საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-826-792-2016 14 დეკემბერი, 2016 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - ა. ბ-ი, გ. ბ-ი, ი. გ-ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. მ-ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - ა. ბ-ი, გ. ჩ-ი, ლ. ზ-ე, მ. ზ-ე, ქ. ღ-ე, ე-ი (თ-ე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოში ხელახალი განხილვის მიზნით

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ქ. თბილისში, დ-ის შესახვევი №8-ში მდებარე 526კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია ნაგებობა # 1 საერთო ფართობით 553.68კვმ, საიდანაც თ. მ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე) არის ¼ ნაწილი; ამავე შენობიდან ე. თ-ის საკუთრებაა 1/8 ნაწილი და # 1 შენობის „ა“ ნაწილზე მეორე სართულზე მიშენება (ვერანდა). ვ. ბ-ის საკუთრებაა # 1 შენობის „ა“ ნაწილში ორ სართულზე მშენებარე მიშენებიდან ½ ნაწილი. გ. ჩ-ის საკუთრებაა მანსარდის საერთო სართული ფართობით 115.19 კვმ; მ. ზ-ის საკუთრებაა ნაგებობა №1-დან (საერთო ფართობით 553.68 კვ.მ) ¼ ნაწილი და №1 შენობის ”ვ” ნაწილში მე-3 სართულზე, საერთო ფართით 115.19 კვ.მ-დან 57.60 კვ.მ; ლ. ზ-ის საკუთრებაა ნაგებობა №1 (საერთო ფართობით 553.68 კვ.მ) ¼ ნაწილი; ქ. ღ-ის საკუთრება №1 შენობის ”ვ” ნაწილში მე-3 სართულიდან (საერთო ფართობით 115.19 კვ.მ-დან) 57.59 კვ.მ; ა. ბ-ის საკუთრება ნაგებობა №1-დან (საერთო ფართობით 553.68კვ.მ) 1/8 ნაწილი, №1 შენობის ”ა” ნაწილში ორ სართულზე მშენებარე მიშენებიდან ½ ნაწილი და №1 შენობის ”ა” ნაწილში ერთსართულიანი მშენებარე მიშენების ½ ნაწილი; ი. გ–ის საკუთრებაა №1 შენობის ”ბ” ნაწილში მანსარდის სართულის ½ ნაწილი. ა. ბ-ის საკუთრებაა №1 შენობის ”ბ” ნაწილში მანსარდის სართულის ½ ნაწილი და №1 შენობის ”ა” ნაწილში ერთ სართულიანი მშენებარე მიშენების ½ ნაწილი (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან - ტ. 1, ს.ფ. 401-402).

2. საზიარო უძრავი ქონების №1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვ.მ. ფართი დაკავებული აქვთ ვ. ბ-ის უფლებამონაცვლეებს გ. ბ-სა და ა. ბ-ს (შემდეგში: მოპასუხეები, აპელანტები ან კასატორები).

3. საზიარო უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი ¼ წილის შესაბამისად, ტექნიკურად შესაძლებელია გაიმიჯნოს №1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვ.მ. ფართი, რაც დასტურდება მის მიერ წარდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 28 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნით (შემდეგში: ექსპერტიზის დასკვნა), რომლის შესაბამისად, მოსარჩელეს ¼ წილის შესაბამისად ეკუთვნის 138.42 კვ.მ; ტექნიკურად შესაძლებელია მოსარჩელის ¼ წილის შესაბამისად გამოიყოს №1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვ.მ. ფართი, დასკვნაზე თანდართული დანართი №1-ის შესაბამისად.

4. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

4.1. მოსარჩელემ 2011 წლის 7 თებერვალს სარჩელი აღძრა ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული პირებისა და მე-2 პუნქტში დასახელებული მოპასუხეების წინააღმდეგ და მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, მოპასუხე ვ. ბ-ის უფლებამონაცვლეების უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა

4.2. მოსარჩელემ საზიარო საგანზე საკუთრების უფლება შეიძინა 2010 წელს სააღსრულებო ბიუროს მიერ ჩატარებულ იძულებით აუქციონზე, რომელიც მანამდე ვ. ბ-ის (იხ. მე-2 პუნქტი) საკუთრება იყო. ამჟამად ამ უკანასკნელის უფლებამონაცვლეები აგრძელებენ მოსარჩელის საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებაში ცხოვრებას და მოსარჩელე ვერ სარგებლობს კუთვნილი ქონებით.

5. მოპასუხეთა შესაგებელი

5.1. მოპასუხეებმა არ ცნეს მათ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი, სადავოდ გახადეს პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვმ ფართის მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტი იმ დასაბუთებით, რომ საზიარო საგანი გამიჯნული არ იყო;

5.2. მოპასუხეთა მტკიცებით, მოსარჩელე რაიმე სახის ფაქტობრივ ფლობას არ ახორცილებეს სადავო უძრავი ქონების მისამართზე. ვერ დგინდება საზიარო უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის საკუთრების უფლება კონკრეტულ ფართზე.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა:

6.1.1. გაუქმდა ქ. თბილისში, დ-ის შესახვევი №8-ზე თანამესაკუთრეთა შორის საზიარო უფლება და მოსარჩელეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყო 1/4 წილის შესაბამისად ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე №1 შენობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 ფართი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი) ;

6.1.2. მოპასუხეთა მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ზემოაღნიშნული ფართი და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

6.2. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ არსებობდა უდავო ფაქტობრივი გარემოებები და წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული გარემოებები დაადგინა მხარეთა განმარტებების, ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე. ამასთან მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

6.3. მოსარჩელემ საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შესაძლებლობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარუდგინა ამ განჩინების მე-3 პუნქტში მითითებული ექსპერტიზის დასკვნა.

6.4. სასამართლომ იმის დასადგენად, შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო საგანზე საზიარო უფლების ნატურით გამიჯვნა თითოეული მესაკუთრის წილის პროპორციულად ღირებულების შემცირების გარეშე, რა ფართს ფლობდა თითოეული თანამესაკუთრე სახლთმფლობელობაში და შეესაბამებოდა თუ არა დაკავებული ფართები თითოეულის კუთვნილ იდეალურ წილს, ტექნიკური თვალსაზრისით რა თანმიმდევრობით იყო შესაძლებელი მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის გამოყოფა თანამესაკუთრეებს შორის, 2011 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით დანიშნა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 241-245; სსსკ-ის 162-163-ე მუხლები).

6.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 ივნისის განჩინებით საქმე ექსპერტიზის ჩასატარებლად გადაეგზავნა ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს, მხარეებს დაევალათ უზრუნველეყოთ ექსპერტების დაშვება გამოსაკვლევ ობიექტზე. მხარეებს ასევე განემარტათ, რომ თუ არასაპატიო მიზეზით არ შეასრულებდნენ ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად შეუშლიდნენ ხელს ექსპერტიზის ჩატარებას მოწინააღმდეგის პოზიცია ჩაითვლებოდა დასასტურებულად (ტ. 2, ს.ფ. 160-161). ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 სექტემბრის წერილის თანახმად, ექსპერტიზა ვერ ჩატარდა იმ მიზეზით, რომ მოპასუხემ საექსპერტო კვლევისათვის განკუთვნილ ვადაში არ გააფორმა საექსპერტო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებები (ტ. 2, ს.ფ. 179). თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით საქმე კვლავ გაიგზავნა ექსპერტიზაზე (ტ.2, ს.ფ. 227-229). ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 28 აპრილის წერილის თანახმად, მოპასუხეებმა ექსპერტი არ დაუშვეს გამოსაკვლევ ობიექტზე, რა მიზეზითაც ექსპერტიზა არ ჩატარდა.

6.6. სსსკ-ის 169-ე მუხლის მე-4 მუხლის მიხედვით, თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად უშლის ხელს ექსპერტიზის ჩატარებას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლება დადასტურებულად.

6.7. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა არ შეასრულეს ექსპერტის მითითებები, რითაც შეუშალეს ხელი ექსპერტიზის ჩატარებას. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არაერთხელ განემარტათ ექსპერტის მითითებების შეუსრულებლობისა ან სხვაგვარად ხელშეშლის სამართლებრივი შედეგები. სსსკ-ის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, მოსარჩელის პოზიცია, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 28 იანვრის დასკვნის მიხედვით, საზიარო უძრავი ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის შესაბამისად, №1 შენობის პირველ სართულზე 137.22 კვ.მ. ფართის ნატურით გამოყოფის შესაძლებლობის შესახებ, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია.

6.8. სსკ-ის 173-ე მუხლის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 953-ე მუხლის შესაბამისად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. 954-ე მუხლის მიხედვით, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

6.9. სსკ-ის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება, ხოლო 963-ე მუხლის მიხედვით, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. აღნიშნული ნორმის დანაწესით, კანონმდებელი ადგენს ქონების ნატურით გაყოფისათვის ორ წინაპირობას: ნივთი უნდა დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად და ნივთი უნდა გაიყოს ღირებულების შემცირების გარეშე. ამდენად, საზიარო უფლების გაუქმება შესაძლებელია თუ ნივთი შესაძლებელია გაიყოს ორ ან მეტ დამოუკიდებელ ნაწილებად მათი ღირებულების (საგნობრივი დანიშნულების) შემცირების გარეშე.

6.10. სასამართლომ განმარტა, რომ ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფისას, მხედველობაში მიიღება ცალკეული ნაწილის მნიშვნელობა საყოფაცხოვრებო თვალსაზრისით, მისი მდებარეობა და განლაგება, ხოლო რაც შეეხება ნივთის ღირებულების შემცირებას, მასში იგულისხმება ნივთის ისეთი გაყოფა, რის შედეგადაც არ დაიკარგება ნივთის საყოფაცხოვრებო დანიშნულება.

6.11. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საზიარო საგნიდან შესაძლებელი იყო გამიჯნულიყო მოსარჩელის კუთვნილი ¼ წილის შესაბამისად, №1 შენობის პირველ სართულზე განთავსებული ფართი 137.22 კვ.მ. ექსპერტიზის დასკვნაზე თანდართული დანართი 1-ის მიხედვით.

6.12. სსკ-ის 170-ე მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

6.13. სსკ-ის 173-ე მუხლის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 953-ე მუხლის შესაბამისად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. 954-ე მუხლის მიხედვით, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

6.14. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელე, როგორც მესაკუთრე ითხოვდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, შესაბამისად, აღნიშნული სარჩელი ვინდიკაციური იყო და მის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა სსკ-ის 172-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. აღნიშნული ნორმის შინაარსი, თავის მხრივ, სამ ელემენტს შეიცავს: მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, მოპასუხე ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

6.15. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და მხარეებს შორის სადავო არ იყო, რომ საზიარო საგნის იმ ნაწილს, რომელიც საზიარო საგნის გამიჯვნის შედეგად მოსარჩელეს მიეკუთვნა ფლობდნენ მოპასუხეები. საზიარო უფლების გაუქმების შემდეგ ამ ფართით სარგებლობისათვის მათ სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდათ, არსებობდა ყველა წინაპირობა, რაც მოსარჩელეს ანიჭებდა უფლებამოსილებას, მოეთხოვა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა და უძრავი ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის მოპასუხისაგან გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

7. მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

7.1. მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვეს, რომლითაც არ დაკმაყოფილდებოდა სარჩელი.

7.2. აპელანტებმა შემდეგ პრეტენზიებზე მიუთითეს:

7.2.1. ქვემდგომმა სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მხარემ ხელი შეუშალა სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის ჩატარებას. ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ შეტყობინება ეგზავნებოდა ვ. ბ-ის წარმომადგენელს, ვ. ბ-ი აღარ წარმოადგენდა დავის მონაწილეს მისი გარდაცვალების გამო და, შესაბამისად, წარმომადგენელი მისი სახელით ვეღარ იმოქმედებდა. აღნიშნული გარემოების შესახებ ექსპერტს ეცნობა;

7.2.2. ამის შემდეგ სწორი საპროცესო ფორმის დაცვით შეტყობინება მოპასუხეებთან ამგვარი ხელშეკრულების დადების შესახებ აღარ მისულა;

7.2.3. სასამართლომ გამოიყენა ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიხედვით დადგენილია, რომ მოსარჩელეს 1/4 წილის შესაბამისად ეკუთვნის 138.42 კვ.მ. და რომ ტექნიკურად შესაძლებელია, რომ მას გამოეყოს N1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვ.მ. ფართი, დასკვნაზე თანდართული დანართი N1-ის შესაბამისად. აპელანტის მტკიცებით, აღნიშნული დასკვნა შეიცავდა მონაცემებს იმის შესახებ, რომ კონკრეტული ფართი, კონკრეტული წილის შესაბამისად შეიძლებოდა რეალურად გამიჯნულიყო, თუმცა საზიარო უფლების გაუქმება ნიშნავს, რომ ეს უფლება უქმდება ყველა თანამესაკუთრისათვის და მათი წილის შესაბამისად მიეკუთვნებათ ფართი ინდივიდუალურ საკუთრებაში;

7.2.4. აპელანტის მოსაზრებით, დასკვნა არ შეიცავდა მონაცემებს სხვა თანამესაკუთრეების შესახებ, რამაც გამოიწვია სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის უკანონოდ ფორმირება, რადგან საასამართლომ მხოლოდ მოსარჩელის ნაწილში მიიღო საზიარო უფლების გაუქმების გადაწყვეტილება და სხვა თანამესაკუთრეების უფლებები არ გადაწყვიტა, რაც საზიარო უფლების გაუქმების დროს სამართლებრივად დაუშვებელია.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 მაისის განჩინება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლი 27 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3 -ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

8.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მტკიცება, რომ მოცემულ საქმეზე სასამართლომ გადაწყვეტილება საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ მიიღო ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მხოლოდ მოსარჩელის ნაწილში და სხვა თანამესაკუთრეების უფლებები არ გადაწყვიტა. ამ კონტექსტში სსკ-ის 961-ე, 963-ე მუხლებზე მიუთითა და განმარტა, რომ დასახელებული ნორმების შესაბამისად, საზიარო უფლებიდან გამომდინარე მოთხოვნის რეალიზაცია დამოკიდებულია ამ უფლების მფლობელ პირთა მდგომარეობასა და ინტერესებზე. საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფისას დასაშვებია, საზიარო უფლების მონაწილეთა წილობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგნის (საგნების) ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. ერთგვაროვნებასთან ერთად, გაყოფამ საზიარო საგანს არ უნდა დაუკარგოს ის სამომხმარებლო ღირებულება, რაც მას გაყოფამდე გააჩნდა. ნივთის ღირებულებაში იგულისხმება მისი საყოფაცხოვრებო დანიშნულება და არა მხოლოდ ღირებულება გამოხატული ფულადი ერთეულით;

8.4. სასამართლომ იმაზეც მიუთითა, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლი უშვებს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფას, ნივთის (საზიარო საგნის) ტექნიკურად ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შესაძლებლობის შემთხვევაში, თუმცა, არ შეიცავს არავითარ დათქმას საზიარო საგნის სათანადო გადაკეთებების შედეგად მიღებულ შესაძლებლობებზე. დასახელებული ნორმის დანაწესი მიუთითებს, რომ მხოლოდ იმ შემთხვევაშია შესაძლებელი საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა, თუ იგი გაყოფის შედეგად არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას და ამასთან, გამოყოფილი ნაწილები იქნება ერთგვაროვანი როგორც ფუნქციონალური, თვისობრივი, ასევე, მისგან გამომდინარე ღირებულების თვალსაზრისით, რაშიც გაითვალისწინება ობიექტის საყოფაცხოვრებო დანიშნულება;

8.5. მოცემულ შემთხვევაზე მსჯელობისას, სასმაართლომ განმარტა, რომ ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ უძრავ ქონებაზე თითოეულ მესაკუთრეს ინდივიდუალურად აქვს სარგებლობაში საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მისი კუთვნილი წილის შესაბამისი ფართები. საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა კონკრეტულმა პირმა და მოითხოვა გამოყოფა თავის წილ ფართზე, რაც არ ნიშნავს ავტომატურად დანარჩენი თანამესაკუთრეების საზიარო უფლების გაუქმებას. დანარჩენ თანამესაკუთრეებს უფლება აქვთ დარჩნენ ერთმანეთთან საზიარო უფლებით, ან მათაც მიმართონ სასამართლოს თავისი წილის გამოყოფის მოთხოვნით;

8.6. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაუდონ საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სასამართლომ მიუთითა ასევე სსსკ-ის 102-ე მუხლზე და განმარტა, რომ დასახელებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება ეკისრებოდათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებდნენ კონკრეტულ გარემოებებზე. საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი.

8.7. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა (ტ. 1, ს.ფ.13-17), რომლის შესაბამისად, მოსარჩელეს ¼ წილის შესაბამისად ეკუთვნის 138.42 კვ.მ. აღნიშნული დასკვნთ დადგინდა, რომ ტექნიკურად შესაძლებელი იყო მოსარჩელის ¼ წილის შესაბამისად N1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებული 137.22 კვ.მ. ფართის გამოყოფა დასკვნაზე თანდართული დანართი N1-ის შესაბამისად.

8.8. სასამართლომ ყურადღებას გაამახვილა ასევე იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლომ მოცემულ საქმეზე განჩინებით დაადგინა ექსპერტიზის ჩატარება და მოპასუხეებს არაერთხელ განემარტათ ექსპერტის მითითებების შეუსრულებლობისა ან სხვაგვარად ხელშეშლის სამართლებრივი შედეგების შესახებ სსსკ-ის 169-ე მუხლის მე-4 მუხლის შესაბამისად, საქმის მასალებიდან დგინდებოდა, რომ მოპასუხეებმა არ შეასრულეს ექსპერტის მითითებები, რითაც შეუშალეს ხელი ექსპერტიზის ჩატარებას.

8.9. აპელანტებმა (მოპასუხეებმა) შესაბამის მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ დაადასტურეს, რომ საზიარო საგანი არ იყო გამიჯნული, რომ არ დგინდებოდა მოსარჩელის საკუთრების უფლება საზიარო უძრავი ქონებიდან კონკრეტულ ფართზე და იგი რაიმე სახის ფაქტობრივ ფლობას ამ მისამართზე არ ახორციელებდა. საქმეში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდებოდა, რომ ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ უძრავ ქონებაზე, რეგისტრირებული იყო მოსარჩელისა და სხვა პირთა საკუთრების უფლება.

8.10. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მოპასუხეების მიერ ექსპერტიზის ჩატარებისათვის ხელშეშლას და დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელის პოზიცია, ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, საზიარო უძრავი ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის შესაბამისად, N1 შენობის პირველ სართულზე 137.22 კვ.მ. ფართის ნატურით გამოყოფის შესაძლებლობის შესახებ, რაც სამართლებრივად ეფუძნება სსკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლებს.

8.11. მოცემული დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი იყო, დადგენილიყო მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო საზიარო უძრავი ქონების N1 შენობა-ნაგებობიდან პირველ სართულზე განთავსებულ 137.22 კვ.მ. ფართზე. საჯარო რეესტრის ამონაწერით ასეთი უფლება დგინდებოდა.

8.12. სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდნენ სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს, რაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველი იყო.

9. მოპასუხეთა საკასაციო პრეტენზიები

9.1. მოპასუხეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად სარჩელის უარყოფა სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოეებეის იდენტურ არგუმენტებზე დაყრდნობით. კასატორები აკრიტიკებენ სააპელაციო სასამართლოს დაკვნებს მოპასუხეთა მიერ ექსპერტიზის ხელშეშლასთან დაკავშირებით და მიაჩნიათ, რომ აღნიშნული არასწორადაა დადგენილი (იხ. ამ განჩინების 7.2 ქვეპუნქტი).

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

13. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ები # ას-332-309-2010 28.10.2010 წ.; # ას-67-65-2014, 31.07. 2014 წ.; #ას - 954-904-2015, 11.12.2015).

14. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება აქვს გამოკვლეული და მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია აქვს მინიჭებული განსახილველ სამართალურთიერთობას. კასატორის პრეტენზიები არაკვალიფიციურია და არ არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობები, ხელახლა განსახილველად საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის დასაბრუნებლად.

17. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იმსჯელა და გადაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რაც სამართალწარმოებისას მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლით დადგენილი ფუნდამენტური უფლების რეალიზაციას ემსახურება

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლის მიხედვით, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას, საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ემუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

19. ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობა და დასკვნები შეესატყვისება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, კერძოდ ზემოხსენებული ნორმა, ორ აუცილებელ წინაპირობაზე უთითებს - საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი ნაწილის გამოყოფა, შესაძლებელია ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე.

20. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განამარტა, რომ „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების საფუძველზე, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ თანასაკუთრების გაყოფა მის მიერ მოთხოვნილი წესით შესაძლებელია, მოსარჩელეს ეკისრებოდა. ნატურით გამიჯვნის მოთხოვნისას, სადავოობის შემთხვევაში, სასამართლო, 963-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ამოწმებს გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების ერთგვაროვნებას და ღირებულებას, რაც გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების (მიწის ნაკვეთების) ფუნქციური დანიშნულების და მისი შემდგომი გამოყენების შესაძლებლობას, ასევე ინფრასტრუქტურულ მოწყობასაც ითვალისწინებს“ (სუსგ # ას - 661-628-20145; 30.09.2015). განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე გამოკვლეული მტკიცებულებების მიხედვით, ზემოხსენებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, დადგენილია საზიარო უფლების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი, რადგან მოსარჩელემ, მისი წილი ტვირთის მტკიცების ფარგლებში, დამაჯერებული მტკიცებულება წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნის სახით, ხოლო მოპასუხეებმა საკუთარი უფლების რეალიზაციისათვის არათუ სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებები არ წარადგინეს, არამედ სასამართლოს მიერ გამოსაკვლევი საკითხისათვის დანიშნული ექსპერტიზის ჩატრებასაც კი არ შეუწყვეს ხელი. ამ კონტექსტში კასატორის პრეტენზია სრულიად არაკვალიფიციურია, რადგან მოპასუხეები იურიდიული დასაბუთების ნაცვლად, უთითებენ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც სამართლებრივად უსაფუძვლოა.

21. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიებს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობასა და სააპელაციო სასმაართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების თაობაზე, ვინაიდან მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ სასამართლოსათვის სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულება, რომლითაც, მოსარჩელის მოთხოვნის უსაფუძვლობა დადასტურდებოდა.

22. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია, რაც გამორიცხავს მისი დასაშვებად ცნობის სამართლებრივ შესაძლებლობას.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ბ-ის, გ. ბ-ისა და ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი. გ-სა (პ/ნ 0..) და ა. ბ-ს (პ/ნ 01008009467) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ზ. ბ-ის (პ/ნ 0..) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (გადახდის თარიღი 2016 წლის 31 ოქტომბერი), 70% – 210 (ორას ათი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე