№ ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – კ. ხ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (ც. ბ-ის უფლებამონაცვლე), გ. ე-ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდროდან წილის მიკუთვნება, სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. კ. ხ-ამ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ც. ბ-ის (შემდგომში - „მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა 2010 წლის 24 სექტემბრის №... სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და რ. ბ-ის დანაშთი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, ... (საკადასტრო კოდი: ...) ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა.

2. სარჩელის თანახმად, 2005 წლის 14 დეკემბერს გარდაიცვალა მოსარჩელის მამა - რ. ბ-ი (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“). მას დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე: მოსარჩელე - მამკვიდრებლის შვილი პირველი ქორწინებიდან, მოპასუხე - მეორე მეუღლე და მათი შვილი - მ. ბ-ი, რომელიც რუსეთში იმყოფება. მამკვიდრებლის სახელზე ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი. 2010 წლის 24 სექტემბერს მოპასუხემ მიიღო გარდაცვლილი მეუღლის მთელ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა, როგორც მისმა ერთადერთმა პირველი რიგის მემკვიდრემ.

3. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ, წლებია ცხოვრობს უკრაინაში ოჯახთან ერთად. მამის გარდაცვლების შემდეგ, კერძოდ, 2006 წლის 10 ივნისს მისმა ოჯახმა აღნიშნა ვაჟიშვილის ქორწინება. მოსარჩელის მამიდამ, ე. მ-მა, საქართველოდან უკრაინაში სტუმრად ჩასულ მოსარჩელის დედას საჩუქრად გაატანა ოქროს სამაჯური, რომელიც ეკუთვნოდა მოსარჩელის მამას. ამ უკანასკნელმა გარდაცვალებამდე მიაბარა სამაჯური თავის დას იმ მიზნით, რომ მისი გარდაცვალების შემთხვევაში გადაეცა იგი მოსარჩელისთვის. მოსარჩელის განმარტებით, ვინაიდან მამის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის განმავლობაში მას ფაქტობრივად მიღებული აქვს მემკვიდრეობა მამის დანატოვარ ნივთზე (ოქროს სამაჯურზე), ითვლება, რომ იგი წარმოადგენს მამის სამკვიდრო მასაში შემავალი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილის მესაკუთრეს.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის გარდაცვალების გამო შეჩერდა სამოქალაქო საქმის წარმოება 2013 წლის 7 სექტემბრამდე და მოსარჩელეს განემარტა აღნიშნული ვადის გასვლამდე მოპასუხის უფლებამონაცვლე პირის მითითების ვალდებულების თაობაზე.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით განახლდა საქმის წარმოება და მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს ეკონომიკური და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების მართვის სააგენტო (შემდგომში - „სააგენტო“).

6. სააგენტომ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს. მისი განმარტებით, სათანადოდ არ არის გამოკვლეული ის გარემოება, მიიღეს თუ არა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა სამკვიდრო ფაქტობრივი დაუფლების გზით, ამასთან, გარდაცვლილი მოპასუხის სამკვიდრო ქონების თაობაზე ერთიან ელექტრონულ რეესტრში ინფორმაციის მოუძიებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ ქონება არის უმკვიდრო.

7. საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით ჩაერთო გ. ე-ი (შემდგომში - „მესამე პირი“) და აღიარებითი სარჩელით მოითხოვა სადავო უძრავი ქონების შემძენად ცნობა იმ დასაბუთებით, რომ მასსა და მოპასუხეს შორის დადებული იყო სამისდღეშიო რჩენისა და ჩუქების ხელშეკრულებები. მისი განმარტებით, ჩუქების ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება მესამე პირმა ვერ განახორციელა იმ მიზეზით, რომ ქონებას დღემდე ადევს ყადაღა.

8. მესამე პირმა აღნიშნა, რომ არსებობს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 1 მარტს მიღებული და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებაზე, სადავო უძრავი ქონებიდან 1/3-ის მიკუთვნებასა და მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში შესაბამისი ცვლილებების შეტანაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და დადგინდა სადავო უძრავ ქონებაზე ყადაღის მოხსნა. შესაბამისად, 2012 წლის 10 სექტემბერს მესამე პირმა მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ყადაღის შეწყვეტის რეგისტრაცია, ამასთანავე, მან წარადგინა 2012 წლის 29 თებერვალს დადებული სამისდღეშიო რჩენისა და 2012 წლის 20 ივლისს დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ნოტარიულად დამოწმებული ხელშეკრულებები და მოითხოვა საკუთრების უფლების დარეგისტრირება თავის სახელზე. სარეგისტრაციო სამსახურმა დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა და 2012 წლის 10 სექტემბერს მიიღო გადაწყვეტილება ყადაღის რეგისტრაციის შეწყვეტის შესახებ. რაც შეეხება უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ რეგისტრაციას, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 11 სექტემბრის განჩინების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ წარდგენილი განცხადების გამო უძრავ ქონებას ხელმეორედ დაედო ყადაღა, რის გამოც მესამე პირს უარი ეთქვა საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე.

9. მესამე პირმა დამატებით მიუთითა, რომ გარდაცვლილი მოპასუხის შვილმა - მ. ბ-მა, რომელიც არის ერთადერთი პირველი რიგის მემკვიდრე და ცხოვრობს რუსეთში, ქალაქ მოსკოვში, 2008 წლის 24 ოქტომბერს მიმართა რიაზანის ოლქში მდებარე სანოტარო კანტორას და უარი განაცხადა მამამისის სამკვიდროს კუთვნილი წილის მიღებაზე დედამისის სასარგებლოდ.

10. მოსარჩელემ მესამე პირის სარჩელი არ ცნო და აღძრა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა 2012 წლის 20 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილში. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემთხვევაში, ვერ განხორციელდება მისი საკუთრების უფლების რეალიზაცია სადავო უძრავ ქონებაზე, კერძოდ, მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც კი, სასამართლოს გადაწყვეტილება აღმოჩნდება აღუსრულებელი, რადგან მის სარჩელზე მოპასუხეს არ წარმოადგენს მესამე პირი. ამასთან, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ გარდაცვლილი მოპასუხის ჯანმრთელობის მდგომარეობა 2012 წლის განმავლობაში იყო უკიდურესად მძიმე, როგორც ფიზიკურად, ისე გონებრივად და მას არ შეეძლო გამოეხატა ნება რაიმე სახის გარიგების დადებაზე. იგი იმყოფებოდა ძლიერმოქმედი მედიკამენტოზური მკურნალობის ქვეშ, ჰქონდა სხვადასხვა დაავადებები, რაც უარყოფითად მოქმედებდა ცნობიერებაზე. იგი იყო მწოლიარე ავადმყოფი, არ შეეძლო გადაადგილება, მით უფრო, მცხეთაში მდებარე სანოტარო ბიუროში ჩასვლა. ამასთან, მან აღნიშნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო საავადმყოფოდან გაწერიდან 3 დღეში.

11. მესამე პირმა არ ცნო შეგებებული სარჩელი და შესაგებელში განმარტა, რომ გარდაცვლილი მოპასუხე გარდაცვალებამდე იყო სრულად ქმედუნარიანი პირი. არასდროს ყოფილა ფსიქიკურად შეშლილი და ხელშეკრულების დადების მომენტში არ ჰქონდა დაკარგული ცნობიერება. ამასთან, მან მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ სამისდღეშიო რჩენისა და ჩუქების ხელშეკრულებების დადების მომენტისთვის მოპასუხე იყო სულით ავადმყოფი და მის მიერ ნების გამოვლენა არ შეესაბამებოდა რეალური ვითარების სწორად აღქმას. 2012 წლის 16 ივლისს გაცემულ ფორმაში №IV-100/ა დიაგნოზით მას დაუდგინდა გულის დაავადებები, შაქრიანი დიაბეტი და თირკმლის ქრონიკული უკმარისობა, ხოლო გაწერის მომენტისთვის ე.ი. ხელშეკრულების დადებამდე 3 დღით ადრე, მის მდგომარეობაში აღნიშნულია „შედარებით გაუმჯობესებული“. ამასთან, მისი მოსაზრებით, გამომდინარე იქედან, რომ მოსარჩელეს სამკვიდროს მიღების უფლება აღარ გააჩნია კანონით დადგენილი ვადის გაშვების შემდეგ, ამ ქონებაზე კანონიერი მემკვიდრის მიერ დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობაზე მისი მოთხოვნა მოკლებულია ყოველგვარ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს.

12. 2014 წლის 25 ნოემბრის საოქმო განჩინებით მესამე პირის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მისი სარჩელი უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ გახმობის გამო დარჩა განუხილველი.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ... მდებარე, მოპასუხის (პ/ნ №...) საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: №....) ½-ის მესაკუთრედ და ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ჟ. ტ-ის მიერ 2010 წლის 24 სექტემბერს მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული №... სამკვიდრო მოწმობა და 2012 წლის 20 ივლისს მოპასუხესა და მესამე პირს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება.

14. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მესამე პირმა და სააგენტომ.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით მესამე პირის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

17. 2005 წლის 14 დეკემბერს გარდაიცვალა მამკვიდრებელი რ. ბ-ი, რომლის საკუთრებაშიც გარდაცვალების დროისათვის ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ... მდებარე უძრავი ქონების 2/6 ნაწილი (ტ. I, ს.ფ. 10, 79,80);

18. მამკვიდრებელს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე: შვილი - მოსარჩელე, მეუღლე - მოპასუხე და შვილი - მ. ბ-ი (ტ. I, ს.ფ. 9, 11,12, 70,72, ტ. II, ს.ფ. 244,245);

19. მ. ბ-მა 2008 წლის 24 ოქტომბერს შედგენილი განცხადებით უარი განაცხადა მამის სამკვიდროდან კუთვნილი წილის მიღებაზე დედის - მოპასუხის სასარგებლოდ. იგი იმ დროისათვის ცხოვრობდა რუსეთში, რიაზანის ოლქში, სადაც ჯერ კიდევ მამის სიცოცხლეში გაემგზავრა. 2013 წლის 29 იანვარს მის მიმართ ქ. მოსკოვის ლიუბლინსკის რაიონული სასამართლოს მიერ გამოტანილ იქნა განაჩენი, რომლითაც მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა სამი წლითა და ექვსი თვით. იგი 2012 წლის 23 ივნისიდან დაპატიმრებულია (ტ.I, ს.ფ. 153-169, ტ.II, ს.ფ. 244-245, 17,18);

20. 2010 წლის 24 სექტემბერს მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემულ იქნა სამკვიდრო მოწმობა მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაზე, რომლის საფუძველზეც მოპასუხე დარეგისტრირდა ქ. თბილისში, ... მდებარე უძრავი ქონების (... კვ.მ. მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით) მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში (ტ.I, ს.ფ. 70,72, 28);

21. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მიმართ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების, სამკვიდროდან წილის მიკუთვნებისა და სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანის შესახებ არ დაკმაყოფილდა (ტ.I, ს.ფ. 73-78);

22. 2012 წლის 29 თებერვალს მოპასუხესა და მესამე პირს შორის დაიდო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ზრუნვისა და რჩენის სანაცვლოდ სარჩენი - მოპასუხე გადასცემს მარჩენალს - მესამე პირს მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, ..., 1/3 ნაწილს. აღნიშნული ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე მესამე პირს უარი ეთქვა №... სამოქალაქო საქმეზე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გამო (ტ.I, ს.ფ. 100-103, 107);

23. 2012 წლის 20 ივლისს მოპასუხესა და მესამე პირს შორის დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოპასუხე ჩუქნის მესამე პირს მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე ქ. თბილისში, .... აღნიშნული ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე მესამე პირს ასევე უარი ეთქვა მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გამო (ტ.I, ს.ფ. 100-103, 107);

24. მოპასუხე გარდაიცვალა 2012 წლის 7 სექტემბერს (ტ. I, ს.ფ. 129);

25. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად არ მიიჩნია მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღების ვადაში მამის, 2005 წლის 14 დეკემბერს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის, სამკვიდროს მიღების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს არ შეუტანია განაცხადი სანოტარო ორგანოში სამკვიდროს მიღების შესახებ, თუმცა, სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება ფაქტობრივ გარემოებას მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის სამკვიდროს ნაწილის ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების თაობაზე.

26. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით გაზიარებულ იქნა მოსარჩელის მსჯელობა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების თაობაზე და მოსარჩელის ახსნა-განმარტების, საქმის მასალების და მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენილად იქნა მიჩნეული სარჩელში მითითებული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: „კ. ხ-ა არის უკრაინის მოქალაქე, სადაც წლებია ცხოვრობს. 2006 წლის 10 ივნისს მისი შვილი რ. ხ-ი უკრაინაში დაქორწინდა. საქართველოდან უკრაინაში ქორწილში სხვა ნათესავებთან ერთად გაემგზავრნენ ასევე კ. ხ-ას დედა ა. მ-ი და კ. ხ-ას მული ე. ე-ი. გამგზავრებამდე კ. ხ-ას მამიდამ ე. მ-მა ა. მ-ს კ. ხ-ასთვის გადასაცემად გადასცა რ. ბ-ის კუთვნილი ოქროს სამაჯური, რომელიც რ. ბ-მა ჯერ კიდევ სიცოცხლეში მიაბარა თავის დას, თხოვნით, გადაეცა იგი კ.სათვის მისი გარდაცვალების შემდეგ. ა. მ-მა ქორწილის დღისათვის აღნიშნული ნივთი გადასცა კ. ხ-ას (იხ.: სარჩელი, ტ. I, ს.ფ 36-46; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.9 პუნქტი, ტ. II, ს.ფ. 273);

27. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ ადასტურებდნენ იმას, რომ მემკვიდრემ გამოავლინა ნება სამკვიდრო ქონების ნაწილის ფაქტობრივად დაუფლების გზით მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე და, ამდენად, მოცემული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად დადგენილად ვერ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი (იხ.: სამართლებრივი დასაბუთების 4.10. პუნქტი).

28. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე, 1320-ე მუხლებსა და 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილზე დაყრდნობით, აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სამკვიდრო გაიხსნა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შედეგად, 2005 წლის 14 დეკემბერს. მამკვიდრებელს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე: შვილი - მოსარჩელე, მეუღლე - მოპასუხე და შვილი - მ. ბ-ი.

29. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე, 1433-ე და 1435-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ სამკვიდროს ნაწილის მიღება მთელი სამკვიდროს მიღებას ნიშნავს.

30. სააპელაციო პალატამ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის ანალიზის საფუძველზე, განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისათვის მიმართვის ან/და სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გზით. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობით, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით. თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე.

31. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს, როგორც მემკვიდრეს, არ მიუმართავს სანოტარო ორგანოსათვის განაცხადით სამკვიდროს მიღების თაობაზე. რაც შეეხება სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ვერ ადასტურებდნენ იმას, რომ მემკვიდრემ გამოავლინა ნება სამკვიდრო ქონების ნაწილის ფაქტობრივად დაუფლების გზით მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე. კერძოდ, როგორც სარჩელი, ასევე გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ნაწილში დაეფუძნა იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელეს 2006 წლის 10 ივნისს, უკრაინაში ქორწილში ჩასულმა დედამ გადასცა მამის კუთვნილი სამაჯური, რომელიც მამკვიდრებელმა ჯერ კიდევ სიცოცხლეში მიაბარა თავის დას, თხოვნით, გადაეცა იგი მოსარჩელისთვის მისი გარდაცვალების შემდეგ.

32. სააპელაციო პალატის მსჯელობით, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებდნენ მხოლოდ მამკვიდრებლის ნებაზე - მისი კუთვნილი ოქროს სამაჯური მისი გარდაცვალების შემდგომ საჩუქრად გადაეცა შვილისთვის. რაც შეეხება თავად მოსარჩელეს და მისი ნების გამოვლენას, მის მიერ ოქროს სამაჯურის მიღებით გამოვლენილი იქნა მხოლოდ თანხმობა ნაჩუქარი მოძრავი ნივთის მიღების თაობაზე და სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ქმედება არ წარმოადგენდა სამკვიდროს მიღებისაკენ მიმართულ ნებას. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მამის კუთვნილი მოძრავი ნივთის საჩუქრად მიღება, რომელიც მას ნათესავებმა გადასცეს შვილის ქორწილში, შეფასებული ვერ იქნებოდა მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მისაღებად გამოვლენილ ნებად და სამკვიდროში შემავალი მოძრავი ქონების ფაქტობრივ დაუფლებად.

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად არ მიიჩნია მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი და შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

34. ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის აღიარებითი ხასიათის გამო სარჩელის განხილვა-გადაწყვეტისათვის აუცილებელი იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული ინტერესის არსებობა სასამართლო გადაწყვეტილებით ასეთ აღიარებასთან მიმართებაში. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის მიხედვით, იურიდიული ინტერესის არსებობისათვის აუცილებელი წინაპირობებია: მხარეთა შორის დავა უფლების თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე; მოპასუხე უნდა ეცილებოდეს მოსარჩელეს უფლებაში, ასეთი დავა უნდა ქმნიდეს უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, ამ გადაწყვეტილებას გარკვეული სარგებლობა უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის; სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მართალია, ზემოხსენებულ გარემოებებზე კანონში უშუალოდ არ არის მითითებული, მაგრამ ასეთი გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის სპეციალური ფორმის მიმართ მოსარჩელის სამართლებრივი ინტერესებიდან.

35. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დგინდებოდა მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი და, შესაბამისად, არ არსებობდა ამ საფუძვლით მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაზე მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის საფუძველი, არ არსებობდა მამკვიდრებლის სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებაზე 2012 წლის 20 ივლისს მოპასუხესა და მესამე პირს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო.

36. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

37. კასატორის მტკიცებით, მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მოსარჩელე გახდა მამის კუთვნილი სამაჯურის ფაქტობრივი მფლობელი - მესაკუთრე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი გასცდენოდა დავის ფარგლებს. კასატორმა აღნიშნა, რომ, თუ მოპასუხე მხარე სადავოდ გახდიდა აღნიშნულ ფაქტს, მოსარჩელე წარმოადგენდა ამ პოზიციის გამაბათილებელ მტკიცებულებებს, რისი საშუალებაც სააპელაციო სასამართლომ მოუსპო.

38. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების დადებისთვის უნდა არსებობდეს როგორც მჩუქებლის, ისე დასაჩუქრებულის ნება. გამომდინარე იქედან, რომ ნივთის გადაცემის მომენტში მამკვიდრებელი გარდაცვლილი იყო, ჩუქების ხელშეკრულების მონაწილე ორივე მხარის მიერ ნების გამოვლენას ადგილი არ ჰქონია მჩუქებლის სიცოცხლეში. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სასამართლო სხდომაზე მამკვიდრებლის დის, მოწმე ე. მ-ის განმარტების თანახმად, თავისი ძმის ნებას წარმოადგენდა მოძრავი ნივთის მოსარჩელისთვის გადაცემა მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ, რის შესახებაც მოსარჩელისთვის არ იყო ცნობილი ნივთის მიღებამდე.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

40. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

42. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

43. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ემყარება იმას, რომ მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მამის კუთვნილი ოქროს სამაჯურის ფაქტობრივი ფლობით მიღება, მამკვიდრებლის უძრავი ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღებასა და შესაბამისად, ქონების მემკვიდრედ ცნობას ნიშნავს, რაც უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ.

44. ზემოთ მითითებულ საკასაციო პრეტენზიას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესის შესაბამისად, კანონით მინიჭებული მემკვიდრეობის უფლების პრაქტიკულად განხორცილებისა და რეალიზაციისათვის აუცილებელია მემკვიდროს მიერ ზემოაღნიშნული ორი პირობიდან ერთ-ერთის შესრულება. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლი ადგენს დროს, რომლის განმავლობაში მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი - სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნას ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

45. აღნიშნული ნორმები სამკვიდროს მიღებას უკავშირებს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს დაუფლების სურვილს, რისი ერთ-ერთი გამოხატულებაცაა დანაშთი ქონების ფაქტობრივად მიღება და მართვა. ამდენად, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები: სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. პალატა განმარტავს, რომ ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა).

46. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ კასატორს მამის სამკვიდროს მიღების თაობაზე განცხადებით არ მიუმართავს სანოტარო ორგანოსთვის და არც ფაქტობრივად დაუფლებია მის უძრავ ქონებას. მოძრავი ნივთის (ოქროს სამაჯურის) ფაქტობრივად დაუფლებასთან დაკავშირებით კი საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი სურვილის შესაბამისად გარდაცვლის კუთვნილი ოქროს სამაჯურის კასატორისთვის გადაცემა მიუთითებს მხოლოდ მამკვიდრებილის ნებაზე - მისი კუთვნილი მოძრავი ნივთი საჩუქრად გადაეცა შვილისთვის, ხოლო კასატორის მიერ ნივთის მიღებით გამოვლენილი იქნა მხოლოდ თანხმობა ამ მოძრავი ნივთის მიღების თაობაზე და აღნიშნული არ წარმოადგენს სამკვიდროს მიღებისკენ მიმართულ ნებას. ამრიგად, მამის კუთვნილი მოძრავი ნივთის მიღება ვერ მიიჩნევა სამკვიდროში შემავალი მოძრავი ნივთის ფაქტობრივ დაუფლებად. პირიქით, ამ შემთხვევაში სახეზეა არა მემკვიდრის ნება დაეუფლოს მამის ქონებას, არამედ თავად მამკვიდრებლის სურვილი შვილს საჩუქრად გადასცეს მისი კუთვნილი ოქროს სამკაული, რაც საფუძველს აცლის კასატორის პრეტენზიას მამკვიდრებლის ქონების კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ.

47. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

48. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

49. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ სუსგ-ები №ას-1045-985-2015, 1 აპრილი, 2016 წელი; №ას-909-867-2013, 10 აპრილი, 2014 წელი; №ას-595-822-08; 4 ნოემბერი, 2008, სადაც განმარტებულია სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების სამართლებრივი წინაპირობები), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას კ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1500 (ათას ხუთასი) ლარის 70% – 1050 (ათას ორმოცდაათი) ლარი

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. კ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს კ. ხ-ას (პ/ნ:...) დაუბრუნდეს ნ. ფ-ის (პ/ნ: ...) მიერ 2016 წლის 6 ოქტომბერს #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1500 (ათას ხუთასი) ლარის 70% – 1050 (ათას ორმოცდაათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე