საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-1156-1111-2016 13 აპრილი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ა. ყ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ტ-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ა. ყ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და მასში ცვლილებების შეტანა, სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ტ-სა“ (შემდეგში: მოპასუხე, კრედიტორი ან გამყიდველი) და ა. ყ-ს (შემდეგში: მოსარჩელე, მოვალე, მყიდველი ან კასატორი) შორის 2014 წლის 23 სექტემბერს გაფორმდა ორი უძრავი ქონების (ს/კ 0 და ს/კ 0) ნასყიდობის ხელშეკრულება (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 477-ე მუხლი; იხ. ნასყიდობის ხელშეკრულება, ტ. 1, ს/ფ 25-26). ამასთან, მხარეთა შეთანხმებით გამყიდველის წერილობითი თანხმობის გარეშე არ განხორციელდებოდა მითითებული უძრავი ნივთების რეალიზაცია, იპოთეკით დატვირთვა, გაჩუქება და ქონების გადაცემასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების გაფორმება.

2. ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მყიდველის სახელზე საკუთრების უფლებით არ დარეგისტრირებულა პირველ პუნქტში მითითებული ქონებები (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილებები - ტ. 1, ს.ფ. 2-6;105; 35-46; სსკ-ის 183-ე, 311-312-ე მუხლები).

3. კრედიტორსა და მოვალეს შორის 2014 წლის 21 ნოემბერს სანოტარო წესით გაფორმდა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მოვალემ ნებაყოფლობით, საკუთარი ნების შესაბამისად, ყოველგვარი ფიზიკური, ფსიქიკური ან სხვა ნებისმიერი სახის იძულების გარეშე აღიარა, რომ 2014 წლის აგვისტოში მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე მას აქვს ვალი, 100 130 აშშ დოლარი, კრედიტორის წინაშე, რაც უნდა გადაიხადოს 2014 წლის 30 დეკემბრამდე. ხელშეკრულების თანახმად ვალდებულების ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში ნოტარიუსი სააღსრულებო ფურცელს გასცემდა (სსკ-ის 341-ე მუხლი).

4. მოვალეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია.

5. ამ განჩინების მეოთხე პუნქტში დასახელებული საფუძვლის გამო ნოტარიუსმა 2015 წლის 13 თებერვალს გასცა სააღსრულებო ფურცელი.

6. სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაიწყო სააღსრულებო წარმოება.

7. სარჩელის საფუძვლები

7.1. მოვალემ 2015 წლის 30 აპრილს სარჩელი აღძრა კრედიტორის წინააღმდეგ, მოითხოვა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და მასში ცვლილების შეტანა, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა;

7.2. მოსარჩელის მოთხოვნით ხელშეკრულების მეხუთე პუნქტი ნაცვლად არსებული რედაქციისა „მხარეთა შეთანხმებით, ვალის თანხა 100 130 აშშ დოლარი მოვალემ კრედიტორს უნდა დაუბრუნოს 2014 წლის 30 დეკემბრამდე“ უნდა ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად „მხარეთა შეთანხმებით, ვალის თანხა, 100 130 აშშ დოლარი მოვალემ კრედიტორს უნდა დაუბრუნოს მას შემდეგ რაც მოვალის სახელზე საკუთრებით აღირიცხება ქონებები ს/კ 0-; ს/კ 0- და მოხდება მათი რეალიზაცია“;

7.3. მყიდველის განმარტებით, ხელშეკრულების სადავო პირობა დადებულია არსებითი შეცდომის საფუძველზე, რადგან 2014 წლის აგვისტოში მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების შესაბამისა,დ გამყიდველს მყიდველისათვის საკუთრების უფლებით უნდა გადაეცა ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული ორი უძრავი ქონება, რომელთა რეალიზაციიდან მიღებული თანხიდან მოპასუხეს გადაეცემოდა 100 130 (ასი ათას ას ოცდაათი) აშშ დოლარი. ამგვარი შეთანხმება განაპირობა იმ ფაქტმა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მყიდველს უძრავი ქონებები საკუთრებაში არ გადასცემია.

7.4. მოვალის მითითებით, კრედიტორმა ბოროტად ისარგებლა იმ ფაქტით, რომ ამ განჩინების 7.3 პუნქტში მითითებული შეთანხმება ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებაში არ ასახულა. მოსარჩელეს 2014 წლის აგვისტოში ფულადი ვალდებულება არ ჰქონდა შესასრულებელი, რადგან მას არც ქონება მიუღია და არც ფული. მოსარჩელის მტკიცებით ამ განჩინების 7.3 პუნქტში აღნიშნული შეთანხმება მოპასუხის მიერ უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დასტურდება.

8. მოპასუხის შესაგებელი

8.1. მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელეს ნამდვილად გააჩნდა მოპასუხის ვალი 100 130 აშშ დოლარი, რაც 2014 წლის 30 დეკემბრამდე უნდა დაეფარა. ამასთან, ამ ვალდებულების შესრულება არ იყო დაკავშირებული უძრავი ქონების განკარგვასთან, ვალის აღიარების საფუძველი მხარეთა 2014 წლის აგვისტოს ზეპირი შეთანხმება იყო.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოვალის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9.2. საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 50-ე, 72-ე, 73-ე, 327-ე, 341-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 102-103-ე მუხლებით და განმარტა, რომ იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ხელშეკრულების სადავო პირობა არსებითი შეცდომის საფუძველზე დაიდო ეკისრებოდა მოსარჩელეს. საქალაქო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელისა და მოწმედ დაკითხული მისი მეუღლის - თ. მ-ის (შემდეგში მოსარჩელის ან მოვალის მეუღლე) განმარტება, რომ ვინაიდან მოპასუხეს არ შეეძლო თავად გაესხვისებინა ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ნივთები, ხოლო მოსარჩელეს და მის მეუღლეს ჰყავდა ფართო ნაცნობთა წრე, მხარეთა შორის მიღწეულ იქნა ამ განჩინების 7.3 პუნქტში მითითებული შეთანხმება.

9.3. საქალაქო სასამართლომ არაგონივრულად მიიჩნია მოსარჩელის მტკიცება, რომ მხარეთა ნება არ იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება, არამედ მათ მომსახურების (შუამავლობის) ხელშეკრულების გაფორმება უნდოდათ, რადგან მხარეებს შეეძლოთ გაეფორმებინათ ის, რაც რეალურად სურდათ.

9.4. სასამართლომ არ გაიზიარა მოვალის მითითება, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა, რადგან 2014 წლის 21 ნოემბერს, მაშინ როცა მყიდველმა ხელი მოაწერა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებას, მის სახელზე არ იყო რეგისტრირებული პირველ პუნქტში მითითებული არც ერთი უძრავი ქონება და ეს მისთვის ცნობილი იყო.

9.5. 9.2-9.4 პუნქტებში მოცემული მსჯელობისა და მითითებების გათვალისწინებით, საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულება არ გამომდინარეობდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან, არამედ მის საფუძველს 2014 წლის აგვისტოს ზეპირი შეთანხმება წარმოადგენდა იმგვარად, როგორც ეს თვითონ ხელშეკრულებაშია მითითებული. მხარეთა ნება ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დასტურდებოდა და მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაემტკიცებინა არსებითი შეცდომის არსებობის ფაქტი ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებისას.

10. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

10.1.1. საქალაქო სასამართლომ არ გამოიკვლია, თუ რის საფუძველზე წარმოეშვა მოვალეს ვალი კრედიტორის წინაშე;

10.1.2. მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა ვალის აღიარების საფუძველი, რისი მტკიცების ტვირთიც სასამართლომ მას არ დააკისრა. კრედიტორს უნდა ემტკიცებინა, რომ მოვალემ მისგან აიღო 100 130 აშშ დოლარი და არ დაუბრუნებია მისთვის;

10.1.3. სასამართლოს ყურადღების მიღმა დარჩა საკითხი, თუ რა მიზნით დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც უძრავი ნივთი მყიდველის სახელზე არ დარეგისტრირებულა;

10.1.4. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მოწმის ჩვენება, რაც ნათლად ადასტურებდა, რომ მოვალე მას შემდეგ გადაიხდიდა 100 130 აშშ დოლარს, რაც მის სახელზე დარეგისტრირდებოდა უძრავი ქონება და მოხდებოდა მათი რეალიზაცია.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი, საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები და მათი სამართლებრივი შეფასება (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

11.3. სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულების პირობის შეფასება როგორც საცილო - შეცდომით დადებული გარიგება, შეუძლებელია ასეთი ხელშეკრულების შინარსიის და ფორმის თანახმად მისი სამართლებრივი ბუნების დადგენის გარეშე. სსკ-ის 341-ე მუხლის სრულყოფილი განმარტებისათვის სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო სამართლის დოქტრინა ვალის აღიარების ხელშეკრულების ორ ფორმას გამოყოფს, კერძოდ, კონსტიტუციურ (დამდგენ) და დეკლარაციულ (დამადასტურებელ) ფორმებს. სსკ-ის 341-ე მუხლი წარმოადგენს სწორედ, ვალის აღიარების კონსტიტუციური (დამდგენი) ფორმის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებლ ნორმას. ასეთი ხელშეკრულების კონსტიტუციური ანუ დამდგენი ხასიათი განსაზღვრავს, რომ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელი, სრულიად ახალი ვალდებულებითი ურთიერთობაა (დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან), მოვალეს დამოუკიდებლად გააჩნია კრედიტორის სასარგებლოდ ნაკისრი მოქმედებების შესრულების ვალდებულება (საკმარისია ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა), ამიტომ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება მოიაზრება როგორც ცალმხრივი, აბსტრაქტული ხელშეკრულება. აბსტრაქტული გარიგების ნამდვილობისათვის ნამდვილობას და გარიგების სამართლებრივ საფუძველს კავშირი არ გააჩნია, გარიგების ნამდვილობა დამოუკიდებელია სამართლებრივი საფუძვლის ნამდვილობისაგან. აბსტრაქტული ხელშეკრულებისგან განსხვავებით, როცა მნიშვნელობა არა აქვს მის სამართლებრივ საფუძველს და მხოლოდ ფაქტობრივ საფუძველს ეყრდნობა, კაუზალურია გარიგება, თუკი მისგან გამომდინარეობს სამართლებრივი საფუძველი (causa) და გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია ამ საფუძვლის ნამდვილობაზე. რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ ეს საფუძველი ბათილია, ის პირდაპირ გავლენას ახდენს მის საფუძველზე დადებულ გარიგებაზე და შესაბამისად, ისიც ბათილი ხდება. საყურადღებოა, რომ სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და ამ გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია ადრე არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მიღება, ასეთი აღიარება კაუზალურ აღიარებას წარმოადგენს და იგი თვისობრივად განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული აბსტრაქტული აღიარებისაგან (იხ. სუსგ №ას-413-391-2012 – 25.09. 2012 წ.). ზემოაღნიშნული მსჯელობებიდან გამომდინარე ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების ბუნება გამომდინარეობს ორი ძირითადი კრიტერიუმიდან: პირველი - ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხირვი და აბსრტაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ შესრულებას და მეორე - ვალის არსებობის აღიარება არის ახალი დამოუკიდებელი მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველი.

11.4. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოვალის მიერ საკუთარი ნების საფუძველზე კრედიტორის წინაშე ვალის არსებობის აღიარების, ვალდებულების შესრულების კონკრეტული თარიღისა და ვალდებულების შეუსრულებლობის უზრუნველყოფის საშუალების განსაზღვრის ფაქტი, ასევე ვალის წარმოშობის საფუძვლად 2014 წლის აგვისტოს ზეპირი შეთანხმების მითითება, მიუხედავად იმისა, რომ არ დაზუსტებულა, რა სახის ხელშეკრულება იყო ეს უკანასკნელი და არც მითითება არსებობდა ვალის არსებობის აღიარების შეთანხმების შესრულების დამოკიდებულებისა ხელშეკრულების სამართლებრივ საფუძველთან, 2014 წლის 21 ნოემბრის შეთანხმებას აძლევენ სსკ-ის 341-ე მუხლით დადგენილი ვალის არსებობის აღიარების შეთანხმების სამართლებრივ ბუნებას.

11.5. მოსარჩელე იმის მტკიცებით, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით მასზე საკუთრების უფლების გადასვლით გაასხვისებდა უძრავ ქონებას ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების მიზნებისთვის, წინააღმდეგობაში მოდის ნასყიდობის ხელშეკრულების იმ პირობასთან, რომლითაც მას ეზღუდებოდა ნაყიდი ქონების თავისუფლად განკარგვა. მოსარჩელის განმარტებები აცდენილია 2014 წლის 21 ნოემბრის ხელშეკრულების პირობებს, სადაც ხელშეკრულების დადების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია არა 2014 წლის 23 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ 2014 წლის აგვისტოს ზეპირი შეთანხმება გარიგების სამართლებრივი ბუნების კონკრეტიზაციის გარეშე, ხოლო ასეთი მითითების კორექტირების ინიციტივა მოვალეს არც კრედიტორთან მოლაპარაკების და არც სამართლწარმოების გზით არ გამოუჩენია. მით უფრო, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება უფრო ადრე თარიღდება, ვიდრე ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება, ხოლო ამ უკანასკნელში ხელშეკრულების სამართლებრივი საფუძველი ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე უფრო გვიან თარიღდება. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელობა არა აქვს იმას 2014 წლის 23 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მოხდა თუ არა უძრავი ნივთების მყიდველის საკუთრებად აღრიცხვა, რომელიც განაპირობებდა კრედიტორის მიმართ აღიარებული ვალდებულების შესრულებას. სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2014 წლის 23 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების კავშირს 2014 წლის 21 ნოემბრის ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებასთან მოსარჩელე მხარე ვერ ამტკიცებდა.

11.6. იქედან გამომდინარე, რომ სახეზეა ვალის არსებობის აღიარების ერთ-ერთ პირობაზე შეცილების პრეტენზია, უნდა განიმარტოს სამოქალაქო მატერიალური სამართლით აღიარებული გარიგების შეცილების სამართლებრვი ბუნება და მისი სახეები.

11.7. შეცდომის არსებითი ხასიათი სახეზეა მაშინ, როდესაც გარიგების დროს ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით ნების შეცდომით გამომვლენი პირი ვითარების რეალური აღქმის და ცოდნის შემთხვევაში ნებას საერთოდ არ გამოავლენდა, ან გამოავლენდა განსხვავებული კონტექსტით, რადგან შეცდომიანი ნების გამოვლენის ვითარებაში ნების გამომვლენი ექცევა არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში.

11.8. მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა ვალის არსებობის ხელშეკრულების იმ პირობას, სადაც განსაზღვრულ იქნა ვალის შესრულების კონკრეტული თარიღი და ვალის შეუსრულებლობის შემთხვევაში კრედიტორის დაცვის უზრუნველყოფის წესი. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ ხელშეკრულებაში გადასახდელი თანხის პერიოდი უნდა დაკავშირებოდა 2014 წლის 23 სექტემბრის ხელშეკრულების მიზნის რეალიზაციის პირობას. სასამართლომ არ გაიზიარა 2014 წლის 23 სექტემბრის ხელშეკრულება იმავე წლის 21 ნოემბრის ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების სამართლებრივ საფუძვლად (საწინააღმდეგოს დადასტურების შემთხვევაში შესაძლებელია ხელშეკრულებას სამართლებრივი ბუნება შეცვლოდა), შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე ვერ ამტკიცებდა ხელშეკრულებაში არსებითი შეცდომის რეალურობას.

11.9. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ შეცილება დაინტერსებული პირის მიერ გამორიცხულია, თუ ასეთი პირი გარიგებას დაადასტურებს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ვალის აღიარების არსებობის ხელშეკრულებას მთლიანად არ ხდიდა საცილოდ, მისთვის არასასურველი იყო მხოლოდ ვალდებულების შესრულების დათქმული დრო და შეუსრულებლობის უზრუნველყოფის წესი, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩელში ჩამოყალიბებული მოთხოვნის თანახმად, მოვალის ვალდებულება კრედიტორის მიმართ დადასტურებულად უნდა მიჩნეულიყო. შესაბამისად, მოსარჩელის არგუმენტები კრედიტორისგან თანხის რეალურად მიუღებლობის შესახებ წინააღმდეგობაში მოდის სარჩელის მოთხოვნის მიზანთან.

12. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

12.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12.2. საკასაციო საჩივრის პრეტენზიები ამ განჩინების 10.1.1-10.1.4 პუნქტებში მითითებული გარემოებების იდენტურია.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

13.1. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 თებერვლის განჩინებით სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

16. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

17. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს, რომ ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებაში არსებითი შეცდომის არსებობის ფაქტის გამორიცხვა საქმის გარემოებების არასწორად შესწავლის შედეგია, რადგან სსკ-ის 102-ე მუხლის საფუძველზე, თითოეულ მხარეს ევალება გამოიყენოს საკუთარი საპროცესო ვალდებულება და სრულად, ამომწურავად, ლოგიკური თანმიმდევრობით მიუთითოს იმ ფაქტებზე, რომლებიც უკავშირდება განსახილველ დავას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ საქმისწარმოების მიმდინარეობისას ვერც პირველი ინსტანციის და ვერც სააპელაციო სასამართლოებში ვერ დაამტკიცა მის მიერ არსებითი შეცდომის საფუძველზე ხელშეკრულების გაფორმებისა და ვალდებულების შესრულების დროის არასწორად განსაზღვრის ფაქტი, რაც სწორედ მისი კუთვნილი მტკიცების ტვირთი იყო.

18. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მტკიცების ტვირთი მართებულად გადანაწილდა მხარეებს შორის, რაც სამართალწარმოებისას უზრუნველყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპებზე (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები) დაყრდნობით დავის განხილვასა და გადაწყვეტას და სავსებით იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 11.3-11.9 ქვეპუნქტებშია ასახული.

19. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან ვალის არსებობის აღიარების (სსკ-ის 341-ე მუხლი) ფორმისა და შინაარსის სამართლებრივი მოწესრიგება მოცემულია საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში (იხ. სუსგ-ები: # ას-839-890-2011, 08.11.2011 წ; # ას-413-391-2017, 25.09.2012წ. # ას-886-836-2015, 25.11.2015წ.).

20. საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლს, უპირველესად უნდა აღინიშნოს ის, რომ თავად ამ ნორმით მოწესრიგებული ვალის არსებობის აღიარება 137-ე და 144.3 მუხლებით გათვალისწინებული აღიარებისგან აბსტრაქტული ბუნებით განსხვავდება, იგი თავად წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას და დამოუკიდებელ ვალდებულებას წარმოშობს. ვალის აღიარების ხელშეკრულება, ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის სადავოობის შემთხვევაშიც შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გაგებით ვალის არსებობის აღიარებასთან არ გვაქვს საქმე, როდესაც მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ. ამდენად, იგი არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას (იხ. სუსგ №ას-392-371-2013, 8 ნოემბერი, 2013 წელი). ვალის აღიარების ხელშეკრულების დამოუკიდებული ბუნება იმ კუთხითაც განსხვავდება ვალდებული პირის სხვაგვარი აღიარებისაგან, რომ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულება მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგაც ნამდვილია, რადგანაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, იგი ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს და ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების მიმართ დამოუკიდებლად აითვლება ხანდაზმულობის ვადის დენა (იხ. სუსგ # ას-383-364-2015, 26.05.2016) .

21. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა კავშირის არსებობა 2014 წლის 23 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებასა და იმავე წლის 21 ნოემბრის ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას შორის. მან ვერ დაამტკიცა სადავო ხელშეკრულების დადებისას არსებითი შეცდომის რეალურობა, რაც ამ ხელშეკრულების სადავო პუნქტის ბათილობას გამოიწვევდა.

22. ზემოხსენებული მოტივაციით უარყოფილია საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობა, რაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორის დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ყ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ა. ყ-ს (პ/ნ 0-) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე მ. ე-ის (პ/ნ 5-) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (გადახდის თარიღი 2017 წლის 3 თებერვალი), 70% – 210 (ორას ათი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე