№ ას-201-190-2017 15 მაისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. ლ-ე, მ. ლ-ე, ბ. ლ-ე, ნ. დ-ძე, ა. ლ-ე, ნ. ლ-ე (კანონიერი წარმომადგენელი ნ. დ-ე), თ. გ-ა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ა-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ა. ა-მა (შემდგომში „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ლ-ის, მ. ლ-ის, ბ. ლ-ის, ნ. დ-ის, ა. ლ-ის, ნ. ლ-ისა და თ. გ-ას (შემდგომში „მოპასუხეები“, „კასატორები“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორები“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, …, ბინა №…, გამოთხოვა და მოსარჩელისთვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2. 2013 წლის 23 დეკემბერს მოსარჩელე ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

3. მოპასუხეები არიან უძრავი ქონების ყოფილი მესაკუთრეები, რომლებიც ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებენ დაკავებულ ფართს.

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოპასუხე გ. ლ-ეს აღძრული აქვს სარჩელი მოსარჩელისა და ბ. ლ-ის წინააღმდეგ, რომლითაც მოთხოვნილი აქვს მოსარჩელესა და ბ. ლ-ეს შორის 2013 წლის 20 დეკემბერს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, ასევე ბ. ლ-ესა და მოპასუხე გ. ლ-ეს შორის 2013 წლის 28 თებერვალს გაფორმებული გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო ბინაზე მოპასუხე გ. ლ-ის საკუთრების უფლების აღდგენა. მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა არ დააკმაყოფილეს მოპასუხე გ. ლ-ის მოთხოვნა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გასაჩივრებულია საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.

5. მოპასუხეების განმარტებით, ნ. ხ-ამ 2012 წლის 9 აგვისტოს მოტყუებითა და ნდობის ბოროტად გამოყენებით მოპასუხე გ. ლ-ისაგან მიიღო მინდობილობა მოპასუხე გ. ლ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის უფლებით და აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე ნ. ხ-ამ და ბ. ლ-ემ იმავე დღეს დადეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე ნ. ხ-ამ მიიღო 38 000 აშშ დოლარი და აღნიშნული თანხა მოპასუხე გ. ლ-ისთვის არ გადაუცია. ვინაიდან ნ. ხ-ა არ ასრულებდა სასესხო ვალდებულებას და შეიქმნა უძრავი ქონების რეალიზაციის საფრთხე, მხარეები შეთანხმდნენ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე და 2013 წლის 28 თებერვალს მხარეთა შორის ნოტარიული წესით გაფორმდა ხელშეკრულება. თუმცა მოპასუხე გ. ლ-ემ მოგვიანებით გაარკვია, რომ რეალურად დაიდო გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ბ. ლ-ემ 48 200 აშშ დოლარად შეიძინა მოპასუხე გ. ლ-ის საცხოვრებელი ბინა და გამოსყიდვის უფლების რეალიზაციის ვადა განისაზღვრა 2013 წლის 28 მაისამდე.

6. მოპასუხეებმა ასევე მიუთითეს, რომ 2013 წლის 20 დეკემბერს ბ. ლ-ემ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ბინა გადაუფორმა მოსარჩელეს იმ მიზნით, რომ გართულებულიყო 2013 წლის 28 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

7. მოპასუხეებმა დამატებით აღნიშნეს, რომ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს არ შეესაბამება მოსარჩელის მტკიცება, რომ სადავო ბინაში ცხოვრობს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მოპასუხედ მითითებული ყველა პირი და მოსარჩელეს არც შესაბამისი მტკიცებულება აქვს წარმოდგენილი.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2014 წლის 6 აგვისტოს მოსამზადებელ სხდომაზე საოქმო განჩინებით დააკმაყოფილა მოპასუხეების შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე იმ მოტივით, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წარმოებაში იყო მოპასუხე გ. ლ-ის სარჩელი მოსარჩელის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, რომელსაც შეეძლო გავლენა მოეხდინა მიმდინარე საქმეზე.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე განახლდა მოცემულ საქმეზე სამოქალაქო საქმის წარმოება იმ მოტივით, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 7 მაისის განჩინებით მოპასუხე გ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო და აღარ არსებობდა საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველი.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. დადგინდა მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი, თბილისში, … მისამართზე მდებარე №… ბინის (საკადასტრო კოდი: …) გამოთხოვა და მოსარჩელისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

11. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილება.

13. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს (მოსარჩელეს) სააპელაციო საჩივარზე სააპელაციო შესაგებელი არ წარუდგენია. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2016 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებაზე - საქმეზე №ას-121-117-2016 და განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარუდგენლობა არ შეიძლება მიჩნეული ყოფილიყო სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტების აღიარებად. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხის (აპელანტის) მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარუდგენლობას არ მოჰყვება პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგები - ანუ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა.

14. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს აღძრული ჰქონდა ვინდიკაციური სარჩელი და, შესაბამისად, მისი საფუძვლიანობის შესამოწმებლად უნდა დადგენილიყო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1. მოსარჩელე უნდა ყოფილიყო ნივთის მესაკუთრე; 2. მოპასუხე უნდა ყოფილიყო ნივთის მფლობელი; 3. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონოდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდებოდა სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანი იყო.

15. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

16. სადავო უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, …, ბინა №…, საკადასტრო კოდი №…, მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს. კერძოდ, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, თბილისში, … მდებარე უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება არის რეგისტრირებული (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი: №…).

17. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ რეესტრის ჩანაწერის შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს მოსარჩელე წარმოადგენდა, ხოლო აღნიშნული გარემოების გამაბათილებელი რაიმე სახის მტკიცებულება მოპასუხეებს (აპელანტებს) სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ.

18. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეები (აპელანტები) არამართლზომიერად ფლობენ მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას.

19. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიერ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით სარჩელი აღძრული იყო მოპასუხეების მიმართ. მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეები გ. ლ-ე, მ. ლ-ე, ბ. ლ-ე, ა. ლ-ე და თ. გ-ა სადავო ფართში ერთ ოჯახად ცხოვრობდნენ. მოპასუხეები (აპელანტები) სადავოდ ხდიდნენ მოპასუხეების ნ. დ-ის და ნ. ლ-ის სადავო ფართში ცხოვრების და შესაბამისად, მოსარჩელის უფლების დარღვევის ფაქტს. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია საქმეში წარმოდგენილ მოპასუხე ნ. ლ-ის დაბადების მოწმობაზე, საიდანაც დგინდებოდა, რომ მოპასუხე ნ. ლ-ის მშობლები მოპასუხეები ბ. ლ-ე და ნ. დ-ე არიან. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ, საქმის მასალების მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების მისამართი არ წარმოადგენდა მოპასუხე ნ. დ-ის იურიდიულ მისამართს, შესაძლებელი იყო ფიზიკური პირის რეგისტრაციის მისამართი და ძირითადი მისამართი (ფაქტობრივი ადგილსამყოფელი) არ ყოფილიყო იდენტური. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მოპასუხე არასრულწლოვანი ნ. ლ-ის დედა მოპასუხე ნ. დ-ეა, ხოლო მამა - მოპასუხე ბ. ლ-ე, რომელიც სადავოდ არ ხდიდა ფართში ცხოვრობის ფაქტს, მოსარჩელის მიერ არასრულწლოვნისა და მისი დედის მოპასუხედ მითითება, ამ უკანასკნელთა მიერ იმ გარემოების დადასტურებამდე, რომ სადავო უძრავი ქონება არ წარმოადგენდა მათ ფაქტობრივ ადგილსამყოფელს, არ იძლეოდა მათ მიმართ სარჩელზე საქმის წარმოების შეწყვეტის ან სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

20. სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და 159-ე მუხლზე დაყრდნობით, განმარტა, რომ მართლზომიერ მფლობელად ითვლება ყველა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას, ამასთან, მფლობელი მართლზომიერია მანამ, სანამ მას აქვს ნივთის ფლობის უფლება.

21. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მეოთხე მუხლის ,,პ’’ პუნქტზე, რომლის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი ფართობი არის საცხოვრებელი ფართობი, სადაც დევნილი/დევნილი ოჯახი მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, მონაცემთა ბაზის მიხედვით რეგისტრირებულია ან რეგისტრაციის გარეშე ფაქტობრივად ცხოვრობს.

22. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეები (აპელანტები) მოპასუხის თ. გ-ას, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირის და მისი ოჯახის გამოსახლების დამაბრკოლებელ გარემოებად ამ უკანასკნელთა მხრიდან სადავო ფართის მესაკუთრის თანხმობით ფლობაზე მიუთითებდნენ.

23. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ 2013 წლის 28 თებერვალს მოპასუხე გ. ლ-ეს და ბ. ლ-ეს შორის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეს მოპასუხე გ. ლ-ე წარმოადგენდა. სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ მოპასუხე გ. ლ-ეს 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ნივთის გამოსყიდვის უფლებით არ უსარგებლია. ამასთან, სააპელაციო პალატას უკვე დადგენილი ჰქონდა, რომ დავის განხილვის მომენტისთვის სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეს მოსარჩელე წარმოადგენდა, რომელიც თავის მხრივ ამ ქონებიდან მოპასუხეების გამოსახლებას მოითხოვდა. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც დადგენილი იყო, რომ ნივთის მესაკუთრე, რომლის თანხმობითაც მოპასუხის (აპელანტის) მითითებით იგი მართლზომიერად ფლობდა უძრავ ნივთს, აღარ წარმოადგენდა ამ უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, და, ამასთან, არ არსებობდა ნივთის ახალი მესაკუთრის თანხმობა მოპასუხე თ. გ-ასთვის სადავო ფართში ცხოვრების უფლების მიცემის შესახებ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხე თ. გ-ა ოჯახთან ერთად არ წარმოდგენდა ნივთის მართლზომიერ მფლობელს და, შესაბამისად, არ არსებობდა მათი მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის დამაბრკოლებელი საფუძველი.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებმა (აპელანტებმა) ვერ მიუთითეს რაიმე მტკიცებულებაზე, რაც მათ მიერ სადავო ქონების მართლზომიერ მფლობელობას დაადასტურებდა. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხეები მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას არამართლზომიერად ფლობდნენ.

25. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების პირველ ნაწილებზე და განმარტა, რომ დასახელებული ნორმების შესაბამისად, ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირთა არამართლზომიერ მფლობელობაში, ანუ ხორციელდება თუ არა მფლობელობა საამისო უფლების მქონე პირის გარეშე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელეს სადავო ნივთზე გააჩნდა საკუთრების უფლება და იგი არ იყო შეზღუდული მოპასუხეთა მიერ ამ ნივთის მართლზომიერი ფლობის უფლებით, რადგან მოპასუხეები არ წარმოადგენდენ სამოქალაქო კოდექსის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირებს - მართლზომიერ მფლობელებს.

26. სააპელაციო პალატამ აქვე განმარტა, რომ მესაკუთრის უფლებას, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), შეიძლება დაუპირისპირდეს მფლობელის არგუმენტი ფლობის მართლზომიერების ან სადავო უძრავ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების არსებობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეებს სადავო უძრავი ქონების ფლობის მართლზომიერების თაობაზე რაიმე მტკიცებულება არ ჰქონდათ წარდგენილი.

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

28. საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, მოპასუხეები წარმოადგენენ მართლზომიერ მფლობელებს, გამომდინარე იქიდან, რომ სადავო ქონების ახალ მესაკუთრეზე გადასვლის შემდგომაც მოპასუხე თ. გ-ა, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირი, მის ოჯახთან ერთად წარმოადგენს სადავო ქონების მართლზომიერ და კეთილსინდისიერ მფლობელს, ვინაიდან ნივთის ფლობის უფლება მას მოპოვებული აქვს თავდაპირველი მესაკუთრის თანხმობით. კერძოდ, მოპასუხე თ. გ-ამ მის ოჯახთან ერთად სადავო ბინაში ცხოვრება დაიწყო მესაკუთრე/მოპასუხე გ. ლ-ის თანხმობით 2013 წლის 28 თებერვლამდე დიდი ხნით ადრე და სადავო უძრავ ნივთს დაეუფლა მართლზომიერად.

29. კასატორებმა თავიანთი მოთხოვნის გასამყარებლად მიუთითეს სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნეს, რომ ახალ მესაკუთრეზე მის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე დაუფლებული პირის, მართლზომიერი მფლობელის უფლებები გადავიდა ისეთივე მდგომარეობაში, როგორიც იყო ძველი მფლობელის ხელში.

30. საკასაციო საჩივრის ავტორებმა, „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლზე დაყრდნობით, აღნიშნეს, რომ სადავო უძრავი ქონებიდან იძულებით გადაადგილებული პირისა და მისი ოჯახის გამოსახლების შემთხვევაში, მათ სახელმწიფოსგან უნდა მიეცეთ საცხოვრებელი ფართი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. კასატორების მოსაზრებით, აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას, რომლის თანახმად, დაუშვებელია იძულებით გადაადგილებული პირისა და მისი ოჯახის წევრების მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული უძრავი ქონებიდან გამოსახლება, ვიდრე მას არ გადაეცემა სხვა საცხოვრებელი ფართი.

31. საკასაციო საჩივრის ავტორებმა ასევე მიუთითეს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის შესაბამისად, მფლობელობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება შეწყდეს, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

32. კასატორების განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან შეუსაბამოა იმ ნაწილშიც, როცა სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეები ნ. დ-ძე და ნ. ლ-ე წარმოადგენენ არამართლზომიერ მფლობელებს და მათ მიმართაც ძალაში ტოვებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას. საკასაციო საჩივრის ავტორებმა აღნიშნეს, რომ აღნიშნული პირები არ ფლობენ მოსარჩელის უძრავ ქონებას, კერძოდ, ისინი ცხოვრობენ სხვა მისამართზე, რაც დასტურდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოდან გაგზავნილი გზავნილები მათ ჩაბარდათ ქ.თბილისში, ხ-ის ქ. №…, ბინა №…-ში. მოსარჩელეს არ აქვს წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ მოპასუხეები ნ. დ-ძე და ნ. ლ-ე ცხოვრობენ სადავო ბინაში. ამასთან, საკასაციო საჩივრის ავტორების აზრით, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ, ვინაიდან ერთ-ერთი მშობელი სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ ცხოვრობს სადავო უძრავი ნივთის მისამართზე, აღნიშნული მეორე მშობელისა და არასრულწლოვანი შვილის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.

33. კასატორებმა წამოაყენეს პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით დადგენილი პირობების არსებობის საკითხი, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ არ გამოარკვია მესაკუთრის მხრიდან ხომ არ ჰქონდა ადგილი უფლების ბოროტად გამოყენებას, ასევე არ იმსჯელა იმასთან დაკავშირებით, მოსარჩელის მხრიდან გამოკვეთილია თუ არა მისი, როგორც მესაკუთრის, ინტერესის უპირატესობა იძულებით გადაადგილებული პირის ინტერესთან შედარებით.

34. საკასაციო საჩივრის ავტორებს დაუსაბუთებლად და უკანონოდ მიაჩნიათ სააპელაციო სასამართლოს მოქმედება, როდესაც მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) შესაგებლის წარუდგენლობისას არ გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 თებერვლის განჩინებით მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

36. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ გ. ლ-ის, მ. ლ-ის, ბ. ლ-ის, ნ. დ-ის, ა. ლ-ის, ნ. ლ-ისა და თ. გ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

37. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

38. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

39. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებსს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

40. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

41. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა.

42. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

43. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

44. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხეები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების მფლობელებს. მოპასუხეებმა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება.

45. საკასაციო საჩივრის ავტორები მიუთითებენ „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონზე და მიიჩნევენ, რომ ვინაიდან ერთ-ერთი მოპასუხე თ. გ-ა წარმოადგენს იძულებით გადაადგილებულ პირს, რომელიც თავდაპირველად სადავო ფართს დაეუფლა მართლზომიერად, ბინის ყოფილი მესაკუთრის თანხმობით, აღნიშნული ქონებიდან მისი ოჯახის გამოსახლების შემთხვევაში, სახელმწიფოსგან მათ უნდა მიეცეთ საცხოვრებელი ფართი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

46. საკასაციო სასამართლო კასატორების ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს და აღნიშნავს შემდეგს:

47. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, პ-ის ქ. #.., ბ. #...-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე იყო ერთ-ერთი მოპასუხე გ. ლ-ე. დადგენილია ასევე, რომ 2012 წლის 9 აგვისტოს მასსა და ბ. ლ-ეს შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით აღნიშნული უძრავი ქონება იპოთეკით დაიტვირთა, ხოლო 2013 წლის 28 თებერვალს მხარეებს შორის გაფორმებული გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბ. ლ-ემ ქონება 42 000 აშშ დოლარად შეიძინა. გამოსყიდვის უფლების ვადის გასვლის შემდეგ, 2013 წლის 20 დეკემბერს ბ. ლ-ესთან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე ა. ა-ი გახდა სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი. დადგენილია, რომ თ. გ-ა სხვა მოპასუხეებთან ერთად ცხოვრობს აღნიშნულ ბინაში. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ თ. გ-ა არის დევნილის სტატუსის მქონე პირი, ვერ მიიჩნევა სადავო ბინაში მისი და მისი ოჯახის წევრების მართლზომიერთად ცხოვრებისა და მათზე „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოთხოვნების გავრცელების საფუძვლად, ვინაიდან, იმისათვის, რომ სამართალურთიერთობა მოექცეს „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესრიგის ფარგლებში, აუცილებელია დადგენილ იქნას დევნილთა საწყისი შესახლების მართლზომიერება და კანონშესაბამისობა. საწყისი შესახლების მართლზომიერება გულისხმობს სახელმწიფოს ან კერძო პირის ნებითა და მოქმედებით საცხოვრებელი ფართის დათმობას, ხოლო კანონშესაბამისობაში იგულისხმება სახელმწიფოს მიერ ფართის გამოყოფა კანონით დადგენილი დანაწესის მიხედვით – თავისუფალ მდგომარეობაში, მხოლოდ დევნილთა დროებითი განსახლების მიზნებისათვის, იმგვარად, რომ აღნიშნული ფართით სარგებლობა უნდა ემსახურებოდეს მხოლოდ დევნილთა ბინით უზრუნველყოფას და არ უნდა იქნას შეცილებული სხვა მესამე პირთა მიერ დევნილთა განსახლების პერიოდში. მოცემული კანონის მე-4 მუხლის „პ“ პუნქტის შესაბამისად, მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი ფართობი არის ადგილი (საცხოვრებელი ფართობი) სადაც დევნილი/დევნილი ოჯახი მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, მონაცემთა ბაზის მიხედვით რეგისტრირებულია ან რეგისტრაციის გარეშე ფაქტობრივად ცხოვრობს. თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი ან ადგილი, სადაც იგი დროებით განსახლდა, არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, თითქოს დევნილს შეუძლია, თვითნებურად დაიკავოს არჩეული ფართი. მას უფლება აქვს, დევნილობის პერიოდში აირჩიოს საცხოვრებელი ადგილი, მაგრამ არა სხვისი უფლების დარღვევითა და თვითნებურად.

48. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნას დადასტურებული ეს ფაქტები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

49. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხეები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების მფლობელებს. ამდენად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოპასუხეები (როგორც დევნილის ოჯახის წევრები) ქონებას ფლობენ მართლზომიერად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე ეკისრება მათ, ვინც დევნილის სტატუსის გამო მათ მიერ ფართის კანონის შესაბამისად დაკავებაზე მიუთითებს. თუმცა, როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, ამ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხეებს სასამართლოში არცერთი მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ.

50. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას არ დარღვეულა კანონი, გასაჩივრებული განჩინებით სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მიენიჭა, რაც დასახელებული განჩინების თაობაზე წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების არარასებობაზე მიუთითებს.

51. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ები №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება; №ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბრის განჩინება; №ას- 3-3-2016, 2016 წლის 9 მარტის განჩინება; №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-292-276-2017, 2017 წლის 31 მარტის განჩინება; №ას-358-334-2017, 2017 წლის 13 აპრილის განჩინება), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. გ. ლ-ის, მ. ლ-ის, ბ. ლ-ის, ნ. დ-ის, ა. ლ-ის, ნ. ლ-ის (კანონიერი წარმომადგენელი ნ. დ-ე), თ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე