იგი გარდაცვალების მომენტისათვის ცხოვრობდა სადავო სახლში. მისი გარდაცვალების დროიდან მის დანაშთ, მათ შორის, სადავო უძრავ ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო. გარდა მხარეებისა, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენენ მამკვიდრებლის მეუღლე და შვილიშვილი.
35. 2015 წლის 28 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობით დასტურდება, რომ მოპასუხემ, როგორც მამკვიდრებლის კანონიერმა მემკვიდრემ, სრულად მიიღო მამის სამკვიდრო და დღეის მდგომარეობით სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მის სახელზე. რეგისტრაციის უფლების დამდგენ დოკუმენტს წარმოადგენს 2015 წლის 28 თებერვლის კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების №... მოწმობა.
36. მოსარჩელეს, რომელიც ცხოვრობს მეუღლის მამიდის სახლში, მამის გარდაცვალებიდან კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო ქონების მიღების მიზნით, არ მიუმართავს, თუმცა მიუთითა, რომ სამკვიდრო მიიღო მოძრავი ნივთების დაუფლებით, აგრეთვე, მიწის ნაკვეთის ფლობით და მართვით, რაც გამოიხატება ჩვეულებრივ მისი მოვლა/დამუშავებაში და მოსავლის მიღებაში, რასაც ახორციელებდა მამის გარდაცვალებამდეც და გარდაცვალების შემდეგაც. აღნიშნული გარემოებების დასადასტურებლად კი აპელანტმა მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე.
37. სააპელაციო პალატა მოწმეთა ჩვენებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს, რომ მამამ სიცოცხლეშივე მოსარჩელეს გადასცა მფლობელობაში მიწის ნაკვეთი, რომელსაც მოსარჩელე მამის სიცოცხლეშივე უვლიდა და თავისად მიაჩნდა კიდეც და მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგაც განაგრძობდა მიწის მოვლა-პატრონობას და დამუშავებას. აღნიშნული კი მიუთითებს მოსარჩელის სურვილზე, მიეღო მამის სამკვიდრო, რაც ფაქტობრივად, განახორციელა კიდეც.
38. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მიერ მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას და ჩათვალა, რომ არასწორია სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის მიერ სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების თაობაზე.
39. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 1421-ე, 1424-ე მუხლების შესაბამისად, თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის – მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე.
42. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისათვის მიმართვა; სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება.
43. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად.
44. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებელად მითითებული მტკიცებულება – მოწმეთა ჩვენებები, რომელთა თანახმად დადასტურდა სახლის გარშემო კონკრეტული მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის მხრიდან ფაქტობრივი ბატონობისა და ფლობის ნება და ფაქტი.
45. კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი იმ ფაქტის მიმართ, რომ მოსარჩელე ამ მიწის ნაკვეთით ჯერ კიდევ მამის სიცოცხლეში სარგებლობდა მოსარჩელე მამის სურვილითა და განკარგულებით, მის ამჟამინდელ საცხოვრებელ სახლსა და სამკვიდრო მიწის ნაკვეთს აკავშირებდა გასასვლელი ჭიშკარი, რომელიც ორივე მხარის განმარტებით მხოლოდ მხარეთა შორის დავის დაწყების შემდგომ გააუქმეს. ასეთ ვითარებაში კი, სასამართლომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება დადგენილად მიიჩნია, რადგან მემკვიდრის მოქმედებები მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება დგინდება სამკვიდროს მიღების მიზნით მემკვიდრის მიერ განხორციელებული მოქმედებებით, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.
46. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას.
47. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე მხარეთა მიერ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასება სასამართლოს პრეროგატივაა (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).
48. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებების უარსაყოფად სარწმუნო არგუმენტები ვერ წარმოადგინა და ვერ დაასაბუთა, რომ გადაწყვეტილებით გაზიარებული მოწმეების ჩვენებები მცდარია და რეალობას არ ასახავს. მხარის მიერ მითითებული სუბიეტქური პრეტენზია (მოწმეთა ნაწილი ცხოვრობს მოშორებით, არ ფლობს რეალურ მდგომარეობას, მიწოდებული ინფორმაცია უზუსტოა), მათი ჩვენებების უარყოფის საკმარის და დამაჯერებელ საფუძველს არ წარმოადგენს.
49. ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მსჯელობა მისი ოჯახის წევრების განმარტებებთან დაკავშრებით, რადგან მოპასუხესთან მცხოვრები დედისა და ძმისშვილის ჩვენებები მიუკერძოებლად და ობიექტურად ვერ ჩაითვალება.
50. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
51. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (სუსგ 16.06.2014 წ. საქმე №ას-405-382-2014) და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
53. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.
54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
55. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. და მ. ბ.–ების მიერ 2016 წლის 23 დეკემბერს საგადახდო დავალებით გადახდილი 722 ლარის 70% – 505,4 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. ბ.–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ მ. ბ.–ის (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. და მ. ბ.–ების მიერ 2016 წლის 23 დეკემბერს საგადახდო დავალებით გადახდილი 722 ლარის 70% – 505,4 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
