საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-240-228-2016 28 სექტემბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი(მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. რ-ა (მოსარჩელე)

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი –დ. რ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტის გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ. რ-ა (შემდეგში: მოსარჩელე, ყოფილი დასაქმებული, საწარმოს დირექტორი ან შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი) არის იძულებით გადაადგილებული პირი, რომელიც 1993 წლის 23 დეკემბრიდან 2012 წლის 29 მარტამდე მუშაობდა წყნეთის რეგიონალურ პოლიკლინიკაში, ჯერ მთავარ ექიმად, ხოლო დათხოვნის მომენტში - „აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა წყნეთის პოლიკლინიკის“ (შემდეგში - პოლიკლინიკა) დირექტორის თანამდებობაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 16-19). დასახელებული საწარმო დაფუძნებულია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ეკონომიკის სამინისტროს 2007 წლის 11 იანვრის # 01/07 ბრძანების მე-2 პუნქტის საფუძველზე, ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით.

2. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ეკონომიკის მინისტრის 2012 წლის 28 მარტის 02/38 ბრძანებით, საწარმოს დირექტორი გათავისუფლდა დაკავებული პოზიციიდან და შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით, მიეცა 1 (ერთი) თვის შრომის ანაზღაურება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 31-32). იმავე დღეს, პოლიკლინიკის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა ლ. უ-ე.

3. საწარმოს ყოფილმა დირექტორმა, 2015 წლის 11 მარტს, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით სარჩელი აღძრა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს (შემდეგში: სამინისტრო, მოპასუხე ან კასატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტში მითითებული ბრძანების ბათილად ცნობა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება და სამსახურში აღდგენა.

4. ყოფილმა დასაქმებულმა სარჩელში შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა: იგი 1991 წლიდან მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მფლობელია. მუშაობისას, არაერთხელ მიუღია სხვადასხვა ჯილდო და მადლობის წერილი სამინისტროსაგან, კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით, ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებში გავლილი აქვს სასწავლო კურსები;

5. ყოფილი დასაქმებულის მითითებით, 2012 წლის 28 მარტს, დაახლოებით 15 საათზე, მინისტრის პირველი მოადგილისგან, ტელეფონით მიიღო გარკვეული დავალება, რომელიც, მისივე განმარტებით, იმავე დღეს შეასრულა. მომდევნო დღეს, დილის 08:00 საათზე თავი შეუძლოდ იგრძნო, რის გამოც მიმართა სასწრაფო სამედიცინო დახმარებისთვის შესაბამის სამსახურს (ტ.1, ს.ფ. 36), თუმცა, იმის გამო, რომ არ გამოკეთდა, 09:30 საათზე პოლიკლინიკიდან გამოიძახა თერაპევტი - ლ. უ-ე, რომელმაც გასინჯა, დაუნიშნა მკურნალობა და გაუხსნა შრომის უუნარობის ფურცელი 2012 წლის 29 მარტიდან, რის შესახებაც დირექტორმა დაუყოვნებლივ შეატყობინა სამინისტროს. იმავე დღეს, 16:43 საათზე მოსარჩელესთან გამოცხადდა იგივე ექიმი (თერაპევტი), რომელმაც ხელმოსაწერად ჩააბარა 2012 წლის 28 მარტიდან, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ ხელმოწერილი ბრძანება, ასევე, თერაპევტმა მისი პოლიკლინიკის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნის ბრძანებაც წარუდგინა მოსარჩელეს (იხ. ტ.1, სარჩელი- ს.ფ. 2-3, სადავო ბრძანება - ს.ფ.31-32, ასევე, ამ განჩინების მე-2 პუნქტი).

6. სოხუმისა და გაგრა-გუდაუთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 15 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 და მე-3 მუხლების საფუძველზე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველი დავა არ გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, არ გააჩნდა საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი არცერთი ელემენტი, რის გამოც, იგი არ განეკუთვნებოდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს. ამავე კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-11 მუხლის შესაბამისად, რომელიც ეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოსადმი, რაიონულმა სასამართლომ, მოცემული დავა მიიჩნია სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველად და დაადგინა სარჩელის გადაგზავნა განსჯადი სასამართლოსათვის (იხ. რაიონული სასამართლოს განჩინება - ტ.1, ს.ფ. 94-100).

7. სოხუმისა და გაგრა-გუდაუთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 15 მაისის განჩინებით დგინდება, რომ ამავე სასამართლოს მოსამართლემ - ი. ზ-ამ, სსსკ-ის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და 32-ე მუხლის საფუძველზე, თვითაცილება განაცხადა, რადგან საქმის განმხილველი მოსამართლე, ამავე დავაზე ადრე მოსარჩელეს წარმოადგენდა. სსსკ-ის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, განსახილველი სამოქალაქო საქმე გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარეს, საქმის სხვა რაიონული (საქალაქო) სასამართლოსათვის გადასაცემად (იხ. რაიონული სასამართლოს განჩინება- ტ.1, ს.ფ. 112-113).

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარის 2015 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით სამოქალაქო დავა განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს (ტ.1, ს.ფ.116).

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. რ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10. სასამართლომ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: მეწარმეთა კანონი) მე-15 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 128-ე, 129-ე, 130-ე, მუხლებით.

11. სასამართლომ შემაჯამებელ დასკვნაში აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად, დადასტურებულად მიიჩნევდა მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობას.

12. სასამართლომ სსკ 128-ე მუხლზეც მიუთითა და განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ვადა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებითი განხორციელების შესაძლებლობას. ამასთან, ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი ეფარდება იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლება კი წარმოიშობა იმ დღიდან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. სასამართლომ იმსჯელა სსკ-ის 130-ე მუხლის - „ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ“ - საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისზე და აღნიშნა, რომ ეს საკითხი დაკავშირებულია პირის უფლების დარღვევის მომენტთან, თუ მან იცის ამის შესახებ, ან თუ უნდა სცოდნოდა მას ამის შესახებ. შესაბამისად, ვადის დენის დაწყების საკითხი უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს - პირის ინფორმირებულობას ან რაიმე ობიექტურ გარემოებას, რომელიც იძლევა უფლების დარღვევის შესახებ ვარაუდის საფუძველს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომ მოცემული დროისათვის გასულია მოთხოვნის წარდგენის ორთვიანი და ერთწლიანი ვადაც. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, სადავო საკითხთან დაკავშირებით გამოყენებულიყო სსკ-ის 129-ე მუხლი, ვინაიდან მეწარმეთა კანონში მითითებულია სპეციალური ვადა, რომელიც მთლიანად უზრუნველყოფს განსახილველი კატეგორიის საკითხებთან დაკავშირებით, ხანდაზმულობის პრობლემების გადაწყვეტას.

13. ყოფილმა დირექტორმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

14. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს პოზიცია, ხანდაზმულობის საკითხებზე მეწარმეთა კანონის გამოყენების შესახებ, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე მხარეებს შორის არსებობდა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, შესაბამისად, საჭირო საკითხების გადასაწყვეტად, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) შესაბამისი ნორმები უნდა გამოყენებულიყო.

15. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 129-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობაზე და აღნიშნა, რომ წინამდებარე სადავო საკითხის გადასაწყვეტად, სწორედ აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი უნდა გამოყენებულიყო, რომელიც სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადებს ეხება სშკ-ის 2013 წლის 12 ივნისამდე მოქმედი რედაქციის შესაბამისად.

16. სასამართლომ, სშკ-ის საფუძველზე, იმსჯელა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის მოშლის თაობაზე, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებლის მიერ რაიმე კონკრეტული საფუძვლის მითითების გარეშე განხორციელდა. მნიშვნელოვანია დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლების მართლზომიერი გამოყენება და ასეთი უფლების გამოყენების შესაბამისობა საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებასა თუ საერთაშორისო აქტებით ნაკისრ ვალდებულებებთან, აგრეთვე, ამავე აქტებით სახელმწიფოს ნაკისრი ვალდებულება დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე.

17. სასამართლომ იმსჯელა საერთაშორისო აქტებით დადგენილ სტანდარტებზე, კერძოდ: ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით დადგენილ ვალდებულებაზე, დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლებაზე; ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტით აღიარებულ შრომის უფლებასა და მასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებზე, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 22-ე მუხლზე და დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვისას სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე მიუთითა.

18. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთება ეყრდნობა, ასევე, სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტს, რომლითაც არ იყო მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ამ კონტექსტში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სუსგ-ბზე # ას-1283-1210-2012, 30.10.2013წ.; # ას-1391-1312-2012, 10.01.2014წ.;

19. სააპელაციო სასამართლომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზეც მიუთითა, რომლითაც დადგენილია, რომ სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა დასაქმებულის გათავისუფლების დასაბუთება, რაც სადავო ბრძანების ბათილობის აბსოლუტური საფუძველი იყო.

21. სასამართლომ ასევე იმსჯელა, დასაქმებულის უფლებაზე, მიმართოს მართლმსაჯულების განმახორციელებელ ორგანოებს შრომის უფლების დასაცავად და მოითხოვოს დარღვეული უფლების ყველა სახით კომპენსირება, მათ შორის, იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, თუმცა, დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შეუძლებელი იყო ყოფილი დასაქმებულის აღდგენა, რადგან დადგენილი იყო, რომ, მინისტრის # 01/27 ბრძანებით, პოლიკლინიკის რეორგანიზაცია მოხდა შპს-ად „დევნილთა საოჯახო მედიცინის ცენტრი ცხუმი“ (ტ.1, ს.ფ. 150), სამეწარმეო რეესტრის 2012 წლის 22 აგვისტოს ამონაწერით, მითითებული შპს -ის 100 %-იანი წილის მფლობელია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საწარმოს სხვა დირექტორი ჰყავს (ტ.1, ს.ფ. 38).

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ შეცვალა ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილება, ნაწილობრივ დააკმაყოფილა ყოფილი დირექტორის სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი ამ უკანასკნელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება და, მის სასარგებლოდ, სამინისტროს დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება გათავისუფლების მომენტიდან - 2012 წლის 28 მარტიდან 35 თვისათვის, ყოველთვიური ხელფასის - 375 (სამას სამოცდათხუთმეტი) ლარის შესაბამისად, ჯამში 13 125 (ცამეტი ათას ას ოცდახუთი) ლარი; მოსარჩელის მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში უარყოფილი იქნა.

23. სამინისტრომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილის უარყოფა. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, ვინაიდან სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა არა მხოლოდ შრომითი, არამედ კორპორაციული ურთიერთობისთვის დამახასიათებელი ელემენტებითაც არის გაჯერებული, სწორედ აღნიშნული განაპირობებს დამსაქმებლისა და დასაქმებულის ურთიერთობის ორბუნოვნებას და აუცილებელია საკვანძო საკითხების გადაწყვეტა მეწარმეთა კანონის მიხედვით და არა სსკ-ის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის საფუძველზე. დირექტორის გათავისუფლების კანონიერების შეფასებისას, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა არა სშკ-ის 37-ე მუხლით, არამედ, მეწარმეთა კანონის მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტის საფუძველზე, აგრეთვე, იმავე კანონის 55-ე მუხლის მე-6 „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით.

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 28 მარტის განჩინებით, წარმოებაში მიიღო სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.

25. დასაქმებულმა 2016 წლის 18 აპრილს წარმოადგინა შეგებებული საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა, და აღნიშნულ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოთხოვნის დაკმაყოფილება. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა კონსტიტუციით გარანტირებულ შრომისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლებაზე. აგრეთვე, აღნიშნა, რომ სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად, სასამართლოს 2012 წელს მოქმედი სშკ უნდა გამოეყენებინა. ყოფილი დასაქმებულის განმარტებით, სშკ-ის 36-ე მუხლის პირველი ნაწილის, მე-2 ნაწილის „ი“ პუნქტის და იმავე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია დროებითი შრომისუუნარობის დროს ხელშეკრულების მოშლა. დასაქმებული ყურადღებას ამახვილებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთის მასზე დაუსაბუთებლად გადაკისრებაზეც.

26. საკასაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 აპრილის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული შეგებებული საკასაციო საჩივარი.

27. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 10 ივნისის განჩინებით, სამინისტროს საკასაციო საჩივარი და ყოფილი დასაქმებულის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, საქმის მასალების შესწავლის, სამინისტროს საკასაციო საჩივრისა და საწარმოს ყოფილი დირექტორის შეგებებული საკასაციო საჩივრის განხილვის, მხარეთა არგუმენტების ერთობლიობით გაანალიზებით, მიიღო გადაწყვეტილება კასატორის განაცხადის დაკმაყოფილებასა და შეგებებული საკასაციო საჩივრის უარყოფის თაობაზე, შემდეგი არგუმენტაციით:

28. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება);

29. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის იურიდიულ კვალიფიკაციაზე და უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც სასამართლომ განმარტა, რომ „საწარმოს დირექტორთან იდება სასამსახურო ხელშეკრულება, შესაბამისად, განსახილველ დავაზე მსჯელობისას, მეწარმეთა კანონის ნორმებითან ერთად გამოყენებული უნდა იქნეს არა შრომითი ურთიერთობების, არამედ დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმები (სსკ-ის 709 და 710-ე მუხლები)“ -იხ. სუსგ # ას-895-845-2015წ., 29.01.2016წ.;

30. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით, მსგავსი კატეგორიის დავების სამართლებრივი მოწესრიგებისათვის სწორედ მეწარმეთა კანონი გამოიყენება და შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია, დავის სშკ-ის ნორმების საფუძველზე გადაწყვეტის თაობაზე, დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს კანონიდან. მოცემულ შემთხვევაში, შესაფასებელია კერძო სამართლის იურიდიული (კომერციული) პირის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერება საწარმოს დირექტორის, როგორც ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის გათავისუფლების შესახებ;

31. მეწარმეთა კანონის 47-ე მუხლის შესაბამისად, საწარმოს პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა საერთო კრების მეშვეობით, რომელიც განსაზღვრავს კაპიტალური საზოგადოების საქმიანობის ძირითადად მიმართულებებსა და მიზნებს, ხოლო დირექტორი კი ახორციელებს მათ, კანონისა და საერთო კრების მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. თავის მხრივ, დირექტორის კომპეტენციის ფარგლებს განსაზღვრავს მეწარმეთა კანონის მე-9 მუხლი. ერთ ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა:

32. „დირექტორის მიერ საწარმოს პარტნიორებთან შეუსაბამობასა და დაპირისპირებაში ყოფნა კანონთან და, ბუნებრივია, პარტნიორებთან შეუსაბამოდ მიიჩნევა. სწორედ დირექტორის უნარ-ჩვევებსა და კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული საწარმოს განვითარება. ამ რისკის საკომპენსაციოდ კი, პარტნიორებს უფლება აქვთ გაათავისუფლონ დირექტორი დაკავებული თანამდებობიდან და ამ შემთხვევაზე, შრომის კოდექსის მოქმედება არ შეიძლება გავრცელდეს. შრომის კოდექსით მოწესრიგებულია ურთიერთობა საწარმოს დირექტორსა და მის დაქირავებულ მუშაკს შორის, რომელიც ჩვეულებრივი შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობაა, ხოლო დირექტორის საქმიანობა არის სამეწარმეო, მისი ურთიერთობა საზოგადოების პარტნიორებთან უნდა რეგულირდებოდეს მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით.შესაბამისად, საზოგადოების დირექტორის ფუნქციათა თავისებურებებიდან გამომდინარე, დავის გადასაწყვეტად საქართელოს შრომის კოდექსით ხელმძღვანელობა კანონმდებლობით ნაკარნახევი არ არის. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დირექტორსა და საზოგადოებას შორის დირექტორის თანამდებობის დაკავებასთან და ამ თანამდებობიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა არ არის ტიპიური შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა დამქირავებელსა და დაქირავებულ მუშაკს შორის, ეს არის სპეციფიკური კორპორაციული ურთიერთობა, რომლის მიმართაც შრომის კოდექსის გავრცელება არ შეესაბამება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს. შრომის კოდექსით მოწესრიგებულია საწარმოს დირექტორსა და მის მიერ დაქირავებულ მუშაკს შორის შრომითი ურთიერთობა, რომელიც, ჩვეულებრივ, შრომითსამართლებრივი ხასიათის ურთიერთობაა,ხოლო დირექტორის თანამდებობის დაკავებასთან და ამ თანამდებობიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით (სუსგ 2001 წლის 30 მარტის განჩინება საქმეზე №3კ/259-01, სუსგ 2003 წლის 26 ივნისის განჩინება საქმეზე № ას-68-767-03;)“. როგორც ზემოთ აღინიშნა, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით, საწარმოს დირექტორთან ფორმდება სასამსახურო ხელშეკრულება, სსკ-ის 709-ე და 710-ე მუხლების საფუძველზე- იხ. სუსგ # ას-23-23-2016, 09.03.2016წ.; ამავე განჩინებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საზოგადოების დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების ბრძანება გამოიცემა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე და მას შესაბამისი სახელმწიფო ორგანო გამოსცემს არა როგორც ადმინისტრაციული ორგანო მისი საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით, არამედ, როგორც კერძო სამართლის სუბიექტი - სამეწარმეო საზოგადოების პარტნიორი. შესაბამისად, საწარმოს დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ აქტი (ბრძანება), თავისი არსით, განეკუთვნება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად მიღებულ პარტნიორის გადაწყვეტილებას სასამსახურო ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, შესაბამისად, სახეზეა კერძოსამართლებრივი და არა საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც ექვემდებარება განხილვას სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით“ (სუსგ # ას-23-23-2016, 09.03.2016წ.).

33. წინამდებარე გადაწყვეტილების 29-31 პუნქტებში განვითარებული მსჯელობისა და საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული განმარტებების საფუძველზე, დაუსაბუთებელია შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის აპელირება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე, რადგან არცერთი მათგანი არ არის განსახილველი დავის შესატყვისი როგორც ფაქტობრივი გარემოებების, ისე, მოთხოვნის დამფუძნებელი მთავარი ნორმების, როგორც სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიხედვით. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი უთითებს საკასაციო სასამართლოს 2015 წლის 10 მარტის განჩინებაზე # ა-563-514-2014, რომლითაც დაუშვებლად იქნა ცნობილი საკასაციო საჩივარი. აღნიშნული დავა ეხებოდა შპს-ს 50%-იან პარტნიორებს შორის დავას საწარმოს დირექტორის გამოწვევის, მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტისა და დირექტორად სხვა პირის დანიშვნის შესახებ.

34. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის მიერ მითითებული საკასაციო სასამართლოს განჩინება # ას-533-506-2015, ეხება სააქციო საზოგადოებაში სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას. ამ განჩინებით: „საკასაციო პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას სააქციო საზოგადოების დირექტორის გათავისუფლების საკითხის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულაციის ფარგლებში შემოწმების თაობაზე და თვლის, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა ამავე კანონის მე-9 მუხლის 7 2 და 7 3პუნქტებით, ასევე 55-ე მუხლის მე-6 პუნქტით“.

35. საკასაციო სასამართლო, ასევე ყურადღებას გაამახვილებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში (იხ. ტ.2, ს.ფ. 74) მითითებულ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე: # ას-1283-1210-2012, 30.10.2013 განჩინება ააიპ-ის თანამშრომლებს ეხება, რომლებთანაც შრომითი კონტრაქტი იყო გაფორმებული, ხოლო # ას-1391-1312-2012, 10.01.2014.წ. გადაწყვეტილება - სსიპ სკოლის ბუღალტრის გათავისუფლებას. დასახელებულ გადაწყვეტილებებში სამართლებრივად შეფასებული სადავო ურთიერთობა არ უკავშირდება მოცემულ საქმეზე გადასაწყვეტ საკითხს.

36. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოდავე მხარეთა სამართლებრივი არგუმენტების გამოკვლევის შედეგად, სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო საწარმოს ყოფილი დირექტორის შეგებებული სარჩელი, როგორც დაუსაბუთებელი და უკანონო, უარყოფილი უნდა იქნეს, რაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველია.

37. სადავო სამართალურთიერთობისათვის მეწარმეთა კანონისა და სამოქალაქო კოდექსის დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე გადაწყვეტა არის მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია, რის გამოც, ახალი გადაწყვეტილება მიიღო საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა საწარმოს ყოფილი დირექტორის სარჩელი.

38. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. დ. რ-ას შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეტა პალატის 2016 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. დ. რ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

5. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

6. დ. რ-ას მიერ გადახდილი ბაჟი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად;

7. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე