№ ას-761-729-2016 31 იანვარი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „ხ-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მესამე პირი - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ხ-მა“ (შემდგომში „მოსარჩელე“ ან „მეორე კასატორი“) ადმინისტრაციული სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (შემდგომში „მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა ქონების იძულებით გადაცემის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

2. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების შესაბამისად, მას გურჯაანის რ-ნის სოფელ ა-ასა და სოფელ დ-ში საკუთრების უფლებით გააჩნდა 17 877.28 მეტრი გაზსადენი. 2009 წელს შსს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის კახეთის რეგიონალური სამმართველოს უფროსმა და მისმა მოადგილემ ზეწოლა განახორციელეს მოსარჩელის დირექტორსა და დამფუძნებელზე, რის შედეგადაც გაზსადენი უსასყიდლოდ გადაეცა სახელმწიფოს, კერძოდ, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს. აღნიშნული ქონება სამინისტრომ გაასხვისა სს „იტერა საქართველოზე“. თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 18 თებერვლის განაჩენით შპს „ხ-ის“ დირექტორზე ზეწოლის გამო, რასაც შედეგად მოჰყვა მის მიერ ქონების სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ გადაცემა, სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის შესაბამისად, დამნაშავედ იქნა ცნობილი შსს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის კახეთის რეგიონალური სამმართველოს უფროსის მოადგილე. ამასთან, კახეთის საოლქო პროკურატურის დადგენილებით, იმავე წელს შპს „ხ-ი“ ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

3. უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების მოთხოვნით წარდგენილი წერილის პასუხად საქართველოს ეკონომიკის საინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვის ეროვნულმა სააგენტომ მოსარჩელეს აცნობა, რომ გაზსადენი გასხვისებული იყო და წარმოადგენდა სს „ი-ოს“ საკუთრებას. შესაბამისად, სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას მიეღო გადაწყვეტილება გაზსადენის დაბრუნებაზე.

4. მოსარჩელის განცხადებით, მის მიმართ განხორციელებული უკანონო ქმედებების შედეგად, შპს „ხ-ს“ მიადგა 758 267 ლარის ზიანი, რაც დასტურდებოდა აუდიტორული დასკვნით. შესაბამისად, არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

5. მოპასუხემ სარჩელზე წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მისი განცხადებით საქმეში არსებული სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით დადასტურებული არ იყო, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმება სამინისტროს ბრალეული ქმედებით განხორციელდა. დადასტურებული არ იყო არც სამინისტროს განზრახვა დამდგარი შედეგის მიმართ და არც მიზეზობრივი კავშირი სამინისტროს ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.

6. მოპასუხემ ასევე მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ მოსარჩელემ დაარღვია სარჩელის წარდგენის სამწლიანი ვადა, ვინაიდან ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმდა 2010 წლის 6 მაისს, საიდანაც უნდა დაწყებულიყო ხანდაზმულობის ვადის ათვლა. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ სარჩელი წარდგენილი იყო არაგანსჯად სასამართლოში, ვიანიდან, აღნიშნული დავა გამომდინარეობდა არა ადმინისტრაციული (საჯარო), არამედ სამოქალაქო (კერძო) სამართლის კანონმდებლობიდან.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 სექტემბრის მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ იშუამდგომლა საქმის სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისთვის გადაცემის თაობაზე, ასევე წარადგინა დაზუსტებული სარჩელი მოპასუხეების - საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა და შპს „ხ-ს“ შორის 2010 წლის 3 მაისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

9. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ წარდგენილ შესაგებელში განმარტა, რომ იგი მოცემულ საქმეში წარმოადგენდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით განსაზღვრულ არასათანადო მოპასუხეს და მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე არ შეიძლებოდა გაიგივებულიყო სახელმწიფოსთან, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის ჩანაწერი ავტომატურად არ ადგენდა მიყენებული ზიანის გამო მის პასუხისმგებლობას.

10. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ აღნიშნა, რომ მასსა და შპს „ხ-ს“ შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება წარმოადგენდა ორმხრივ გარიგებას და იგი დაიდო სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის შესაბამისად,, მოსარჩელის ნების საფუძველზე. ამიტომ, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილებისა და ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი.

11. მოპასუხემ ასევე მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა, რომლის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2010 წლის 3 მაისს, როდესაც გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება და დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის შესახებ.

12. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ ზიანის ანაზღაურების ოდენობის დასადგენად ჩატარებული აუდიტის დასკვნის შედეგები. ამასთან, განმარტა, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს განაჩენით დადგენილ გარემოებებს მოცემული დავის მიმართ პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ ჰქონდა და მოსარჩელეს ეკისრებოდა დამდგარი ზიანის მიმართ სამინისტროს ბრალეულობის მტკიცების ტვირთი.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 2 მარტის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა და საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად მოპასუხის მხარეზე ჩაება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „ხ-ის" სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების კახეთის სამხარეო სამმართველოსა და მოსარჩელეს შორის 17 877.28 მეტრი გაზსადენის თაობაზე 2010 წლის 6 მაისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 671 355 ლარის გადახდა; მოსარჩელეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის ზიანის ანაზღაურების მიზნით თანხის დაკისრებაზე ეთქვა უარი.

15. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 24 ივნისის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ხ-ის" სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება.

17. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს გურჯაანის რაიონის სოფელ ა-აში საკუთრების უფლებით გააჩნდა ხაზობრივი ნაგებობა - 17 877.28 მეტრი გაზსადენი (ზონა - 51; სექტორი - 00; ხაზოვანი ობიექტი - 67; ობიექტის ტიპი - მილსადენი; ობიექტის აღწერა - გაზსადენი; წინა საკადასტრო კოდი ...).

18. 2010 წლის 6 მაისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის კახეთის რეგიონალური სამმართველოს უფროსის მოადგილის, ა. ბ-ის მხრიდან შპს „ხ-ის“ დირექტორ ა. ი-ზე ზეწოლის შედეგად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული გაზსადენი ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადაეცა სახელმწიფოს - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, რომელმაც იგი საკუთრებაში გადასცა სს „ი-ოს", ხოლო ამჟამად მისი მესაკუთრეა შპს „ს-ი“.

19. თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 18 თებერვლის განაჩენით ა. ბ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით (სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება) გათვალისწინებულ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებაში და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 1 წლის ვადით.

20. განაჩენის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წელს საქართველოს შსს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის კახეთის რეგიონული სამმართველოს უფროსის - ზურაბ ლალიაშვილის დავალებით ა. ბ-მა ზეწოლა განახორციელა გურჯაანის რაიონის ცალკეულ სოფლებში არსებული გაზსადენების მფლობელ პირებზე, რის შედეგადაც მესაკუთრეებმა გურჯაანის რაიონის სოფლებში არსებული გაზსადენები უსასყიდლოდ გადასცეს სახელმწიფოს.

21. ა. ბუდაღაშვილის მიმართ სისხლის-სამართლებრივი საქმის წარმოებისას, 2013 წლის 22 მარტის დადგენილებით, შპს „ხ-ი“ ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

22. სააპელაციო პალატამ საქმეში წარდგენილი თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 18 თებერვლის განაჩენითა და 2013 წლის 22 მარტის დადგენილებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების კახეთის სამხარეო სამმართველოსა და შპს ,,ხ-ს“ შორის 17 877.28 მეტრი გაზსადენის თაობაზე 2010 წლის 6 მაისის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას შპს ,,ხ-ის“ მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ნების გამოვლენის ფაქტს, ვინაიდან მას ფაქტობრივად არ სურდა ნივთის განკარგვა, ხოლო გარეგნულად გამოვლენილი ნება არ ასახავდა ნების გამომვლენის ნამდვილ, შინაგან, მოტივირებულ ნებას, რაზეც მიუთითებდა ის გარემოება, რომ გარიგება დაიდო საჯარო მოხელის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების შედეგად. ჩუქების ხელშეკრულების დადების მიზნით მოსარჩელის იძულების ფაქტი კი, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გულისხმობს, რომ ამავდროულად სახეზეა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, რადგანაც ამ დროს ირღვევა საჯარო წესრიგი. პალატამ დაადგინა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შეილახა მოსარჩელის საკუთრების უფლება - მისი კუთვნილი უძრავი ქონება გადავიდა სახელმწიფო საკუთრებაში. ამდენად, სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

23. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტით და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრების სწორი კვალიფიკაციისათვის კანონმდებელი აუცილებლად მიიჩნევს რამდენიმე პირობის ერთდროულად არსებობას: 1) ადგილი უნდა ქონდეს შესრულების მიღებას; 2) შესრულების მიმღები უნდა იყოს არა ის პირი, რომელსაც გააჩნდა მოთხოვნის უფლება, ე.ი. მიმღები უნდა გამდიდრდეს სხვა პირის ხარჯზე და 3) მას არ უნდა გააჩნდეს შესრულების მიღების კანონიერი საფუძველი. თუ მითითებული გარემოებები უტყუარად არ იქნება დადგენილი, სამართლებრივი ურთიერთობის უსაფუძვლო გამდიდრებად კვალიფიკაციის წინაპირობა არ იარსებებს.

24. სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობა და აღნიშნული ბათილი გარიგების საფუძველზე მოსარჩელის საკუთრებიდან უძრავი ნივთის გასვლა უდავოდ მეტყველებს, რომ მოსარჩელეს, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე, უნდა წარმოშობოდა ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება, თუმცა რამდენადაც მითითებული ნივთი განკარგულია მესამე პირთა სასარგებლოდ, ე.ი. შეუძლებელია მისი დაბრუნება, სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ნივთის საერთო ღირებულების ანაზღაურება.

25. სადავო ქონების ღირებულებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შპს ,,ეგრის-აუდიტის’’ 2014 წლის 28 თებერვლის დასკვნასთან შედარებით სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს 2015 წლის 28 ივლისის სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის მიმართ (რომლითაც დადგინდა 2010 წლის 6 მაისის მდგომარეობით შპს „ხ-ის“ ბალანსზე რიცხული 17 877.28 მეტრი გაზსადენის მილის საბაზრო ღირებულება) არსებობდა მეტი სანდოობა, ვინაიდან მასში, შესაბამისი ხარჯთაღრიცხვის საფუძველზე, ასახული იყო კვლევისა და შეფასების მეთოდები.

26. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს პრეტენზია, რომ ზიანის ანაზღაურება მასთან ერთად უნდა დაკისრებოდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობდა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მოპასუხედ მითითებული იყო, როგორც სახელმწიფოს საფინანსო-საბიუჯეტო საკითხებში უფლებამოსილი სამინისტრო, რომლის ხაზინის გარეშე ფულადი სახსრების გაცემა შეუძლებელია. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სასარჩელო მოთხოვნის - გარიგების ბათილობა - მიზნებისთვის არ წარმოადგენდა გარიგების მხარეს (სსკ 54-ე მუხლი) და არც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობის გამო, მეორადი მოთხოვნის ნაწილში - ღირებულების ანაზღაურების მიზნებისთვის მიიჩნეოდა ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად (სსკ 976-ე მუხლი). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელის ორივე მოთხოვნის მიმართ სათანადო მოპასუხე იყო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

27. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ შეცილებისა და ხანდაზმულობის ვადები განსხვავებულ სამართლებრივ ცნებებს წარმოადგენენ. მოცემულ შემთხვევაში ვინაიდან სახეზე იყო უცილოდ ბათილი გარიგება, მის მიმართ უნდა გამოყენებულიყო ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა, რომელიც გასული არ იყო.

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

29. პირველმა კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

30. მეორე კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და მოპასუხესთან ერთად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის მის სასარგებლოდ 758 267 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

31. პირველი კასატორის განცხადებით, მოცემულ დავაში იგი არის არასათანადო მოპასუხე, ვინაიდან სარჩელი თანხის დაკისრების ნაწილში მიმართულია არა მის მიმართ, არამედ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წინააღმდეგ. გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ მოსარჩელის თანხმობის გარეშე დაადგინა სათანადო მოპასუხე, რითაც დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მოთხოვნები.

32. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის მიხედვით, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. ამდენად, მოსარჩელისათვის მოთხოვნის ვადის დენა დაიწყო 2010 წლის 3 მაისს, სარჩელით კი მან სასამართლოს მიმართა 2014 წლის 26 მარტს, ე.ი. სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

33. მეორე კასატორმა საჩივარში აღნიშნა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არის სახელმწიფოს საფინანსო-საბიუჯეტო საკითხებში უფლებამოსილი ორგანო, რომელიც განკარგავს საბიუჯეტო სახსრებს. აღნიშნული პირდაპირ გამომდინარეობს ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დებულებიდან. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და მოპასუხე განსახილველ დავაში სახელმწიფოს წარმოადგენენ, როგორც მისი ქონების და ფინანსების მართვა-განკარგვაზე უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოები. ამიტომ მილსადენის ღირებულების გადახდა მათ სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ.

34. მეორე კასატორის განცხადებით, არ არსებობს მის მიერ წარდგენილი 2014 წლის 28 თებერვლის აუდიტორული დასკვნის ეჭვქვეშ დაყენებისა და მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის 758 267 ლარით განსაზღვრაზე უარის თქმის საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 28 ივლისის დასკვნის მიმართ არსებობდა მეტი სანდოობა.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 სექტემბრისა და ამავე პალატის 2016 წლის 14 სექტემბრის განჩინებებით შპს „ხ-ისა“ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

36. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ხ-ისა“ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

37. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

38. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

39. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

40. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების პრეტენზიის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეში მოპასუხეთა სათანადოობის საკითხს და აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 25 მაისის №ას-225-215-2016 განჩინებაზე, სადაც ერთ-ერთ საკვანძო საკითხი სწორედ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სათანადო მოპასუხეობა იყო. როგორც აღნიშნულ დავაში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით ირკვევა, მოსარჩელესა და სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების კახეთის სამხარეო სამმართველოს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა ხაზობრივი ნაგებობა - გაზსადენი, რომელიც საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანებით საკუთრებაში გადაეცა სს „ი.ს.“-ს, ხოლო მოგვიანებით აღირიცხა შპს „ს.ჯ. გ-კ“-ს საკუთრებად. მოცემულ დავაში ასევე დადგინდა ჩუქების ხელშეკრულების იძულების შედეგად დადებისა და მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის ფაქტი. შესაბამისად, სახეზე იყო ზიანის ანაზღაურებაზე მავალდებულებელი პირის განსაზღვრის აუცილებლობა. საკასაციო სასამართლომ დაუშვებლად ცნო მოპასუხე საქართველოს ეკომონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი და სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები მოცემულ დავაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე. კერძოდ, საკასაციო პალატა დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ სადავო საკითხი, თუ რომელი სამინისტროთი უნდა ყოფილიყო სახელმწიფო წარმოდგენილი, უნდა გადაწყვეტილიყო სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 976-ე მუხლების სამართლებრივი შინაარსის გათვალისწინებით. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში არ დგინდებოდა თავდაპირველი მოპასუხის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლების მონაწილეობა სადავო გარიგების დადებისას, იგი არ წარმოადგენდა გარიგების მხარეს, ასევე არ დგინდებოდა მისი გამდიდრების ფაქტი. შესაბამისად, სარჩელის ორივე მოთხოვნის მიმართ სათანადო მოპასუხე იყო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო და იგი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად მართებულად იქნა მიჩნეული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად.

41. რაც შეეხება კასატორის მორიგ პრეტენზიას მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, აღნიშნულ საკითხს ასევე ეხება უზენაესი სასამართლოს მითითებული განჩინება (საქმე №ას-225-215-2016, 25 მაისი, 2016 წელი), სადაც საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ვინაიდან სახეზე იყო უცილოდ ბათილი გარიგება (ადგილი ჰქონდა ჩუქების ხელშეკრულების დადების მიზნით მოსარჩელის იძულებას), მის მიმართ გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო არა ხანდაზმულობის 3 წლიანი, არამედ საერთო - ათწლიანი ვადა. სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ არც სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად გარიგების ბათილად ცნობას და არც უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე უკუმოთხოვნას არ გააჩნია სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული სახელშეკრულებო, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული ან სხვა რაიმე სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები. შესაბამისად, მათ მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს დაცული ჰქონდა.

42. საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ მიანიჭა მეტი სანდოობა ზიანის განსაზღვრის მიზნით მხარის მიერ წარდგენილ აუდიტორულ დასკვნასთან შედარებით სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნას. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სადავო ქონების ღირებულების განსაზღვრისას დამაკმაყოფილებლად დაასაბუთეს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 28 ივლისის სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის უპირატესობა, სადაც ნათლად იყო ასახული კვლევისა და შეფასების მეთოდები. აღნიშნულის გამაბათილებელი კვალიფიციური საკასაციო შედავება კი კასატორს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია, რის გამოც არ არსებობს მისი პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი.

43. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 976-ე და 979-ე მუხლებთან დაკავშირებით არსებობს მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა (იხ. სუსგ № ას-501-475-2015, 31 მარტი, 2016 წელი; სუსგ №ას-914-872-2013, 27 მარტი, 2014 წელი; სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი). სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კი შეესაბამება არსებულ პრაქტიკას და მასში მოცემულ განმარტებებს. ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ხ-ის“ საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორები საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო და შპს „ხ-ი“ გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე