საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-694-665-2016 31 მარტი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - თ. ბ-ე, ნ. ბ-ე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ლ-ა (მოსარჩელე)

მოპასუხე - ი. ფ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით ქ. ბათუმში, მ-ის ქ. # 75-ში მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდით 0..) 2014 წლის 20 მაისამდე რეგისტრირებული იყო მ. ლ-ას (შემდეგში: მოსარჩელე, თავდაპირველი მესაკუთრე, მსესხებელი, გამყიდველი) საკუთრებად. იგივე უძრავი ქონება 2014 წლის 20 მაისიდან ი. ფ-ის (შემდეგში: პირველი გამსესხებელი ან მოპასუხე), 2014 წლის 3 სექტემბრიდან კი თ. ბ-ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მეორე გამსესხებელი, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი), ხოლო 2015 წლის 15 იანვრიდან - ნ. ბ-ის (შემდეგში: მესამე მოპასუხე, დასაჩუქრებული, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) საკუთრებად ირიცხება (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ, 183-ე, 311-2, 312-ე მუხლები).

2. სპირიდონ მესხი თავდაპირველი მესაკუთრის შვილია, რომელსაც ეკონომიკური პრობლემები ჰქონდა და მათ მოსაგვარებლად სჭირდებოდა თანხები. ის მაკლერების მეშვეობით შეხვდა პირველ გამსესხებელს და შესთავაზა, სარგებელის გადახდის პირობით, თანხის სესხად გაცემა. პირველ გამსესხებელს არ სურდა სესხის ფორმით თანხის გაცემა, ამიტომაც სესხზე უარი განუცხადა თავდაპირველი მესაკუთრის შვილს და ამ უკანასკნელს, თავის მხრივ, შესთავაზა უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის სანაცვლოდ თანხის სესხად გადაცემა, რაზეც ისინი საბოლოოდ შეთანხმდნენ კიდეც.

3. თავდაპირველ მესაკუთრესა და პირველ გამსესხებელს შორის (იხ. პირველი პუნქტი) 2014 წლის 20 მაისს გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 509-510-ე მუხლები; იხ. ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ. 84-85), სამი თვით, გამოსყიდვის საფასურად განისაზღვრა 20 000 აშშ დოლარი, ასევე, ყოველთვიურად მსესხებელს პირველი გამსესხებლისათვის უნდა გადაეხადა სესხზე სარგებელი-800 აშშ დოლარი.

4. ზემოხსენებული ხელშეკრულების დადებამდე, ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ სადავო უძრავ ქონებაზე თავდაპირველმა მესაკუთრემ განახორციელა 16,60 კვ.მ ფართის დამატებითი რეგისტრაცია და, ამ ფართის გათვალისწინებით, პირველი გამსესხებლის სახელზე აღირიცხა 54,30 კვ.მ უძრავი ქონება.

5. მსესხებელმა ვერ შეძლო პირველი გამსესხებლისათვის სესხის დაბრუნება დათქმულ დროში, რის გამოც ამ უკანასკნელმა გააუქმა გამოსყიდვის უფლების სახით რეგისტრირებული შეზღუდვა. პირველი გამსესხებელი არ იყო წინააღმდეგი, თავდაპირველი მესაკუთრისათვის დაებრუნებინა ბინა, ის შეუთანხმდა ამ უკანასკნელის შვილს (იხ. მე-2 პუნქტი), რომ სესხის გადახდის შემთხვევაში, საკუთრების უფლებას დაუბრუნებდა მესაკუთრეს.

6. თავდაპირველ მესაკუთრეს პირველი გამსესხებლისათვის სესხი უნდა დაებრუნებინა 2014 წლის 20 აგვისტოს, თუმცა, მას ხელზე არ ჰქონდა თანხა, ამიტომ თანხის მოძებნა კვლავინდებურად მაკლერის მეშვეობით გადაწყვიტა. თავდაპირველი მესაკუთრე მაკლერის დახმარებით დაუკავშირდა მეორე გამსესხებელს (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი), რომელიც დათანხმდა უძრავი ქონებით უზრუნველყოფის სანაცვლოდ, 32 200 აშშ დოლარი სესხად მიეცა თავდაპირველი მესაკუთრისათვის. ეს უკანასკნელი სესხად მიღებული თანხიდან 20 000 აშშ დოლარით გადაიხდიდა პირველი გამსესხებლის ვალს, რომელიც, თავის მხრივ, ნასყიდობის გზით თავდაპირველ მესაკუთრეს დაუბრუნებდა სადავო ქონებას.

7. მსესხებელსა და პირველ გამსესხებელს შორის არსებობდა გარკვეული უნდობლობა, რის გამოც, ამ უკანასკნელმა საჯარო რეესტრში წაიყვანა თავისი ნაცნობი ნ. ჩ-ა, რომელსაც მსესხებლის წარმომადგენელი - თავდაპირველი მესაკუთრის შვილი (იხ. მე-2 პუნქტი) გადასცემდა 20 000 აშშ დოლარს მას შემდეგ, რაც ქონება დარეგისტრირდებოდა მსესხებლის საკუთრებად.

8. სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველი მესაკუთრისათვის დაბრუნების მიზნით, ამ უკანასკნელსა და პირველ გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ. 89-90), რომლის საფუძველზეც, მსესხებელს საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე დაუბრუნა პირველმა გამსესხებელმა. საჯარო რეესტრში ამ ხელშეკრულების გაფორმებას ესწრებოდნენ: ხ. ჟ-ი, ნ. ჩ-ა, გ. გ-ე, თავდაპირველი მესაკუთრის შვილი, პირველი და მეორე გამსესხებლები.

9. ხელშეკრულების რეგისტრაციისათვის გადახდილ იქნა სარეგისტრაციო მოსაკრებელი, მაგრამ მალევე გამოვლინდა, რომ თავდაპირველი მესაკუთრის შვილს არ ჰქონდა მინდობილი მარწმუნებლის სახელით უძრავი ქონების შეძენისა და საკუთრებად რეგისტრაციის უფლება. აღნიშნულის გამო, სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა, შესაბამისად, ხელშეკრულება ვერ დარეგისტრირდა (იხ.სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება - ტ.1, ს.ფ. 123).

10. დამატებითი სარეგისტრაციო ხარჯების თავიდან არიდების მიზნით მხარეები, იმავე რეგისტრაციის პირობებით შეთანხმდნენ, რომ თავდაპირველი მესაკუთრის ნაცვლად ხელშეკრულება დადებულიყო მეორე გამსესხებელთან, მით უმეტეს, იგი მსესხებელს სესხად აძლევდა 32 200 აშშ დოლარს. ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა მეორე მსესხებელთან (იხ. 2014 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება პირველ და მეორე გამსესხებელებს შორის - ტ. 1, ს.ფ. 92-93; სსკ-ის 477-ე მუხლი).

11. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, პირველი გამსესხებლისათვის გადასაცემი 20 000 აშშ დოლარი მეორე გამსესხებელმა გადასცა ნ. ჩ-ას, ხოლო სამაკლერო ოფისში, მეორე გამსესხებელმა თავდაპირველი მესაკუთრის შვილს გადასცა დარჩენილი თანხა.

12. მსესხებელის (თავდაპირველი მესაკუთრის) წარმომადგენელმა (შვილმა; იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) და მეორე გამსესხებელმა 2014 წლის 3 სექტემბერს გააფორმეს „ნასყიდობის ხელშეკრულების გამოსყიდვის უფლების გაგრძელების შესახებ“ შეთანხმება, რომლითაც განსაზღვრეს, რომ ამ უკანასკნელს მსესხებელი მიჰყიდდა კუთვნილ უძრავ ქონებას (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) მეორე გამსესხებელმა პირველს, რომელიც მსესხებლის კრედიტორი იყო, გადაუხადა 20 000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც დაიკავა პირველი მსესხებლის ადგილი. შეთანხმების თანახმად, თავდაპირველ მესაკუთრეს მეორე გამსესხებლისათვის უნდა გადაეხადა სესხად აღებული თანხის 3.5 % სამი თვის განმავლობაში. საბოლოო ჯამში, მსესხებელს გადასახდელი ექნებოდა 33 150 აშშ დოლარი. მსესხებელი წინასწარ გადაიხდის ერთი თვის პროცენტს და ეს თანხა თავიდანვე გამოაკლდება მეორე გამსესხებლისათვის დასაბრუნებელ თანხას. მეორე გამსესხებელი მსესხებელს ხელზე გადასცემს 12 150 აშშ დოლარს. მსესხებელი ვალდებულია სესხად მიღებული თანხა დააბრუნოს 2014 წლის 4 დეკემბრამდე. თუ მსესხებელი ვერ გადაიხდის გამოსასყიდ თანხას, მაშინ ქონება გადავა მეორე გამსესხებლის საკუთრებაში. ამ შეთანხმებას ხელს აწერენ თავდაპირველი მესაკუთრის შვილი და მეორე გამსესხებელი, რაც სადავო არაა მხარეთა შორის (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ. 94-96).

13. ზემოხსენებული ხელშეკრულების თარიღად მითითებულია 2014 წლის 4 სექტემბერი, თუმცა, მსესხებელი და მოწმეები ამტკიცებენ, რომ დასახელებული გარიგება დაიდო 2014 წლის 3 სექტემბერს ანუ იმ დღეს, როდესაც საჯარო რეესტრში პირველ და მეორე გამსესხებელებს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება (იხ. ამ განჩინების მე-10 პუნქტი).

14. საჯარო რეესტრში გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება აღირიცხა მეორე გამსესხებლის საკუთრებად. ამის შემდეგ, ნოე ჩ----ამ 20 000 აშშ დოლარი გადასცა პირველ გამსესხებელს, რითაც ამ უკანასკნელსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის ურთიერთობა ამოიწურა.

15. მეორე მსესხებელმა მის საკუთრებად რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონება ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა საკუთარ შვილს (მეორე მოპასუხეს, იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი). რომლის საკუთრებადაც ირიცხება სადავო უძრავი ქონება საქმის განხილვის დროისათვის (სსკ-ის 524-ე მუხლი; იხ. ჩუქების ხელშეკრულება და საჯარო რეესტრის ამონაწერი- ტ.1, ს.ფ. 97-98 და 100-101).

16. სასარჩელო მოთხოვნა

16.1.თავდაპირველმა მესაკუთრემ 2015 წლის 13 მაისს სარჩელი აღძრა პირველი გამსესხებლის, ასევე, მეორე გამსესხებლისა და მისი შვილის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

16.1.1. მოსარჩელესა და პირველ გამსესხებელს შორის 2014 წლის 20 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, გამოსყიდვის უფლებით, ბათილად ცნობა;

16.1.2. პირველ და მეორე გამსესხებლებს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, გამოსყიდვის უფლებით, ბათილად ცნობა;

16.1.3. მეორე გამსესხებელსა და მის შვილს შორის 2015 წლის 15 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

16.1.4. ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველ მესაკუთრეზე საკუთრების უფლებით აღიცხვა და ამავე ქონებაზე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადგენა მეორე მსესხებლის სასარგებლოდ (მსესხებელი - თავდაპირველი მესაკუთრე /მოსარჩელე/; გამსესხებელი - მეორე მოპასუხე; სესხის ძირითადი თანხა 31 200 აშშ დოლარი, სამი თვით, ყოველთვიურად 3,5 %-ის გადახდით, საიდანაც ერთი თვის პროცენტი თავდაპირველ მესაკუთრეს გადახდილად უნდა ჩაეთვალოს).

17. პირველი გამსესხებლის პოზიცია

17.1. პირველმა მოპასუხემ არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და მიუთითა, რომ არ არსებობდა მასსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის 2014 წლის 20 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი წინამდებარე განჩინების 1-11 და მე-14 პუნქტებში მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით.

18. მეორე გამსესხებლისა და მისი შვილის (მეორე და მესამე მოპასუხეების) პოზიცია

18.1. მეორე მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მან 2014 წლის 3 სექტემბერს პირველი გამსესხებლისაგან ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე 20 000 აშშ დოლარად შეიძინა უძრავი ქონება, რომელზედაც პრეტენზიას აცხადებს მოსარჩელე, შესაბამისად, მეორე მოპასუხემ, როგორც მესაკუთრემ განკარგა საკუთარი ქონება და აჩუქა შვილს, რის გამოც არ არსებობს ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველი.

19. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

19.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად:

19.1.1. თავდაპირველ მესაკუთრეს პირველი გამსესხებლისაგან (პირველი მოპასუხისგან) გამოსყიდულად ჩაეთვალა სადავო უძრავი ქონება (ს/კ 0);

19.1.2. ბათილად იქნა ცნობილი სადავო უძრავ ქონებაზე 2014 წლის 3 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, პირველ და მეორე გამსესხებლებს შორის;

19.1.3 ბათილად იქნა ცნობილი მეორე გამსესხებელსა და მის შვილს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე 2015 წლის 15 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება;

19.1.4. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ უძრავი ქონება უნდა აღრიცხულიყო მოსარჩელის საკუთრებად და მასზე მეორე მოპასუხის (მეორე გამსესხებლის) სასარგებლოდ იპოთეკის დადგენა უნდა მომხდარიყო;

19.1.5 მეორე და მესამე მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ სახელმწიფო ბაჟის - 2247.45 ლარის, ასევე, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 50 ლარის ანაზღაურება.

19.2. სასამართლომ დაადგინა ამ განჩინების 1-15 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის ერთ-ერთი ძირითადი სადავო საკითხი იყო ნების გამოვლენა. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მან გამოავლინა სესხისა და იპოთეკის ნება. მეორე გამსესხებელმაც გამოავლინა მხოლოდ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნება. სწორედ ამ საკითხზე შეუთანხმდა თავდაპირველი მესაკუთრე მეორე მოპასუხეს. ეს უკანასკნელი კატეგორიულად არ დაეთანხმა მოსარჩელის განმარტებას და ამტკიცებდა, რომ მოსარჩელესთან არანაირი გარიგება არ დაუდია, ფული სესხად არ გადაუცია და სესხის იპოთეკით უზრუნველყოფაც არ მომხდარა. მეორე გამსესხებელმა პირველი მოპაუხისაგან შეიძინა უძრავი ქონება.

19.3 მხარეთა ურთიერთსაწინააღმდეგო და ერთმანეთს გამომრიცხველი განმარტებები სასამართლომ თანაბარი მნიშვნელობის მტკიცებულებებად შეაფასა და დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე შეკრებილი მტკიცებულებებით, სადავო საკითხის დადგენისას, მხარეთა თანასწორობის გათვალისწინებით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ, 3-5 მუხლები), ასევე, მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის თანაბრად გადანაწილების საფუძველზე, აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობის მტკიცება ეკისრებოდა მოსარჩელეს, ხოლო მეორე მოპასუხეს - ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობა.

19.4. სასამართლომ, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული 2014 წლის 3 სექტემბრის ხელშეკრულებით დაადგინა, რომ ეს უკანასკნელი სადავო უძრავ ქონებას უბრუნებდა მის თავდაპირველ მესაკუთრეს. სწორედ ეს შედეგი მოჰყვებოდა მათ შორის დადებულ გარიგებას. ამ გარიგების დადებას კი უშუალოდ ესწრებოდა მეორე მოპასუხე (მეორე გამსესხებელი) საჯარო რეესტრში. თუ მეორე მოპასუხეს პირველი გამსესხებლისაგან უნდა შეეძინა უძრავი ქონება, მაშინ ბუნებრივია, გარიგებაც მათ შორის დაიდებოდა. დამატებით ხარჯს აღარ გაიღებდნენ და მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის ხელშეკრულება არ გაფორმდებოდა.

19.5. საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებაზე - საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილებაზე სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ (იხ. ამ განჩინების მე-9 პუნქტი) და განმარტა, რომ დასახელებული მტკიცებულება ნათლად განმარტავდა ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. პირველ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა დაებრუნებინა უძრავი ქონება, ანუ პირველი გამსესხებელი მიიღებდა კუთვნილ 20 000 აშშ დოლარს, სანაცვლოდ კი ქონებას თავდაპირველი მესაკუთრე დაიბრუნებდა. თანხა, რომელიც პირველ გამსესხებელს უნდა მიეღო, წარმოადგენდა მეორე გამსესხებლის საკუთრებას. ამ უკანასკნელმა მოსარჩელეს სამი თვით, თვეში 3.5 %-ის გადახდის პირობით ასესხა თანხა. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკის ხელშეკრულება უნდა დარეგისტრირებულიყო მოსარჩელის საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე. სასამართლოს შეფასებით, ამაზე მიანიშნებდა ისიც, რომ ყველა წინაპირობა იყო მომზადებული ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე აღსარიცხად. სადავო ქონების მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირების შემდეგ უნდა გაფორმებულიყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, მაგრამ ამ ხელშეკრულების დადება ვერ მოხდა მოსარჩელის საკუთრებად ქონების რეგისტრაციის მინდობილობის არარსებობის გამო. სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა ხელშეკრულების დადება პირველ და მეორე გამსესხებლებს შორის (იხ. მე-10 პუნქტი). სასამართლოს შეფასებით, პირველი მოპასუხის განმარტებით დგინდებოდა, რომ მხარეთა მიზანი გარიგების დადებისას მიმართული იყო უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის დაბრუნებისაკენ, პირველი მსესხებლის მიერ კუთვნილი თანხის მიღებისაკენ და ამ შედეგის დადგომა კი განსაზღვრული იყო მეორე გამსესხებლის თანხით.

19.6. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმეების, თავად მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის განმარტებების, ასევე, სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე, დგინდებოდა, რომ 2014 წლის 3 სექტემბერს მეორე გამსესხებელსა და პირველ გამსესხებელს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით, იმავე თარიღით ამ უკანასკნელსა და მოსარჩელეს შორის დადებული გარიგებით, მოსარჩელემ გამოავლინა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადების ნება. თავის მხრივ, მეორე გამსესხებელმა გამოავლინა ანალოგიური ნება და შესაბამისად მას არ გამოუვლენია ნასყიდობის ნება.

19.7. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა ვალდებულებითი სამართლის ნორმებით უნდა მოწესრიგებულიყო.

19.8. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) ამ უკანასკნელის წარმომადგენლის (შვილმა; იხ. მე-2 პუნქტი) მეშვეობით გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება, რომლის მიხედვით, მოსარჩელისაგან უძრავი ქონება შეიძინა პირველმა მოპასუხემ და მასში გადაიხადა 20 000 აშშ დოლარი. მხარეები შეთანხმდენ, რომ მოსარჩელეს უფლება ექნებოდა, 3 თვეში დაებრუნებინა 20 000 აშშ დოლარი, ასევე, ყოველთვიურად გადაეხადა გამოსასყიდი თანხის 3.5. % და ქონებაზე აღედგინა საკუთრების უფლება. სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული შეთანხმება სსკ-ის 509-ე მუხლის დანაწესს შეესაბამებოდა: ,,თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე”. ამავე კოდექსის 510-ე მუხლით ,,გამოსყიდვა ხდება თავდაპირველი ფასით. ამასთან, მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს ის თანხაც, რომლითაც გაიზარდა საქონლის ღირებულება გამოსყიდვის მომენტამდე სასარგებლო დანახარჯების შედეგად, ხოლო გამომსყიდველს შეუძლია მოითხოვოს იმ თანხის გამოკლება, რომლითაც შემცირდა საქონლის ღირებულება მის გამოსყიდვამდე”.

19.9. სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეები სარგებლობენ ხელშეკრულების დადების თავისუფლების პრინციპით და მათ უფლება აქვთ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი (სსკ-ის 319-ე მუხლი). ხელშეკრულების პირობა წინასწარ შემუშავებულ ხასიათს არ ატარებს, მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ საკითხზე შეთანხმდნენ. ამისათვის მათ არ სჭირდებათ რაიმე ნებართვა ან შინაარსის დაცვა. მთავარია, მათი შეთანხმება არ ეწინააღმდეგებოდეს კანონს, აკმაყოფილებდეს მორალის ფარგლებს და არ არღვევდეს საჯარო წესრიგს. გარიგების შეფასებისათვის უნდა გაანალიზდეს ამ გარიგების მახასიათებლები. გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობას აქვს გარკვეული თავისებურებანი, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ გამყიდველს უფლება აქვს, დათქმულ ვადაში გამოისყიდოს გასხვისებული ნივთი. ახალ შემძენს უფლება არ აქვს, უარი თქვას სასყიდლის მიღებასა და საკუთრების დაბრუნებაზე. სახელშეკრულებო ,,ბორკილი” მას ზღუდავს მესაკუთრის აბსოლუტური უფლებით ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს გამოსყიდვის უფლებით შეძენილ ქონებას. იგი გამოსყიდვის ვადით შეზღუდულია და საკუთრების უფლებას შეიძენს გამოსყიდვისათვის დათქმული ვადის გასვლის შემდეგ. თავის მხრივ, გამყიდველსაც დაკისრებული აქვს ვალდებულება - გამოსყიდვითი ფუნქცია განახორციელოს მხოლოდ გამოსყიდვისათვის დათქმულ ვადაში. თუ ის არ ისარგებლებს გამოსყიდვის ვადაში გამოსყიდვის უფლებით, მაშინ მას ესპობა უფლება ვადის გასვლის შემდგომ გადაიხადოს ღირებულება და გამოისყიდოს ქონება. რა თქმა უნდა, ქონების გამოსყიდვის უფლება მას არ ერთმევა ვადის გასვლის შემდეგაც, მაგრამ ამ ვადის გასვლის შემდეგ, ნივთის გაყიდვის უფლება ენიჭება მის ნამდვილ მესაკუთრეს და ის ვალდებული აღარაა იმავე ფასში, ან თუნდაც განსხვავებულ ფასში მიჰყიდოს კუთვნილი ქონება ყოფილ მესაკუთრეს. ეს მისი უფლებაა და მის ნებაზეა დამოკიდებული გაყიდის თუ არა ქონებას, რომლის გამოსყიდვის ვადაც გავიდა.

19.10. სასამართლომ ასევე, დაადგინა, რომ შეთანხმებულ ვადაში მოსარჩელემ პირველი გამსესხებლისაგან ქონება ვერ გამოისყიდა, თუმცა, ამ უკანასკნელმა გამოიჩინა კეთილი ნება და მოსარჩელეს მისცა ვალდებულების შესრულების უფლება, ანუ თანხის გადახდის სანაცვლოდ, ქონების დაბრუნებას შეჰპირდა. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ფულადი რესურსი გამონახა მეორე გამსესხებელთან, რომლისგანაც სესხად მიღებული თანხის ნაწილით უნდა დაეფარა პირველი გამსესხებლის ვალი. საერთო ჯამში, მოსარჩელემ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და პირველ მოპასუხეს გადაუხადა მისი კუთვნილი 20 000 აშშ დოლარი.

19.11. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მხარეთა ურთიერთობების მართებულად შესაფასებლად, პირველ რიგში, უნდა შესრულებულიყო პირველი გამსესხებლის წინაშე არსებული ვალდებულება. მსესხებლის მიერ ვალდებულების შესრულებას უნდა მოჰყოლოდა პირველი გამსესხებლის მიერ ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, ამ უკანასკნელს თანხის მიღების შემდეგ ექნებოდა მხოლოდ ერთი ვალდებულება - ქონება დაებრუნებინა თავდაპირველი მესაკუთრისათვის. პირველმა მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა პირნათლად, იგი დათქმულ დროს გამოცხადდა საჯარო რეესტრში და მოსარჩელეს დაეთანხმა ხელშეკრულების დადებაზე, მაგრამ ეს ხელშეკრულება ვერ დარეგისტრირდა ობიექტური მიზეზის გამო, ვინაიდან მსესხებლის წარმომადგენელს (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) არ ჰქონდა მინდობილობა, რათა მოსარჩელისაგან მინდობილი ქონება შეეძინა და აღერიცხა მარწმუნებლის საკუთრებად. სწორედ ამ ვითარებაში გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება მეორე გამსესხებელთან. ეს უკანასკნელი არ არის მყიდველი, ის თანხის გამსესხებელია, შესაბამისად, მხარეთა მიზანს უნდა მისცემოდა შესაბამისი იურიდიული კვალიფიკაცია. ფაქტობრივად, პირველ და მეორე გამსესხებელებს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება არის მოსარჩელის მიერ, პირველი მოპასუხის წინაშე ვალდებულების შესრულება (უძრავი ქონების გამოსასყიდი თანხის გადახდა), პირველი მოპასუხის მიერ თავდაპირველი მესაკუთრის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულება (გამოსასყიდი თანხის მიღების შემდეგ უძრავი ქონების საკუთრების დაბრუნება), ასევე, მეორე მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის თანხის სესხად გადაცემა და ამ სესხის უზრუნველყოფა სადავო უძრავი ქონებით.

19.12. სწორედ ამ გარემოებას ხდიდა სადავოდ მოსარჩელე და სადავო გარიგების ბათილად მიიჩნევდა, რადგან ის არ გამოხატავდა მხარეთა ნამდვილ ნებას და იმის გამო, რომ აღნიშნული რეალურად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება იყო, მისი ბათილად ცნობის შემდეგ, მოსარჩელე მოითხოვდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადგენას მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ.

19.13. სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგება, რომელიც დადებულია დადგენილი წესისა და აკრძალვების, საჯარო წესრიგის ან ზნეობის ნორმების წინააღმდეგ, ასევე მოტყუებით, თვალთმაქცობით ან მოჩვენებით, ბათილია. ასეთი გარიგებების შინაარსი და ხასიათი მოცემულია სსკ-ის 54-56-ე, 81-83-ე მუხლებში. დასახელებული ნორმების მიხედვით გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს დადგენილ წესსა და აკრძალვებს. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ,,თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება)”. სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენაზე. ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, პირველ რიგში, აუცილებელია მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენა. უძრავი ქონების მესაკუთრემ უნდა გამოხატოს ნება, რომ ქონებაზე საკუთრება გადასცეს მყიდველს. კანონმა დაადგინა, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით. საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების ფორმა დაცულია, რადგანაც ის გაფორმებულია წერილობით და შეიცავს ყველა აუცილებელ რეკვიზიტს. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მას ქონება არ გაუყიდია და არც შესაბამისი ნება არ გამოუვლენია. მან მხოლოდ სესხის ხელშეკრულების ნება გამოავლინა.

19.14. სასამართლოს შეფასებით, ნების გამოვლენა გარიგების განსაზღვრის ფუნდამეტია. სამოქალაქო სამართალი სწორედ ნების გამოვლენას უკავშირებს სამართლებერივ ურთიერთობათა უდიდეს უმრავლესობას. ადამიანთა პირადი ცხოვრებით დაწყებული, ურთულესი ეკონომიკური ურთიერთობებით დამთავრებული, ყველგან ფიგურირებს ნების გამოვლენა, თუმცა, ყოველი მათგანი როდი იწვევს სამართლებრივ შედეგს. რადგანაც ნების გამოვლენას სამართალი ასეთ დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს განსაზღვრულ პირობებს. ერთი მხრივ, დაცული უნდა იყოს მატერიალური, ხოლო მეორე მხრივ, კი ფორმალური წინაპირობები. პირველში იგულისხმება პირის გონებრივი შესაძლებლობა (ასაკი, ჯანმრთელობა), ხოლო მეორეში - ნების გამოხატვის სამართლებრივი ფორმა. ნების გამოვლენის იმგვარ თვისებას, რომ იგი ვარგისია სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისთვის, კანონი ნების გამოვლენის ნამდვილობას უწოდებს. ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელია ხელშეკრულების შინაარსთან დაკავშირებით ორივე მხარის მიერ ნების გამოვლენა და ამ ნების ასახვა შესაბამის დოკუმენტში. ცალმხრივი ნების გამოვლენით, ისეთი გარიგება, როგორიც ხელშეკრულებაა, არ დაიდება. ამასთან გარიგების შინაარსზე ზეგავლენას არ ახდენს მხოლოდ ერთი მხარის ნების გამოვლენა. ორივე მხარის ნება უნდა იყოს თანხვედრაში.

19.15. გარიგების შინაარსს, პირველ რიგში, განსაზღვრავს ოფერენტი. სწორედ წინადადების მიცემაზეა დამოკიდებული თანხმობის შინაარსიც. დაუშვებელია წინადადების მიმცემმა ნება გამოავლინოს ქონების ნასყიდობაზე, მეორე მხარემ მიიღოს ასეთი ნება (თუნდაც თანხის აუცილებლად მიღების მოტივით) და შემდეგ მისი ნების გამოვლენა განმარტოს ისე, როგორც მას აწყობს. გარიგების შინაარსად დადგენილ უნდა იქნეს ის შინაარსი, რაზეც წინადადებაა გამოხატული და რა წინადადებაც მიიღო მეორე მხარემ. ხელშეკრულება არის ორ ან მეტ პირს შორის დადებული გარიგება და მის დასადებად ცალმხრივი ნების გამოვლენა არაა საკმარისი. მისი ნამდვილობისათვის სავალდებულოა ორივე მხარემ ერთმანეთთან შეათანხმოს გარიგების პირობები და, შეთანხმების შემდეგ, ნების გამოვლენის თაობაზე შედგენილ დოკუმენტს მოაწეროს ხელი. ასეთი პირობა გამომდინარეობს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ.

19.16. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 56-ე მუხლზე ,,1. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). 2. თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება)” და განმარტა, რომ ზოგადად დაფარულ გარიგებას მოჩვენებით დადებული გარიგება ჰქვია. მოჩვენებითი გარიგება ერთი მხარის მიერ არ დაიდება. თვალთმაქცურად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა.

19.17. სასამართლომ განმარტა, რომ მოჩვენებითია გარიგება, რომელიც დადებულია იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას მოჰყვეს შესაბამისი იურიდიული შედეგი. თვალთმაქცური გარიგებისას მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა. მოჩვენებითი გარიგების დროს, მისი ბათილობის საკითხი დამოკიდებულია მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერებაზე, ხოლო თვალთმაქცური გარიგებისას, ბათილობის შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომელიც შესაძლოა იყოს ბათილი ან არა, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, იგი ბათილია. როგორც მოჩვენებითი, ისე თვალთმაქცური გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლადაა დადებული, არც პირველ და არც მეორე შემთხვევაში მხარეებს არ სურთ ამ გარიგებიდან გამომდინარე შედეგის დადგომა. ორივე შემთხვევაში სახეზეა სიმულაცია, მხოლოდ განსხვავებული მეთოდებით. საერთო ჯამში გარიგება დაიდება იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების დროს, გარიგების ბათილობის საკითხის გადაწყვეტა დამოკიდებულია მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერება-არამართლზომიერებაზე. საკითხის გადაწყვეტისას აუცილებელია გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომლის მიმართაც გამოიყენება შესაბამისი მოქმედი წესები. განსახილველ შემთხვევაში პირველ გამსესხებელსა და მოსარჩელეს (მსესხებელს) შორის თავიდანვე არსებობდა გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ეს უკანასკნელი მოვალე იყო პირველი მოპასუხისათვის გადაეხადა 20 000 აშშ დოლარი. სადავო ქონების თავდაპირველმა მესაკუთრემ ეს თანხა ისესხა მეორე გამსესხებლისაგან და სანაცვლოდ სამი თვის განმავლობაში უნდა გადაეხადა პროცენტი. მსესხებელმა ერთი თვის პროცენტი წინასწარ გადაიხადა. მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნებისა და ჩანაფიქრის მიხედვით, პირველ გამსესხებელს უნდა მიეღო 20 000 აშშ დოლარი, უძრავი ქონება უნდა აღრიცხულიყო მოსარჩელის საკუთრებად, ამ უკანასკნელსა და მეორე გამსესხებელს შორის უნდა გაფორმებულიყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ნაცვლად ამისა, მათ შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული კი იმაზე მიუთითებს, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება თვალთმაქცური გარიგების შემადგენლობას შეიცავს, რაც მისი გაბათილების საფუძველია.

19.18. მოსარჩელემ, ასევე, სადავოდ გახადა მეორე გამსესხებლის მიერ საკუთარი შვილისათვის სადავო უძრავი ქონების ჩუქების კანონიერება იმ დასაბუთებით, რომ მეორე მოპასუხემ ქონება გაასხვისა მოჩვენებითად, იურიდიული შედეგის დადგომის განზრახვის გარეშე, რეალურად ქონება ისევ მეორე გამსესხებლის საკუთრებაშია ანუ მოსარჩელემ მიუთითა სსკ-ის 56–ე მუხლის საფუძვლებზე.

19.19. სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოხსენებული ნორმით სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია გარიგების მონაწილეთა ნება დაიფაროს სხვა გარიგებით. მხარეთა ნება, მათი სურვილი მიმართული უნდა იყოს სხვა გარიგებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევისაკენ. თვალთმაქცური გარიგების დადების დროს მხარეები აცნობიერებენ, რომ მათ მიერ დადებულ გარიგებას სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყვება და იგი დადებულია მხოლოდ სხვა გარიგების დასაფარად, ამასთან, მხარეებს სურთ სხვა გარიგების შესრულება. მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას და იგი კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად ან დასაფარად გამოიყენება. იმ მიზნით, რომ კრედიტორების დაკმაყოფილებას გაექცეს, მოვალე ქონებას ვითომ ჩუქების გზით ასხვისებს. სინამდვილეში ჩუქება არ ვლინდება. სასამართლოს შეფასებით, მოჩვენებითი გარიგების დასადასტურებლად ისეთი მტკიცებულების წარდგენა არ არის საჭირო, რომელიც მოჩვენებითი გარიგებისა და მეორე მოპასუხის მიერ სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების დასადასტურებლად პირდაპირი მტკიცებულება იქნებოდა. იგი შეფასებითი კატეგორიისაა და უნდა დგინდებოდეს საქმის მასალების ანალიზითა და შინაგანი რწმენით, თუმცა, სარჩელის წარდგენა თავისთავად იმასაც არ ნიშნავს, რომ არსებობს დარღვეული უფლება. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მოპასუხეებმა დადეს მოჩვენებითი ხასიათის გარიგება და ამ გარიგების მიზანი იყო ის, რომ მეორე გამსესხებელი გაქცეოდა მოსარჩელის მოთხოვნას და ამ უკანასკნელისათვის ამგვარად შეეზღუდა ქონების დაბრუნების შესაძლებლობა.

19.20. სასამართლო მტკიცებულებების გაანალიზებით მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება (იხ. ამ განჩინების მე-15 პუნქტი) რეალურად არ იყო ორიენტირებული ჩუქების სამართლებრივი შედეგების დადგომაზე, რადგანაც ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი იყო ქონების მოსარჩელისათვის დაბრუნების თავიდან აცილება. იმ მიზნით, რომ მოსარჩელეს არ მოეთხოვა უძრავი ქონების მის საკუთრებად აღრიცხვა, მეორე გამსესხებელმა მის სახელზე რეგისტრირებული ქონება ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა საკუთარ შვილს (მესამე მოპასუხეს), რითაც თავი აარიდა მისთვის არასასიამოვნო პროცესს -ქონების მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირებას. სასამართლომ განმარტა, რომ თუკი სადავო უძრავი ქონება იქნებოდა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში, მაშინ მოსარჩელე უპირობოდ მოიპოვებდა მასზე საკუთრების უფლებას. სწორედ იმ მიზნით, რომ მოსარჩელეს არ მოეპოვებინა საკუთრების უფლება, მეორე გამსესხებელმა ბინა გაასხვისა მისთვის სანდო ადამიანზე - შვილზე, რითაც აირიდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადასვლა მოსარჩელეზე. სადავო ქონების გაჩუქებამ გავლენა იქონია შედეგებზე, კერძოდ, ქონების გასხვისების შედეგად მოსარჩელემ დაკარგა საკუთრება. მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარიგების მონაწილე სუბიექტების ნების გამოვლენის მოჩვენებით ხასიათზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ ჩუქების ხელშეკრულების მონაწილეები არიან მამა-შვილი, ორივემ კარგად იცოდა, რომ მოსარჩელე იყო ქონების მესაკუთრე და ქონების გასხვისება წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ საკუთრების დაბრუნების არიდებს საშუალებას. ისეთ ვითარებაში, როცა მხარეებს შორის დადებულია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, მოსარჩელეს გაუჩნდა უფლება, მოითხოვოს დარღვეული უფლების აღდგენა და ამ მიზნით მეორე მოპასუხისაგან ქონების გამოთხოვა, მაგრამ ამ უფლებით ვერ სარგებლობს იმიტომ, რომ მეორე გამსესხებელმა ქონება გააჩუქა ახლობელზე, შესაბამისად, მაღალია იმის დასაბუთებული ალბათობა, რომ ასეთ სიტუაციაში ქონების სხვა პირზე გასხვისება გაგებულ იქნეს, როგორც მცდელობა მოსალოდნელი შედეგების თავიდან აცილებისა. ყოველივე აღნიშნულზე მითითებით ჩანს, რომ მხარეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულება გაფორდა სწორედ მოსარჩელის მიერ საკუთრების ვერ მიღების განზრახვით. ჩუქების ხელშეკრულების მხარეების განზრახვა იყო, თავი აერიდებინათ იმ პასუხისმგებლობისგან, რაც უკავშირდება მოსარჩელის მოთხოვნას, ნასყიდობის ნაცვლად, დადგინდეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულბა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჩუქების სადავო ხელშეკრულება ბათილი გარიგება იყო, რის გამოც სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

19.21. სსკ-ის 623-ე მუხლით განსაზღვრულია, რომ ,,სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის ხარსხისა და რაოდენობის ნივთი”. სასამართლოს შეფასებით მეორე მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის წარმოშობილი ურთიერთობა სესხის ხელშეკრულებაა. სსკ-ის 286-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრულველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. ამავე კოდექსის 289-ე მუხლის თანახმად კი დადგენილია, რომ იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეეტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. საქმის განხილვის შედეგად სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეები (მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე) თავიდანვე შეთანხმდენ, რომ სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გამოყენებული იქნებოდა ის ქონება, რომელსაც პირველი მოპასუხე დაუბრუნებდა მოსარჩელეს. სასამართლომ განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაბათილების შემდეგ, სესხის ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველსაყოფად, მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ, წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული სადავო უძრავი ქონება იპოთეკით უნდა დატვირთულიყო. იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველი დავის საგანი არ იყო სესხის მოცულობის დადგენა, არამედ - ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონიერებას ეხებოდა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვერ იმსჯელებდა სესხის მოცულობაზე. სასამართლოს დასკვნით, სადავო გარიგებების გაბათილების შემდეგ უნდა აღმდგარიყო პირვანდელი მდგომარეობა და უძრავი ქონება უნდა დაბრუნებოდა თავდაპირველ მესაკუთრეს, ხოლო სადავო ქონების იპოთეკით დატვირთვა, მეორე მოპასუხეს მისცემდა გარანტიას, დაებრუნებინა ის თანხა, რაც მას ერგებოდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან.

20. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

20.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მეორე და მესამე მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა შემდეგ ფაქტობრივ და სამართლებრივ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

20.1.1. სასამართლო საქმის განხილვისას დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის ზეპირ განმარტებებს, რომლებიც არ იყო განმტკიცებული უტყუარი მტკიცებულებებით და ცრუ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებიც პირდაპირ იყვნენ დაინტერესებული საქმის შედეგით, ასევე, დავალებული იყვნენ მოსარჩელისაგან;

20.1.2. საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ მოსარჩელეს (მსესხებელს) ჰქონდა რა გადასახდელი თანხა პირველი გამსესხებლისათვის და ამიტომ მაკლერების მეშვეობით მოძებნა ახალი იპოთეკარი - მეორე გამსესხებელი, რომლისაგან მიღებული თანხითაც უნდა გაესტუმრებინა დავალიანება-არ შეეფერება სინამდვილეს და აღნიშნული სასამართლო სხდომაზე უტყუარად ვერ იქნა დადგენილი;

20.1.3. მეორე მოპასუხეს თანხის გასესხების სურვილი არ ჰქონია, მას იპოთეკის გაფორმება არ სურდა, იგი დაინტერესებული იყო მხოლოდ უძრავი ქონების შეძენით. მოსარჩელეს პირველი გამსესხებლისათვის გადასახდელი ჰქონდა მხოლოდ 20 000 აშშ დოლარი. მეორე გამსესხებლისათვის გაცილებით მეტი თანხის გამორთმევა აშკარად მიუთითებს სხვა სახის გარიგებაზე, კერძოდ, უძრავი ქონების ნასყიდობაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო უძრავი ქონების საერთო ფართია 54.30 კვ.მეტრი, 32 200 აშშ დოლარის გადახდის შემთხვევაში 1 კვ.მ-ის ღირებულება გამოდის დაახლოებით 590 აშშ დოლარი, რაც ქ. ბათუმის სინამდვილეში, ქონების ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით, ნასყიდობისათვის სრულიად ლოგიკური ფასია;

20.1.4. მოწმე გ. გ-ემ დააფიქსირა, რომ დროში იყვნენ შეზღუდულები, დაჩქარებული წესით ჰქონდათ გადახდილი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფასური - 200 ლარი და ამის გამო გააფორმეს პირველ და მეორე გამსესხებლებს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოწმის აღნიშნული ჩვენება ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს, რადგანაც მოსარჩელემ უტყუარად ვერ დაადასტურა ის გარემოება, თუ რატომ იყვნენ დროში შეზღუდულები, ვინ აჩქარებდა მათ, პირველი გამსესხებელი მათ არ აჩქარებდა თანხის დაბრუნებას და არ მოითხოვდა იმავე დღესვე, 2014 წლის 3 სექტემბერს სასწრაფოდ დაებრუნებინათ მისთვის თანხა. ამასთან, საჯარო რეესტრში სარეგისტრაციო მოსაკრებლის გადახდა ვერ გახდებოდა დროში შეზღუდვის მიზეზი, რადგანაც, როგორც საყოველთაოდ ცნობილია, საჯარო რეესტრის მოსაკრებლის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი ძალას არ კარგავს 30 დღის განმავლობაში. სასამართლო ვერ ასაბუთებს იმას, თუ რა დამატებით ხარჯებს გამოიწვევდა მოსარჩელესა და პირველ გამსესხებელს შორის ხელშეკრულების გაფორმება სხვა დროისათვის;

20.1.5. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს განმარტება, რომ პირველი მოპასუხისათვის გადასაცემი 20 000 აშშ დოლარი მეორე მოპასუხემ გადასცა ნ. ჩ-ას, რომელიც ამ თანხას შეინახავდა მანამ, სანამ საჯარო რეესტრიდან არ მოვიდოდა ამონაწერი, ანუ უძრავი ქონება დარეგისტრირდებოდა თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე, ასევე მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს და არ არის გამყარებული უტყუარი მტკიცებულებებით. მეორე გამსესხებელმა ნ. ჩ-ას 20 000 აშშ დოლარი მხოლოდ მას შემდეგ გადასცა, როდესაც თავად მოაწერა ხელი პირველ გამსესხებელთან ერთად ნასყიდობის ხელშეკრულებას და შესაბამისად, ელოდებოდა, რომ საჯარო რეესტრში თვითონ უნდა დარეგისტრირებულიყო ქონების მესაკუთრედ;

20.1.6. ასევე დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ დანარჩენი თანხა მეორე გამსესხებელმა სამაკლერო ოფისში გადასცა თავდაპირველი მესაკუთრის შვილს (წარმომადგენელს), რადგანაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე არავის განუცხადებია ის, რომ ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, მხარეები წავიდნენ სამაკლერო ოფისში და იქ მოხდა დანარჩენი თანხის თავდაპირველი მესაკუთრის წარმომადგენლისათვის გადაცემა;

20.1.7. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ ნამდვილ მტკიცებულებად მიიჩნია მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 4 სექტემბერს გაფორმებული ”2014 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების გამოსყიდვის უფლების გაგრძელების შესახებ” ხელშეკრულება. გაუგებარია სასამართლოს პოზიცია, როგორ შეიძლებოდა ამ მხარეებს გაეფორმებინათ ხელშეკრულება 2014 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების გამოსყიდვის უფლების გაგრძელების შესახებ, მაშინ, როცა 2014 წლის 3 სექტემბერს მეორე მოპასუხეს არავისთან არ გაუფორმებია მსგავსი ხელშეკრულება. ამ გარემოების დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება არ არსებობს. სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეებმა გააგრძელეს ისეთი ხელშეკრულება, რომელიც საერთოდ არ არსებობს, იგი არ არის წარდგენილი სამოქალაქო საქმეში. თუკი ჩავთვლით, რომ სასამართლო ამ შემთხვევაში გულისხმობს პირველ და მეორე გამსესხებელებს შორის გაფორმებულ 2014 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ამ შემთხვევაში მისი პოზიცია ყოვლად დაუსაბუთებელია, რადგანაც ჯერ ერთი, ზემოხსენებულ მხარეებს შორის, 2014 წლის 3 სექტემბერს დაიდო მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულება, იგი არ შეიცავს სხვა რაიმე მითითებებსა და ვალდებულებებს, გარდა ერთი პირისაგან საკუთრების უფლების გადაცემისა მეორე პირზე, მათ შორის არ დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით;

20.1.8. სასამართლომ ასევე ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიჩნია, რომ მეორე გამსესხებელი არ იყო უძრავი ქონების შემძენი და იგი იყო თანხის გამსესხებელი მაშინ, როცა მოპასუხეთა მიერ საქმის განხილვის მიმდინარეობისას დაფიქსირებულ იქნა პოზიცია, რომ მეორე მოპასუხე რეალურად დაეუფლა მის მიერ შეძენილ ქონებას. თავდაპირველად, ეს ქონება იყო იჯარით გაცემული და საიჯარო ქირას, 4 თვის განმავლობაში, სწორედ მეორე მოპასუხე იღებდა, ხოლო როდესაც მოიჯარემ შეწყვიტა საიჯარო ქირის გადახდა, მეორე მოპასუხემ განცხადებით მიმართა შსს ბათუმის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის მე-2 განყოფილებას და მოითხოვა, მის საკუთრებაში რიცხული ფართის გამოთავისუფლება და მისთვის ჩაბარება, რაც განხორციელდა კიდეც და ამის შემდეგ, მეორე გამსესხებელმა უკვე თვითონ განაგრძო ამ ფართში საქმიანობა, ჯერ სარემონტო სამუშაოების სახით, ხოლო შემდეგ ეს ფართი ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადაუფორმა თავის ქალიშვილს, რომელიც იმ თანხის ფაქტიური მფლობელი იყო, რომლითაც შეძენილ იქნა სადავო ქონება;

20.1.9. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არაფერია ნათქვამი იმაზე, მეორე მოპასუხე დაეუფლა თუ არა სადავო ქონებას და ამის გამო ხომ არ უნდა მიჩნეულიყო იგი ქონების მყიდველად;

20.1.10. სასამართლომ სარჩელი დააკმაყოფილა პირველ და მეორე გამსესხებლებს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში, მაშინ, როცა მოპასუხეებს სასამართლოსთვის წარდგენილი ჰქონდათ შუამდგომლობა და უტყუარი მტკიცებულებები, რომ თავდაპირველი მესაკუთრე არ წარმოადგენდა სათანადო მოსარჩელეს, მას არ ჰქონდა უფლება აღეძრა სარჩელი ამ კუთხით, ვინაიდან არ არსებობდა მისი მოთხოვნის სამართლებრივი ინტერესი. სასამართლოს არ უმსჯელია ამ შუამდგომლობაზე;

20.1.11. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ბათილად ცნო ასევე მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულება და ამ უკანასკნელისაგან გამოსყიდულად ჩაუთვალა სადავო უძრავი ქონება, მაშინ, როცა პირველ გამსესხებელს მეორე გამსესხებელმა გადაუხადა ქონების გამოსასყიდი თანხა და მეორე მოპასუხემ ბინაც თავისთვის შეიძინა და არა მოსარჩელისათვის;

20.1.12. სასამართლომ ეჭვქვეშ დააყენა მეორე და მესამე მოპასუხეებს (მამა-შვილს) შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება და მიიჩნია, რომ ამით მხარეებს სურდათ ქონების დაკარგვის თავიდან აცილება და ეს გარიგება მოჩვენებითია. მეორე გამსესხებლის მიერ შვილისათვის ამ ქონების ჩუქება განპირობებულია იმით, რომ თავიდანვე ამ უკანასკნელის კუთვნილი თანხით მოხდა სადავო ბინის შეძენა. შვილმა თანხა საბერძნეთიდან გამოუგზავნა მამას და სთხოვა ქ. ბათუმის ტერიტორიაზე შეეძინა რაიმე ფართი, რაც მეორე მოპასუხემ შეასრულა კიდეც, ხოლო როდესაც მესამე მოპასუხე დაბრუნდა საბერძნეთიდან საქართველოში, მაშინ ამ უკანასკნელმა შვილს საჩუქრად გადასცა მისივე თანხით შეძენილი ქონება, სადაც მესამე მოპასუხეს თვითონ უნდა ეწარმოებინა სავაჭრო საქმიანობა. მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, მოეთხოვა მამა-შვილს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობა;

20.1.13. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის ზეპირ განმარტებებს და ისეთი მოწმეების ჩვენებებს, რომლებიც პირდაპირ იყვნენ დაინტერესებულნი საქმის შედეგით, რასაც ისინი აშკარად გამოხატავდნენ. ვინაიდან, სასამართლოს მოქმედი კანონმდებლობა იმპერატიულად ავალებს, რომ გადაწყვეტილება დააფუძნოს მხოლოდ უტყუარ მტკიცებულებებზე, რაც მან უგულებელჰყო, აღნიშნული სააპელაციო სასამართლომ უნდა მიიჩნიოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლად;

20.1.14. ზოგიერთ შემთხვევაში, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი. სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, თავდაპირველად სსკ-ის 319-ე მუხლზე. ყოვლად გაუგებარია რის საფუძველზე ჩათვალა სასამართლომ მოსარჩელესა და მეორე გამსესხებელს შორის 2014 წლის 4 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება ,,ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლების გაგრძელება” ნამდვილ მტკიცებულებად, მაშინ, როცა ამგვარი ხელშეკრულება აშკარად ეწინააღმდეგება კანონს, რადგანაც მასზე ხელმომწერი მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, ხელი მოეწერა ამ ხელშეკრულებისათვის;

20.1.15. სასამართლომ ასევე მიუთითა სსკ-ის 327-ე მუხლზე /ხელშეკრულება დადებულად ითვლება თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით/. ამავდროულად, სასამართლომ სრულიად საპირისპიროდ ჩათვალა დადგენილად, რომ პირველ გამსესხებელსა და მეორე გამსესხებელს შორის დაიდო არა ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ სესხის ხელშეკრულება. ეს კი აშკარად ეწინააღმდეგება მის მიერვე მითითებულ სამართლებრივ ნორმას;

20.1.16. უსაფუძვლოა სადავო გარიგებების მიჩნევა მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებად. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, ასევე საქმეში დაცული უტყუარი მტკიცებულებების სრული შესწავლის და შეფასების შედეგად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აშკარა სამართლებრივი საფუძვლები.

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

21.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მეორე და მესამე მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

21.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. ამ განჩინების 1-15 პუნქტები) და მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

21.3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თავდაპირველ მესაკუთრესა და პირველ გამსესხებელს შორის 2014 წლის 20 მაისს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, ბათილად იქნა ცნობილი და ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, რომლის მიხედვითაც დადასტურებულად ითვლება, რომ 2014 წლის 20 მაისის გარიგების საგანი იყო არა უძრავი ქონება, არამედ ფული. კერძოდ, ხელშეკრულება დაიდო სამი თვით, მისი დადებისთანავე და მას შემდეგ, ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, პირველი გამსესხებელი არ დაუფლებია უძრავ ქონებას და ასეთი სურვილი თავიდანვე არ გამოუხატავს. ხელშეკრულებაში დაფიქსირდა ყოველთვიური სარგებელის 800 აშშ დოლარის გადახდა ყოველი თვის არაუგვიანეს 25 რიცხვისა, რაც რეალურად სესხის პროცენტს წარმოადგენდა.

21.4. თავდაპირველ მესაკუთრესა და პირველ გამსესხებელს შორის ხელშეკრულების გაფორმებისას, ამ უკანასკნელის ნება მიმართული იყო მსესხებლისათვის გადაცემული 20 000 აშშ დოლარის დაბრუნებაზე და არა ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობაზე. ამდენად, მხარეთა შორის რეალურად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საფუძველზე სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველმა მესაკუთრემ პირველი გამსესხებლისაგან ისესხა 20 000 აშშ დოლარი, ხოლო 800 აშშ დოლარი იყო ყოველთვიური სარგებელი სესხზე, სადავო უძრავი ქონება სესხის უზრუნველყოფის საშუალებას წარმოადგენდა (სსკ-ის 623-625, 286-ე მუხლები).

21.5. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 2014 წლის 20 მაისს დადებული ”გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით” დაიფარა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რაც ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველია. ამ გარიგების საფუძველზე, თავდაპირველ მესაკუთრეს სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს და პირველი გამსესხებლის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ჩანაწერი საკუთრების უფლების თაობაზე არასწორი იყო.

21.6. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე განჩინების მე-12-13 პუნქტებში ასახულ გარემოებებსა და მითითებული ხელშეკრულების შინაარსზე და მისი გაანალიზების შედეგად, დამატებით დაადგინა, რომ მეორე გამსესხებელმა სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის კრედიტორს - პირველ გამსესხებელს გადაუხადა მისი კუთვნილი თანხა 20 000 (ოცი ათასი) აშშ დოლარი, რომლის შედეგად სადავო ქონების მესაკუთრის (პირველი გამსესხებლის) ადგილი დაიკავა. ამრიგად, მეორე გამსესხებელმა სადავო უძრავი ქონებისათვის, სულ გადაიხადა 32 100 (ოცდათორმეტიათას ასი) აშშ დოლარი, საიდანაც წინასწარ დაფარულია მსესხებლის (თავდაპირველი მესაკუთრისა და გამყიდველის) კრედიტორის (პირველი გამსესხებლის) დავალიანება -20 000 (ოცი ათასი) აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი თანხა მთლიანად მიიღო მოსარჩელემ საკუთარი წარმომადგენლის (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) ხელით. მეორე გამსესხებელმა მოსარჩელის წარმომადგენელს 2014 წლის 4 დეკემბრამდე სესხად გადასცა 32 100 აშშ დოლარი, (სამი) თვით, ყოველთვიური 3.5 პროცენტის სარგებლით. გამყიდველის (თავდაპირველი მესაკუთრის) მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, შესაბამისად, იხსნება ამ ხელშეკრულებით შეთანხმებული ყოველგვარი შეზღუდვები და 2014 წლის 4 დეკემბრიდან უძრავი ქონება უპირობოდ რჩება მეორე გამსესხებლის საკუთრებაში, ხოლო ხელშეკრულების პირობის შესრულების შემთხვევაში, მეორე გამსესხებლისაგან საკუთრების უფლება უპირობოდ გადადის თავდაპირველ მესაკუთრეზე. აღნიშნული ხელშეკრულება მარეგისტრირებელ ორგანოს არ წარდგენია, იგი მხარეებს გადაეცათ.

21.7. წინამდებარე განჩინების მე-13 პუნქტში ხელშეკრულების თარიღთან დაკავშირებით მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ასევე დაადასტურა მეორე გამსესხებელმა (პირველმა აპელანტმა), თუმცა, მიუთითა, რომ ხელშეკრულებაზე ხელი მოტყუებით მოაწერინეს.

21.8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არ იყო სადავო, რომ მოსარჩელისათვის გადაცემული 32 200 აშშ დოლარი პირველი აპელანტისათვის დაბრუნებული არ არის.

21.9. სასამართლომ საქმეში წარდგენილ შპს ”პრესტიჟ-აუდიტის” 2015 წლის 14 მაისის დასკვნაზე მიუთითა, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების, ღირებულება შეადგენს 81 000 აშშ დოლარს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 29).

21.10. განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებისას საპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 477-ე, 511-ე, 512-ე, 514-ე, 623-ე, 625-ე, 52-ე და 56-ე მუხლები.

21.11. სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, „ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება მყიდველი კი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება“. ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულების დროს, გარიგების ობიექტია ქონება, რომლის სანაცვლოდ და საკომპენსაციოდაც შემძენი იხდის ნასყიდობის ფასს. აღნიშნული კარგად ჩანს გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების მომწესრიგებელ სამართლებრივ ნორმებშიც, კერძოდ, სსკ-ის 511-ე და 512-ე მუხლების განმარტების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს, ნივთი გადადის მყიდველის მფლობელობაში, ე.ი. ამ გარიგების დადებისას შემძენის ინტერესი სწორედ ქონების დაუფლება და გარიგების პერიოდში ქონებით სარგებლობაა. ამიტომ, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, ჩვეულებრივ, ხანგრძლივი დროით იდება. სსკ-ის 514-ე მუხლით კი გამოსყიდვის უფლების განხორციელების მაქსიმალურ ვადად - 10 წელი - არის დაწესებული. ის, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნივთის შეძენისას მხარეთა ინტერესი სწორედ განკარგული ქონებისკენ არის მიმართული, ჩანს სსკ-ის 510-ე მუხლიდანაც, რომლის თანახმად, გამოსყიდვა ხდება თავდაპირველი ფასით. ეს ნიშნავს, რომ კანონის თანახმად, ნასყიდობის საფასურად გადახდილ თანხაზე გამყიდველს სარგებლის დარიცხვის მოთხოვნის უფლება არა აქვს, რადგან, ამ შემთხვევაში, გარიგების საგანია არა თანხა, არამედ ქონება.

21.12. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იმსჯელა სესხის ხელშეკრულების მომწესრიგებელ ნორმებზე და სსკ-ის 623-ე და 625-ე მუხლებზე მითითებით, განმარტა, რომ ამ სახის ხელშეკრულება მიმართულია ფულის ან გვაროვნული ნივთის საკუთრებაში გადაცემისაკენ სასყიდლით ან უსასყიდლოდ, ე.ი. ამ გარიგების ობიექტი სწორედ ის ფული ან გვაროვნული ნივთია, რომელსაც ხელშეკრულების ერთი მხარე მეორეს გადასცემს და მხარეთა ინტერესიც სწორედ აქეთკენაა მიმართული.

21.13. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 56-ე მუხლზე მსჯელობისას (ნორმის დეფინიცია იხ.19.16 ქვეპუნქტში) აღნიშნა, რომ თუ მოჩვენებითი გარიგების დროს მისი ბათილობის საკითხი წყდება მხარეთა ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერება-არამართლზომიერებით, თვალთმაქცური გარიგებისას, გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომელიც შეიძლება იყოს როგორც ბათილი, ასევე ნამდვილი. რა სახისაც არ უნდა იყოს დაფარული გარიგება, თვალთმაქცური გარიგება მაინც უნდა ჩაითვალოს ბათილად, ხოლო თუ დაფარული გარიგება ნამდვილია, მაშინ იგი დაიკავებს თვალთმაქცური გარიგების ადგილს.

21.14. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, „ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა, მარტოოდენ, გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან“. ამ ნორმის შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარ გარიგებებში მხარეთა მიერ გამოხატული ნებაც გონივრული განსჯის შედეგად უნდა დადგინდეს.

21.15. პირველ გამსესხებელსა და მეორე გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (იხ. ამ განჩინების მე-12 პუნქტი) ნამდვილობის დადგენის მიზნით, სასამართლომ იმსჯელა, იყო თუ არა სადავო ქონების გამყიდველი (პირველი გამსესხებელი) ქონების მესაკუთრე. უნდა დადგენილიყო ამ უკანასკნელის საკუთრებად სადავო ქონების რეგისტრაციის თაობაზე რეესტრის ჩანაწერი იყო თუ არა სწორი, ხოლო ჩანაწერის უსწორობის შემთხვევაში გარიგების მეორე მხარემ, შემძენად დაფიქსირებულმა პირმა (მეორე გამსესხებელმა, რომელიც განსახილველ დავაში პირველი აპელანტია) იცოდა თუ არა ეს ფაქტი და რა სახის ნება გამოავლინეს მხარეებმა გარიგების დადებისას.

21.16. საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, გამოსაკვლევ საკითხებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების (ხ. ჟ-ის და გ. გ-ის) ჩვენებებით დადასტურებული იყო, რომ პირველი გამსესხებლისათვის გადასახდელი თანხის მოძებნაში მოსარჩელეს გ. გ-ე დაეხმარა, რომელიც დაუკავშირდა მეორე გამსესხებელს, ხოლო ეს უკანასკნელი დათანხმდა, უძრავი ქონებით უზრუნველყოფის სანაცვლოდ, 32 200 აშშ დოლარი სესხად გადაეცა მოსარჩელისათვის, საიდანაც 20 000 აშშ დოლარით სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრე გადაიხდიდა პირველი გამსესხებლის ვალს, სანაცვლოდ კი ეს უკანასკნელი ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაუბრუნებდა სადავო ბინას თავდაპირველ მესაკუთრეს.

21.17. სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-12 პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების პირობების გაანალიზების შედეგად დაადგინა, რომ მეორე გამსესხებელმა 2014 წლის 3 სექტემბერს პირველ გამსესხებელთან დადებული გარიგებით ფაქტობრივად ამ უკანასკნელის წინაშე შეასრულა მოსარჩელის საკრედიტო ვალდებულება, რითაც ჩაენაცვლა კრედიტორს და, თავის მხრივ, მოსარჩელისათვის სესხად გადაცემული თანხის - 32 200 აშშ დოლარის უზრუნველყოფა განახორციელა სადავო უძრავი ქონებით, რომელიც იმ დროისათვის 2014 წლის 20 მაისის გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობაზე ბათილი გარიგების საფუძველზე, პირველი გამსესხებლის სახელზე იყო საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული.

21.18. ის ფაქტი, რომ პირველ გამსესხებელსა და მოსარჩელეს შორის რეალურად არსებობდა იპოთეკური სესხის ხელშეკრულება და არა ნასყიდობა-გამოსყიდვის უფლებით და რომ სადავო ქონება საჯარო რეესტრში არასწორად იყო აღრიცხული პირველ მოპასუხეზე, ცნობილი იყო მეორე მოპასუხისათვის. ხელშეკრულების დადებისთანავე და მას შემდეგ, ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, ე.წ. მყიდველი (მეორე გამსესხებელი) არ დაუფლებია სადავო უძრავ ქონებას.

21.19. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველ გამსესხებელსა და მეორე გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბრის დადებული ე.წ. ” ნასყიდობის ხელშეკრულებით”, როგორც თვალთმაქცური გარიგებით, დაიფარა მოსარჩელესა და მეორე გამსესხებელს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რაც სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობისა და აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.

21.20. სააპელაციო სასამართლომ იმაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ ამ გარიგების ბათილად მიჩნევისათვის უკვე დადგენილ ფაქტებთან ერთად გასათვალისწინებელი იყო ხელშეკრულების საგნის ღირებულებაც. მართალია, სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილი მხარეებს აძლევს უფლებას, რომ შეთანხმდნენ ნასყიდობის ფასზე ნივთის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობითაც, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, გარიგებით განსაზღვრული ფასი ძალზე შეუსაბამო და არაგონივრული იყო ნივთის საბაზრო ფასთან (81 000 აშშ დოლარი) შედარებით, ეს კი, სასამართლოს დასკვნით, დამატებით ადასტურებდა, რომ გარიგებაში მითითებული ფასი იყო არა ნასყიდობის საზღაური, არამედ უზრუნველყოფილი ვალდებულების მოცულობა.

21.21. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ სადავო უძრავ ქონებას გარიგების დადებისთანავე დაუფლა მეორე გამსესხებელი, ვინაიდან, თავად მის მიერ წარდგენილ შესაგებელში დაფიქსირებული იყო, რომ ქონებას იძულებით დაეუფლა 4 თვის შემდეგ (ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 3 თვიანი ვადის გასვლის შემდეგ), ხოლო იმ ფაქტის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, რომ სადავო ქონების მოიჯარისაგან იჯარის თანხას აპელანტი თავად იღებდა (რაც სადავო გახადა მოსარჩელემ) და ამგვარად ფაქტობრივად ფლობდა ქონებას, მხარეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

21.22. სასამართლომ აპელანტებს შორის 2015 წლის 15 იანვარს დადებული სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით განმარტა, იმისათვის, რომ ეს გარიგება მიჩნეულიყო ბათილად, უნდა შემოწმებულიყო ორივე მხარის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობა, ასევე ხელშეკრულებების მეორე მხარის, კერძოდ, დასაჩუქრებულის (მეორე გამსესხებლის შვილის) კეთილსინდისიერება ქონების შეძენის ფაქტის მიმართ.

21.23. სსკ-ის 56-ე მუხლზე მითითებით (იხ. 19.16 და 21.13 ქვეპუნქტები), სასამართლომ აღინიშნა, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს, კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკა ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მჩუქებელი და დასაჩუქრებული არიან მამა-შვილი. ჩვეულებრივ, საზოგადოებაში ახლო ოჯახური ურთიერთობით დაკავშირებულმა ადამიანებმა იციან ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, ხოლო სხვაგვარი შემთხვევა წარმოადგენს გამონაკლისს. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ დასაჩუქრებულმა (მეორე აპელანტმა) იცოდა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე მჩუქებელს (პირველ აპელანტს) საკუთრების უფლება არ წარმოშობია და ასეთ ვითარებაში გააფორმა ჩუქების ხელშეკრულება, რაც ადასტურებდა ამ გარიგების მოჩვენებითობას და მხარეთა მიზანს, შემძენის კეთილსინდისიერებაზე მითითებით, თავიდან აეცილებინათ უძრავი ქონების რეალური მესაკუთრისათვის დაბრუნება.

21.24. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ თუკი მეორე აპელანტს (დასაჩუქრებულს) განზრახვა არ ექნებოდა მესამე პირის (მოსარჩელის) წინაშე მეორე გამსესხებლის პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდებაზე, იგი კეთილსინდისიერ შემძენად მაინც ვერ ჩაითვლებოდა. კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით. სსკ-ის 185-ე, 312-ე მუხლების თანახმად, შემძენის (ამ შემთხვევაში დასაჩუქრებულის) კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენისას უნდა გაირკვეს, იცოდა თუ არა მან ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ და გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით. ვინაიდან, მჩუქებელი და დასაჩუქრებული არიან მამა-შვილი, დასაჩუქრებულს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა სადავო უძრავ ქონებაზე მისი მამის მიერ საკუთრების უფლების მიღების ხარვეზის შესახებ, რაც გამორიცხავდა კეთილსინდისიერ შემძენად მის აღიარებას. ამ გარემოების გათვალისწინებით სასამართლომ დაადგინა, რომ 2015 წლის 15 იანვარს, მეორე გამსესხებელსა და მის შვილს შორის დადებული გარიგება მოჩვენებითია, რაც სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად ბათილია.

21.25. სასამართლომ არ გაიზიარა ჩუქების ნამდვილობის დასადასტურებლად აპელანტთა მითითება იმის თაობაზე, რომ სადავო ბინა შეძენილია მეორე აპელანტის მიერ საზღვარგარეთიდან გადმორიცხული თანხებით, რაც საფუძვლად დაედო მისთვის ამ ქონების ჩუქებით გადაცემას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება აპელანტებს სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ, რაც სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, გამორიცხავდა მისი გაზიარების შესაძლებლობას.

21.26. სსკ-ის 312.1-ე მუხლის თანახმად „რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა“, ვინაიდან საჯარო რეესტრში სადავო უძრავ ქონებაზე მეორე აპელანტის სახელზე გაკეთებული საკუთრების უფლების აღრიცხვის საფუძველი (ჩუქების ხელშეკრულება), ასევე, ჩუქებამდე დადებული 20.05.2014 წლის და 03.09.2014 წლის გარიგებები ბათილია, შესაბამისად, მეორე აპელანტის სახელზე არსებული ჩანაწერი არასწორია, რაც უნდა გასწორდეს და ამ ქონების მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს თავდაპირველი მესაკუთრე.

21.27. სსკ-ის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 312-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის და მასში ცვლილების შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამავე კოდექსის 286-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება სხვა კრედიტორთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით, 289-ე მუხლის თანახმად, იპოთეკა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან.

21.28. ვინაიდან, ბათილია სადავო უძრავ ქონებაზე პირველ გამსესხებელსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის დადებული 20.05.2014 წლის ხელშეკრულება, ასევე, მეორე გამსესხებელსა და მის შვილს შორის 2015 წლის 15 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება, ხოლო პირველ გამსესხებელსა და მეორე გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს დადებული სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით, როგორც თვალთმაქცური გარიგებით, დაფარულ იქნა ნამდვილი გარიგება თავდაპირველ მესაკუთრესა და მეორე მეორე გამსესხებელს შორის, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, მის ადგილს დაიკავებს სწორედ ზემოხსენებული დაფარული გარიგება და რომ ამ გარიგების ძალაში შესვლისათვის, სსკ-ის 289-ე მუხლის საფუძველზე უნდა მოხდეს მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში

21.29. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა იმ მიმართებით, რომ გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სადავო უძრავ ქონებაზე მხოლოდ მისი საკუთრების უფლება უნდა აღირიცხულიყო, თუმცა, ამ უკანასკნელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან ერთად, მეორე გამსესხებლის (აპელანტის) სასარგებლოდ, სადავო ქონებაზე უნდა დარეგისტრირებულიყო იპოთეკა სესხის უზრუნველყოფის მიზნით.

22. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

22.1. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის სარჩელის უარყოფა სააპელაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების იდენტურ არგუმენტებზე დაყრდნობით (იხ. საკასაციო საჩივარი - ს.ფ. 330-344 და ამ განჩინების მე-20 პუნქტი).

23. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

23.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო იმავე წლის 2 დეკემბრის განჩინებით დასაშვებად ცნო საკასაციო განაცხადი დასახელებული ნორმის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის, საქმის მასალების შესწავლის, მტკიცებულებათა შეჯერებისა და გაანალიზების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ უნდა დაკმაყოფილდეს წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი და გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს, შემდეგი არგუმენტაციით:

24. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და ქვემოთ იმსჯელებს საკასაციო განაცხადის უარყოფის საფუძვლებზე.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ დავაში სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება დაადგინა და სწორი იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა მხარეთა შორის არსებულ სამართლებრივ ურთიერთობას, ამასთან, იმაზეც გაამახვილებს ყურადღებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მიკუთვნებითი სარჩელით მოითხოვს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნებას, რადგან ქონება ბათილი გარიგებების საფუძველზე აღირიცხა სხვა პირთა საკუთრებად, ამდენად, სადავო გარიგებების ბათილობა საკუთრების უფლების დაბრუნების წინაპირობად უნდა იქნეს მიჩნეული და გარიგებათა ბათილობის მოთხოვნის გარეშეც, სასარჩელო მოთხოვნას გააჩნია იურიდიული საფუძველი.

26. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ უწინარესად გამოსაკვლევი იყო მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების შინაარსი რამდენად ასახავდა მხარეთა მიერ გამოვლენილ ნებას და აღნიშნავს: გასაჩივრებული განჩინებით გამოკვლეული და დადგენილია, რომ სადავო ბინის თავდაპირველ მესაკუთრესა და პირველ გამსესხებელს შორის, რეალურად გაფორმდა იპოთეკური სესხის ხელშეკრულება, შესაბამისად, პირველ მესაკუთრეზე არასწორად იყო აღირცხული ქონება, რაც ცნობილი იყო მეორე გამსესხებლისთვისაც. ამ უკანასკნელსა და პირველ გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს ხელმოწერილი ხელშეკრულებით კი, რეალურად დაიფარა მოსარჩელესა (თავდაპირველ მესაკუთრესა) და მეორე გამსესხებელს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რაც ზემოხსენებულ გარიგებათა ბათილად ცნობის საფუძველი იყო და ადასტურებდა მოსარჩელის მოთხოვნის დასაბუთებულობას (იხ. ამ განჩინების 21.3-21.7 და 21.11-21.16 ქვეპუნქტები). საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ პირველ გამსესხებელს, რომელიც მოსარჩელის კრედიტორი იყო, ჩაენაცვლა მეორე გამსესხებელი, რომელიც, თავის მხრივ, დაეთანხმა მოსარჩელისათვის 32 200 აშშ დოლარის სესხად მიცემის სანაცვლოდ (საიდანაც 20 000 აშშ დოლარი პირველ გამსესხებელს გადაუხადა), მომხდარიყო სესხის უზრუნველყოფა სადავო უძრავი ქონებით (იხ. ამ განჩინების 21.16-21.17 ქვეპუნქტები)

27. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების მომწესრიგებელ სამართლებრივ ნორმებზე, რაც ემსახურებოდა მხარეთა შორის ხელშეკრულების გაფორმების დროს გამოვლენილი ნების დადგენასა და ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებას (იხ. ამ განჩინების 21.11-21.19 ქვეპუნქტები).

28. საკასაციო სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ „თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ“ (სუსგ ას # 487-461-2015, 17.06.2015წ., ასევე, შდრ. ას # 743-704-2015, 28.09.2015წ.; ას# 1212-1138-2015, 06.06.2016წ.).

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)

30. კასატორის პრეტენზიებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება სადავო უძრავი ქონების რეალურად დაუფლების ფაქტს, კერძოდ, როგორც კასატორი უთითებს, დასაჩუქრებული (მეორე კასატორი) შეძენის დღიდან უწყვეტად ფლობს ამ ქონებას და სარგებლობს მისით, რადგან იქ ფუნქციონირებს სავაჭრო დაწესებულება (იხ. საკასაციო საჩივარი - ს.ფ. 332), საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 21.21 ქვეპუნქტში.

31. განსახილველ შემთხვევაში სამართლებრივად მნიშვნელოვანია ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომ პირველ გამსესხებელსა და მეორე გამსესხებელს შორის 2014 წლის 3 სექტემბერს გაფორმებული თვალთმაქცური გარიგებით ფაქტობრივად დაიფარა ამ უკანასკნელსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რასაც კანონმდებელი კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს უკავშირებს გარიგების ბათილად ცნობის სახით. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები, რომლებიც გადასწონიდა გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს არ წარუდგენია კასატორს სასამართლოსათვის, რაც დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში განსახილველი დავის სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასების საფუძველს მისცემდა სასამართლოს.

32. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს პირველ და მეორე კასატორებს შორის 2015 წლის 15 იანვრით დათარიღებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს, რაც გარიგების მონაწილე პირთა ნების გამოვლენასა და სადავო უძრავი ქონების შემძენის (დასაჩუქრებულის) კეთილსინდისიერებას ეხება ბინის შეძენის ფაქტის მიმართ. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები, რომ მეორე კასატორმა (დასაჩუქრებულმა) იცოდა, რომ პირველ კასატორს (სადავო უძრავი ქონების მჩუქებლის) არ წარმოშობია საკუთრების უფლება მოსარჩელის კუთვნილ ბინაზე და ასეთ ვითარებაში გააფორმა ჩუქების ხელშეკრულება, რაც ადასტურებდა ამ გარიგების მოჩვენებითობასა და კასატორების მიზანს, შემძენის კეთილსინდისიერებაზე მითითებით აერიდებინათ ქონების ნამდვილი მესაკუთრისათვის დაბრუნება (იხ. 21.22-21.24), დადასტურებულია არა მხოლოდ იმგვარი პრეზუმფციით, რაც ახლო ნათესავებს, ოჯახის წევრებს შორის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის ფლობას უკავშირდება, არამედ იმითაც, რომ პირველი კასატორი უშუალოდ მონაწილეობდა და იცოდა პირველ გამსესხებელთან 2014 წლის 3 სექტემბერს ხელმოწერილი ხელშეკრულების განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე, დამტკიცებულია მოწმეთა განმარტებებით. აღნიშნულის საპირწონედ, მარტოოდენ იმაზე მითითება, რომ სასამართლოს არ გამოუკვლევია სათანადოდ მტკიცებულებები და არასწორი დასკვნები გამოიტანა, თავისი არსით არაკვალიფიციური შედავებაა, რომელიც ვერ აქარწყლებს გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ მოტივაციას (იხ. სუსგ-ები # ას-2-2-2014, 10.04.2014წ; ას-510-483-2014, 14.07.2014წ.).

33. ზემოხსენებული დასაბუთებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

34. კასატორებს გადახდილი აქვთ სახელმწიფო ბაჟი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ბ-ისა და ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინება;

3. კასატორების მიერ გადახდილი ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე