საქმე №ას-923-889-2016 3 თებერვალი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს ყ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. კ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ. კ-ემ (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ყ-ის“ (შემოდგომში „მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა სამსახურიდან გათვისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება.

2. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით, იგი 2004 წლიდან ვადიან შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა ჯერ „თბილგაზთან“, ხოლო 2006 წლიდან შპს ყ-თან“ სამგორის რაიონის სადისტრიბუციო ცენტრის მეოთხე ზონის აღმრიცხველის თანამდებობაზე. წლების განმავლობაში არაერთი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა მოპასუხესთან, საბოლოოდ კი, ვადიანი შრომითი ურთიერთობა გადაიზარდა უვადო შრომით ურთიერთობაში .

3. შპს ყ-ის“ 2015 წლის 10 მარტის #43 ბრძანებით მოსარჩელე 2015 წლის 11 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, თუმცა კონკრეტულად რა სახის ვალდებულება იქნა დასაქმებულის მიერ დარღვეული სადავო ბრძანებაში მოპასუხეს არ მიუთითებია. მოსარჩელის მიმართვას ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით მოპასუხის რეაგირება არ მოჰყოლია.

4. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა შპს ყ-ის“ დისციპლინური კომისიის 2015 წლის 9 მარტის #44 ოქმის საფუძველზე, რომლის თანახმად, მ. კ-ემ უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით, შრომის შინაგანაწესითა და რაიონული სადისტრიბუციო ცენტრის „აღმრიცხველის“ თანამდებობრივი ინსტრუქციით გათვალისწინებული მოთხოვნები. თანამდებობრივი მოვალეობების არაჯეროვანი შესრულების გამო 2012 წლის 11 მაისს მ. კ-ეს ერთხელ უკვე გამოეცხადა საყვედური და დაექვითა ხელფასის 30%. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მან დასაბუთებული პასუხი გაუგზავნა მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველთან დაკავშირებით. შესაბამისად, არ არსებობდა წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი შპს ყ-ის“ 2015 წლის 10 მარტის #43 ბრაძანება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა 15 თვის ხელფასის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შპს ყ-მა“ და მ. კ-ემ.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს ყ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილების 1.2 და მე-2 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი აღდგენილ იქნა შპს „ყ-ში" სამგორის რაიონის სადისტრიბუციო ცენტრის აღმრიცხველის თანამდებობაზე; შპს ყ-ს" მ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა გაცდენილი დროის შრომის ანაზღაურება თვეში 875 ლარის ოდენობით (საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით ყველა გადასახადის ჩათვლით) 2015 წლის 11 მარტიდან საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ მის აღსრულებამდე; მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. მოსარჩელე 2006 წლის 1 ივნისიდან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან.

10. 2014 წლის 25 სექტემბერს მხარეებს შორის განუსაზღვრელი ვადით დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. კ-ე დასაქმდა შპს ,,ყ-ის“ სამგორის რაიონის სადისტრიბუციო ცენტრის აღმრიცხველის თანამდებობაზე.

11. ხელშეკრულების თანახმად, დასაქმებულის ხელფასი შეადგენდა თვეში 875 ლარს, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა გადასახადის ჩათვლით.

12. შპს ,,ყ-ის“ სპეციალური მმართველის 2015 წლის 10 მარტის №43 ბრძანებით სამგორის რაიონის სადისტრიბუციო ცენტრის აღმრიცხველ მ. კ-ესთან 2015 წლის 11 მარტიდან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ბრძანებას საფუძვლად დაედო შპს ,,ყ-ის’’ დისციპლინური კომისიის 2015 წლის 9 მარტის სხდომის ოქმი №44.

13. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. კ-ეს არ ჩაუდენია ისეთი სამსახურებრივი გადაცდომა, რომელიც მისი სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი შეიძლებოდა გამხდარიყო.

14. მ. კ-ის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული შპს ყ-ის“ დისციპლინური კომისიის 2015 წლის 9 მარტის #44 ოქმის გამოკვლევის შედეგად სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ კომისიის სხდომაზე განიხილეს შპს ყ-ის“ უსაფრთხოების დეპარტამენტის 2015 წლის 27 თებერვლის №02-01/106 სამსახურებრივი ბარათი, რომლის თანახმად, 2015 წლის 17 და 18 თებერვალს შპს ,,ყ-ის’’ უსაფრთხოების დეპარტამენტის თანამშრომლებმა სამგორის რაიონში შეამოწმეს იქნა რამოდენიმე საცხოვრებელი სახლის ბ/გაზის გაყვანილობა და აღრიცხვის კვანძი. შემოწმების შედეგად აღმოჩენილი დარღვევების შესაბამისად, მიღებული იქნა შემდეგი ზომები: 1) მოქალაქე ნ-ის მიმართ 2015 წლის 17 თებერვალს შედგა ბუნებრივი გაზის უკანონო მოხმარების (დატაცების) შესახებ აქტი №ა016579 და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ა016579. აღნიშნულ მისამართზე მრიცხველამდე არსებულ გაზსადენზე დაერთებული იყო უმრიცხველო განშტოება, საიდანაც ხდებოდა ბ/აირის აღურიცხავი მოხმარება; 2) მოქალაქე წ-ის საცხოვრებელ ბინაში დამონტაჟებული მრიცხველი ჩაიხსნა ლაბორატორიული შემოწმებისათვის; შპს ყ-ის“ მეტროლოგიის განყოფილების მიერ გაცემული დასკვნის მიხედვით, მრიცხველის დამცავ ხუფზე დადებული ქარხნული ბჯენი მთელია, გამომავალი მილყელი და მილყელში მოთავსებული სათითე დაკაწრულია. შეუიარაღებელი თვალით დათვალიერების შედეგად გაზომვის საშუალების არამართებულად გამოყენება შესაძლებელია; 3) მოქალაქე ნ-ის კუთვნილ მრიცხველზე დაფიქსირებულია ჩვენების არასწორად აღების ფაქტი, კერძოდ: მონაცემთა ბაზის მიხედვით ჩვენება შეადგენს 3881 მ3-ს, ხოლო რეალურად მრიცხველზე დაფიქსირებულია 3700 მ3; 4) მოქალაქე ს. ფ-ას კუთვნილ მრიცხველზე დაფიქსირებულია ჩვენების არასწორად აღების ფაქტი, კერძოდ: მონაცემთა ბაზის მიხედვით ჩვენება შეადგენს 2850 მ3-ს, ხოლო რეალურად მრიცხველზე დაფიქსირებულია 2802 მ3.

15. დისციპლინური კომისიის სხდომის ოქმის, მოსარჩელის ახსნა-განმარტების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ბუნებრივი გაზის დატაცების შემთხვევებში მოსარჩელის ბრალეულობა მინიმალურად უნდა ჩაითვალოს, რადგან გამოვლენილი დარღვევების ხასიათიდან ირკვევა, რომ მხოლოდ განსაკუთრებული შემთხვევების წყალობით შეიძლებოდა ბუნებრივი აირის დატაცების ფაქტების გამოვლენა. აღმრიცხველის მიერ არასწორად აღებულ ანათვალთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე ახსნა-განმარტებაში აღიარებს აბონენტებთან ჩვენების ამოწერის დროს დაშვებულ შეცდომებს, რომლებიც, როგორც დარღვევის შინაარისიდან ირკვევა, წარმოადგენდა აღმრიცხველის მიერ მექანიკურად დაშვებულ ტექნიკურ ხარვეზებს, რა დროსაც ორ შემთხვევაში წინსწრებით დაფიქსირდა აბონენტების ჩვენება და აღმრიცხველი შემდგომ თვეებში ცდილობდა უსწორობის აღმოფხვრას. რაც შეეხება დისციპლინური კომისიის სხდომის ოქმში გამოთქმულ კომისიის ერთ-ერთი წევრის აზრს იმის თაობაზე, რომ მ. კ-ეს უკავშირდებოდა არაერთი ფაქტი, რა დროსაც მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა ანათვალის არასწორად აღებას და მოსარჩელის მიერ აგრეთვე ვერ განხორციელდა ბუნებრივი გაზის დატაცების შემთხვევების გამოვლენა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით ასეთი რამ არ დასტურდებოდა გარდა განხილული ოთხი სადავო შემთხვევისა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა დამსაქმებლის მსჯელობა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას რამდენიმე წლის წინ დაკისრებული და უკვე გაქარწყლებული გადაცდომების მხედველობაში მიღების თაობაზე და აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანების გამოცემის მომენტში მოსარჩელე მ. კ-ის მიმართ არ მოქმედებდა დისციპლინარული პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა.

16. სააპელაციო სასამართლომ გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული შპს ყ-ის“ დისციპლინური კომისიის 2015 წლის 9 მარტის №44 ოქმში აღწერილი დარღვევები არ მიიჩნია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ „უხეშ დარღვევად“ და დაასკვნა, რომ მ. კ-ეს არ ჩაუდენია ისეთი სამსახურებრივი გადაცდომა, რომელიც მისი სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი შეიძლებოდა გამხდარიყო.

17. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლით, საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით და განმარტა, რომ დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“-ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნას პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულების უხეშად დარღვევის ფაქტი, შესაბამისად, არამართლზომიერი იყო პირის სამსახურიდან გათავისუფლება.

19. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით და განმარტა, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს წარმოადგენს სამუშაო ადგილზე ან მისი არარსებობის შემთხვევაში, მის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. პირველი ორი ალტერნატივის არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია დააკისროს დამსაქმებელს კომპენსაცია, რამეთუ ბრძანების ბათილად ცნობას სამართლებრივი შედეგი უნდა მოჰყვეს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უკანონოდ გათავისუფლების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული კომპენსაციის გამოყენება მიზანშეწონილი და კანონშესაბამისი იყო რეორგანიზაციის ან სხვა საფუძვლით გათავისუფლებისას იმავე თანამდებობის არარსებობის პირობებში, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონდა - შპს ,,ყ-ის“ სამგორის რაიონის სადისტრიბუციო ცენტრის აღმრიცხველის თანამდებობა, რომელიც განთავისუფლებამდე ეკავა მოსარჩელე მ. კ-ეს, ორგანიზაციაში კვლავ არსებობდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოება.

20. განაცდურის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სასამართლომ განმარტა, რომ მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარება, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის შედეგად, დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან, ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება. შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა გაცდენილი დროის შრომის ანაზღაურება თვეში 875 ლარის ოდენობით (საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით ყველა გადასახადის ჩათვლით) 2015 წლის 11 მარტიდან საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ მის აღსრულებამდე.

21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შპს ყ-მა“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

22. კასატორი მიუთითებს, რომ მ. კ-ის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო დისციპლინური კომისიის გადაწყვეტილება, სადაც დეტალურად არის ასახული ის დარღვევები, რაც მოსარჩელის მხრიდან შრომითი ურთიერთობის მიმდინარეობის ეტაპზე დაფიქსირდა. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო არაერთი დარღვევა და, ამასთან, თითოეული მათგანი უშუალოდ უკავშირდებოდა დასაქმებულის სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებას, კომპანიამ შეუძლებლად მიიჩნია შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნება, მითუმეტეს, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში ნდობის პრინციპს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, კომპანიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება სრულად შეესაბამებოდა საქართველოს კანონმდებლობას.

23. საკასაციო საჩივრის ავტორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელის ბრალეულობა მინიმალურად უნდა ჩიათვალოს, რადგან მხოლოდ განსაკუთრებული შემთხვევების წყალობით შეიძლებოდა ბუნებრივი აირის დატაცების ფაქტების გამოვლენა. კასატორი აღნიშნავს, რომ როგორც დისციპლინური კომისიის ოქმით დასტურდებოდა, დარღვევებს, რასაც დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყევტა მოჰყვა, სწორედ ისეთი ქმედების (უმოქმედობის) განხორციელება წარმოადგენდა, რაც უშუალოდ უკავშირდებოდა დასაქმებულის მიერ ყოველდღიურად შესასრულებელ სამუშაოს. ამასთან, მოსარჩელის სამუშოდან გათავისუფლების მიზეზი გახდა ის ოთხი დარღვევის ფაქტი, რომელთაგან თითოეული ცალ-ცალკე, მათი ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, საკმარისი საფუძველი იყო ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობის შესაწყვეტად. მ. კ-ის მოვალეობებში შედიოდა სწორედ ბუნებრივი გაზის მოხმარების წესების დარღვევის შემთხვევების გამოვლენა და შესაბამისი რეაგირების განხორციელება.

24. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზეც, რომ მ. კ-ის მიმართ კომპანიას უკვე გამოყენებული ჰქონდა გამაფრთხილებელი ღონისძიება - დისციპლინური სახდელი ხელფასის 30 %-ის დაქვითვით, შესაბამისად, შეუძლებელი იყო მასთან ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობის გაგრძელება.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით შპს ყ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

26. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

29. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ №ას-510-483-2015, 9 ივნისი, 2015 წელი; №ას-1183-1126-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი), სადაც განმარტებულია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყევტის წესი და სამართლებრივი საფუძვლები).

31. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპსყ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 820 ლარის 70% – 574 ლარი.

34. რაც შეეხება საკასაციო შესაგებელში კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებულ შუამდგლომლობას იურიდიულ მომსახურებაზე გაწეული ხარჯის - 2 400 ლარის, საქმის განხილვის უზრუნველყოფის მიზნით გაწეული ხარჯის საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში საკასაციო შესაგებლის, განცხადებებისა და წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებისათვის ცელულოზის ქაღალდის ფურცლების ღირებულების - 55.55 ლარის, საკასაციო შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების, ასევე სხვა მტკიცებულებების ასლების მომზადებაზე გაწეული ხარჯის - 5,55 ლარის, საქმის საკასაციო მიმდინარეობისას სხვა დოკუმენტების სასამართლოში საფოსტო კავშირით გადაგზავნით გამოწვეული გაღებული ხარჯის - 55.55 ლარის, საფოსტო კავშირისას გადასაგზავნი მასალების საფოსტო კონვერტით შესაფუთად გაწეული დანახარჯის - 5.55 ლარის, სარჩელის სასამართლოში ჩასაბარებლად კასატორისა და მისი წარმომადგენლის სხდომებზე გამოცხადების და სხდომის ოქმების, სასამართლოს გადაწყვეტილებების ჩაბარებისთვის საკასაციო სასამართლოში გამოცხადების უზრუნველსაყოფად გადაადგილებაზე ტრანსპორტირებისათვის გაწეული დანახარჯის - 555.55 ლარის, აუცილებელი კვების - 55,55 ლარისა და სასამართლოში მოცდენილი დროისათვის 5 555 555 555,55 ლარის კასატორისათვის დაკისრების შესახებ, საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს აღნიშნულ შუამდგომლობას და მიიჩნევს, რომ იგი იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრების ნაწილში ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე (სსსკ 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

35. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთბელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს ქონებრივ დავებში დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს, ხოლო არაქონებრივ დავებში არაუმეტეს 2000 ლარს, რაც წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ.

36. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება მის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით ხარჯის რეალურად გაწევის თაობაზე, მათ შორის, საქმეში არ არის წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარე ვალდებულია, სასამართლოს დასაბუთებული შუამდგომლობით მიმართოს, მან უნდა წარადგინოს მისი მოთხოვნის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, პალატა მხედველობაში იღებს საქმეში წარმოდგენილი სანოტარო წესით დამოწმებულ მინდობილობას, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელემ ი. პ-ს მიანიჭა მისი ინტერესების სასამართლოში დაცვის უფლება და საქმის მასალებით დგინდება წარმომადგენლის მინაწილეობა საპროცესო მოქმედებებში, ეს გარემოებები თავისთავად მიანიშნებს მხარეთა შორის სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით განსაზღვრული დავალების ხელშეკრულების არსებობაზე, რომელიც შეიძლება ზეპირადაც დაიდოს. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება.

37. შუამდგომლობის ავტორი საქმის განხილვის მოცემულ ეტაპზე წარმოადგენს კასატორის, შპს ყ-ის“ მოწინააღმდეგე მხარის ინტერესებს. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სამართალწარმოების კონკრეტულ ეტაპზე, რომელიც საკასაციო განაცხადის დასაშვებობის შემოწმებას ეხება, რა დროსაც, სასამართლო ვალდებულია, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის წინაპირობების მიხედვით, შეამოწმოს და დაადგინოს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები და საქმის არსებითი განხილვა არ ხდება. აღნიშნული საკითხის ხაზგასმა მნიშვნელოვანია, რადგან საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 %, რაც შეეხება კასატორის მოწინააღმდეგის საადვოკატო ხარჯებს, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ რადგან საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპზე, არც სასამართლოსა და არც მხარეთა მიერ არ ხდება ადამიანური და დროითი რესურსების იმგვარი გამოყენება, როგორც ამას საჭიროებს საქმის არსებითი განხილვა, კანონმდებლის ნება სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილში შეესატყვისება იმ გონივრულ დანაწესს, რომ მხარეს, მისთვის კონსტიტუციით გარანტირებული გასაჩივრების უფლების ხელშეწყობისათვის შეექმნას ყველა წინაპირობა, მათ შორის, საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით და ფინანსური დანახარჯების ნაწილშიც (იხ. სუსგ #ას-936-886-2015, 15 ივლისი, 2016წ.).

38. ამრიგად, წინამდებარე განჩინების 34-36-ე პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად და იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა არაქონებრივი დავიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა, სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო სამართალწარმოების მოცემული ეტაპის - დასაშვებობისა პროცესუალური საფუძვლით შემოწმებისას, ადვოკატის მომსახურების ხარჯი უნდა ანაზღაურდეს 50 ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს ყ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპსყ-ს“ (ს/კ: ...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2016 წლის 24 ოქტომბერს №884 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 820 ლარის 70% – 574 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. მ. კ-ის შუამდგომლობა საპროცესო ხარჯების დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს, შპს ყ-ს“ (ს/კ: ...) მ. კ-ის (პ/ნ: ...) სასარგებლოდ დაეკისროს იურიდიული მომსახურების ხარჯის სახით 50 ლარი; დანარჩენ ნაწილში შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდეს დაუსაბუთებლობის გამო.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე