საქმე №ას-1044-1005-2016 24 მარტი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. გ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. კ-ა, ზ. თ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნება ან ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. გ. გ-ამ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ან კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. კ-ასა (შემდგომში _ პირველი მოპასუხე, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე) და ზ. თ-ის (შემდგომში _ მეორე მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ 2005 წლის 12 დეკემბერს ამხანაგობა „ს-სა“ (შემდგოში _ ამხანაგობა) და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების (მოსარჩელის კუთვნილი 47,3 კვ.მ ფართის ნაწილში), ასევე, 2008 წლის 18 ნოემბერს მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების (რომლის საფუძველზეც მეორე მოპასუხემ შეიძინა მოსარჩელის კუთვნილი 47,3 კვ.მ უძრავი ქონება) ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელემ, ე. გ-ამ, მ. გ-ამ, ზ. თ-ემ, ე. წ-ამ და ლ. ს-მ (შემდგომში _ ამხანაგობის წევრები) დააარსეს ამხანაგობა და თავჯდომარედ აირჩიეს ე. წ-ა. 2001 წლის 10 ივნისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მარტვილის რაიონული განყოფილების საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილებით, მარტვილის კომუნალური მეურნეობის ბალანსზე რიცხული 10-ბინიანი საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე არსებული 269 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით გადაეცა ამხანაგობას. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მარტვილის რაიონული განყოფილების მიერ გაცემული #... „ი-გ“ მოწმობით 2004 წლის 1 აპრილს ამხანაგობის მიერ შესყიდული იქნა აღნიშნული ქონება (მდებარე ქ.მ-ში, თ-ის ქ#...). უძრავ ქონებაში მოსარჩელის წილი განისაზღვრა 20%-ით _ 56.3 კვ. მეტრით. შპს „ლ--ოს“ მიერ 2005 წელს მომზადდა ამხანაგობის შენობა-ნაგებობებისა და მიწის ნაკვეთის ტექნიკური პასპორტი ორ ნაწილად. შენობის გეგმის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საცხოვრებელი ოთახების რაოდენობა შეადგენდა ორს, მთლიანი ფართი _ 35.9 კვ. მეტრს, მოცულობა _ 143 კვ. მეტრს. გეგმის მეორე ნაწილის თანახმად, ოთახების რაოდენობა შეადგენდა ოთხს, მთლიანი ფართი _ 58.6 კვ. მეტრს, დამხმარე ფართი _ 4.1 კვ. მეტრს, მოცულობა _ 243 კვ. მეტრს. 2005 წლის 6 დეკემბერს სანოტარო წესით დამოწმდა გაყოფის აქტი, რომლითაც ამხანაგობის წევრებმა გაიყვეს ფართი, აქტს ერთვის ფართის პირველი და მეორე ნაწილის გეგმა. 2005 წლის 12 დეკემბრის სანოტარო წესით შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის წევრებმა მათი კუთვნილი არასაცხოვრებელი ფართის ნაწილი, მათ შორის, მოსარჩელის წილიდან 47.3 კვ.მ, მიჰყიდეს პირველ მოპასუხეს, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა მთელი შენობის ნაწილი, წილობრივი მონაცემებით 1/175,1. შენობა-ნაგებობასთან ერთად მყიდველის საკუთრებაში გადავიდა შენობა-ნაგებობის საერთო სარგებლობასა და მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და საერთო საკუთრებაში არსებული შენობის ნაწილის შესაბამისი ნასყიდობის საგნის საერთო ფართის პროპორციული წილი. ამ საერთო საკუთრებიდან (1/175,1 კვ.მ-დან) მოსარჩელის, როგორც ამხანაგობის ერთ-ერთი წევრის საკუთრებაში იყო 47,3 კვ.მ ფართი. 2008 წლის 12 ივნისის სანოტარო წესით დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით ამხანაგობის წევრებმა ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართის ნაწილი _ მთელი შენობის 1/58,1 კვ.მ მიჰყიდეს ე. წ-ას, ხოლო 35,9 კვ.მ _ ე. გ-ას. მოცემული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოსარჩელემ სრულად გაასხვისა ამხანაგობაში დარჩენილი მისი წილი _ 9 კვ.მ, ვინაიდან 47.3 კვ. მეტრს მოიცავდა პირველი მოპასუხისათვის მიყიდული ქონება. 2008 წლის 18 ნოემბერს მოპასუხეთა შორის მოჩვენებით დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა 47,3 კვ.მ, ანუ ის ფართი, რომელიც პირველ მოპასუხეს უნდა დაებრუნებინა მოსარჩელისათვის, რადგან შემძენმა ვერ გადაიხადა მისი საფასური. ხელშეკრულებაში არაა მითითებული ნასყიდობის საგნის ღირებულება, ვინაიდან მეორე მოპასუხეს თანხა არ გადაუხდია, გარდა ამისა, მეორე მოპასუხისათვის ცნობილი იყო იმ ფაქტის შესახებ, რომ შეძენილ ქონებაზე პრეტენზიას აცხადებდა მოსარჩელე და იგი არაკეთილსინდისიერი შემძენია. შსს მარტვილის სამმართველოს 2014 წლის 3 აპრილის, 1 ივლისისა და 2015 წლის 20 თებერვლის წერილებით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა გამოძიების დაწყებაზე და მიეთითა, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად მიემართა სასამართლოსათვის.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. პირველ მოპასუხეს საქმის განხილვის თაობაზე ეცნობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 78-ე მუხლით და ამ უკანასკნელს სარჩელის წინააღმდეგ შესაგებელი არ წარუდგენია, ასევე, არ გამოცხადებულა სასამართლო სხდომაზე;

2.2. მეორე მოპასუხემ კი, სარჩელის წინააღმდეგ წარადგინა, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხავი, ისე _ განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი და განმარტა, რომ იგი არის სადავო ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი, ამასთან, მოსარჩელის მიერ გაშვებულია კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

სენაკის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით/დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად ინა ცნობილი 2005 წლის 12 დეკემბერს ამხანაგობის წევრებსა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელის კუთვნილი 47,3 კვ.მ ფართის ნაწილში, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 18 ნოემბერს მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც სადავო 47,3 კვ.მ ფართი შეიძინა მეორე მოპასუხემ.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნება ან ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს განკარგვითი ხელშეკრულებების კანონშესაბამისობის საკითხი, კერძოდ, არსებობს თუ არა უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად აღიარების წინაპირობები. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელემ ვერ მიუთითა იმგვარ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, რაც, ერთი მხრივ, ქონების თავდაპირველი გასხვისების, ხოლო, მეორე მხრივ, შემძენის მიერ ამ ქონების კვლავ გაყიდვის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას გამოიწვევდა. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა, რაც მოსარჩელის მოთხოვნის იძულებით განხორციელებას გამორიცხავდა.

1.2. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებებსა და დასკვნებს და პრეტენზიას გამოთქვამს ქვემდგომი სასამართლოს მხრიდან, როგორც მატერილაური სამართლის ნორმათა არასწორი გამოყენება-განმარტების, ისე _ მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტობრივი გარემოებების საპროცესო სამართლის წესების დარღვევით დადგენის კუთხით (სსსკ-ის 393-ე მუხლი).

1.3. საკასაციო პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.3.1. გ. გ-ამ, ე. გ-ამ, მ. გ-ამ, ზ. თ-ემ, ე. წ-ამ და ლ. ს-მ დააარსეს ამხანაგობა „ს-ი“;

1.3.2. 2001 წლის 10 ივნისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მარტვილის რაიონული განყოფილების საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილებით, მარტვილის კომუნალური მეურნეობის ბალანსზე რიცხული 10-ბინიანი საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე განთავსებული 269 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით გადაეცა ამხანაგობას;

1.3.3. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მარტვილის რაიონული განყოფილების მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, 2004 წლის 1 აპრილს ამხანაგობამ შეისყიდა ქ.მ-ში, თ-ის ქ#...-ში მდებარე 10-ბინიანი საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე არსებული 269 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, სადაც მოსარჩელის წილი განისაზღვრა 20%-ით, ანუ 56.3 კვ. მეტრით;

1.3.4. 2005 წლის 6 დეკემბერს შედგენილი გაყოფის აქტის თანახმად, ამხანაგობის წევრებმა დაყვეს შეძენილი ფართი;

1.3.5. 2005 წლის 12 დეკემბერს, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ამხანაგობის წევრებმა ქ.მ-ში, თ-ის ქ#...-ში ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართის ნაწილი, მათ შორის მოსარჩელის წილის ნაწილიდან _ 56,3 კვ. მეტრიდან 47.3 კვ.მ მიჰყიდეს პირველ მოპასუხეს. ნასყიდობის საგანი წარმოადგენდა მთელი შენობის ნაწილს წილობრივი მონაცემებით 1/175,1;

1.3.6. 2008 წლის 12 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ამხანაგობის წევრებმა ქ.მ-ში, თ-ის ქუჩა #...-ში ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართის ნაწილი, მიჰყიდეს ე. გ-ასა და ე. წ-ას;

1.3.7. 2005 წლის 12 დეკემბერს პირველმა მოპასუხემ ქონების შეძენის მიზნით 500 აშშ დოლარი გადაუხადა მოსარჩელეს. შეთანხმების თანახმად, დარჩენილი 1 500 აშშ დოლარი ერთ თვეში უნდა მიეცა, რაც არ შეუსრულებია. კასატორმა დაუბრუნა პირველ მოპასუხეს გადახდილი 500 აშშ დოლარი იმ პირობით, რომ ეს უკანასკნელი უკანვე გადაუფორმებდა მას კუთვნილ 47.3 კვ.მ ფართს;

1.3.8. 2008 წლის 18 ნოემბერს პირველმა მოპასუხემ სადავო 47.3 კვ.მ ფართზე მეორე მოპასუხესთან დადო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულებით არაა დადგენილი შედგენის ადგილი და თარიღი, არაა განსაზღვრული ხელშეკრულების საგნის ფასი, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს 47.3 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი.

1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაბუთებული შედავება.

1.5. საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე განჩინებისათვის სავალდებულო ძალის მქონე გარემოებების იურიდიული კვალიფიკაციის შედეგად, საკასაციო პალატა მიდის დასკვნამდე, რომ სარჩელი ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისითაც კი, დაუსაბუთებელია და განმარტავს, რომ საქმის განხილვისას სასამართლოს უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს იმის დადგენა, თუ რა სამართლებრივი შედეგის დადგომა სურს მოსარჩელეს. ამ მხრივ, სასამართლო განსაზღვარავს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას და არკვევს, დადგენილად მიჩნევის შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნას _ მოსარჩელე მიუთითებს თუ არა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტული შემადგენლობით განსაზღვრულ წინაპირობებზე. იმ შემთხვევაში, თუკი სარჩელი ფორმალურად დაუსაბუთებელია, ყოველგვარ საფუძველს მოკლებული ხდება ე.წ მოპასუხისა თუ მტკიცების სტადიაზე გადასვლა.

1.5.1. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის ძალით, ამხანაგობა წარმოადგენს პირთა წევრობაზე დამყარებულ გაერთიანებას, რომელიც იურიდიული პირი არ არის, თუმცა, მონაწილეებს აერთიანებთ ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნის მიღწევის ინტერესი. ამავე კოდექსის 932-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, შესატანები წარმოადგენს მონაწილეთა საერთო საკუთრებას. მონაწილეთა საერთო საკუთრებას შეადგენს ისიც, რაც შეძენილია საერთო საკუთრებაში არსებული უფლების საფუძველზე, ანდა მიღებულია ანაზღაურების სახით საერთო ქონების განადგურების, დაზიანების ან ამოღების გამო. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ამხანაგობამ შეიძინა უძრავი ქონება, რომელიც ამ ხელშეკრულების მონაწილეთა თანასაკუთრების ობიექტად განიხილება. კანონით დაშვებული თანასაკუთრების რეჟიმის საპირისპიროდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, მოსარჩელეს კონკრეტული მტკიცებულება (ამხანაგობის წევრთა შეთანხმება) არ წარმოუდგენია. ამგვარ დოკუმენტად ვერ იქნება განხილული საქმეში არსებული 2005 წლის 6 დეკემბრის გაყოფის აქტი, რომლის სამართლებრივი დატვირთვის სწორად განსაზღვრისათვის, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საჭიროა გავაანალიზოთ თანასაკუთრების მომწესრიგებელი სანივთო და კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის წესები.

1.5.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება და 953-ე მუხლი იძლევა საზიარო საგნის (თანასაკუთრების) ელემენტების ცნებას: იგი წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე; ეკუთვნის რამდენიმე პირს ერთობლივად და არის თანაზიანი ან წილადი. საზიარო საგნის სოციალური დატვირთვიდან გამომდინარე, კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის მარეგულირებელი წესებით კანონმდებელი ადგენს თანამესაკუთრეთა ქცევის იმპერატიულ რეგულაციას, თუმცა დასაშვებია თანასაკუთრების რეჟიმის ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმად გარდაქმნაც (იხ. სკ-ის 963-ე-964-ე მუხლები). მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილი არ არის და არც მოსარჩელეს მიუთითებია საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით გაყოფის ფაქტზე, რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ 2005 წლის 6 დეკემბრის „გაყოფის აქტს“, არც ეს დოკუმენტია სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის მიზნებისათვის, ამხანაგობის წევრთა ქონებაზე ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმის გავრცელების წინაპირობა, რამდენადაც, ერთი მხრივ, არ შეესაბამება ნორმის აღწერილობითი ნაწილით გათვალისწინებულ წინაპირობებს (იყოფა თუ არა საზიარო საგანი ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე), ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელის კუთვნილი წილის ცალკე უფლების ობიექტად საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი არ დგინდება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამხანაგობის წევრთა ზემოხსენებული აქტი წარმოადგენს შეთანხმებას საზიარო საგნით სარგებლობის წესზე (იხ. სკ-ის 957.1 მუხლი) და კვლავ კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობა გვაქვს სახეზე.

1.5.3. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც საზიარო საგნის მხოლოდ ნაწილზე აცხადებს პრეტენზიას ერთ-ერთი თანამესაკუთრე, იმგვარად, რომ საზიარო უფლების გაუქმება არ დასტურდება, სარჩელი ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ.

1.6. გარდა ზემოხსენებულისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პროცესუალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით ასევე არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რამდენადაც, უდავოა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა აღიარებითია, რომლის დაკმაყოფილების პერსპექტივასაც განაპირობებს მოთხოვნის მიმართ მხარის ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა. ეს უკანასკნელი ცნება წარმოადგენს არა მხარის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მოთხოვნის მიმართ, არამედ, ნამდვილობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლიდან უნდა გამომდინარეობდეს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, რაც იმას ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების შედეგად სრულიად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს რომც დაეკმაყოფილებინა კასატორის მოთხოვნა, აღნიშნულ გადაწყვეტილებას ვერ მოჰყვებოდა მოსარჩელის უფლებრივი კავშირის აღდგენა სადავო ნივთთან, ვინაიდან ქონების მიკუთვნება ამ უკანასკნელს მოთხოვნილი არ აქვს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად კი, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

1.7. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას, რომ პირველი მოპასუხის მიმართ გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმება მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით განხორციელდა, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია (სსსკ-ის 393.3 მუხლი). ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.5.-1.5.3. პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატა განმარტავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ.კ-ას მიმართ დაეკმაყოფილებინა სარჩელი, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე. გარდა ამისა, რომც გავიზიაროთ კასატორის მიერ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების კუთხით წარმოდგენილი პრეტენზიების საფუძვლიანობა, გასათვალისწინებელია, რომ მხოლოდ გ.კ-ასთან დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოსარჩელის სამართლებრივი ინტერესის დაკმაყოფილებას ვერ გამოიწვევს, შესაბამისად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ ამ ნაწილში კასატორის პრეტენზიები არ არის დასაბუთებული. ამასთანავე, სასამართლო არ ეთანხმება კასატორის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ პირველ მოპასუხესთან დადებული გარიგების ბათილად ცნობას მხარე მხოლოდ ფასის გადაუხდელობის მოტივით არ მოითხოვდა. საქმეში წარმოდგენილ სარჩელში იგი სწორედ ამ გარემოებაზე აპელირებს, რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ მსჯელობას, რომ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა ასევე ახსნა-განმარტებებსა და საპაექრო სიტყვაში მითითებული ფაქტები, არასწორია, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

1.7.1. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლიდან გამომდინარე, მყიდველის მიერ ფასის გადახდის ვალდებულების დარღვევა არა გარიგების ბათილობის, არამედ, ვალდებულების შესრულების ან, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, მეორადი მოთხოვნის უფლების წარმოშობის საფუძველია და ამ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით დადგენილი წესის დაცვით გამყიდველს შეუძლია ხელშეკრულებიდან გასვლის გზით მოითხოვოს ნივთის დაბრუნება (ან ზიანის ანაზღაურება, თანახმად სკ-ის 394-ე მუხლისა), თუმცა, ეს გარემოება განსახილველი დავის საგანი არ არის. იმ პირობებში კი, როდესაც ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში არა ნების ნაკლი, არამედ, შეძენის სინალაგმატური ვალდებულების შესრულების საკითხი დგას დღის წესრიგში, გარიგება ნამდვილია და არ არსებობს მისგან ნაწარმოები სამართლებრივი ურთიერთობების იურიდიული ძალის ეჭვქვეშ დაყენების წინაპირობა. მოწმის ჩვენებებთან დაკავშირებით აღსანიშნავია, რომ მხარეს ამ ჩვენებებით სურს ძირითადად იმ ფაქტის დადასტურება, თუ როგორ შეთანხმდნენ კასატორი და პირველი მოპასუხე თანხის გადახდის წესზე, ასევე, იმ ფაქტის, რომ გამყიდველმა შემძენს დაუბრუნა გადახდილი თანხა. პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ 2005 წლის 12 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის ძალით უძრავ ქონებაზე დადებული ხელშეკრულება ფორმასავალდებულო ხასიათის გარიგებაა და ამავე კოდექსის 68-ე მუხლის შესაბამისად, ნებისმიერი ცვლილება, ასევე წერილობით უნდა იქნას ამ ხელშეკრულებაში შეტანილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ცვლილება, როგორც ფორმადაუცველი გარიგება, ბათილია სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის ძალით. საქმეში წარმოდგენილ ზემოხსენებულ ხელშეკრულებაში მოცემულია პოზიტიური დათქმა იმის თაობაზე, რომ „ნასყიდობის საგანი, მხარეთა განცხადებით, გაიყიდა 1 000 (ერთი ათასი) ლარად“, ამ შეთანხმების საწინააღმდეგოდ ვერ იქნება გაზიარებული მოწმეთა ჩვენება ნასყიდობის საგნის ღირებულეების 2 000 ლარით განსაზღვრისა და მისი გადახდის წესის მხარეთა მიერ ზეპირად შეთანხმების თაობაზე. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონტექსტში, სადავო გარემოების დადასტურებისათვის მოწმის ჩვენება არ არის განკუთვნადი მტკიცებულება და მის გაზიარებაზე უარი სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განაცხადა.

1.8. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების თვალთმაქცურობის ფაქტი ვერ იქნა დამტკიცებული მოსარჩელის მიერ. ამ მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელში გადმოცემულ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ა) მოსარჩელე გარიგების ბათილობას უკავშირებს შემძენის (მეორე მოპასუხე) არაკეთილსინდისიერებას, რადგანაც მისთვის ცნობილი იყო მხარეთა შორის დავის არსებობისა და პირველი მოპასუხის მიერ ნივთის დაბრუნების აუცილებლობის შესახებ;

ბ) იგი ასევე აღნიშნავს, რომ გარიგება დადებულია მოსაჩვენებლად, ხელშეკრულებაში არ არის მითითებული ფასი.

1.8.1. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოს მსჯლობას, რომ შემძენის კეთილსინდისიერების კვლევის აუცილებლობა დღის წესრიგში დგება მაშინ, როდესაც გარიგებას სამართლებრივი ხარვეზი გააჩნია, რაც შეეხება თავად მოჩვენებითობას, იგი სამართლის საკითხია, რომლის გადაწყვეტაც სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ფაქტების დადგენის გზით დაიშვება. განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამოვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. მოჩვენებით გარიგებას ახასითებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. მოჩვენებითი გარიგების დადება ძირითადად დაკავშირებულია მესამე პირების მიმართ არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად: მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). ამრიგად, სასამართლოს მიერ სადავო გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს. ნასყიდობის ფასის ხელშეკრულებაში მიუთითებლობა, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს მოსარჩელის მტკიცებას, რომ გარიგება დაიდო პირველი მოპასუხის მიერ ნივთის დაბრუნებისათვის თავის არიდების მიზნით, ამასთანავე, წერილობით გამოვლენილი ნება არსებითად წინააღმდეგობაში არ მოდის სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლთან.

1.8.2. საკასაციო საჩივარში მხარე უთითებს იმასაც, რომ მან სააპელაციო სამართალწარმოებისას წარადგინა მტკიცებულება, რომლის თანახმადაც, მეორე მოპასუხის მიერ შეძენილი ქონება კვლავ პირველი მოპასუხის ვალდებულების უზრუველსაყოფადაა დატვირთული და თავად მეორე მოპასუხე აღიარებს, რომ ქონებიდან მიღებული სარგებელი ხმარდება ამ ვალდებულების გასტუმრებას, რაც არ შეაფასა სასამართლომ. მტკიცებულების დასაშვებობისა და სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის გამოყენების კანონიერება მხარეს სადავოდ არ გაუხდია (სსსკ-ის 404.2 მუხლი), საკასაციო პალატა კი, მხარის პრეტენზიების საფუძვლიანობას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში (სსსკ-ის 404.1 მუხლი), თუმცა, რომც გავიზიაროთ კასატორის პოზიცია და შევაფასოთ იპოთეკის სამართლებრივი ურთიერთობა, თავად მხარის განმარტებიდან ირკვევა, რომ მოპასუხეთა შორის ნასყიდობის საგანს უფლებრივად ნაკლიანი ნივთი წარმოადგენდა, კერძოდ, იგი გამყიდველის ვალდებულების გამო იყო დატვირთული იპოთეკით. სამოქალაქო კოდექსის 292-ე მუხლის ძალით, მესაკუთრეს სრული უფლება გააჩნია დააკმაყოფილოს კრედიტორი და თავად დაიკავოს მისი ადგილი ვალდებულებაში.

1.9. საკასაციო პალატა ზოგადად იზიარებს კასატორის მიერ გამოთქმულ პრეტენზიას ხანდაზმულობის ნაწილში და განმარტავს, რომ უცილოდ ბათილი გარიგების პირობებში (თუკი დადასტურდება მაგალითად, მისი მოჩვენებითობა), ქონების დაბრუნების მოთხოვნის მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენება დაუშვებელია, თუმცა, ზემოთ განხილული გარემოებებიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის საკითხის კვლევას კასატორის მიმართ რაიმე დადებითი შედეგი არ მოჰყვება, შესაბამისად, უარყოფს ამ კუთხით წარმოდგენილ პრეტენზიებს და დამატებით აღარ იმსჯელებს მათზე. უსაფუძვლობის გამო პალატა ასევე უარყოფს მხარის არგუმენტს, რომ სასამართლომ საქმეში არ მოიწვია საპროცესო თანამონაწილეები (ამხანაგობის წევრები), რამდენადაც, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, სასარჩელო მოთხოვნას საერთო უფლებიდან ნაწარმოები თანამესაკუთრის უფლება არ წარმოადგენდა, საპირისპირო ვითარებაშიც კი, როგორც უკვე განმარტა სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის შესაბამისად, ერთ-ერთ თანამესაკუთრეს მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ შეეძლო წარედგინა პრეტენზიები, შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის დარღვევის ფაქტი არ დგინდება.

1.10. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებსა და დასკვნებს სარჩელის დაუსაბუთებლობის თაობაზე და თვლის, რომ არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

2. სასამართლო ხარჯები:

რადგანაც წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა კასატორის მოთხოვნა, რომელიც „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებისაგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, პროცესის ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. გ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური