საქმე № 330210014686550

საქმე №ას-113-106-2017 24 მარტი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ლ.-“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ბ.-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ლ.--მა“ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ბ.-ის“ (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეებს შორის 2000 წლის 5 იანვარს გაფორმდა არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით, რომლის თანახმადაც მეიჯარეს უნდა გაეცა 800 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი ტოტალიზატორის მოსაწყობად და მასთან დაკავშირებული სხვა საქმიანობისათვის. იჯარით გაცემული ფართის კაპიტალური რემონტისათვის დახარჯული თანხა უნდა დადგენილიყო ობიექტის ექსპლუატაციაში გაშვების შემდგომ მოიჯარის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციის საფუძველზე.

3. მოიჯარეს საიჯარო თანხის გადახდა უნდა დაეწყო ტოტალიზატორის ექსპლუატაციაში შესვლის მომენტიდან მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე.

4. მოსარჩელემ ხელშეკრულების შესაბამისად შეასრულა აუცილებელი სამუშაოები, რომელთა ჩასატარებლად გამოყენებული მხოლოდ მასალათა ღირებულებაც, აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე, შეადგენს 31 341 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, ხოლო ამ სამშენებლო მასალებით კონკრეტულად ჩატარებულ სამუშაოთა ღირებულებამ, ავანსის სახით გაცემული ხელფასის სახით, შეადგინა 4 200 აშშ დოლარი და გასაცემი დარჩა 9 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

5. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და, მიუხედავად მოსარჩელის თხოვნისა, არ შეადგინა მიღება-ჩაბარების აქტი, არ გადასცა ექსპლუატაციისათვის არასაცხოვრებელი ფართი.

6. იჯარით გაცემული ფართის კაპიტალური რემონტისათვის დახარჯული თანხა უნდა დადგენილიყო ობიექტის ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ მოიჯარის მიერ წარმოდგენილი შესაბამისი დოკუმენტაციის საფუძველზე. ტოტალიზატორის გახსნიდან რამდენიმე დღეში, 2002 წლის აპრილის დასაწყისში მოპასუხემ ელექტროენერგიის მიწოდება შეუწყვიტა, რამაც შეუძლებელი გახადა მისი მუშაობა.

7. მოპასუხის ქმედების გამო იგი ჩავარდა უმძიმეს ფინანსურ მდგომარეობაში. ამასთან, მოპასუხემ თვითნებურად, მისთვის გამოყოფილ ფართში განათავსა სხვა ტოტალიზატორი, რომელიც ამჟამად ფუნქციონირებს.

8. მხარეებს შორის იჯარის ხელშეკრულება ფაქტობრივად არ შედგა მოპასუხის ბრალით. 2000 წლიდან 10 წლის განმავლობაში მოსარჩელეს ზარალის მეტი არაფერი უნახავს. 2011 წელს კი ამოეწურა ხელშეკრულებას ვადა.

9. შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით და მიიღოს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები, რაც შეადგენს 45 341 აშშ დოლარს. მან მიიღო ასევე გარკვეული ოდენობის ზარალიც.

მოპასუხის პოზიცია:

10. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მან მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა ეყრდნობა მხოლოდ მოსარჩელის დირექტორის ახსნა-განმარტებებს, არ არის დადასტურებული, იყო თუ არა ეს თანხები გაწერილი ბალანსებში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 44 010 ლარის ანაზღაურება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელს ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა იმის შესახებ, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული.

14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 128-ე მუხლისა და 144-ე მუხლის პირველი ნაწილების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გაშვება უფლებამოსილ პირს ართმევს თავისი უფლების იძულებითი დაცვის შესაძლებლობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებამდე, შესაბამისი წინაპირობის არსებობისას (რაშიც იგულისხმება ის, რომ ამ გარემოებაზე უნდა უთითებდეს მოპასუხე), სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული ფაქტები.

15. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია და მხარეები არ დავობენ, რომ მოპასუხე იმ გარემოებასთან ერთად, რომ სასარჩელო მოთხოვნა იყო უსაფუძვლო, მიუთითებდა სარჩელის ხანდაზმულობაზეც.

16. სსსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 128-ე მუხლის მესამე ნაწილის, 130-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის მეტად მნიშვნელოვანია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი ეფარდება იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლების წარმოშობამდე არ შეიძლება დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა. ამიტომ, უპირველესად, აუცილებელია, მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტის დადგენა.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი, ზოგიერთ შემთხვევაში, უშუალოდ კანონითაა განსაზღვრული. თუ კანონში ასეთი პირდაპირი მითითება არ არის, მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა იმ დღიდან, როცა პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო დარღვეული უფლების შესახებ.

18. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ სადავო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად და ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად მიიჩნია 2002 წლის ივლისი, როდესაც მოსარჩელემ სადავო მოთხოვნაზე პირველად აღძრა სარჩელი სასამართლოში. კერძოდ, მხარეები არ დავობენ და საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება, რომ დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით, მოსარჩელემ სწორედ 2002 წლის ივლისში აღძრა სარჩელი დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისა და 45 341 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

19. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით ამჟამინდელი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ვადამე შეწყდა მხარეთა შორის 2000 წლის 5 იანვარს დადებული ხელშეკრულება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 45 341 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

20. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003 წლის ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

21. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 თებერვლის განჩინებით, მოსარჩელის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე დაკმაყოფილდა და სარჩელი მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისა და თანხის გადახდევინების შესახებ დარჩა განუხილველად.

22. სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ამავე კოდექსის 140-ე მუხლის მიხედვით, 1. სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. 2. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

23. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ახალი სასარჩელო განცხადებით ხელმეორედ მიმართა სასამართლოს პირველი სარჩელის განუხილველად დატოვებიდან (2009 წლის 27 თებერვალი) 5 წლის და 10 თვის შემდეგ, კერძოდ, 2014 წლის 29 დეკემბერს. ამდენად, სადავო მოთხოვნაზე 2002 წლის ივლისში დაწყებული ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად არ ითვლება და იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ წინამდებარე სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2014 წლის 29 დეკემბერს, ანუ მოთხოვნის წარმოშობიდან 12 წლის შემდეგ, მოცემულ საქმეზე გასულია არა მხოლოდ სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადები, არამედ, ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო – ათწლიანი ვადაც.

24. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი – სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობა, რის გამოც პალატამ აღარ უმსჯელია სარჩელის საფუძვლიანობაზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

25. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და შემდეგი საფუძვლებით:

26. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არ შეაფასა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა 2000 წლის 5 იანვრის წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვა. სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 545-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, ასევე, 548-ე მუხლის მეორე ნაწილით.

27. მხარის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ მითითებული გარემოება, რომ კანონმდებელი ხარჯების ანაზღაურებისთვის განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებს ადგენს და განასხვავებს დამქირავებლის მიერ მიმდინარე რემონტისთვის და არსებითი გაუმჯობესებისთვის გაწეულ აუცილებელ ხარჯებს იმისდა მიხედვით, თუ რა სახის, რა მასშტაბით და ხასიათის სამუშაო იქნა გაწეული დამქირავებლის მიერ – მიმდინარე რემონტი თუ არსებითი გაუმჯობესება. ერთ შემთხვევაში, თუკი დამქირავებლის მიერ ხარჯების გაწევა მოხდა მიმდინარე რემონტის ჩასატარებლად, გაწეული ხარჯები ანაზღაურებას არ ექვემდებარება, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, თუკი ჩატარებული სამუშაოები სცდება მიმდინარე რემონტის ფარგლებს და ამ სამუშაოთა შედეგად ხდება ქირავნობის საგნის არსებითი გაუმჯობესება, ამისათვის გაწეული ხარჯები ექვემდებარება გამქირავებლის მხრიდან ანაზღაურებას, თუ კი არსებითი გაუმჯობესება განხორციელებულია გამქირავებლის თანხმობით.

28. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღების გარეშე დატოვა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტად აღიარებული გარემოება, რომ ნივთმა ნამდვილად განიცადა არსებითი გაუმჯობესება, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეუძლებელი იყო მისი ფუნქციონირება ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობით. ასევე, ყურადღება არ გაამახვილა, რომ საქალაქო სასამართლომ დაადგინა მოსარჩელის მიერ ქონების არსებითი გაუმჯობესება, რაც გამოიხატა მის მიერ აუცილებელი ხარჯების გაწევაში, რასაც შედეგად მოჰყვა უძრავი ქონების არსებითი გაუმჯობესება.

29. მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ 2000 წლის 5 იანვარს მხარეთა შორის გაფორმდა არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით. ხელშეკრულების თანახმად, მეიჯარემ/მოპასუხემ გადასცა და მოიჯარემ/მოსარჩელემ მიიღო 800 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი მოპასუხესთან ერთად ტოტალიზატორის მოსაწყობად და მასთან დაკავშირებული საქმიანობისათვის. აღნიშნული ხელშეკრულების ვადა 10 წელს შეადგენდა, ან 2010 წლის 6 იანვრამდე ხელშეკრულება ძალაში იყო. ამ ვადის გასვლის შემდეგ კი იწყებოდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

30. მოსარჩელემ მიმართა კიდეც სასამართლოს, თუმცა 2009 წლის 27 თებერვლის განჩინებით სარჩელი დარჩა განუხილველად, მისი გამოხმობის გამო, რის შედეგადაც მოსარჩელემ კვლავაც მიმართა სასამართლოს 2014 წლის 29 დეკემბერს. 2009 წელს მიმართვისას სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა, რის გამოც სარჩელი არ არის ხანდაზმული.

31. სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კასატორმა მიიჩნია, რომ მოცემული დავა ეხება უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ მოთხოვნას – საიჯარო ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას, შესაბამისად, მასზე უნდა გავრცელდეს უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნისათვის კანონით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ექვსწლიანი და არა სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა გადიოდა 2016 წლის 6 იანვრისთვის. მოსარჩელემ კი, 2014 წელს აღძრა სარჩელი, რამაც, სსკ-ის 138-ე მუხლის მიხედვით, შეაჩერა ხანდაზმულობის ვადის დენა. აქედან გამომდინარე, აშკარაა, რომ ხანდაზმულობის ვადა მოსარჩელეს არ გაუშვია.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

36. მოცემული საკასაციო საჩივრით მხარე სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას განსახილველი სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად აითვალა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა მოთხოვნის თავდაპირველად წარმოშობის მომენტიდან და არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელემ ერთხელ უკვე შეიტანა სარჩელი სადავო უფლების დასაცავად, რომელიც მოგვიანებით დარჩა განუხილველად. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნულის გამო, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერდა.

37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შემოღებით კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ამა თუ იმ ვადის გასვლით მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მას შესაძლებლობა ჰქონდა, მოეხდინა მისი მოთხოვნის იძულებით აღსრულება. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნა იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა (სუსგ №ას-547-515-2012, 11.06.2012 წელი).

38. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკის არსებობაზე იმ საკითხთან დაკავშირებით, თუ როგორ ხდება სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა და მისი შეჩერება.

39. სსკ-ის 138-140-ე მუხლები ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძვლებსა და ვადებს. ამ მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება. სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან (სუსგ 26.01.2016წ. საქმე №ას-493-467-2015, 24.06.2013წ. №ას-182-175-2013).

40. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად და ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად მიჩნეულ უნდა იქნეს 2002 წლის ივლისი, როდესაც მოსარჩელემ სადავო მოთხოვნაზე პირველად აღძრა სარჩელი სასამართლოში.

41. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სსსკ-ის 277-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სარჩელის (განცხადების) განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ შეწყდება.

42. საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება და არც მხარეები არ დავობენ, რომ დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2002 წლის ივლისში დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისა და 45 341 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

43. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით ამჟამინდელი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ვადამე შეწყდა მხარეთა შორის 2000 წლის 5 იანვარს დადებული ხელშეკრულება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 45 341 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

44. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003 წლის ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

45. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 თებერვლის განჩინებით, მოსარჩელის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე დაკმაყოფილდა და სარჩელი მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისა და თანხის გადახდევინების შესახებ დარჩა განუხილველად.

46. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ახალი სასარჩელო განცხადებით ხელმეორედ მიმართა სასამართლოს პირველი სარჩელის განუხილველად დატოვებიდან (2009 წლის 27 თებერვალი) 5 წლის და 10 თვის შემდეგ, კერძოდ, 2014 წლის 29 დეკემბერს.

47. ამდენად, სააპელაციო პალატის მსჯელობა საფუძვლიანია და კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია იმ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, რომ სადავო მოთხოვნაზე 2002 წლის ივლისში დაწყებული ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად არ ითვლება და, რადგან მოსარჩელემ წინამდებარე სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2014 წლის 29 დეკემბერს, ანუ მოთხოვნის წარმოშობიდან 12 წლის შემდეგ, მოცემულ საქმეზე გასულია არა მხოლოდ სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადები, არამედ, ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო – ათწლიანი ვადაც.

48. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

49. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

50. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

51. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

53. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ლ.-ის მიერ 2017 წლის 21 თებერვალს №13 საგადახდო დავალებით გადახდილი 2200,50 ლარის 70% – 1540,35 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ლ.-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ლ.-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ლ.-ის მიერ 2017 წლის 21 თებერვალს №13 საგადახდო დავალებით გადახდილი 2200,50 ლარის 70% – 1540,35 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური