საქმე №ას-222-211-2017 5 მაისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს ,,კ“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე –შპს ,,თ“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება –თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება

დავის საგანი – ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს-ას „თ” (შემდეგში: მოსარჩელე, გამქირავებელი ან პირველი აპელანტი) და შპს-ას „კ“ (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მეორე აპელანტი, კასატორი) შორის 2011 წლის 1 ივნისს დაიდო იჯარის (ქირავნობის) ხელშეკრულება ერთი წლით, რომლის მოქმედება მხარეებს შორის გაგრძელდა 2012 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულებით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ 531-ე მუხლი).

2. ზემოხსენებული ხელშეკრულებების საფუძველზე გამქირავებელმა გააქირავა მის საკუთრებაში არსებული ქონება (ს/კ ..; შემდეგში: სადავო უძრავი ქონება), ქ. თბილისში, ც-ის ქ. # 8-ში მდებარე საკადასტრო რუკაზე აღნიშნული 2/1 ფართი. საკადასტრო რუკა ქირავნობის ხელშეკრულების განუყოფელი ნაწილია (იხ. ქირავნობის ხელშეკრულებები- ტ.1, ს.ფ. 14-25).

3. ქირავნობის ორივე ხელშეკრულება იდენტური პირობებით გაფორმდა დამქირავებელთან, კერძოდ: ქირავნობის საფასური შეთანხმდა თვეში 3150 (სამი ათას ას ორმოცდაათი) ლარი დღგ-ის ჩათვლით, რომლის გადახდა დადგინდა ყოველი თვის 5 რიცხვამდე.

4. ხელშეკრულების 8.2-ე პუნქტის მიხედვით, ქირის გადახდის დაგვიანებისათვის დამქირავებელს ეკისრება პირგასამტეხლო გამქირავებლისათვის გადაუხდელი თანხის 0,1% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ამავე ხელშეკრულების 9.2.3-ე პუნქტით კი, გამქირავებელს უფლება აქვს, ცალმხრივად შეწყვიტოს ხელშეკრულება, თუკი დამქირავებელს ერთი თვის ვადაგადაცილებული დავალიანება ექნება (სსკ-ის 417-418-ე, 319-ე, 558-ე მუხლები).

5. 2012 წლის 1 აგვისტოს ქირავნობის ხელშეკრულების 7.1 პუნქტის საფუძველზე, ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ხელშეკრულება ჩაითვლებოდა 1 წლით გაგრძელებულად, თუ ერთ-ერთი მხარე ამ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე 1 თვის ვადაში წერილობით არ აცნობებდა მეორე მხარეს ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე უარის შესახებ.

6. დამქირავებელს გამქირავებლისათვის 2012 წლის აგვისტოდან ქირა არ გადაუხდია.

7. დამქირავებელს 2012 წლის 12 ნოემბერს ჩაბარდა გამქირავებლის მიერ გაგზავნილი შეტყობინება ქირავნობის ხელშეკრულების უხეში და სისტემატური დარღვევის გამო ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის თაობაზე. იმავე წერილით დამქირავებელს ეცნობა, რომ ხელშეკრულება 20 ნოემბერს შეწყდებოდა, ამასთან, გამქირავებელმა მოითხოვა არსებული დავალიანების დაფარვა სამი დღის ვადაში და ფართის გათავისუფლება. 2012 წლის 21 ნოემბერს გამქირავებელმა დამატებითი წერილით აცნობა დამქირავებელს, რომ მათ შორის 2012 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულება შეწყდა და კვლავ მოსთხოვა დავალიანების დაფარვა და დაქირავებული ტერიტორიის გათავისუფლება.

8. გამქირავებლის სარჩელისა და დამქირავებლის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნები და საფუძვლები

8.1. გამქირავებელმა 2013 წლის 15 იანვარს სარჩელი აღძრა დამქირავებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ უკანასკნელთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ქირავნობის საფასურის - 10 295 ლარის დაკისრება მოპასუხისათვის, ქირით გადაცემული უძრავი ქონების (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა, ასევე - ქირავნობით გადაცემული უძრავი ქონების დაბრუნებამდე, ყოველთვიურად 3.244.5 ლარისა და პირგასამტეხლოს სახით 94.5 ლარის დაკისრება წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებულ გარემოებებზე დაყრდნობით (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ. 1-13).

8.2. დამქირავებელმა 2013 წლის 10 აპრილს აღძრული შეგებებული სარჩელით (იხ. შეგებებული სარჩელი - ტ.1, ს.ფ. 168-177) გამქირავებლის წინააღმდეგ მოითხოვა ქირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ გამქირავებელი არ იყო სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე. ამ უკანასკნელის მიერ წარდგენილი 20.09.2012 წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიმართ არ მოქმედებდა მისი სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია (სსკ-ის 311-312-ე მუხლები), რადგან მას უძრავ ქონებაზე (შენობასა და მის ქვეშ მდებარე მიწის ნაკვეთზე) საკუთრების უფლება კანონით დადგენილი წესით არ შეუძენია;

8.2.1. 1995 წლის 5 ივნისის # 430-ე განკარგულებით დამქირავებელს ნება მიეცა თბილისში, ც-ის ქ. # 8-ში ავტოსატრანსპორტო გაერთიანების მიმდებარე ტერიტორიაზე სავაჭრო პავილიონი და სხვა ობიექტები აეშენებინა. ამ დროიდან დამქირავებელი (შეგებებული სარჩელის ავტორი) ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას, იხდის მიწისა და უძრავი ქონების გადასახადს. საქმეში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომ სადავო უძრავი ქონება თითქოსდა გამქირავებლის საკუთრებას წარმოადგენს, არასწორია. საწარმოს (რომელიც ძირითადი მოსარჩელეა განსახილველ დავაში) ხელმძღვანელობა წინა ხელისუფლების აქტიური მხარდამჭერი და ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დამფინანსებელი იყო. ისინი აშანტაჟებდნენ მოპასუხე საწარმოს (შეგებებული სარჩელის ავტორის) ინდ. მეწარმეებს, ემუქრებოდნენ გამოსახლებით, დენის გათიშვით და ა.შ. ამით აიძულეს დამქირავებელი დაედო მოჩვენებითი გარიგება - იჯარის ხელშეკრულების სახით, რასაც არ მოჰყოლია იურიდიული შედეგი. ხელშეკრულება მხოლოდ ფორმალურად იარსებებდა მანამ, სანამ გამქირავებელი (ძირითადი მოსარჩელე) გამოისყიდდა ამ შენობას;

8.3. გარიგების მოჩვენებითობას ადასტურებს ისიც, რომ 1995 წლიდან 2011 წლამდე დამქირავებელი საწარმო ფუნქციონირებდა და ამ წლების განმავლობაში არც საიჯარო ხელშეკრულება გაუფორმებია ვინმესთან და არც რაიმე თანხა გადაუხდია, გარდა საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადებისა. 2011 წელს მხარეთა შორის ერთწლიანი ხელშეკრულება გაფორმდა, დამქირავებელს არც ამ პერიოდში გადაუხდია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირა, ხელშეკრულების ვადად აღებულ იქნა ის პერიოდი, რა დროსაც მხარეთა შორის სიტყვიერი მოლაპარაკებით უნდა მომხდარიყო თანხის გადახდა ძირითადი სარჩელის მოპასუხისათვის, ვინაიდან ამ პერიოდში ვერ მოხდა ქონების გამოსყიდვა, 2012 წელს გაგრძელდა მოჩვენებითი გარიგების ვადა.

9. ძირითად სარჩელზე დამქირავებლისა და შეგებებულ სარჩელზე გამქირავებლის შესაგებლების პოზიციები

9.1. ძირითადი სარჩელის მოპასუხემ (დამქირავებელმა) არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და იმ გარემოებებზე მიუთითა, რაც ამ განჩინების 8.2. ქვეპუნქტშია მითითებული, ამასთან, განმარტა, რომ „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის კანონის მოქმედების დროისათვის, შენობა-ნაგებობის მესაკუთრე იყო მოპასუხე (დამქირავებელი საწარმო), შესაბამისად, შენობის ქვეშ არსებული მიწის ნაკვეთისა და შენობასთან მისასვლელი გზის მართლზომიერ მფლობელი იყო და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების საფუძველი მხოლოდ მას გააჩნდა და არა მოსარჩელეს.

9.2. გამქირავებელმა მოპასუხის შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მან მოიპოვა კანონით დადგენილი წესით, კერძოდ, საკუთრების უფლება შეიძინა თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიერ 2004 წლის 18 ოქტომბერს გაცემული # 23/50 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის საფუძველზე, რომელიც მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, მისი მოთხოვნა ხანდაზმული იყო. 2005 წლის 1 თებერვალს 2008 წლის 1 თებერვლამდე მოპასუხემ ძირითად მოსარჩელესთან გააფორმა იჯარის ხელშეკრულება სადავო ქონებაზე, რითაც მან არათუ გაასაჩივრა ქონების პრივატიზაციის საფუძველი, არამედ აღიარა გამქირავებლის საკუთრების უფლება. მხარეთა შორის ხელმოწერილი ქირავნობის ხელშეკრულება ავტომატურად გრძელდებოდა მომდევნო კალენდარული წლით, თუკი მხარეებს ერთმანეთისადმი არ ექნებოდათ პრეტენზია. აქედან გამომდინარე, ქირავნობის ურთიერთობა გრძელდებოდა 2011 წლამდე, სანამ მხარეთა თანხმობით არ გადაიხედა და განახლდა ხელშეკრულება. ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ქირავნობის ხელშეკრულებები მხარეთა შორის წერილობით გაფორმდა და გარიგებებში როგორც გამქირავებელმა, ისე დამქირავებელმა გამოავლინეს ნება, მათ შორის წარმოშობილიყო ქირავნობის ურთიერთობა. 2011 წლიდან 2012 წლის ოქტომბრამდე დამქირავებელი სისტემატურად იხდიდა ქირას და ელექტროენერგიის გადასახადს. ქირავნობის ურთიერთობა მხარეთა შორის დადგინდა არა 2011 წლიდან, როგორც ამას მოპასუხე (შეგებებული სარჩელის ავტორი) უთითებს და ცდილობს სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას, არამედ 2005-დან 2011 წლამდე.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით გამქირავებლის სარჩელი დამქირავებლის წინააღმდეგ დაკმაყოფილდა და ამ უკანასკნელს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა:

10.1.1. დაგროვილი დავალიანების - 10 295 (ათი ათას ორას ოთხმოცდათხუთმეტი) ლარის გადახდა;

10.1.2. მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი);

10.1.3. სადავო უძრავი ქონების დაბრუნებამდე, ყოველთვიურად 3 244.5 (სამი ათას ორას ორმოცდაოთხი ლარისა და ორმოცდაათი თეთრის) ლარის გადახდა, საიდანაც 3150 (სამი ათას ას ორმოცდაათი) ლარი წარმოადგენს ქონების დაუბრუნებლობით გამოწვეულ ზიანს, ხოლო 94.5 (ოთხმოცდათოთხმეტი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარი - პირგასამტეხლოს.

10.1.4. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა დამქირავებლის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა გამქირავებლის წინააღმდეგ.

10.2. საქალაქო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 361-ე, 351-ე, 567-ე, 417-ე, 56-ე და 54-ე მუხლები.

10.3. სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხის არგუმენტი, რომ მოსარჩელე არ იყო სადავო ქონების მესაკუთრე, რადგან ასეთი არ დასტურდებოდა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით. სასამართლომ სსკ-ის 312.1 -ე მუხლზე გაამახვილა ყურადღება, რომლის მიხედვით: „რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა“ და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა რეესტრის მონაცემთა უზუსტობა, ამდენად, სასამართლო ეყრდნობოდა იმ მონაცემებს, რომელთა მიმართ მოქმედებდა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. სასამართლომ შეაფასა საქმეში მოთავსებული მტკიცებულება - ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიხედვითაც გამქირავებელი არის ქ. თბილისში, ც-ის ქ. # 8 -ში მდებარე უძრავი ნივთის (იხ, მე-2 პუნქტი) მესაკუთრე. საკუთრების უფლების ობიექტს წარმოადგენს არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ფართობით 14 084 კვმ, შენობა-ნაგებობები #1, # 2, #3, # 4 და # 5, რომლებიც პირობითად დანომრილი იყო შემდეგნაირად: 1/1, 2/1, 3/1, 4/1, 5/1. მხარეთა შორის სადავო არ იყო, რომ მოპასუხის მიერ დაქირავებული სადავო შენობა საკადასტრო გეგმაზე დატანილ ერთ-ერთ ნაგებობას წარმოადგენდა, რომელიც აღნიშნული იყო ნომრით 2/1;

10.4. მოპასუხის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, რომ ზემოხსენებული ქონება არასწორად ირიცხებოდა მოსარჩელეზე, სასამართლომ მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერში სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებული იყო # 23/50 საკუთრების მოწმობა (იხ. ამ განჩინების 9.2 ქვეპუნქტი). მოპასუხემ ადმინისტრაციული სასარჩელო სამართალწარმოების გზით იდავა აღნიშნული უფლების დამდგენ დოკუმენტზე, მოითხოვდა მის ბათილად ცნობას, რაზედაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 მაისის M3/423-2011 გადაწყვეტილებით (რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული; იხ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 266-ე მუხლი) მხარეს (განსახილველ სამოქალაქო დავაში მოპასუხეს) უარი ეთქვა.

10.5. მოპასუხე ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განხილულ სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მითითებით, ამტკიცებდა, რომ მასში აღნიშნული იყო: საწარმოს (გამქირავებელს) გადაეცა სულ 4 შენობა-ნაგებობა 7000 კვმ ოდენობით, ხოლო საკადასტრო გეგმაში ასახული იყო 5 შენობა - ნაგებობა. საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხე არამართებულად განმარტავდა სასამართლოს გადაწყვეტილების (ადმინისტრაციულ საქმეზე) 3.2.2. ნუმერაციით ასახულ ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც უთითებდა მოსარჩელის მფლობელობაში გადაცემული შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალზე, კერძოდ, სასამართლოს დასკვნით, 7000 კვმ გულისხმობს არა სრული შენობა-ნაგებობების მოცულობას, არამედ ერთი კონკრეტული შენობის ფართს (შენობა-ნაგებობა მხოლობით რიცხვშია მოხსენიებული), ამის შემდეგ მოცემულია დანარჩენი 4 შენობის ჩამონათვალი, რაც ჯამში გულისხმობს, რომ ც-ის ქ. # 8-ში მდებარე 14 084 კვმ მიწის ნაკვეთზე განლაგებულია 5 შენობა-ნაგებობა. ამდენად, ადმინისტრაციული წესით განხილულ საქმეზე სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ერთ-ერთ ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მოსარჩელეს იჯარა-გამოსყიდვის წესით გადაეცა: 1) 7000 კვმ შენობა-ნაგებობა - 267 956 აშშ დოლარის ღირებულების; 2) მშენებარე საწარმო კორპუსი; 3) მშენებარე საყრდენი კედელი; 4) სატრანსფორმატორო ჯიხური; 5) გამწმენდი ნაგებობა. ამგვარად, ამ ჩამონათვალში სულ 5 შენობა-ნაგებობა, ხუთი ობიექტი არის მითითებული, რომელთაგან ერთია 7 000 კვმ ფართობის ნაგებობა და მისი ღირებულებაა 267 956 აშშ დოლარია. უსაფუძლოა მოპასუხის მტკიცება, რომ საკადასტრო გეგმაზე დატანილი შენობა-ნაგებობა არ უნდა იყოს შეტანილი მოსარჩელის კუთვნილი შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალში, ამდენად, სსკ-ის 312-ე მუხლი ვერ იქნებოდა მისადაგებული განსახილველი დავისადმი;

10.6. სასამართლომ მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა შეაფასა და აღნიშნა, რომ მათ შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულება სახელდებული იყო, როგორც იჯარის ხელშეკრულება, თუმცა, გარიგების შინაარსის ანალიზი ცხადყოფდა, რომ მხარეებს რეალურად ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმება ჰქონდათ მიზნად დასახული.

10.7. ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრისათვის საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა იჯარისა და ქირავნობის ხელშეკრულებებს შორის განსხვავებულ ელემენტებზე და განმარტა, მართალია, არსებობდა მათ შორის მჭიდრო კავშირი, თუმცა, ქირავნობისაგან განსხვავებით, იჯარის ხელშეკრულება მოიჯარეს (დამქირავებელს) ანიჭებს დამატებით უფლებას, მიიღოს ნაყოფი (შემოსავალი) ხელშეკრულებოით განსაზღვრული ნივთიდან, ხოლო მეიჯარეს ეკისრება დამატებით (გამქირავებლისაგან განსხვავებით) მთელი საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. იჯარის საგანს უნდა გააჩნდეს გარკვეული სამეურნეო დანიშნულება და იმთავითვე, მხოლოდ და მხოლოდ მეურნეობის სწორად გაძღოლის შედეგად უნდა იძლეოდეს ნაყოფს (შემოსავალს), საამისოდ უნდა იყოს მზად. თუმცა, თუ მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების დადების შემდეგ მოხდა ინვენტარის შევსება ან სხვაგვარი მოდიფიცირება, აღნიშნული იმას არ ნიშნავს, რომ ნივთს თავიდანვე არ ჰქონდა უნარი, მოეტანა შემოსავალი და ამით ხელშეკრულების არსი არ იცვლება.

10.8. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქირავნობა მიმართულია მხოლოდ ნივთისაკენ, ხოლო იჯარა-ქონებისაკენ (ნივთი და უფლება). ქირავნობა უზრუნველყოფს ნივთით სარგებლობას, იჯარა - ასევე ნაყოფის მიღებას. როდესაც მიწის ან ფართის გადაცემა ხდება სამრეწველო ან თავისუფალი პროფესიული საქმიანობისათვის, ამასთან, ისეა მოწყობილი და აღჭურვილი, რომ მისი გამოყენება მაშინვე (იმთავითვე) შესაძლებელია მოგების მიღების მიზნით შემოსავლის მომტანი (შემოსავლიანი, მომგებიანი, მოგების მიღების მიზნით) საქმიანობისათვის. თუმცა, შესაძლებელია, ინვენტარი შესავსები იყოს. იჯარისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ ის გარემოება, რომ ფართი (მათ შორის ცარიელი) სამეწარმეო ან პროფესიული დანიშნულებით გამოიყენება. ამას უნდა დაემატოს ხელშეკრულებით ნაკისრი გარკვეული მოქმედებები. ამგვარად, თუ მოიჯარე ფართს იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისათვის ისე, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტში ფართი ან შენობა წარმოადგენდა ცარიელ სათავსს ან სადგომს, ხოლო შემდგომში მოხდა მისი აღჭურვა შესაბამისი ინვენტარით და მასში მეურნეობის გამართვა, ასეთ შემთხვევაშიც ვლინდება ქირავნობის და არა იჯარის ხელშეკრულება. სწორედ განსახილველ შემთხვევას ეხებოდა საქმე, რასაც სასამართლომ ქირავნობის ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები დაუკავშირა.

10.9. სსკ-ის 317-ე, 361.2-ე მუხლებზე დაყრდნობით, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამქირავებელი ვალდებული იყო გამქირავებლისათვის ყოველთვიურად გადაეხადა ქირა - 3 150 ლარი. დადგენილი იყო, რომ მას არ შეუსრულებია აღნიშნული ვალდებულება, ამდენად მოსარჩელის მოთხოვნა, რომ ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაკისრებოდა არსებული დავალიანების სახით - 10 295 ლარი დასაბუთებული იყო.

10.10. სსკ-ის 394.1-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ წინაპირობებს: „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის“. განსახილველ შემთხვევაზე მსჯელობისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამქირავებელსა და დამქირავებელს შორის არსებობდა ქირავნობის ხელშეკრულება, ხოლო ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელია ზიანის ანაზღაურების საკითხის მოწესრიგება საკანონმდებლო სახით, კერძოდ სსკ-ის 567.1-ე მუხლით: „თუ დამქირავებელი ქირავნობის ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ უკან არ აბრუნებს გაქირავებულ ნივთს, მაშინ გამქირავებელს უფლება აქვს მოითხოვოს დაყოვნების განმავლობაში დადგენილი ქირის გადახდა, როგორც ზიანის ანაზღაურება“. სასამართლომ აღნიშნა, რომ უდავოდ იყო დადგენილი, დამქირავებელს ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა 3 150 ლარი, ხოლო საქმის განხილვის დროისათვის სადავო უძრავი ქონება კვლავ მოპასუხის მფლობელობაში იმყოფებოდა. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა ნივთის (ქონების) დაყოვნების გამო მიყენებული ზიანისათვის დასაბუთებული იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

10.11. საქალაქო სასამართლომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე (საკუთრების უფლება), სსკ-ის 172-ე და 564-ე მუხლებზე დაყრდნობით იმსჯელა საკუთრების უფლებაზე, როგორც დაცვის სანივთოსამართლებრივ საშუალებაზე, ვინდიცირების გზით. ამ კონტექსტში სასამართლომ მიუთითა წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებულ წერილებზე და განმარტა, რომ დამქირავებელს 2012 წლის 20 ნოემბრიდან აღარ ჰქონდა სადავო უძრავი ქონების მფლობელობის სამართლებრივი წინაპირობები. საქმის განხილვის ეტაპზეც მხარეთა შორის სადავო არ ყოფილა, რომ ქონებას ისევ მოპასუხე (შეგებებული მოსარჩელე) ფლობდა, შესაბამისად, მისი მფლობელობა არალეგიტიმურ ხასიათს ატარებდა და, აქედან გამომდინარე, იკვეთებოდა სსკ-ის 172-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობები: „1. მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. 2. თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით“.

10.12. მოპასუხის შეგებებული სარჩელი (იხ. ამ განჩინების 8.2. ქვეპუნქტი) დაუსაბუთებლად მიიჩნია საქალაქო სასამართლომ და სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)“ მსჯელობისას, განმარტა, რომ გარიგებათა სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, შეთანხმების სამართლებრივი შინაარსის გარიგებად აღიარებისათვის საჭიროა, მას გააჩნდეს სამართლებრივი მიზანი ანუ მიმართული იყოს კონკრეტული შედეგებისკენ. მოჩვენებით გარიგებებს არ გააჩნიათ სამართლებრივი საფუძველი ანუ აღნიშნული ხელშეკრულების მხარეებს არ სურთ, მიაღწიონ იმ იურიდიულ შედეგს, რომელიც ამ ტიპიური გარიგებებისათვის არის დამახასიათებელი. ამდენად, ამგვარი გარიგებების დადების მიზანია არა ამ შედეგების რეალურად დადგომა, არამედ მათი მხოლოდ მოსაჩვენებლად წარმოჩენა. სამოქალაქო კოდექსი არ განსაზღვრავს იმ მიზეზებს, რომელიც შესაძლებელია გახდეს ამგვარი გარიგების საფუძველი, რადგან იგი ყოველი კონკრეტული შემთხვევის შეფასების საგანია. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს შეფასებით, დამქირავებელმა ვერ გააქარწყლა გამქირავებლის საკუთრების უფლების პრეზუმფცია, ასევე არ იყო დადასტურებელი სადავო გარიგებების მოჩვენებითი ხასიათი, რაც, თავის მხრივ, გამორიცხავდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას;

10.13. შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის მეორე საფუძვლად, სსკ-ის 54-ე მუხლზე დამქირავებლის მითითების პასუხად, სასამართლომ განმარტა, რომ დასახელებული ნორმით დეკლარირებული იყო საჯარო წესრიგთან ნებისმიერი სამოქალაქო სამართალურთიერთობის შესაბამისობის მიზანი. საჯარო წესრიგის დეფინიციას არ შეიცავს სამოქალაქო კოდექსი, რაც იმითაა განპირობებული, რომ საჯარო წესრიგით დადგენილი წესები შესაძლებელია იყოს განსაზღვრული სხვადასხვა სფეროში არსებული ინტერესებით, შესაბამისად, შეგებებული მოსარჩელის ამგვარი აბსტრაქტული მითითება საჯარო წესრიგის მოთხოვნებზე დაუშვებელი იყო, რადგან იგი თითოეული კონკრეტული შემთხვევის შეფასების შედეგად უნდა განისაზღვრულიყო. გარდა ამისა, საჯარო წესრიგის მოთხოვნებს უნდა ეწინააღმდეგებოდეს არა უშუალოდ გარიგების გაფორმების პროცედურა, რაზედაც შეგებებული სარჩელის ავტორი უთითებდა, არამედ ის სამართლებრივი შედეგები, რომლებიც ამ გარიგებით იქნა გამოწვეული. გარიგების დადების ფორმასა და პროცედურებთან დაკავშირებით სამოქალაქო კოდექსი მოიცავს შესაბამის იმპერატიულ ნორმებს, რომელთა დარღვევაც ავტომატურად იწვევს გარიგების ბათილობას და, ამდენად, საჯარო წესრიგთან შეუსაბამობის საკითხის განხილვა ამ შემთხვევაში უსაფუძვლოდ მიიჩნია საქალაქო სასამართლომ.

11. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება, სარჩელის უარყოფა და შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

11.1.1. მოპასუხემ შესაბამისი ნებართვის საფუძველზე ქ. თბილისში, თ. მ-ის ქ. # 8-ში მდებარე ავტოსატრანსპორტო გაერთიანების ტერიტორიაზე განახორციელა სავაჭრო ობიექტების მშენებლობა. აღნიშნული ტერიტორია თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და ძირითად მოსარჩელეს შორის 16.08.1996წ. გაფორმებული იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების ხელშეკრულების საფუძველზე, ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზაციის სამმართველოს მიერ 2004 წლის 18 ოქტომბერს გაცემული საკუთრების მოწმობით, 2005 წლის 7 ივნისს დაირეგისტრირა გამქირავებელმა, რაც უკანონოა, რადგან მის საკუთრებაში მოექცა შეგებებული საჩივრის ავტორის მფლობელობაში არსებული მიწა და მასზე დამაგრებული 140 კვმ შენობა-ნაგებობა, რაც ძირითადმა მოსარჩელემ სადავო არ გახადა და აღიარა შესაგებელში საქმეზე # 2 /13521-10;

11.1.2. იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით 16.08.1996წ. პრივატიზების ხელშეკრულების საგანი ვერ გახდებოდა ის შენობა- ნაგებობები, რომლებიც შეგებებული სარჩელის ავტორმა ააშენა (რასაც მოწინააღმდეგეც არ უარყოფს), რადგან იმთავითვე არ იყო ეს ფართი სახელმწიფოს საკუთრებაში, რის გამოც ვერ მოხვდებოდა პრივატიზაციის ნუსხაში;

11.1.3. მოწინააღმდეგეს (ძირითად მოსარჩელეს) უკანონოდ გადაეცა მიწაც, რადგან კანონით მიწა საკუთრებაში გადაეცემოდათ იმ იურიდიულ პირებს, რომელთაც ის სარგებლობაში ჰქონდათ 1995 წლიდან. სადავო უძრავი ქონება მისასვლელ ფართთან ერთად სარგებლობაში ჰქონდა შეგებებული სარჩელის ავტორს და არა მოსარჩელეს. სსკ-ის 162-ე მუხლით, თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება, მაშინ იგი მოიპოვებს საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა 15 წლის განმავლობაში დ ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მას, როგორც საკუთარს. სწორედ ამის გამოა უსაფუძვლო ძირითადი მოსარჩელის სასარგებლოდ რეესტრის ჩანაწერში 140 კვმ ფართისა და მის ქვეშ არსებული მიწის ნაკვეთის შეტანა;

11.1.4. დაუსაბუთებელია გადაწყვეტილება მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილშიც, რადგან გაურკვეველია საიდან გამოთვალა მოწინააღმდეგემ მოთხოვნილი თანხა, არც მოსამართლეს გაურკვევია აღნიშნული. მხარეს ისიც კი არ მიუთითებია, თუ რომელი თვის ქირას ითხოვდა მოპასუხისაგან. ბოლო ხელშეკრულება მხარეთა შორის გაფორმდა 01.08.2012 წელს ერთი წლით, ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე 2012 წლის 12 და 21 ნოემბერს გამქირავებელმა ორჯერ გაუგზავნა დამქირავებელს შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ხოლო შემდეგ სასამართლოს მიმართა 15.01.2013წ. გაუგებარია, როგორ გამოთვალა სასამართლომ ზიანი.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება და დასკვნები

12.1. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცვალა მხოლოდ მისი სარეზოლუციო ნაწილის 1.3. ქვეპუნქტით დადგენილი პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში:

12.1.1. სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დააკისრა სარჩელის შეტანიდან ქირავნობის უფლებით მიღებული უძრავი ქონების დაბრუნებამდე 3 150 ლარის გადახდა, რაც ქონების დაუბრუნებლობით გამოწვეულ ზიანს წარმოადგენს;

12.1.2. დანარჩენ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

12.2. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი, საქმის გადაწყვეტისათვის დადგენილი მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და სსსკ-ის მე-4 მუხლით დადგენილი შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, ამავე კოდექსის 103-ე მუხლით წარდგენილი მტკიცებულებების სამართლებრივი შეფასებისას იმსჯელა სსკ-ის 312-ე მუხლის მოწესრიგებაზე, მიუთითა ამ განჩინების 1-7 პუნქტებში და 10.4 ქვეპუნქტში ასახულ გარემოებებზე და დაასკვნა, რომ მოპასუხემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა საჯარო რეესტრის მონაცემის უზუსტობა, რის გამოც სასამართლო დაეყრდნო არსებულ მონაცემებს, რომელთა მიმართაც მოქმედებდა სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია, ამდენად, მოპასუხე არ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, საქმეში მოთავსებული მტკიცებულებებით კი უტყუარად დასტურდებოდა მოსარჩელის საკუთრების უფლება;

12.3. სასამართლომ იმსჯელა, რომ უდავოდ დასტურდებოდა მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველს წარმოადგენდა მათ შორის არსებული ხელშეკრულება (სსკ-ის 316-317-ე, 361-ე მუხლები).

12.4. სასამართლომ სრულიად გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები ქირავნობისა და იჯარის სამართლებრივი ურთიერთობებისა და მათი გამიჯვნის შესახებ (სსკ-ის 531-ე, 581-ე მუხლები) და დაადგინა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დასაბუთებული იყო და უცვლელად უნდა დარჩენილიყო მოპასუხისათვის 10 295 ლარის დაკისრების ნაწილში (იხ. ამ განჩინების 10.6-10.9 ქვეპუნქტები).

12.5. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული ზიანის შესახებ მსჯელობისას, ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის 567.1-ე მუხლზე (ნორმის დეფინიცია იხ. ამ განჩინების 10.9 ქვეპუნქტში) და დაუსაბუთებლად მიიჩნია სააპელაციო პრეტენზია, ამდენად, ამ ნაწილშიც უცვლელად უნდა დარჩენილიყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.6. პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე, რომელიც აქცესორულ (დამატებით) ვალდებულებას წარმოადგენს, მსჯელობისას, სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 417-418-ე მუხლებზე მიუთითა და განმარტა, რომ პირგასამტეხლოს წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზე იყო დამოკიდებული, შესაბამისად, იგი მხარეს ეკისრება იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება - ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება არსებობს იქამდე, სანამ არსებობს ძირითადი ვალდებულების შესრულების მოვალეობა. შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება არ არსებობს, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

12.7. განსახილველ შემთხვევაზე მსჯელობისას, სასმართლომ აღნიშნა, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის გამო, გამქირავებელმა ცალმხრივად შეუწყვიტა დამქირავებელს ხელშეკრულება, რის გამოც არ არსებობდა პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი და ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო და მოსარჩელის მოთხოვნა ამ მოცულობით უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

12.8. სსკ-ის 170-ე, 172-ე, 183-ე, 311-312-ე მუხლებზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას განმარტა, როდესაც მოსარჩელეს გააჩნდა სადავო ნივთზე საკუთრების უფლება და მოპასუხე არ წარმოადგენდა სსკ-ის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირს - მართლზომიერ მფლობელს, მართებული იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის შესახებ და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი ამ ნაწილში არ არსებობდა.

12.9. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა და დასკვნები შეგებებული სარჩელის უარყოფის თაობაზე (იხ. ამ განჩინების 10.10- 10.13 ქვეპუნქტები).

13. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

13.1. მოპასუხემ (შეგებებული საჩივრის ავტორმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

13.1.1. სასამართლომ მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით განიხილა საქმე, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, არ გამოიყენა სსსკ-ის 131-ე მუხლი, სსკ-ის 312-ე მუხლი, როდესაც მხარე აღიარებდა მოპასუხის მიერ სადავო შენობის აგების ფაქტს, არასწორად განმარტა ამავე ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები, რის გამოც საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

13.1.2. ფაქტობრივ პრეტენზიებში კასატორი უთითებს, რომ მოპასუხემ ააშენა და მის მართლზომიერ მფლობელობაშია სადავო ნაგებობები ქ. თბილისის მერიის დიდუბის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 5 ივნისის # 430-ე განკარგულების საფუძველზე; იჯარის ხელშეკრულების საგანი არ ყოფილა ძირითადი მოსარჩელის საკუთრება. მოწინააღმდეგის საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ არ მოქმედებს მისი სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია;

13.1.3. სსკ-ის 312-ე მუხლის საფუძველზე საკუთრების არსებული ჩანაწერის შეფასება ორივე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორია, რადგამ მხარემ თავის შესაგებელში აღიარა, რომ მოპასუხემ ააშენა სადავო ნაგებობა, ეს ურთიერთობა ზეპირ აღნაგობას წარმოადგენდა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერი სადავოდ გახადა მოპასუხემ სასამართლოში, პროკურატურასა და ადმინისტრაციულ ორგანოებში. კასატორი უთითებს საკასაციო განაცხადში: „შემძენმა იცოდა, რომ „გამსხვისებელი“ სახელმწიფო (რომლისგანაც თითქოსდა შეიძინა ქონება) ამ ქონების მესაკუთრე არ იყო“ (იხ. საკასაციო საჩივარი, მე-3 პრეტენზია ფაქტობრივ გარემოებაზე - ტ.2, ს.ფ. 265).

13.1.4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეგებებული სარჩელის წარმოებაში მიღებით დაადგინა, რომ არსებობდა სსსკ-ის 189-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობა: შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება გამორიცხავდა ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებას. სასამართლოს წარმოებაში ჰქონდა ორი სარჩელი: ა) იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების თაობაზე; ბ) საიჯარო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე. შეგებებული სარჩელის საგანი იყო ის, რომ გამქირავებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, შესაბამისად, დამქირავებელთან დადებული გარიგება მოჩვენებითი იყო, ეწინააღმდეგებოდა საჯარო წესრიგს.

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მარტის განჩინებით დამქირავებლის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად;

14.2. ამავე განჩინებით კასატორს გადაუვადა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა მისი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით (სსსკ-ის 48-ე მუხლი), რათა მხარეს გაუმართლებლად არ შეზღუდვოდა სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, დამქირავებლის (შეგებებული სარჩელის ავტორის) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

17. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

18. კასატორის ძირითადი პრეტენზია ეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას იმ დასაბუთებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად დაარღვია საპროცესო ნორმები, რამაც გავლენა მოახდინა საქმის შედეგზე. კასატორის მიერ მოთხოვნილია საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის /“სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე“/ საფუძველზე, რომელიც ამავე ნორმაში 14.03.2017 წლიდან ამოქმედებული ცვლილების შემდეგ იმავე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნტის მოწესრიგებას (იხ. ამ განჩინების მე-15 პუნქტი) განეკუთვნება.

19. საკასაციო სასამართლო, უწინარესად, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაზე გაამახვილებს ყურადღებას - საიჯარო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, რაც არ დაკმაყოფილდა ორი ქვემდგომი სასამართლოს მიერ და საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობის წინაპირობების შემოწმებამდე, იმსჯელებს იმაზე, თუ რამდენად გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი შეგებებული მოსარჩელის მოთხოვნას. ეს უკანასკნელი მოთხოვნის საფუძვლად, მართალია უთითებს სსკ-ის 56-ე და 54-ე მუხლებზე, თუმცა, საკასაციო სასამართლო საქართველოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებაზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ. პუნქტები 231-232) მიუთითებს, სადაც სასამართლომ იმსჯელა აღიარებითი სარჩელის სამართლებრივ ბუნებაზე და განმარტა, რომ „სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (იხ. სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ.). დიდი პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. სუსგ, 10.11.2015, საქმეზე #ას-937-887-2015; (იხ. სუსგ-ები # ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას-773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას-323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ფაქტობრივ-სამართლებრივად დაუსაბუთებელია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, რომელიც კონკრეტული ხელშეკრულებების ბათილობას ითხოვს, რამდენად გააუმჯობესებს მის უფლებას. შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილება სამართლებრივად არ გამოიწვევს სადავო უძრავ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების დადგენას, ამდენად, შეგებებულ სარჩელს იმთავითვე არ ჰქონდა სამართლებრივი საფუძველი ანუ მისი მოთხოვნა მარტოოდენ სსკ-ის 54-ე და 56-ე მუხლებით გათვალისწინებულ გარიგების ბათილობის საფუძვლებს არ შეიძლება ეხებოდეს. თუკი აღიარებითი სარჩელია აღძრული, მაშინ დასაბუთებული უნდა იყო მხარის იურიდიული ინტერესი განსახილველი დავისადმი უდავოობის მდგომარეობაში მოიყვანოს ურთიერთობა თუ კონკრეტული უფლება, ხოლო თუკი მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრაა შესაძლებელი, მაშინ დაუშვებელია აღიარებითი მოთხოვნის წაყენება (იხ. ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას- 121-117-2016, 17.02.2016წ., პუნქტები 56-57)

21. საკასაციო სასამართლო აღარ შეაფასებს სხვა საკითხებს, რადგან თუკი მოთხოვნას არ გააჩნია იურიდიული საფუძველი, ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დაშვებულ რაიმე საპროცესო დარღვევაზე მსჯელობა შეუძლებელია.

22. კასატორს უნდა დაეკისროს მისთვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30 % (სსსკ-ის 401.4 მუხლი; იხ. ასევე, ამ განჩინების 14.2. ქვეპუნქტი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს ,,კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს ,,კ-ს“ (ს/კ ..) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 24 მარტის განჩინებით (საქმე № ას-222-211-2017) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 6 184.75 ლარის 30 %-ის 1 855.42 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე