საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-1204-1164-2016 17 მარტი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "ე-ი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "ლ-ა" (მოსარჩელე)

მესამე პირი - შპს "დ-ი"

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ლ-ასა“ (შემდეგში: მოსარჩელე, დამქირავებელი ან საწარმო) და შპს „ე-ს“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, გამქირავებელი ან კასატორი) შორის 2013 წლის 1 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება „სავაჭრო ფართის ქირავნობის შესახებ“, რომლის მიხედვითაც საწარმოს ქ. თბილისში, ე-ის ქ. №5-ში განთავსებულ სავაჭრო ცენტრში გადაეცა ღია ადგილი სავაჭრო საქმიანობის განსახორციელებლად, კერძოდ, შენობა №1/2-ში ფართი ნუმერაციით №7გ, 32.39 კვმ (შემდეგში: დაქირავებული ფართი). ხელშეკრულება სამი თვით დაიდო და მოქმედებდა 2013 წლის 1 აპრილამდე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, შემდეგში: სსკ, 531-ე მუხლი; იხ. ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ. 16-19).

2. ზემოხსენებული ხელშეკრულების საფუძველზე დაქირავებულ ფართში დამქირავებელმა განათავსა საქონელი. დამქირავებელი ყოველდღიურად 10:00 - დან 18:00 საათამდე საქმიანობდა, კერძოდ, ყიდდა საქონელს.

3. 2013 წლის 26 თებერვალს, თბილისში, ე-ის ქ. №5-ში მდებარე შენობას, კერძოდ, ავეჯის სავაჭრო ცენტრ „ს-ს“ (შემდეგში: ავეჯის სავაჭრო ცენტრი), სამუშაო საათების დასრულების შემდეგ, დაახლოებით 20:30 წთ-ზე, მაშინ, როცა სავაჭრო ცენტრი დახურული იყო და ადგილზე მხოლოდ მოპასუხის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახურის თანამშრომლები იყვნენ, გაჩნდა ხანძარი. ცეცხლის გავრცელების შედეგად დაიწვა დაახლოებით 6500 კვ.მ-ზე განთავსებული სავაჭრო ობიექტები, მათ შორის დამქირავებლის სავაჭრო ფართი და მასში განთავსებული სარეალიზაციოდ გამზადებული საქონელი და სხვადასხვა დოკუმენტები (იხ.ტ. 1 - ქ. თბილისის მერიის სსიპ საგანგებო და გადაუდებელი სიტუაციების მართვის სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის რაიონული განყოფილების 27.02.201წ. ცნობა №85 შპს „ლ-–ა“-ს საქონლის ხანძრით განადგურების შესახებ - ს.ფ. 20; გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის დადგენილება დაზარალებულად ცნობის შესახებ - ს.ფ. 73-74; ქ. თბილისის მერიის სსიპ საგანგებო და გადაუდებელი სიტუაციების მართვის სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის რაიონული განყოფილების 26.02.2013 აქტი ხანძრის შესახებ - ს.ფ 92-93).

4. საწარმო დაქირავებული ფართით სარგებლობდა დილის 10:00-დან საღამოს 18:00 საათამდე, აღნიშნული სამუშაო რეჟიმი დაწესებული იყო გამქირავებლის მიერ; თვრამეტი საათის შემდეგ, დაცვის სამსახური უზრუნველყოფდა ყველა დამქირავებლის მიერ სავაჭრო ცენტრის დატოვებას, რაც მაქსიმუმ 20 წუთის განმავლობაში ხორციელდებოდა, ხოლო 18:20 საათიდან ავეჯის სავაჭრო ცენტრი დაცლილი იყო სრულად, რის შემდეგაც ადგილზე რჩებოდა გამქირავებლის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახური. დამქირავებელი, ობიექტის უსაფრთხოების დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, ვალდებული იყო, დაეკეტა მაღაზია და დაეტოვებინა სავაჭრო ცენტრის ტერიტორია.

5. მოპასუხეს 2010 წლის 1 აგვისტოდან დადებული ჰქონდა ხელშეკრულება შპს „დ-თან“ (შემდეგში: დაცვის სამსახური ან მესამე პირი), რომლის საფუძველზე ეს უკანასკნელი იცავდა ავეჯის სავაჭრო ცენტრს (იხ. ხელშეკრულებები - ტ. 1, ს.ფ. 107-110; ს.ფ. 330-334).

6. ავეჯის სავაჭრო ცენტრის ტერიტორიაზე ხანძრის გაჩენის სავარაუდო მიზეზი არის ცეცხლის წაკიდება (იხ. სსიპ ლევან სამხარაული სახელობის სასამართლო ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა - ტ. 1, ს.ფ. 97-106).

7. სარჩელის საფუძვლები

7.1. დამქირავებელმა 2015 წლის 26 იანვარს სარჩელი აღძრა გამქირავებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ უკანასკნელისათვის ხანძრის შედეგად განადგურებული საქონლის თვითღირებულების 29 141 ლარის დაკისრება მოსარჩელის სასარგებლოდ;

7.2. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ საწარმომ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ასევე, შესთავაზა ზიანის გაქვითვა მიმდინარე საიჯარო ქირაში და სხვა, თუმცა, ამან არ გამოიღო შედეგი და საწარმო იძულებული გახდა, სასარჩელო წესით დაეცვა საკუთარი უფლებები.

8. მოპასუხის შესაგებელი

8.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა და მიუთითა, რომ დაუსაბუთებელი იყო სარჩელი, რადგან მასში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე დავის საგანს წარმოადგენდა დაცვის სამსახურის არადროული მოქმედების გამო მოპასუხის მიერ ზიანის ანაზღაურება, ანუ მოსარჩელე მესამე პირის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა იმ პირისაგან, ვის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტსაც ვერ ადასტურებდა;

8.2. მოსარჩელეს არც ისეთი წერილობითი მტკიცებულება წარუდგენია, რომლითაც დაადასტურებდა, რომ გამქირავებელმა იკისრა დამქირავებლის ქონების ხანძრისაგან დაცვის ვალდებულება, შესაბამისად, არ იკვეთებოდა სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა. განსახილველი დავის საგნის, სასარჩელო მოთხოვნისა და მის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი, მოპასუხის მტკიცებით, მიუთითებს დელიქტურ პასუხისმგებლობაზე, ამ კატეგორიის დავები კი სპეციფიკურ დავებს განეკუთვნება, სადაც საჭიროა საექსპერტო დასკვნის არსებობა, რომელიც დაადასტურებს სავაჭრო ცენტრში ხანძრის გამომწვევ მიზეზებს და მის გაჩენაში მოპასუხის ბრალეულობას. განსახილველ შემთხვევაში კი მოსარჩელე ვერ უთითებდა მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელ გარემოებებზე;

8.3. სავაჭრო ცენტრში ხანძარი გაჩნდა არა საიჯარო ფართზე დამონტაჟებული დანადგარებისა ან ელექტროგაყვანილბის გაუმართაობის გამო, არამედ - მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ქმედებით, რის გამოც აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე და მიმდინარეობს გამოძიება. ექსპერტის დასკვნაში მითითებულია, რომ სავარაუდოდ, ხანძარი გამოწვეულია ცეცხლის წაკიდებით ანუ განზრახ, ამასთან, არ დასტურდება, რომ მოპასუხის მართლსაწინააღმეგო ქმედებამ გამოიწვია მსგავსი შედეგის დადგომა;

8.4. სადავოა, ასევე, მოსარჩელის მიერ ზიანის განგარიშება და მისი ოდენობის განსაზღვრაც.

9. მესამე პირის პოზიცია

9.1. 2015 წლის 21 აგვისტოს დაცვის სამსახურმა (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი) წარადგინა მოსაზრება დამქირავებლის სარჩელზე და მიუთითა, რომ სარჩელი უსაფუძვლო იყო ფაქტობრივსამართლებრივი თვალსაზრისით და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო შემდეგ გარემოებათა გამო:

9.2. მოსარჩელე უთითებს, რომ გამქირავებლის კუთვნილ სავაჭრო ცენტრში ხანძარი გაჩნდა 2013 წლის 26 თებერვალს, დაახლოებთ 20:30 საათზე და სახანძრო სამსახურში შეტყობინება გვიან შევიდა. მოსარჩელე, ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით უთითებს, რომ ხანძრის წარმოშობიდან 56 წუთის განმავლობაში არ მომხდარა რეაგირება მასზე და მეზობლად არსებული კომპანიის თანამშრომლებმა აღმოაჩინეს ცეცხლის გაჩენის ფაქტი მაშინ, როცა ხანძარი უკვე 6000 კვმ -ს იყო მოდებული;

9.3. მესამე პირი ექსპერტიზის დასკვნაზე უთითებს და აღნიშნავს, რომ ხანძრის პირველი ნიშნები ვიდეო მასალაზე დაფიქსირდა 20:35 საათზე, ხოლო ხანძრის აღმოჩენის დროდ მითითებულია 20:38 საათი, შესაბამისად, ხანძრის პირველ ნიშნებს და მის აღმოჩენას შორის გასულია სამი და არა ორმოცდათექვსმეტი წუთი, როგორც ამას მოსარჩელე უთითებს. მართალია, ექსპერტიზის დასკვნაში წერია, რომ 56 წუთის განმავლობაში არ ჩანდნენ დაცვის თანამშრომლები, მაგრამ ექსპერტებმა მოპასუხეს განუმარტეს, რომ დაცვის თანამშრომლები 5-6 წუთის განმავლობაში არ ჩანდნენ და არა 56 წუთის, ტექნიკური შეცდომაა დაშვებული დასკვნაში. ხანძრის შესახებ აქტიდან ირკვევა, რომ პირველი შეტყობინება სახანძრო სამსახურში შევიდა 20:40 საათზე, თუმცა, 112-ის სამსახურის მიერ გაცემულია ცნობა, რომ პირველი შეტყობინება სამსახურში შევიდა 20:38 საათზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხანძრის აღმოჩენისა და მის შესახებ სახანძრო სამსახურისათვის შეტყობინების დრო ერთმანეთს ემთხვევა. სახანძრო სამსახური 20:44 საათზე უკვე ადგილზე იმყოფებოდა და აქრობდა ხანძარს, ამ დროისათვის ხანძრით მოცული ტერიტორია შეადგენდა 140 კვმ-ს და არა 6000 კვმ-ს;

9.4. დაცვის სამსახურსა და გამქირავებელს შორის დადებული ხელშეკრულების მიხედვით, დაცვის სამსახურის თანამშრომლებს ევალებოდათ, თვალყური ედევნებინათ სახანძრო უსაფრთხოების წესების დაცვისათვის და ხანძრის შემთხვევაში, პირველადი დახმარება გაეწიათ. მოსარჩელის მიერვე წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნიდან ირკვევა, რომ რადგან ხანძრის გაჩენის მიზეზი უნდა იყოს ცეცხლის წაკიდება, სახანძრო უსაფრთხოების წესების დაცვა თუ დაუცველობა არ არის მიზეზობრივ კავშირში ხანძრის წარმოშობასთან. ამდენად, დაუსაბუთებელია დაცვის სამსახურის ბრალდება, რომ თითქოსდა მან დაარღვია სახანძრო უსაფრთხოების წესები;

9.5. დაცვის სამსახურის თანამშრომლებმა საკუთარი სიცოცხლის საფრთხეში ჩაყენებით გააკეთეს მაქსიმუმი, პირველადი დახმარება გასწიეს, მათ ვერ გამოიყენეს 50 ლიტრიანი ცეცხლმაქრი, რადგან ზევიდან ცვიოდა ცეცხლი და მიახლოება შეუძლებელი იყო, რასაც თვითმხილველებიც ადასტურებენ;

9.6. ექსპერტიზის დასკვნაში, ასევე, მითითებულია, რომ დაცვისა და სახანძრო სამსახურების თანამშრომლებს მეთოდურად რომ ემოქმედათ, მიყენებული ზიანის ნაწილობრივი არიდება მოხდებოდაო და არა მთლიანი ზიანის. ექსპერტიზას არ განუსაზღვრავს ზიანის ის ნაწილი, რომლის არიდებაც შეიძლებოდა;

9.7. ზემოხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით დამქირავებლისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხი უნდა აგოს მან, ვისაც სამსახურის სპეციფიკიდან გამომდინარე უნდა ემოქმედა მეთოდურად სწორად და მომხდარზე პასუხისმგებელი არ არის არც გამქირავებელი და არც დაცვის სამსახური.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 1 აპრილის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი და, დამქირავებლის სასარგებლოდ, გამქირავებელს დაეკისრა 27 791.15 ლარის გადახდა;

10.1.1. მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის 1349.85 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

10.1.2. მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად 833.73 ლარის ანაზღარება დაეკისრა;

10.1.3. მოპასუხეს დაეკისრა, ასევე, მოსარჩელის მიერ აუდიტორული დასკვნის მომზადებისათვის გაწეული 500 ლარისა და წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გადახდილი 1100 ლარის ანაზღაურება.

10.2. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 361-ე, 394-ე, 396-ე, 408-ე მუხლები და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლები.

10.3. საქალაქო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა შორის მიუთითა, რომ ხანძრის შედეგად განადგურდა დამქირავებლის (მოსარჩელის) კუთვნილი 27 791.15 ლარის ღირებულების სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები.

10.4. სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტზე იმსჯელა და საქმის მასალებში წარდგენილი აუდიტორული დასკვნის მხარეთა განმარტებებთან და სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად გაანალიზებით, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლებზე მითითებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ ობიექტურად არსებული ზიანის სახით, დამქირავებელის კუთვნილი 27 791.15 ლარის ღირებულების საქონელი განადგურდა მოპასუხის მიერ გაქირავებულ ფართზე ხანძრის გაჩენის შედეგად.

10.5. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავო იყო ხანძრის მომენტში ობიექტზე არსებული ინვენტარის ღირებულება. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის მითითება მხოლოდ იმაზე, რომ აღნიშნულის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება არ არსებობს საქმეში, ვერ გამორიცხავს ზოგადად ზიანის არსებობის გარემოებას. შესაბამისად, მოსარჩელის საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ დაყრდნობოდა აუდიტორული დასკვნის კვლევის იმ ნაწილს, სადაც საუბარია ბუღალტრული მონაცემების, დოკუმენტაციის საფუძველზე განადგურებული საქონლის ღირებულების დადგენაზე. აუდიტორის მიერ შესწავლილი დოკუმენტაციის შედეგად (დეკლარაცია, სასაქონლო ზედნადებები, მიღება-ჩაბარების აქტი) 2013 წლის 26 თებერვლისათვის სასაქონლო მატერიალური ფასეულობის ნაშთი შეადგენს 26 014 ლარს, ასევე ლითონის სტენდის საბალანსო ღირებულება - 1776.60 ლარის, ჯამში - 27 791.15 ლარი;

10.6. სასამართლომ არ გაიზიარა აუდიტორული დასკვნის ის ნაწილი, რომელშიც საუბარია თავად დამკვეთის მიერ დოკუმენტურად დაუდასტურებელ ფასეულობებზე, რადგან ამ სადავო გარემოების დადგენის უპირობო მტკიცებულებად მხარის განმარტება (თუნდაც ასახული აუდიტორის დასკვნაში) ვერ იქნებოდა მიჩნეული (იხ. 2013 წლის 17 მაისის აუდიტორული დასკვნა - ტ. 1, ს.ფ 33-34);

10.7. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მხარეებს შორის არსებული ქირავნობის ხელშეკრულება მოიცავდა, ასევე, გამქირავებლის მიერ დამქირავებლისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფართის და მასში განთავსებული სასაქონლო -მატერიალური ფასეულობების დაცვის მომსახურებასაც.

10.8. ამ გარემოების დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ სავაჭრო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულებას, რომლის 2.4. და 5.1.4. პუნქტების თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, მოპასუხისათვის გადაეხადა ელექტრომომარაგების, წყალ-მომარაგების, გაზ-მომარაგების, დასუფთავების და სხვა მომსახურების გადასახადები. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, ხელშეკრულება პირდაპირ მითითებას ასეთი სახის მომსახურების გაწევაზე არ შეიცავდა, თუმცა, მხარეთა ახსნა-განმარტების თანახმად, სამუშაო საათების დამთავრების შემდეგ, დამქირავებელი ვალდებული იყო, დაეკეტა დაქირავებული ფართი და დაეტოვებინა სავაჭრო ცენტრის ტერიტორია, რაც განპირობებული იყო სავაჭრო ცენტრის უსაფრთხოების დაცვის მიზნებით, რასაც გამქირავებელი ახორციელებდა დაცვის სამსახურის მეშვეობით ამ უკანასკნელთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი), რომლის 2.4. პუნქტის თანახმად, იგი ვალდებული იყო გაეკეთებინა ორგანიზება და დაეცვა მეტერიალური ფასეულობები და საზოგადოებრივი წესრიგი დასაცავ ობიექტზე 24 საათის განმავლობაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების 2.4. და 5.1.4. პუნქტებით გათვალისწინებული სხვა მომსახურების გაწევა გულისხმობდა, ასევე, ობიექტის დაცვის მომსახურების გაწევას.

10.9. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხანძარი დაცვის სამსახურმა აღმოაჩინა დაგვიანებით, რამაც ხელი შეუწყო ხანძრის სწრაფ განვითარებას. ამ გარემოების დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, რომლის თანახმადაც, ხანძრის სწრაფ განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა დაგვიანებით აღმოჩენამ, ასევე სახანძრო ქვედანაყოფის არასწორმა მოქმედებამ. ამავე დასკვნის მიხედვით, ხანძარმა აღნიშნული მასშტაბი მიიღო, როგორც კერების არსებობის, ასევე იმის გამო, რომ ავეჯის ცენტრის დაცვისა და სახანძრო სამსახურების მხრიდან ხანძრის ჩაქრობის საწყის ეტაპზე მოქმედება მეთოდურად არასწორი იყო, აქედან ძირითადია ხანძრის გვიან აღმოჩენა, 50 ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოუყენებლობა, კერების ლოკალიზება.

10.10. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე გამოკვლეული მტკიცებულებების (ექსპერტიზის დასკვნა), ასევე მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა, რომ ხანძრის შემჩნევა გართულებული იყო მისი ხილვადობის გამო (სახურავიდან ჩანდა თავიდან), შემჩნევიდან უმოკლეს ვადაში იმოქმედეს, თუმცა, ხანძარი არსებული ინვენტარის სპეციფიკიდან გამომდინარე მალე მოედო დიდ პერიმეტრს. დასკვნაში ცალსახად არის ასახული ხანძრის შედეგად არასწორი მოქმედებების და ჩანაწერების მიხედვით დაცვის სამსახურის მიერ ხანძრის დაგვიანებით აღმოჩენის მეთოდურად არასწორი ქმედებების შედეგად ზიანის ოდენობის ზრდა. შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება რომ სახანძრო სამსახურში შევიდა ზარი (და საგულისხმოა რომ არა დაცვის სამსახურის მიერ, როგორც ეს მოწმეებმა განმარტეს, ვინაიდან მეზობელი ობიექტებიდან ხანძარი უფრო მალე შენიშნეს), არ იძლეოდა მითითებული გარემოების სხვა სახით დადგენის საფუძველს (იხ. ტ. 1- ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა - ს.ფ.97-106 და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წერილი - ს.ფ.344-345);

10.11. საქალაქო სასამართლომ სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება“ და 317-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვლისწინებული სხვა საფუძვლებიდან“ მიუთითა. სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი დადგენილია, რომ „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის“. სსკ-ის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას“, ხოლო 396-ე მუხლით, „მოვალემ თავისი კანონიერი წარმომადგენლის და იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს“.

10.12. საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ქირავნობით და მოპასუხის ვალდებულებაში შედიოდა ობიექტის და ობიექტში არსებული მატერიალური ფასეულობების დაცვის მომსახურების გაწევაც, რასაც მოპასუხე ახორციელებდა დაცვის სამსახურის მეშვეობით მასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

10.13. საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნების საფუძველზე დადგენილია, ამ განჩინების 10.9-10.10 ქვეპუნქტებში ასახული გარემოებები. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის დადგომა გამოწვეული იყო მოპასუხის მიერ საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებული მესამე პირის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით, რაც 396-ე მუხლის თანახმად, ქმნიდა საფუძველს მოპასუხის პასუხისმგებლობისათვის მიყენებული ზიანის გამო.

10.14. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“.

10.15. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, ხანძრის შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობა შეადგენს 27 791.15 ლარს, რომელიც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელე მხარის სასარგებლოდ.

11. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დამქირავებლის სარჩელის უარყოფა შემდეგ სააპელაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

11.1.1. მცდარია სასამართლოს მსჯელობა, რომ დამქირავებლის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნით დგინდება ხანძრის შედეგად განადგურებული საქონლის ღირებულება და ის შეადგენს ჯამში 27 791.15 ლარს. ამ დასკვნით დგინდება მხოლოდ 2013 წლის 26 თებერვლისთვის მოსარჩელის სახელზე რიცხული საქონლის ბუღალტრული (დოკუმენტური) ნაშთი და არა ფაქტობრივად განადგურებული საქონლის ოდენობა და ღირებულება. ბუღალტრული ნაშთი ავტომატურად არ არის ფაქტობრივად განადგურებული საქონლის ოდენობის ეკვივალენტური. ფაქტობრივი ნაშთის დადგენა კი ამ შემთხვევაში შეუძლებელია. არ დასტურდება, რომ ბუღალტრულად დამქირავებელზე რიცხული საქონელი მთლიანად იყო განთავსებული საიჯარო ფართში და ის ხანძრის შედეგად სრულად დაიწვა;

11.1.2. მოსარჩელეს გარდა მოპასუხის (აპელანტის) კუთვნილი დაქირავებული ფართისა, სხვა მისამართზეც აქვს საწყობი, სადაც ის ასევე ინახავდა მასზე ბუღალტრულად რიცხულ საქონელს, რომელსაც ხანძარი არ შეხებია. შესაბამისად, მცდარია სასამართლოს დასკვნა, რომლითაც დადგენილია დამქირავებლისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა;

11.1.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ თითქოსდა დაცვის სამსახურმა ხანძარი აღმოაჩინა დაგვიანებით და ქრობისას იმოქმედა მეთოდურად არასწორად. ამ თვალსაზრისით სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ ერთ მტკიცებულებას - სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, რაც არასწორია, რადგან სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი სავალდებულო ძალა. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქალაქო სასამართლომ დაარღვია მითითებული დანაწესი, რადგან საქმეში არსებული მტკიცებულებების ანალიზი, კერძოდ: ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის ავტორთა წერილობითი განმარტება, ხანძრის შესახებ აქტი, თვითმხილველი პირების (ავთანდილ აფციაურისა და ბესიკ უთრუგაშვილის) მოწმის სახით დაკითხვის დროს მიცემული განმარტებები, შს სამინისტროს მიერ გაცემული ცნობა და სხვა მტკიცებულებები აშკარად იმას ამტკიცებს, რომ დაცვის სამსახურმა ხანძრის გაჩენიდან (20:35 საათი) – 3 წუთში უკვე დაიწყო მისი ქრობა, მიიღო ყველა შესაძლო ზომა, რაც კი გონივრულ ფარგლებში იყო შესაძლებელი და გადააბარა ხანძრის ქრობა სახანძრო სამსახურს მაშინ, როცა დამწვარი იყო შენობის მხოლოდ 200 კვადრატულ მეტრამდე ფართი. 50 ლიტრიანი ცეცხლმქრობის გამოყენება კი შეუძლებელი იყო, რადგან ის განთავსებული იყო ხანძრის არეალში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის მტკიცებით, საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან შეუსაბამოა სასამართლოს დასკვნა, რომ ზიანის დადგომა გამოწვეულია გამქირავებლის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახურის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით;

11.1.4. ექსპერტიზის დასკვნის შედგენისას ექსპერტებმა ერთ შემთხვევაში ტექნიკური უზუსტობა დაუშვეს, როცა დასკვნაში აღნიშნეს, რომ ხანძრის საწყის ეტაპზე 56 წუთის განმავლობაში ხანძრის ქრობა არ ფიქსირდება, სინამდვილეში კი საუბარია 5 – 6 წუთზე. ასევე, მეორე შეთხვევაში, სადაც ექსპერტები ხანძრის დაგვიანებით აღმოჩენაზე კატეგორიულად მიუთითებენ. დასკვნისაგან განსხვავებით, წერილობით განმარტებაში ეს კატეგორიულობა იკარგება. საბოლოოდ გამოდის, რომ თუ ხანძრის კვალი ბოლის სახით ფიქსირდება 20.32.29 სთ-ზე და, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცნობის თანახმად, შეტყობინება სსიპ 112 - ში შევიდა 20.38 წუთზე, გამოდის, რომ ხანძრის აღმოჩენა და შეტყობინება მოხდა ხანძრის ხილული ფორმით მიღებიდან არა 11 წუთში, როგორც ამას განმარტებაში უთითებენ ექსპერტები, არამედ 5 წუთში. თუმცა, ეს მხოლოდ მათემატიკური ციფრობრივი დათვლით. თუ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ სახანძრო სამსახურის მოსვლამდე, დაცვის სამსახურის წარმომადგენლები საკუთარი ძალებით აქრობდნენ ცეცხლს და ეს გარემოება არ არის სადავო, რადგან დასკვნაში ცეცხლმაქრის გამოყენების მეთოდურ საკითხებზეა მსჯელობა, გამოდის, რომ რეალურად ხანძრის აღმოჩენისა და შეტყობინებისას არავითარ დაგვიანებას ადგილი არ ჰქონია. რეალურად კი, ეს ვადა (ხანძრის აღმოჩენის ვადა) კიდევ უფრო მცირეა და შეადგენს 3 წუთს;

11.1.5. 50 - ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოყენების საკითხში შესაბამის მტკიცებულებად ვერ გამოდგება ექსპერტიზის დასკვნა. სადავო დასკვნის გაცემისას, ექსპერტებს არ გაუთვალისწინებიათ და არ უკვლევიათ ის ფაქტი, რომ ვინაიდან ხანძრის ადგილას შენობის ჭერიდან ცვიოდა ცეცხლი, დაცვის სამსახურს არ ჰქონდა შესაძლებლობა, მიახლოებოდა 50 ლიტრიან ცეცხლმაქრს. მათ ისედაც საკუთარი სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის რისკის ფასად გააკეთეს ყველაფერი, რისი გაკეთებაც ობიექტურად იყო შესაძლებელი ხანძრის ლოკალიზაციისთვის, სპეციალური სამსახურის მოსვლამდე. ყველა ზემოთჩამოთვლილი წინააღმდეგობა, უზუსტობა და ზერელედ შესწავლილი გარემოება, აპელანტის მოსაზრებით, აშკარას ხდის იმას, რომ ექსპერტიზის ერონული ბიუროს დასკვნა ვერ იქნება გამოყენებული მტკიცებულებად მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენებაში აპელანტის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახურის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების დასამტკიცებლად;

11.1.6. აპელანტის განმარტებით, დიდი ალბათობით შესაძლებელია, რომ სადავო შემთხვევაში სახეზე იყოს განზრახ ჩადენილი ფარული დანაშაული, რომლის აღკვეთა და გამოძიება მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, სახელმწიფოს ოპერატიული და საგამოძიებო ორგანოების პრეროგატივაა და არა სახელშეკრულებო ვალდებულების ფარგლებში კერძო სამართლის სუბიექტების - გამქირავებლის ან მის მიერ დაქირავებული კერძო დაცვის სამსახურის. დაცვის სამსახურსა და აპელანტს შორის გაფორმებული დაცვის ხელშეკრულების თანახმად, დაცვის სამსახურს ევალება სახანძრო უსაფრთხოების დაცვა და ხანძრის შემთხვევაში პირველადი დახმარების გაწევა. თუ რამდენად იყო დაცული სახანძრო უსაფრთხოების წესები ბაზრობის ტერიტორიაზე, ეს საკითხი სარჩელით სადავო არ არის. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ხანძარი სავარაუდოდ გაჩენილი იყო არა სახანძრო უსაფრთხოების წესების დარღვევის გამო, არამედ წაკიდებით, ესე იგი გარკვეული პირის მიერ განზრახ, რაზეც მიმდინარეობს გამოძიება, რომელიც ჯერ დასრულებული არ არის;

11.1.7. აპელანტი იმაზეც ამახვილებს ყურადღებას, რომ იგი თავად არის დაზარალებული ამ ხანძრის შედეგად, რადგან დაიწვა მისი კუთვნილიო 5000 კვ. მეტრამდე ფართი და პირდაპირმა ზარალმა 4 მილიონ ლარზე მეტი შეადგინა. მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში იგი დაზარალებულად არის ცნობილი;

11.1.8. ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის, დაცვის სამსახურის თანამშრომლის მიერ გამოძიებისთვის მიცემული ჩვენებების, ხანძრის შესახებ აქტის და საქმის სხვა მასალების თანახმად დადგენილია, რომ 2013 წლის 26 თებერვალს, ხანძრის აღსაკვეთად საგანგებო სიტუაციების სამსახურის მოსვლამდე, სანამ ხანძრის ლოკალიზაციას ცდილობდნენ ბაზრობის დაცვის სამსახურის წარმომადგენლები, დამწვარი იყო მაქსიმუმ 200 კვ. მეტრი ფართი. სახანძრო სამსახურის მოსვლის შემდეგ კი, როცა პასუხისმგებლობა სრულად მას დაეკისრა, მოხდა ხანძრის სწრაფი გავრცელება, რის შედეგადაც საბოლოოდ დაიწვა სავაჭრო ცენტრის ტერიტორიაზე მდებარე 6500 კვ. მეტრამდე ფართი. ამ ფაქტის მიუხედავად, არ არის დადგენილი, თუ ვის მიუძღვის უშუალოდ ბრალი კონკრეტულად მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის და მასში განთასებული საქონლის განადგურებაში. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ზიანის ოდენობა დადგენილად ჩაითვლება, აშკარაა, რომ ამ ზიანის მიზეზშედეგობრივი კავშირი აპელანტის ქმედებასთან არ არის დადგენილი. აპელანტი მიიჩნევს, რომ უკანონო და უსამართლოა გამოძიების დასრულებამდე ვინმეს მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა და დაკისრება. რაც შეეხება გამოძიების ვადებსა და კომპეტენციას, ამასთან დაკავშირებით აპელანტი არ თვლის თავს პასუხისმგებლად;

11.1.9. აპელანტი იმ გარემოებაზე უთითებს, რომ მასსა და დამქირავებელს (მოსარჩელეს) შორის არ ყოფილა შენახვა-მიბარების ურთიერთობა, რომ ბრალის გარეშე დაეკისროთ მატერიალური პასუხისმგებლობა. აპელანტის მტკიცებით კი, სწორედ აღნიშნულია სახეზე, როცა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, სასამართლო დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს იმას, რომ ხანძარი გაჩნდა სამუშაო საათების შემდეგ და ა.შ.; მართალია, სამუშაო საათების შემდეგ მხოლოდ დაცვის სამსახური რჩებოდა ბაზრობის ტერიტორიაზე, მაგრამ მათ არც მოსარჩელე და არც სხვა მოვაჭრეები არ აბარებდნენ შესანახად კონკრეტულ საქონელს.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა გამქირავებლის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება. ამავე სასამართლოს 2016 წლის 9 ნოემბრის დამატებითი განჩინებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ წარმომადგენლისათვის გაწეული ხარჯების - 600 (ექვსასი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა მოპასუხეს.

12.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ შეუძლებელი იყო იმის დადგენა, თუ ხანძრის შედეგად რა ოდენობის და ღირებულების საქონელი განადგურდა მოსარჩელის სავაჭრო ფართში გამქირავებლის კუთვნილ ტერიტორიაზე, რადგან დამქირავებელს სხვა მისამართზე გააჩნდა საწყობი, სადაც შესაძლოა მას განთავსებული ჰქონოდა კუთვნილი საქონლის ნაწილი. სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც მხარეებს უფლებებთან ერთად თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს აკისრებს, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეთათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სსსკ-ის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

12.3. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს საქმეში წარდგენილი ჰქონდა ფინანსური აღრიცხვის პირველადი დოკუმენტაცია და აუდიტის დასკვნა, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ ავეჯის სავაჭრო ცენტრის ტერიტორიაზე გაჩენილი ხანძრის შედეგად განადგურდა მისი კუთვნილი 27 791.15 ლარის ღირებულების საქონელი, ხოლო მოპასუხემ სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ შეძლო იმის დამტკიცება, რომ დამქირავებელს, გარდა გამქირავებლის კუთვნილ ტერიტორიაზე დაქირავებული ფართისა, სხვა მისამართზეც ჰქონდა სასაწყობე ფართი, სადაც ინახავდა საქონლის ნაწილს და, შესაბამისად, მოპასუხის კუთვნილ ტერიტორიაზე გაჩენილი ხანძრის შედეგად, განადგურდა მოსარჩელის ქონების მხოლოდ ნაწილი.

12.4. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები და მიუთითა მათზე (იხ. სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი), კერძოდ, იხ. წინამდებარე განჩინების 10.6-10.15 ქვეპუნქტები.

13. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

13.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გამქირავებელმა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დამქირავებლის საჩივრის უარყოფა სააპელაციო საჩივრის იდენტურ გარემოებებზე (იხ. ამ განჩინების მე-11 პუნქტი) მითითებით. კასატორი მოითხოვს საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობას, რადგან იგი მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოსაყალიბებლად. საკასაციო განაცხადი შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს ეყრდნობა, კერძოდ:

13.1.1. მცდარია სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრების გაზიარება, რომ ზიანი გამოწვეულია მოპასუხის მიერ საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებული პირის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით; ასეც რომ იყოს, არასწორად არის დადგენილი ზიანის ოდენობა, რაც უსამართლოა, რადგან მოსარჩელის კუთვნილი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობის დადასტურება (იხ. 11.1.1 -11.1.4 ქვეპუნქტებში მითითებული გარემოებები) ;

13.1.2. გამქირავებლის მიერ გამოძახებული დაცვის თანამშრომლებმა ყველაფერი იღონეს ხანძრის აღსაკვეთად და სანამ ცეცხლის ლოკალიზება მოხდებოდა, დამწვარი იყო მაქსიმუმ 200 კვმ. მეტრი;

13.1.3. გამქირავებელსა და მის მიერ დაქირავებულ დაცვის სამსახურს არ დაურღვევია მოსარჩელის მიმართ სახელშეკრულებო ვალდებულება (იხ.11.1.5 და 11.1.8 ქვეპუნქტებში მითითებული გარემოებები).

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 იანვრის განჩინებით წარმოებაშია მიღებული გამქირავებლის საკასაციო განაცხადი სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, გამქირავებლის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. განსახილველ შემთხვევაში 2016 წლის 20 დეკემბერს წარდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა მოთხოვნილია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, რომლის ცვლილებამდელი რედაქცია შემდეგნაირად იყო ჩამოყალიბებული: „5. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებზე დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის“, აღნიშნულ დანაწესს სრულად შეესაბამება საკასაციო განაცხადის დასაშვებობის შემოწმების ეტაპზე მოქმედი კანონის რედაქციის 391-ე მუხლის მე-5 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, რომელიც მე-15 პუნქტშია მითითებული.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

18. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მოპასუხეს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

19. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ განსახილველი საქმე მხარეთა შორის არსებული ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს, კერძოდ: სსკ-ის 531-ე მუხლით: „ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა“, ხოლო ამავე კოდექსის 532-ე მუხლით: „გამქირავებელი მოვალეა გადასცეს დამქირავებელს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა“.

20. გამქირავებლის ერთ-ერთი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ ჯერ-ჯერობით გამოძიების მიერ დაუდგენელი პირის მიერ სავარაუდოდ განზრახ გაჩენილი ხანძრის შედეგად ცალკეულ პირთა მიერ განცდილი ზიანის მოპასუხისათვის დაკისრება უკანონოა.

21. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად გაამახვილეს ყურადღება საქმეში წარმოდგენილ სავაჭრო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულებაზე, რომლის 2.4. და 5.1.4. პუნქტების თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, მოპასუხისათვის გადაეხადა ელექტრომომარაგების, წყალ-მომარაგების, გაზ-მომარაგების, დასუფთავების და სხვა მომსახურების გადასახადები.

22. საკასაციო სასამართლო იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რასაც სააპელაციო სასამართლოც დაეთანხმა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ფართის ქირავნობის ხელშეკრულება მოიცავდა გამქირავებლის მიერ დამქირავებლისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფართის და მასში განთავსებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების დაცვის მომსახურებასაც. გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მართალია, ზემოხსენებული ხელშეკრულება პირდაპირ არ უთითებდა დაცვის სამსახურის მიერ ასეთი მომსახურების გაწევაზე, თუმცა, სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტების საფუძველზე მართებულად განმარტა, რომ სამუშაო საათების დამთავრების შემდეგ, მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაეკეტა დაქირავებული ფართი და დაეტოვებინა სავაჭრო ცენტრის ტერიტორია, რაც განპირობებული იყო სავაჭრო ცენტრის უსაფრთხოების დაცვის მიზნებით, რასაც მოპასუხე ახორციელებდა დაცვის სამსახურის მეშვეობით ამ უკანასკნელთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების 2.4. პუნქტის თანახმად, გამქირავებლის (კასატორის) მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახური იყო ვალდებული, ორგანიზება მოეხდინა და დაეცვა მატერიალური ფასეულობები და საზოგადოებრივი წესრიგი დასაცავ ობიექტზე 24 საათის განმავლობაში (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ. 107), რაშიც მოსარჩელე ყოველი მომდევნო თვის არა უგვიანეს 5 რიცხვის ჩათვლით, ვალდებული იყო მოპასუხისათვის (გამქირავებლისათვის) გადაეხადა საფასური (იხ. მხარეთა შორის ხელმოწერილი ქირავნობის ხელშეკრულების 2.4 და 5.1.4 ქვეპუნქტები - ტ.1, ს.ფ. 16-17).

23. აქედან გამომდინარე, ქირავნობის ხელშეკრულების დასახელებული მოწესრიგების საფუძველზე გათვალისწინებული იყო და მხარეები შეთანხმებული იყვნენ სხვა მომსახურების გაწევაზეც, რაშიც მოიაზრებდა ასევე ობიექტის დაცვის მომსახურების გაწევაც, როგორც ეს მართებულად დაასკვნეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსკ-ის 532-ე მუხლის შესაბამისად, გამქირავებელი საკუთარ ვალდებულებას, ქირავნობის დროის განმავლობაში შეენარჩუნებინა გაქირავებული ფართი ვარგის მდგომარეობაში ასრულებდა იმითაც, რომ დამქირავებელთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე ამ უკანასკნელისაგან გარკვეულ საფასურს იღებდა არა მხოლოდ კომუნალური და დასუფთავების, არამედ ისეთი სხვა მომსახურებისთვისაც, როგორიცაა დაცვის სამსახურის მომსახურება, რაც ავეჯის სავაჭრო ცენტრის უსაფრთხოებასა და იმგვარ საერთო სტანდარტს უკავშირდებოდა, რომ დამქირავებელი გამქირავებლის მიერ დადგენილი საერთო წესით საქმიანობდა ყოველღიურად10:00-დან 18:00 საათამდე (იხ. ამ განჩინების მე-2 და მე-4 პუნქტები). ქირავნობა თავისი სამართლებრივი ბუნებით კონსესუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა, ამდენად, მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულებით ორმხრივად შეთანხმდა ხელშეკრულების არსებითი პირობები (სსკ-ის 327.1-ე მუხლი), რომელთა შორის ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენდა დამქირავებლის მიერ გამქირავებლისათვის სხვადასხვა მომსახურების გადახდის ვალდებულება (იხ. 21-22 პუნქტები).

24. კასატორი არ ეთანხმება მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული ზიანის ოდენობას და აღნიშნავს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების (შპს „დამოუკიდებელი ექსპერტიზის“ საბუღალტრო-სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნა, ექსპერტიზის ერპოვნული ბიუროს დასკვნის წერილობითი განმარტება, ხანძრის შესახებ აქტი, საგანგებო სიტუაციების სამსახურის წერილებისა და სხვა მასალების) ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, მოპასუხეს არ უნდა დაეკისროს ზიანი, რადგან არ არის დადგენილი გამქირავებლის მიერ დამქირავებლისადმი სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა, არ არის დადგენილი თავად ზიანის ოდენობა და აღნიშნული განსაზღვრულიც რომ იყოს, კასატორს ამაში ბრალი არ მიუძღვის.

25. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ ხანძრის სწრაფ გავრცელებას და განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა დაგვიანებით აღმოჩენამ, ასევე სახანძრო სამსახურის არასწორმა მოქმედებამ. ამავე დასკვნის მიხედვით, ხანძარმა მასშტაბური ხასიათი მიიღო, როგორც კერების არსებობის, ასევე იმის გამო, რომ ავეჯის ცენტრის დაცვისა და სახანძრო სამსახურების მხრიდან ხანძრის ჩაქრობის საწყის ეტაპზე მოქმედება მეთოდურად არასწორი იყო, აქედან ძირითადია ხანძრის გვიან აღმოჩენა, 50 ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოუყენებლობა, კერების ლოკალიზება.

26. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლითაც ქვემდგომი სასამართლო არ ეთანხმება აპელანტის მტკიცებას, რომ 50 ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოყენება შეუძლებელი იყო იმის გამო, რომ ის განთავსებული იყო ხანძრის კერასთან ახლოს და მასზე ცვიოდა ცეცხლი. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება საქმეში წარდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამ თვალსაზრისით მოსარჩელის წარომადგენელმა ყურადღება გაამახვილა საექსპერტო დასკვნაზე, სადაც მითითებულია, რომ 50-ლიტრიანი ცეცლმაქრი არ იქნა გამოყენებული, ექსპერტს არ მიუთითებია, რომ იგი ვერ იქნა გამოყენებული (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 27.10.2016წ. სხდომის ოქმი - 11:58:09-დან). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დაკვნაში დაცვის მუშაკის ა. აფციაურის განმარტებაზე დაყრდნობით მითითებულია, რომ 50 ლიტრიანი „ოპ-50“ ცეცხლმაქრი არ იქნა გამოყენებული (იხ. ექსპერტიზის დასკვნა- ტ.1, ს.ფ. 102), ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარუდგენია სასამართლოსათვის.

27. კასატორი ერთ-ერთ პრეტენზიას ძირითადად იმაზე აფუძნებს, რომ ტექნიკური უზუსტობაა დაშვებული ექსპერტიზის დასკვნაში, როდესაც მიუთითეს, რომ ხანძრის საწყის ეტაპზე თითქოსდა 56 წუთის განმავლობაში არ ფიქსირდებოდა არავინ, რეალურად 5-6 წუთზეა საუბარი.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გამოვლენილია კონკრეტული ფაქტი, ხანძრის გაჩენა წაკიდებით, მასზე არაეფექტიანი რეაგირება გამქირავებლის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახურის თანამშრომელთა მიერ, რომელთაც ხელშეკრულებით ეკისრებოდათ კონკრეტული ვალდებულებები (იხ. 21-23 პუნქტები). საკასაციო სასამართლო უთითებს მესამე პირის განმარტებაზე, რომელმაც აღნიშნა, რომ იმ დროს ობიექტს 8 -10 პირი იცავდა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 27.10.2016წ. სხდომის ოქმი - 11:44:58-დან) და ასევე გაამახვილებს ყურადღებას ხელშეკრულებით დაცვის სამსახურისათვის დაკისრებულ ვალდებულებაზე - 24 საათის განმავლობაში დაეცვა ობიექტი, ხოლო 18 საათის შემდეგ სავაჭრო ცენტრი იხურებოდა და დამქირავებლები ტოვებდნენ შენობას (იხ. ასევე მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტება სააპელაციო სასამართლოს 27.10.2016წ. სხდომაზე - 11:45:09-დან). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობა მიბარების ხელშეკრულების (იხ. სსკ-ის 763-ე მუხლი „მიბარების ხელშეკრულებით შემნახველი კისრულობს შეინახოს მიმბარებლის მიერ მისთვის ჩაბარებული მოძრავი ნივთი“) ელემენტებითაც ხასიათდება. განსახილველ შემთხვევაში, დამქირავებლის ქონება დაქირავებულ ფართში რჩებოდა, ხოლო სავაჭრო ობიექტს იცავდა გამქირავებლის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე დაქირავებული დაცვის სამსახური, რომელსაც ხელშეკრულების 2.4 პუნქტით ევალებოდა, დასაცავ ობიექტზე 24 საათის განმავლობაში დაეცვა მატერიალური ფასეულობები და საზოგადოებრივი წესრიგი (იხ. ამ განჩინების 22-ე პუნქტი), აღნიშნული ვალდებულება მესამე პირმა არაჯეროვნად შეასრულა.

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ზიანის დადგომა გამოწვეულია გამქირავებლის მიერ საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებული პირის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით, რაც მიყენებული ზიანის გამო, სსკ-ის 394.1-ე და 396-ე მუხლების თანახმად, ქმნის მოპასუხის პასუხისმგებლობისათვის სამართლებრივ საფუძველს. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოხსენებულ არგუმენტს (იხ. 24-ე პუნქტი), რადგან შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპებით (სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლები) თანაბრად არის უზრუნველყოფილი მხარეთა მიერ დასამტკიცებელი ფაქტების მითითებისა და მათი დამტკიცების შესაძლებლობა. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს, ზეპირი განმარტების გარდა, არ შეუთავაზებია სასამართლოსათვის რაიმე სახის მტკიცებულება (იხ. ამ განჩინების 10.12-10.15 და 12.2.-12.3 ქვეპუნქტები);

30. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 394.1-ე მუხლის დანაწესზე გაამახვილებს, ყურადღებას, რომელიც მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში კრედიტორს აძლევს უფლებას, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლო განმარტავს, რომ მოვალე (გამქირავებელი) საკუთარი ვალდებულების (იხ. 19-23 პუნქტები) შესასრულებლად იყენებდა მესამე პირის მომსახურებას, შესაბამისად, გაქირავებული ნივთის ვარგის მდგომარეობაში შესანარჩუნებლად მან გააფორმა ხელშეკრულება მესამე პირთან, თუმცა, მაინც ვერ იქნა უზრუნველყოფილი გაქირავებული ნივთის ვარგის მდგომარეობაში შენარჩუნება. რაც შეეხება კასატორის ბრალეულობის საკითხს, აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია სსკ-ის 396-ე მუხლის მოწესრიგების გამოყენება (იხ. ნორმის დეფინიცია 10.11 ქვეპუნქტში), ამასთან, ისიც აღსანიშნავია, რომ მოპასუხეს შესატყვისი მტკიცებულებების არსებობის პირობებში უფლება აქვს, მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს (დაცვის სამსახურს) სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულებების გამო, ისევე, როგორც, ხანძრის წაკიდებაში ბრალეული პირის დადგენის შემთხვევაში - ამ უკანასკნელს, თუმცა, აღნიშნული არ ათავისუფლებს გამქირავებელს იმ პასუხისმგებლობისაგან, რომელიც ქირავნობის სამართლებრივ ურთიერთობას და იმ გარემოებას ეფუძნება, რომ საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად გამქირავებელი იყენებს სხვა მესამე პირებს, რომელთა ქმედებებეზე ისეთივე მოცულობითაა პასუხისმგებელი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედებისას. ამდენად, კასატორის უშუალო ბრალეულობის გამორიცხვით, სამართლებრივად მაინც არ იცვლება მისი პასუხისმგებლობა მოპასუხის მიერ დაქირავებული დაცვის სამსახურის (სხვა პირის) არაჯეროვანი ქმედებების გამო.

31. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის საფუძველზე, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ ხანძრის შედეგად განადგურდა დამქირავებლის კუთვნილი 27 791.15 ლარის ღირებულების სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები. შესაბამისად, ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ამ თანხის ანაზღაურება. იმის გათვალისწინებით, რომ შეუძლებელია ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით, კრედიტორს შესაძლებელია მიეცეს ფულადი ანაზღაურება, რაც დაადგინეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა (სსკ-ის 409-ე მუხლი).

32. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დამაჯერებელი და სამართლებრივად წონადი არგუმენტების წარდგენა, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობაში. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს დასაბუთებული პრეტენზია, საკასაციო განაცხადის სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებად ცნობისათვის, რაც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსხილველად დასაშვებად ცნობის უარყოფისა და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

33. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორის დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ე-ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "ე-ს" (ს/კ 2..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა-ის (პ/ნ 0.) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1 390 ლარის (საკრედიტო საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2016 წლის 20 დეკემბერი), 70% – 973 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე