საქმე №ას-1132-1088-2016 17 თებერვალი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. მ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჰ-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. გ. მ-ემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ჰ-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დამსაქმებელი) მიმართ და მოითხოვა სახელფასო დავალიანების _ 17 500 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე საწარმოში, მასთან გაფორმდა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები და განისაზღვრა შესაბამისი ანაზღაურება. დასაქმებულმა შეასრულა ვალდებულება, თუმცა, დამსაქმებელს სრულად არ აუნაზღაურებია კუთვნილი ხელფასი.

2. მოპასუხის პოზიცია:

კვალიფიციური/მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით მოპასუხე არ დაეთანხმა სასარჩელო მოთხოვნას და განმარტა, რომ მხარეთა შორის არა შრომითი, არამედ ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელემ სამუშაო არაჯეროვნად შეასრულა. მისი მხრიდან ვალდებულების დარღვევით მოპასუხეს მიადგა ზიანი, რადგანაც მოპასუხე, თავის მხრივ, სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდა მესამე პირთან და სწორედ ამ სახელშეკრულებო ურთიერთობით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებას ემსახურებოდა მოსარჩელესთან დადებული ნარდობის გარიგება.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების _ 9 500 ლარის ანაზღაურება, ამავე გადაწყვეტილებით, განაწილდა პროცესის ხარჯები.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელემ მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ _ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლი ადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს და მიუხედავად იმისა, მხარე ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების მიზნით მიუთითებს თუ არა მოცემული ნორმით გათვალისწინებულ რომელიმე წინაპირობაზე, ზემდგომი სასამართლოს ვალდებულებაა უპირველესად შეამოწმოს, ხომ არ დასტურდება ამ დარღვევათაგან რომელიმეს არსებობა. ამ ჩამონათვალს განეკუთვნება შემთხვევა, როდესაც გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია („ე¹“ ქვეპუნქტი). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს გასაჩვრებული განჩინების გაუქმების სწორედ ზემოაღნიშნული წინაპირობა, კერძოდ:

1.1.1. წინამდებარე დავის საგანს სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება წარმოადგენს. ამ თვალსაზრისით სასარჩელო მოთხოვნა დასაბუთებულია იმით, რომ მხარეთა შორის დაიდო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები და განისაზღვრა შესასრულებელი სამუშაო, ასევე, ანაზღაურების ოდენობა, რომელიც დასაქმებულმა შეასრულა ჯეროვნად, ხოლო დამსაქმებელს არ აუნაზღაურებია ხელფასი, თავის მხრივ, მოპასუხემ შესაგებელში განმარტა, რომ მიუხედავად მხარეთა შორის გაფორმებული გარიგებების „შრომით ხელშეკრულებად“ დასათაურებისა, რეალურად მათ შორის არსებობდა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელემ, როგორც მენარდემ, არაჯეროვნად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, რითაც მოპასუხე საწარმოს მიადგა ზიანი.

1.1.2. გასაჩივრებული განჩინებით, სააპელაციო სასამართლომ, სააპელაციო საჩივრების ნაწილობრივ დაკმაყოფილებასა და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ სასამართლოს არ შეუფასებია მხარეთა შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ არ დაუდგენია ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს წარმოეშვა შრომის კანონმდებლობისა თუ ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს იძლეოდა.

1.2. საკასაციო პალატა არ იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას საქმეში არსებული მტკიცებულებების სწორი ანალიზისა და ამ გარემოებათა იურიდიული კვალიფიკაციის მიზნით საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების თაობაზე და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. მითთებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალიწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება. ამა თუ იმ სამართალურთიერთობის იურიდიული კვალიფიკაცია სამართლის საკითხს წარმოადგენს და იმ პირობებშიც კი, როდესაც მხარე ხელშეკრულების სამართლებრივ კვალიფიკიაციას სადავოდ არ ხდის, სასამართლოს მოვალეობაა სწორად მოიძიოს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი _ დამფუძნებელი ნორმა, გამოარკვიოს ამ ნორმის აბსტრაქტული ელემენტები _ ფაქტობრივი აღწერილობა, შეამოწმოს სარჩელის ფორმალური საფუძვლიანობა და იმის მიხედვით, თუ რომელ ფაქტს არ ეთანხმება მხარე, განსაზღვროს მტკიცების საგანი და მასში შემავალი გარემოებები. სწორედ ამ ეტაპზე დგება დღის წესრიგში მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების საკითხი, რომელიც, როგორც წესი, საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილ სტანდარტს ემყარება, თუ, გამონაკლისს არ ადგენს მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალური სამართლის ნორმა. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკითხს, თუ სამართლის რომელი ნორმა უნდა იქნას გამოყენებული, წყვეტს სასამართლო იმის მიხედვით, თუ რა ფაქტებზე მიუთითებენ მოდავე მხარეები და საქმის განმხილველი სასამართლო არ არის შებოჭილი მხარის სამართლებრივი მოსაზრებებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტით მართალია, აღიარებულია მოსარჩელის ვალდებულება, სარჩელში მიუთითოს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებზეც (სამართლის ნორმაზე), თუმცა კანონის იმპერატიული დათქმა არ არის, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუკი მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციებს ირჩევენ. საქმის მასალებზე დაყრდნობითა და სხვაგვარი დასაბუთებით სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).

1.3. განსახილველ საკითხს თუ მივუბრუნდებით, უნდა აღინიშნოს ის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა სამართლებრივი ურთიერთობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებზე, თუმცა გაურკვეველი რჩება, თავად რატომ ვერ უზრუნველყო ამ გარემოებათა სამართლებრივი შეფასება. საქმეში წარმოდგენილია შემდეგი მტკიცებულებები: 2010 წლის 1 ნოემბერის განცხადება, რომლითაც მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს და ითხოვა საწარმოში სამუშაოზე აყვანა კვალიფიკაციის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულებით. ამავე განცხადებაზე მიწერილია, რომ ის მიღებული უნდა ყოფილიყო გეოდეზისტად თვეში 875 ლარის ანაზღაურებით ერთი თვით. 2010 წლის 1 ნომებერს, ერთი მხრივ, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარესა და მეორე მხრივ, კასატორს შორის დაიდო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების 1.1 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი იღებს სამუშაოზე, ხოლო დასაქმებული თანახმაა, განახორციელოს შრომითი საქმიანობა დამსაქმებლის საწარმოში გეოდეზისტად. ხელშეკრულების 3.1 პუნქტით განისაზღვრა შრომის ანაზღაურება (ყოველთვიურად 875 ლარი), ხოლო 4.2. პუნქტით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა (1 თვე). ამავე დღეს, დამსაქმებელმა გამოსცა #43^ა ბრძანება 2010 წლის 1 ნოემბრიდან მოსარჩელის გეოდეზისტად მიღების თაობაზე შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. 2011 წლის 1 თებერვალს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის 1.1 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი იღებს სამუშაოზე, ხოლო დასაქმებული თანხმაა, განახორციელოს შრომითი საქმიანობა დამსაქმებლის საწარმოში გეოდეზისტად. 3.1 პუნქტით შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად 5 000 ლარით, ხოლო 4.2. პუნქტით ხელშეკრულების ვადა 4 თვით განისაზღვრა. 2011 წლის 15 დეკემბერს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა მოპასუხეს და მოითხოვა საწარმოში სამუშაოზე აყვანა კვალიფიკაციის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულებით. ამავე განცხადებაზე მიწერილია, რომ ის სამი თვის ვადით, შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული უნდა ყოფილიყო გეოდეზისტად და ამავე დღეს დაიდო ხელშეკრულება, რომლის 1.1 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელმა იკისრა მოსარჩელის დასაქმება, ხოლო დასაქმებულმა თანხმობა განაცხადა დამსაქმებლის საწარმოში შრომითი საქმიანობის განხორციელებაზე. ხელშეკრულების 3.1 და 4.2. პუნქტებით განისაზღვრა შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად 3 750 ლარით, ხოლო ხელშეკრულების ვადის ხანგრძლივობა 3 თვით. ამავე დღეს საწარმოს დირექტორმა გამოსცა #58 ბრძანება 2011 წლის 15 დეკემბრიდან დასაქმებულის გეოდეზისტ-სამუშაოთა მწარმოებლის თანამდებობაზე მიღების თაობაზე შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. მოპასუხის 2012 წლის 15 აგვისტოს ბრძანების #41/1 თანახმად, სამუშაოს შემცირებასთან დაკავშირებით 2012 წლის 15 აგვისტოდან კასატორი დაკავებული თანმდებობიდან გათავისუფლდა. მოპასუხე ხელშეკრულების სამართლებრივ კვალიფიკაციას სადავოდ იმ საფუძვლით ხდის, რომ მას, როგორც დამსაქმებელს, გეოდეზისტი არ ესაჭიროებოდა და ვინაიდან შესასრულებელი იყო გარკვეული სამუშაო (მომსახურება), ამ საფუძვლით ფორმდებოდა მოკლევადიანი ხელშეკრულებები მხარეთა შორის, რომელიც სამართლებრივად ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენდა.

1.3.1. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როგორც ნარდობის, ისე _ შრომითი ხელშეკრულების უმთავრესი მსგავსება სამუშაოს შესრულებაა (მომსახურების გაწევა), თუმცა ამ ორ სამართლებრივ ურთიერთობას შორის საკმაოდ დიდი განსხვავებაცაა: შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს შრომითი ურთიერთობის ის გენერალური პრინციპები, რაც ამ სამართლებრივ ურთიერთობას განარჩევს ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისაგან. უპირველესად, ეს არის ურთიერთობის სუბიექტები: დამსაქმებელი და დასაქმებული (შკ-ის მე-3 მუხლი), გარდა ამისა, დასაქმებული ეწევა დაქვემდებარებულ საქმიანობას, ასრულებს დამსაქმებლის მითითებას სათანადო ანაზღაურების პირობით. ამ შემთხვევაში, გადამწყვეტია სამუშაო პროცესი, რომელიც ორგანიზებულად წარიმართება დამსაქმებლის მიერ დადგენილი წესებითა და პირობებით (შრომითი ხელშეკრულება, შინაგანაწესი, საკანონმდებლო რეგულაცია და სხვა). საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზეც, რომელიც შრომითი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი სიკეთეებით დასაქმებულის მიერ სარგებლობის საშუალებასა და წესზე მხარეთა შეთანხმების საკითხის დაუდგენლობას შეეხება. ბუნებრივია, აღნიშნული წარმოადგენს ერთ-ერთ ობიექტურ ნიშანს სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, თუმცა გასათვალისწინებელია როგორც დღეს, ასევე, სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის დათქმა შრომითი ხელშეკრულების ფორმასა და ვადაზე, კერძოდ, ადრე მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 6.1. მუხლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით. იმ პირობებში კი, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები მოკლევადიანია (ერთიდან ოთხ თვემდე) გაურკვეველია სასამართლოს მსჯელობა შვებულებისა და სხვა უფლებებზე მხარეთა შეთანხმების თაობაზე (იხ. ადრე მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 21-ე-26-ე და მომდევნო ნორმები). საკასაციო პალატა აქვე ყურადღებას გაამახვილებს შრომის კოდექსში განხორციელებულ ცვლილებებზე, რომელიც ფაქტობრივად არსებული რეალობის საკანონმდებლო რეგლამენტაციას წარმოადგენს, ასე მაგალითად, არსებული რედაქციის შრომის კოდექსის მე-6 მუხლში შეტანილი ცვლილებების თანახმად, ჩამოყალიბდა 1² ნაწილი, რომლითაც დადგენილია ქცევის შემდეგი წესი: გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შრომითი ხელშეკრულების ვადაა 1 წელი ან მეტი, შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით იდება მხოლოდ მაშინ, როცა: ა) შესასრულებელია კონკრეტული მოცულობის სამუშაო; ბ) შესასრულებელია სეზონური სამუშაო; გ) სამუშაოს მოცულობა დროებით იზრდება; დ) ხდება შრომითი ურთიერთობის შეჩერების საფუძვლით სამუშაოზე დროებით არმყოფი დასაქმებულის ჩანაცვლება; ე) არსებობს სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას, ანუ იმის მიხედვით, თუ რა წარმოადგენს ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დაქვემდებარებული შრომის ობიექტს, განსხვავებულია შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობა და ფორმა.

1.3.2. რაც შეეხება ნარდობის სამართლებრივ ურთიერთობას, აღნიშნული საკითხი სრულად რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსის 629-ე-656-ე მუხლებით, ასევე, სახელშეკრულებო სამართლის ყველა იმ ზოგადი დანაწესებით, რომლებიც ზემოხსენებული სპეციალური ნორმებით არაა მოწესრიგებული. ამ ურთიერთობის ნამდვილობისათვის დამახასიათებელი უმთავრესი ნიშანი ისაა, რომ ორმხრივად მავალდებულებელი, სასყიდლიანი ურთიერთობა ხასიათდება კონსესუალური ბუნებით, ანუ წარმოშობილად ითვლება მხარეთა მიერ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების მომენტიდან (სკ-ის 327.1 მუხლი) და ნარდობის მთელი პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნებულია მისი სუბიექტების თანასწორობა (დამოუკიდებლობა), რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების მიზნის მიღწევაზე და არ ახასიათებს ორგანიზაციული დაქვემდებარება, ხოლო შრომითი ურთიერთობა, შრომის კოდექსის მე-7 მუხლის თანახმად, წარმოშობილად ითვლება დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტობრივად დაწყების მომენტიდან, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. ვალდებულების დარღვევის თვალსაზრისით, განსხვავებულია კრედიტორისა და მოვალის როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნებიც: თუკი შრომით ურთიერთობაში დამსაქმებელი უფლებამოსილია გამოიყენოს შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული სანქციები ან ცალმხრივად შეწყვიტოს ურთიერთობა (შკ-ის 37-ე მუხლი), ნარდობიდან გამომდინარე ვალდებულებათა დარღვევისას, იმის მიხედვით, თუ რა წარმოადგენს ხელშეკრულების საგანს, გამოიყენება, როგორც სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით გათვალისწინებული, ისე _ უშუალოდ ნარდობის სპეციალური რეგულაციები (სკ-ის 636-ე-637-ე; 642-ე-644-ე მუხლები).

1.4. ზემოხსენებული სამართლებრივი არგუმენტაციის მიუხედავად, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად განსაზღვროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ გააუქმა რა პირველი ინსტანციის სასამრთლოს გადაწყვეტილება და სადავო სამართალურთიერთობის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციის მიზნით საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა იმავე სასამართლოს, ბუნებრივია, არ დაუდგენია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე არც ერთი ფაქტობრივი გარემოება, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავს საკასაციო სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით სარგებლობის შესაძლებლობას, შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების დაუდგენლობის პირობებში იგი არ არის უფლებამოსილი, დააკვალიფიციროს მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები და მხოლოდ ამის შემდეგ განსაზღვროს უფლების საკითხი.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მოთხოვნილი იურიდიული მომსახურების ხარჯის განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს სასამართლოს მიერ შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას. რაც შეეხება ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორების საკითხს (სსკ-ის 55-ე მუხლი) პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს აღნიშნულზე, რადგანაც წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, ხოლო კასატორი, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე