საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-698-669-2016 4 ნოემბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ. ა-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – პ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. გ. ა-ემ (შემდეგში: მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე, მყიდველი ან კასატორი), 2010 წლის 23 ნოემბერს, ქ. ოზურგეთში მცხოვრებ პ-ისგან (შემდეგში: მოპასუხე, გამყიდველი ან აპელანტი) შეიძინა ავტომობილი „ოპელ ასტრა“, რაშიც გადაიხადა 2550 აშშ დოლარი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში, სსკ 477-ე მუხლი).

2. მყიდველმა ვერ გადაიფორმა თავის სახელზე ავტომანქანა, რადგან 23 ნოემბერი დასვენების დღე იყო, თანხა გადაუხადა გამყიდველს და მანქანა წამოიყვანა. რამდენიმე დღის შემდეგ დადგინდა, რომ მანქანა არ ირიცხებოდა გამყიდველის სახელზე და, შესაბამისად, შემძენზე ვერ მოხდებოდა მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

3. მყიდველი სამი წელი და სამი თვე სარგებლობდა ავტომანქანით. 2014 წლის 22 იანვარს მანქანა პატრულის თანამშრომლებმა წაიყვანეს, ხოლო მყიდველს განუმარტეს, რომ ავტომობილი დაყადაღებული იყო მესამე პირის მოთხოვნის საფუძველზე. მყიდველმა ავტომანქანის გამყიდველს მიმართა განმარტებისათვს, თუმცა, ამ უკანასკნელმა უთხრა, რომ თანხა სჭირდებოდა და სწორედ ამიტომ გაასხვისა სხვის სახელზე რეგისტრირებული მოძრავი ნივთი.

4. მყიდველმა 2014 წლის 7 აგვისტოს სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა გამყიდველისათვის 2550 აშშ დოლარის დაკისრება (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ.1-11).

5. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი/შემაფერხებელი და იმავდროულად ხელისშემშლელი შესაგებელი წარადგინა, რომელშიც მიუთითა, რომ 2010 წლის აგვისტოს თვეში მყიდველს ავტომობილი გადასცა დოკუმენტაციასთან ერთად, ამასთან, განუმარტა, რომ გამყიდველისათვის სხვა პირს უნდა გადაეფორმებინა ავტომანქანა, რადგან ნივთი სხვის სახელზე იყო რეგისტრირებული, რაზედაც შემძენს არ გამოუთქვამს პრეტენზია. 2010 წლის სექტემბერში მყიდველი შეხვდა გ. ს-ეს - ავტომანქანის ადრინდელ მფლობელს, რომელმაც, ასევე, განუმარტა მოსარჩელეს ავტომანქანის გადაფორმებასთან დაკავშირებული პრობლემები, თუმცა, შემძენმა, უარი განაცხადა ნივთის დაბრუნებაზე. მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის განხორციელებადობის შეუძლებლობაზეც, ხანდაზმულობის მოტივით (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ. 21-30).

5. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით მყიდველის სარჩელი დაკმაყოფილდა და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა 2550 აშშ დოლარის გადახდა.

6. აღნიშნული გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2015 წლის 7 ოქტომბერს მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მყიდველის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს მიყიდა ავტომანქანა, რომლის მესაკუთრე იყო ნინო ყამარაული (შემდეგში: ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრე). ასევე, დადასტურდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხემ, გაყიდული ნივთის საფასურად, მყიდველისაგან მიიღო 2550 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც ამ უკანასკნელს გადასცა ავტომობილი, რომელიც საკუთარ სახელზე არ აღურიცხავს შემძენს.

9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 5 ოქტომბრის ნოტარიული წესით დამოწმებული ხელწერილის თანახმად, გ. ს-ემ, ფულადი ვალდებულების სანაცვლოდ, მიიღო ავტომანქანა მისი რეგისტრირებული მესაკუთრისაგან (იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი) და ნივთი შესაკეთებლად გადასცა მოპასუხეს (გამყიდველს), ამ უკანასკნელმა კი, იმ იმედით, რომ გადაიფორმებდა ავტომანქანას, გაასხვისა ის მოსარჩელეზე.

10. სააპელაციო სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 186-ე, 477-ე, 487-ე, 489-ე, 491-ე, 352-ე, 128-130 მუხლები და განმარტა, რომ მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობდა 2010 წლის 23 ნოემბერს, ზეპირი ფორმით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან, რა დროსაც გამყიდველმა მყიდველს პირდაპირ მფლობელობაში გადასცა ნასყიდობის საგანი (ავტომობილი), ხოლო მყიდველმა გადაიხადა ნასყიდობის საფასური, ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გამყიდველი ხელშეკრულების დადებიდან 10 დღის ვადაში უზრუნველყოფდა ავტომანქანის მყიდველის სახელზე გადაფორმებას.

11. სსკ-ის 487-ე, 489-ე და 491-ე მუხლების თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთი, მოცემულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელემ მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთის მიყიდვას დაუკავშირა.

12. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზეც, კერძოდ, სუსგ-ზე # ას-914-954-2011, 27.10.2011წ. და # ას-658-625-2014, 05.12.2014წ., რომლებშიც განმარტებულია, რომ: „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, ეს კანონი განსაზღვრავს საქართველოს ტერიტორიაზე საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სამართლებრივ საფუძველს. აღნიშნული კანონით იმპერატიულადაა დადგენილი სატრანსპორტო საშუალებათა სავალდებულო რეგისტრაცია, რაც თავისთავად არ წარმოადგენს ნივთზე საკუთრების წარმოშობის საფუძველს. რეგისტრაციის განხორციელება არ წარმოადგენს სამოქალაქოსამართლებრივ აქტს, იგი მხოლოდ საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სამართლებრივ საფუძველს ქმნის და თავისი არსით ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს განეკუთვნება.

13. იმის გათვალისწინებით, რომ 2010 წლის 23 ნოემბერს, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და მოსარჩელის მიერ ავტომობილის შეძენის დროისათვის ნივთზე პრეტენზია არავის გააჩნდა, მასზე რაიმე სახის უფლებრივი შეზღუდვა არ არსებობდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნივთი უფლებრივად უნაკლო იყო.

14. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, 10 დღეში გადაეფორმებინა მყიდველისათვის ავტომობილი, არ შეასრულა და არც დამატებით დაწესებულ ერთთვიან ვადაში არ განახორციელა გაყიდული ავტომობილის მოსარჩელის სახელზე რეგისტრაცია. ამდენად, მყიდველის სასარჩელო მოთხოვნა, სსკ-ის 405-ე და 352-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია.

15. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და ამ ნაწილში გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია. სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ურთიერთობა მოძრავ ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა და ამ ხელშეკრულების ფარგლებში წარმოშობილი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სამ წელს შეადგენდა.

16 სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2010 წლის 2 დეკემბერს და არა 2014 წლის წლის 22 იანვარს, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, ხოლო მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2014 წლის 7 აგვისტოს, ანუ ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა დასაბუთებული იყო, თუმცა, განუხორციელებადი.

17. სააპელაციო სასამართლომ იმაზეც იმსჯელა, რომ მყიდველს ზიანი მიადგა 2014 წლის 22 იანვარს, როდესაც საპატრულო პოლიციამ ჩამოართვა შეძენილი ავტომობილი და, ნივთის რეგისტრირებული მესაკუთრის (იხ. მე-8 პუნქტი) ვალდებულების შესრულების მიზნით, მანქანა აუქციონზე გასხვისდა. იმის გათვალისწინებით, რომ ამ დროს გასული იყო ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 394.1 მუხლის თანახმად, დასაბუთებული იყო, თუმცა - ხანდაზმული, რაც გამორიცხავდა ამ საფუძვლით მყიდველის სარჩელის დაკმაყოფილებას.

18. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

19. კასატორმა სადავო გახადა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ხანდაზმულობასთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ ოზურგეთის რაიონულმა სასამართლომ მართებულად დაადგინა მოთხოვნის წარმოშობის თარიღად 2014 წლის 22 იანვარი, როდესაც საპატრულო პოლიციამ მყიდველს ჩამოართვა შეძენილი მანქანა და მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მის საკუთრებას რეალური საფრთხე შეექმნა. მანამდე არსებობდა შესაძლებლობა, რომ მისთვის ან გადახდილი თანხა დაებრუნებინათ ან საკუთრებად აღერიცხა სადავო ავტომობილი. კასატორმა ისიც აღნიშნა, რომ სასამართლო სხდომაზე მოწმეებმაც დაადასტურეს, რომ მყიდველმა არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს მანქანის გადაფორმების ან თანხის დაბრუნების მოთხოვნით, მაგრამ მან არც ერთი მოთხოვნა არ შეასრულა.

20. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მანქანის გაყიდვიდან ერთი წლის თავზე მოპასუხემ მყიდველს შეატყობინა მანქანის გადაფორმებასთან დაკავშირებით არსებული პრობლემა, რის გამოც გამყიდველი მზად იყო, დაებრუნებინა მყიდველისათვის ფული, მანქანის დაბრუნების სანაცვლოდ, რაც დამატებით ადასტურებს, რომ კასატორს არ შეეძლო ევარაუდა, რომ მანქანის გადაფორმება ვერ მოხერხდებოდა. 2014 წლის 22 იანვარს, საპატრულო პოლიციის მიერ ავტომანქანის ჩამორთმევისა და მისი დაყადაღების შემდეგ, მყიდველმა მიმართა ოზურგეთის პოლიციის სამმართველოს განცხადებით, რომ დაწყებულიყო გამოძიება თაღლითობის ფაქტზე გამყიდველის (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) წინააღმდეგ. განმცხადებელს, მისი მოთხოვნის პასუხად ეცნობა, რომ გამოსაკითხი პირის ადგილსამყოფელის დადგენისა და (იხ. მე-4 პუნქტში მითითებული ავტომანქანის ადრინდელი მფლობელი და მე-8 პუნქტი) ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრის საქართველოში დაბრუნების შემდეგ განიხილავდნენ მის განცხადებას და მყიდველს, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, უნდა მიემართა სასამართლოსათვის, ამის შემდეგ მან სარჩელი აღძრა, რითაც დასტურდება, რომ არ გაუშვია ხანდაზმულობის ვადა.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (სსსკ-ის 412-ე მუხლი; იხ. საკასაციო სასამართლოს განჩინება- ტ.2, ს.ფ. 250-265).

22.საკასაციო სასამართლომ, საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში, პირველ რიგში, ყურადღება მიაქცია სასარჩელო მოთხოვნის არსს, მისგან გამომდინარე იურიდიულ შედეგთან მიმართებით, ხანდაზმულობის ვადის გავრცელების მართებულობის თაობაზე.

23. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით სავალდებულოდ მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის წარმოიშვა მოძრავი ნივთის-ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ორმხრივი, ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის სამართლებრივი მოწესრიგება ასახულია სსკ-ის 477-ე მუხლში. მითითებული ნორმის დანაწესით, გამყიდველის მოვალეობას წარმოადგენს მყიდველისათვის ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა, მასთან დაკავშირებული საბუთებისა და ნივთის მიწოდება, ხოლო მყიდველის მოვალობაა - გამყიდველისათვის შეთანხმებული ფასის გადახდა და ნაყიდი ნივთის მიღება.

24. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მყიდველმა გადაიხადა ნასყიდობის შეთანხმებული საფასური და ფაქტობრივ მფლობელობაში მიიღო ნაყიდი ქონება. საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე განჩინების მე-10, მე-4 პუნქტებში მითითებულ გარემოებებზე და იმაზეც, რომ ნივთი გაიყიდა აუქციონის წესით მისი რეგისტრირებული მესაკუთრის (იხ. მე-8 პუნქტი) ვალდებულების შესასრულებლად. მყიდველმა სარჩელით მოითხოვა ავტომანქანის ნასყიდობის საფასურის - 2250 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

25. ზემოხსენებული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა უფლებრივად ნაკლის მქონე ნივთის მიყიდვა, იურიდიული შედეგი კი ვალდებულების დარღვევიდან გამომდინარეობდა, ხოლო სსკ-ის 352- ე მუხლი, ვალდებულების დარღვევის გამო, ხელშეკრულებიდან გასვლის მოწესრიგებას ადგენს, რომელიც თავის მხრივ, ბლანკეტური შინაარსის ნორმაა, ამავე კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობებზე შეიცავს დათქმას და აწესებს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). ზოგადი წესის თანახმად, ხელშეკრულების დადების მოენტიდან, მხარეები ვალდებული არიან, შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე, მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს, გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულების ერთ-ერთ მონაწილეს შესაძლებლობა აქვს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ ამ საგამონაკლისო უფლების გამოყენებას

ეხებოდა საქმე.

26. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა ხელშეკრულების მხარის მიერ გასვლის უფლების გამოყენებას და მიიჩნია, რომ მყიდველის უფლება, გასულიყო ხელშეკრულებიდან მართლზომიერი იყო, თუმცა, ხანდაზმული.

27. საკასაციო სასამართლომ სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლების გაანალიზების საფუძველზე განმარტა, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული უფლებაა, რომლის თავისებურება იმაშია, რომ საამისოდ არ არის აუცილებელი მეორე მხარის თანხმობა. ეს თავისებურება იმასაც განაპირობებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება აღმჭურველი უფლებაა და, მოთხოვნის უფლებებისაგან განსხვავებით, მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობა. იგი შეიძლება ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ნებისმიერ დროს გამოიყენოს, თუკი არსებობს კანონით ამომწურავად განსაზღვრული ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლები და წესები (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები) - იხ. სუსგ # ას- 1189-1119-2015, 23.03.2015წ.

28. საკასაციო სასამართლომ, ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენების ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რაც საფუძვლად დაედო ამავე სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარს, დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რადგან აღნიშნული არ გამომდინარეობდა სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლების მართებული განმარტებიდან.

29. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 85 -ე მუხლის საფუძველზე არ უმსჯელია, სარჩელი აღძრული იყო თუ არა იმ პირის წინააღმდეგ, ვისაც პასუხი უნდა ეგო სარჩელზე, სახელდობრ, სასამართლოს არ უმსჯელია წარმოადგენდა თუ არა გამყიდველი (იხ. პირველი პუნქტი) სათანადო მოპასუხეს და მიუთითა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა საფუძველზეც სადავო მოძრავი ნივთი რეგისტრირებული იყო მე-8 პუნქტში მითითებულ მესაკუთრეზე. 2014 წლის 22 იანვარს მყიდველს საპატრულო პოლიციამ ჩამოართვა ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული გამყიდველისაგან შეძენილი და მესაკუთრეზე რეგისტრირებული ავტომობილი, მოგვიანებით კი, მანქანა აუქციონის წესით გასხვისდა მისი რეგისტრირებული მესაკუთრის ვალდებულებების შესასრულებლად.

30. საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა 186-ე მუხლზე, მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველზე (იხ. ამ განჩინების მე-11, 25-ე პუნქტები) და ნასყიდობის საგანზე უფლებრივი ნაკლის არსებობის გარკვევის მიზნით, დაადგინა, რომ 2014 წლის 22 იანვარს, როდესაც საპატრულო პოლიციამ ავტომანქანის ფაქტობრივ მფლობელს (მყიდველს, მოსარჩელეს) ჩამოართვა ნივთი, ეს უკანასკნელი სწორედ მყიდველის მფლობელობაში იყო გადაცემული, რის სანაცვლოდაც, გამყიდველს მიღებული ჰქონდა ნივთის საფასური, აღნიშნული კი ადასტურებდა, რომ 2010 წლის 23 ნოემბრიდან ამ განჩინების მე-8 პუნქტში მითითებულ რეგისტრირებულ მესაკუთრეს ავტომობილზე აღარ გააჩნდა საკუთრების უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ავტომანქანა შს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში კვლავ მის ძველ მესაკუთრეზე ირიცხებოდა. ამ კონტექსტში საკასაციო სასამართლომ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზეც მიუთითა, კერძოდ, საქმეებზე # ას-914-954-2011 და # ას-658-625-2014.

31. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კასატორს, როგორც მოძრავი ნივთის ფაქტობრივ მესაკუთრეს, უფლება ჰქონდა, მიემართა სასამართლოსათვის ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით, თუმცა, ეს საკითხი წინამდებარე დავის საგანს არ წარმოადგენდა და სასამართლო ვერ შეაფასებდა მას. კასატორს, რეგისტრირებული მესაკუთრის ვალდებულების შესრულების მიზნით, მისი მოძრავი ნივთის აუქციონის წესით გასხვისების დროისათვის, მანქანის ყადაღისაგან გათავისუფლების სასარჩელო მოთხოვნით არ მიუმართავს სასამართლოსათვის, რაც, თავის დროზე, შესაძლებელს გახდიდა ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ სასარჩელო წარმოების პირობებში, დავის სხვაგვარ გადაწყვეტას, თუმცა, ეს იმას არ ნიშნავდა, რომ განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, მოსარჩელეს არ წარმოეშვა სხვა მატერიალური უფლება. ამ უფლების მართებულობის შესაფასებლად კი, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, უწინარესად, სათანადო მოპასუხეთა წრე იყო დასადგენი, აღნიშნულ პროცესუალურ საკითხზე კი სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა.

32.ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი უარყოფილი იქნა.

33. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის პრეტენზია ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთის გადაცემით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო, რამაც გამორიცხა სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა ამ საფუძვლით.

34. საკასაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მითითების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ქონებრივი დანაკლისის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს შეიძლებოდა გასჩენოდა კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე (სსკ-ის 991-ე მუხლი) ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრის მიმართ (იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი), რომლის ვალდებულების შესრულების მიზნითაც გასხვისდა მოსარჩელის კუთვნილი და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ავტომანქანა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს შეთავაზებას, რომ მოპასუხედ დასახელებული გამყიდველი (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით - ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრით, მოსარჩელე არ დაეთანხმა და მოითხოვა, მოპასუხესთან ერთად, რეგისტრირებული მესაკუთრის მოპასუხედ ჩაბმა საქმეში.

35. სააპელაციო სასამართლომ 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სსსკ-ის 85-ე მუხლის დანაწესით: „თუ საქმის განხილვისას სასამართლომ დაადგინა, რომ სარჩელი აღძრული იყო არა იმ პირის წინააღმდეგ ვისაც ეკისრება პასუხისმგებლობა მოთხოვნის შესრულებაზე, არამედ სხვა პირის წინააღმდეგ, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ ამაზე მოსარჩელე თანახმა არ არის სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე“.

36. სხვა მატერიალური საფუძვლით (უსაფუძვლო გამდიდრება) მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის წინააღმდეგ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ.

37. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 26 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო განაცხადი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მყიდველის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

39. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

41. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ ავტომანქანაზე საკუთრების შეძენაზე ვრცელდება სსკ-ის 186-ე მუხლით დადგენილი წესი (იხ. სუსგ # ას-841-892-2011, 24.11.2011 წ.). დასახელებული ნორმის შესაბამისად, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. ნივთის გადაცემად ითვლება: შემძენისათვის ნივთის ჩაბარება პირდაპირ მფლობელობაში; არაპირდაპირი მფლობელობის გადაცემა ხელშეკრულებით, რომლის დროსაც წინა მესაკუთრე შეიძლება დარჩეს პირდაპირ მფლობელად; მესაკუთრის მიერ შემძენისათვის მესამე პირისაგან მფლობელობის მოთხოვნის უფლების მინიჭება (იხ. სუსგ # ას-1169-1099-2015, 20.01.2016წ.).

42. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს 2016 წლის 23 მარტის განჩინების მითითების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შესთავაზა მოსარჩელეს არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლა (იხ. ამ განჩინების 21-ე, 34-35 პუნქტები), რაც ეფუძნებოდა სსსკ-ის 85-ე მუხლის მოთხოვნას, თუმცა, საპროცესო კოდექსით დადგენილი დანაწესის გათვალისწინებით, სათანადო მოპასუხის სტატუსით სამართალწარმოების პროცესში მხარის შემოსაყვანად საჭიროა მოსარჩელის თანხმობა. მოცემულ დავაში კი მოსარჩელემ მხოლოდ იმაზე განაცხადა თანხმობა, რომ არასათანადო მოპასუხესთან ერთად სათანადო მოპასუხეც ჩაბმულიყო დავაში (იხ. 34-ე პუნქტი), აღნიშნული კი საპროცესო კოდექსის მოთხოვნას ეწინააღმდეგება და იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ არ მოინდომა არასათანადო მოპასუხის შეცვლა სათანადო მოპასუხით, სასამართლოს სამართლებრივად ერთადერთი გადაწყვეტილების მიღება შეეძლო - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, როგორც ეს დადგენილია სსსკ-ის 85-ე მუხლით.

43. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სსსკ-ის 85-ე მუხლით და განსახილველ დავაზე კანონით დადგენილი იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა მოსარჩელის უარს სათანადო მოპასუხის ჩართვაზე სამართალწარმების პროცესში. ამ მოტივაციის გათვალისწინებით, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობისათვის საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით დადგენილი არცერთი წინაპირობა, რაც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების სამართლებრივი საფუძველია.

42. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ა-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2.გ. ა-ეს (პ/ნ 6..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (გადახდის ქვითარი N10973421, გადახდის თარიღი 2016 წლის 115 აგვისტო), 70% – 210 (ორას ათი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე