საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-244-232-2017 19 მაისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – თ. ჯ-ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - კ. ჯ-ა, რ. ჯ-ა (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ჩუქების ბათილად ცნობა, საკუთრების მოწმობაში ცვლილებების შეტანა, უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნოტარიუსმა 2008 წლის 25 ივლისს ზ. ჯ-აზე (შემდეგში: მეპაიე წევრი, კოოპერატიული ბინის მესაკუთრე, მჩუქებელი, მამკვიდრებელი ან თავდაპირველი მოპასუხე) გასცა საკუთრების მოწმობა, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინაზე, მდებარე - თბილისში, თ-ის ქუჩა 11, ბინა 128, ფართით - 30 კვ.მ, მეოთხე სართული, მეექვსე სადარბაზო. საკუთრების მოწმობა გაიცა1977 წლის 15 სექტემბრის ორდერის საფუძველზე.

2. კოოპერატივის მეპაიე წევრს წარმოადგენდა ბინის მესაკუთრე და საპაიო შენატანიც მან განახორციელა. კოოპერატიულ ბინაზე ორდერი გაცემულია მეპაიე წევრის სასარგებლოდ ორ სულზე: თავად მეპაიესა და მის ძმაზე - თ. ჯ-აზე (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი; იხ. საკუთრების მოწმობა, ორდერი, კოოპერატივის გადაწყვეტილება ტ.2. ს.ფ. 17-20; 31-36).

3. კოოპერატიული ბინის მესაკუთრის ძმამ (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) 2008 წლის 25 ივლისის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებით დაადასტურა, რომ კოოპერატივის ბინაზე კუთვნილ წილზე თავისი დის (მეპაიის) სასარგებლოდ განაცხადა უარი და დაეთანხმა ამ უკანასკნელის სახელზე გაცემულიყო საკუთრების მოწმობა (იხ. ტ.2, ს.ფ. 96).

4. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება კ. ჯ-ამ (შემდეგში: ბინის მესაკუთრის ძმისშვილი, დასაჩუქრებული ან პირველი მოპასუხე) კოოპერატიული ბინის მესაკუთრისაგან ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების უფლებით მიიღო 2013 წლის 3 აპრილს. სადავო ბინა რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრებად (იხ. საჯარო რეესტრის ამონაწერი და ჩუქების ხელშეკრულება - ტ.2, ს.ფ.22-23, 25-26; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ, 524, 183, 311-312-ე მუხლები)

5. მეპაიე წევრი გარდაიცვალა 2014 წლის 7 თებერვალს (იხ. გარდაცვალების მოწმობა - ტ.2, ს.ფ. 105);

6. 2015 წლის 9 ივლისს ნოტარიუსმა სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილება შეიტანა, რომლითაც დასტურდება, რომ 2014 წლის 7 თებერვალს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის (დის) სამკვიდრო ქონებაზე მეორე რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა, ძმებმა - მოსარჩელემ და რ. ჯ-ამ (შემდეგში: თავდაპირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლე ან მეორე მოპასუხე) სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით თანაბარწილად მიიღეს (1/2-1/2) მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება (იხ. ტ.2, ს.ფ. 150-152).

7. სარჩელის მოთხოვნა

7.1. მეპაიე წევრის პირველმა ძმამ (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) 2013 წლის 12 აგვისტოს, ჯერ კიდევ დის სიცოცხლეში, სარჩელი აღძრა ამ უკანასკნელის (კოოპერატიული ბინის მესაკუთრის) და პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საკუთრების მოწმობაში ცვლილების შეტანა და უძრავ ქონებაზე ½ წილის მესაკუთრედ ცნობა.

8. მოპასუხეთა შესაგებელი

8.1. მოპასუხეებმა არ ცნეს მათ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი მისი დაუსაბუთებლობისა და უსაფუძვლობის გამო.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2013 წლის 29 ივლისის სარჩელის უზრუნველყოფის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლის თანახმად პირველ მოპასუხეს აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (იხ. ამ განჩინების მეოთხე პუნქტი) გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა. (თავდაპირველი მოპასუხის- კოოპერატიული ბინის მესაკუთრის გარდაცვალების გამო შეჩერებული საქმისწარმოება განახლდა საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 თებერვლის განჩინების საფუძველზე - იხ. ტ.2, ს.ფ.108-109, ხოლო იმავე სასამართლოს 2015 წლის საოქმო განჩინების საფუძველზე თავდაპირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ საქმეში პირველ მოპასუხესთან ერთად ჩაერთო მეორე მოპასუხე - იხ. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი; იხ. განჩინება- ტ.2, ს.ფ.143).

9.2. საქალაქო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში ასახულ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და იმ სადავო გარემოების დადგენისას, რომ ბინის მესაკუთრეს (მჩუქებელს) 2013 წლის 3 აპრილისათვის, როდესაც ძმისშვილს აჩუქა კუთვნილი უძრავი ქონება, თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, არ შეეძლო აღექვა საკუთარი მოქმედების მნიშვნელობა, იმსჯელა მოსარჩელისა და მოწმის, რომელიც მოსარჩელის მეუღლეა (ვ. ჯ-ა), ასევე მოპასუხეთა განმარტებებზე.

9.3. სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების საფუძველზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა და განსახილველი დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად უმნიშვნელოდ მიიჩნია ამ განჩინების მე-3 პუნქტში ასახული ფაქტობრივი გარემოება. სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე ვერ მოიპოვებდა საკუთრების უფლებას სადავო ბინაზე მისი ბინის ორდერში და, შესაბამისად, ბინაში ჩაწერის იურიდიული ფაქტიდან გამომდინარე და ამიტომ მოსარჩელის თანხმობა ან უარი ვერ იქნებოდა სამართლებრივად დამაბრკოლებელი სადავო უძრავ ქონებაზე მეპაიე წევრის საკუთრების უფლების დასადგენად, საფუძვლად დაედო შემდეგი ნორმატიული მოწესრიგება:

9.3.1.„საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის # 107-ე დადგენილების (შემდეგში: # 107-ე დადგენილება) მე-5 მუხლის თანახმად საცხოვრებელი სახლი უსასყიდლოდ გადაეცემოდათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები იყვნენ. ამასთან, აღნიშნული დანაწესი ვრცელდებოდა სახელმწიფო და არა კოოპერატიული ბინების პრივატიზებაზე;

9.3.2. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ბინა წარმოადგენდა კოოპერატიულ ბინას და მხოლოდ მასში რეგისტრაციის ფაქტი არ წარმოშობდა საკუთრების უფლებას. კოოპერატიულ ბინებზე საკუთრების უფლების წარმოშობის და მისი დადასტურების (რეგისტრაციის) საფუძვლები წლების განამვლობაში ფორმირდებოდა შემდეგნაირად: საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1985 წლის 30 აგვისტოს # 573-ე დადგენილებით (შემდეგში: # 573-ე დადგენილება) დამტკიცებული „საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სანიმუშო წესდების“ პირველი პუნქტის თანახმად, საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელ მოქალაქეებს უფლება ჰქონდათ, გამხდარიყვნენ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრები და მიეღოთ ამ კოოპერატივში ბინა. ამავე დადგენილების 27-ე პუნქტის თანახმად, კოოპერატივის სახლებში საცხოვრებელი ფართობი ეძლეოდათ მხოლოდ კოოპერატივის წევრებს, რომლებმაც შეასრულეს დაწესებული საპაიო შენატანების გადახდის ვალდებულება და ბინები მფლობელობაში გადაეცათ ორდერის საფუძველზე;

9.3.3. „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის #519-ე დადგენილების (შემდეგში: #519-ე დადგენილება) მე-2 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრებაში ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინები, მიუხედავად იმისა, გადახდილი ჰქონდათ თუ არა თავდაპირველი შესატანი საპაიო თანხა;

9.3.4. „საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საბინაო ფონდის პრივატიზების დაჩქარების ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 5 აგვისტოს # 520-ე დადგენილების (შემდეგში: # 520-ე დადგენილება) პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საბინაო ფონდის, მათ შორის კოოპერატიული ბინების პრივატიზების გაფორმების გამარტივების და ამ პროცესის დაჩაქარებასთან დაკავშირებით დადგინდა, რომ ბინების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ რწმუნებით აღჭურვილ პასუხისმგებელ მუშაკსა და მოქალაქეებს შორის იდებოდა სანოტარო წესით დამოწმებული წერილობითი ხელშეკრულება, დადგენილი წესით გაფორმებული ხელშეკრულება რეგისტრაციაში ტარდებოდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ამასთან მოქალაქე თავისუფლდებოდა პრივატიზებასთან დაკავშირებული ყველა გადასახადების დაფარვისაგან, მათ შორის სახელმწიფო ბაჟისგანაც.

9.3.5. „საბინაო ფონდის პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 1996 წლის 2 აპრილის # 1 დადგენილებით განიმარტა, რომ „საქართველოს რეპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ ზემოხსენებული # 107-ე დადგენილების (იხ. ამ განჩინების 9.3.1. ქვეპუნქტი) მე-10 პუნქტის შესაბამისად, საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც მთლიანად გადაიხადა ბინის ღირებულება, მესაკუთრედ ითვლებოდა, მიუხედავად იმისა, იყო თუ არა გაფორმებული სათანადო ხელშეკრულება კოოპერატივის გამგეობასთან;

9.3.6. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდეგ ნოტარიუსები გასცემდნენ საკუთრების მოწმობას კოოპერტიულ ბინებზე (სსკ-ის 1512-ე მუხლი);

9.3.7. ამჟამად „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ნოტარიუსი უფლებამოსილია გასცეს საკუთრების მოწმობა.

9.4. საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნოტარიუსის მიერ კოოპერატიული ბინის მესაკუთრის სახელზე საკუთრების მოწმობის გაცემა მიზნად ისახავდა არა სადავო ქონებაზე მეპაიე წევრის საკუთრების უფლების ცნობას, რაც ზემოხსენებული დადგენილებების საფუძველზე უკვე განხორციელებული იყო, არამედ - უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას.

9.5. სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის დასაბუთებისას სსკ-ის 1306-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მიუთითა, რომლის თანახმად გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სსკ-ის 58-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის დროს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით კი, ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული.

9.6. სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სსკ-ის 58-ე მუხლის შემადგენლობის რომელიმე ელემენტის არსებობა. მჩუქებელმა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გააჩუქა 2013 წელს, იგი გარდაიცვალა 2014 წელს, ამ დროისთვის მას უკვე სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში აღარ გააჩნდა, შესაბამისად, ის ვერ შევიდოდა ამ უკანასკნელის სამკვიდრო აქტივში, ამდენად, უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად ცნობის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო, შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონების დაბრუნება სამკვიდრო აქტივში და მემკვიდრეობის საფუძველზე მოსარჩელის უძრავი ქონების წილზე მესაკუთრედ ცნობა ვერ განხორციელდებოდა.

10. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელემ საპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

10.1.1. მამკვიდრებლის მეორე ძმის, როგორც მეორე მოპასუხის მიერ, თავდაპირველი მოპასუხის (მეპაიე წევრის) სიცოცხლეშივე წარდგენილი შესაგებლით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ სადავო ბინის პირვანდელ მესაკუთრეს არ შეეძლო სწორად აღექვა თავისი ქმედების მნიშვნელობა, ვინაიდან მეორე ძმა შესაგებელში უთითებდა, რომ ამჯერად ის იყო მეპაიე წევრის მეურვე და საკუთარი ხელით შეადგინა შესაგებელი. ამდენად, სასამართლომ არასწორად შეაფასა აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება;

10.1.2. აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე ასევე ისაუბრა სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმემ ფ. ჯ-ამ, რომელმაც განმარტა, რომ მჩუქებელს ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებამდე კარგა ხნით ადრე დაეწყო ფსიქიკური პრობლემები და მას არ შეეძლო სწორად აღექვა თავისი ქმედების მნიშვნელობა, უფრო მეტიც, მისი ძმისშვილი (პირველი მოპასუხე, დასაჩუქრებული) ბოროტად იყენებდა მამიდის მდგომარეობას და მას აიძულებდა, ემათხოვრა ქუჩაში, რაც გახდა კიდეც ძმებს (მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს) შორის კონფლიქტის მიზეზი;

10.1.3. ზემოხსენებული #107-ე, #519-ე და #520-ე დადგენილებების შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრის ოჯახის წევრმა მოიპოვა სადავო ბინის პრივატიზების უფლება და ვინაიდან, მოსარჩელეს უარი არ უთქვამს თავის წილზე, უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა სადავო წილის საკუთრებაში გადაცემა. #519-ე დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრეებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრებაში ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინები მიუხედავად იმისა, მათ გადახდილი აქვთ, თუ არა თავდაპირველი შენატანი საპაიო თანხა. სადავო ბინის პრივატიზება მოხდა იმ დროს, რა დროსაც #107-ე დადგენილების ამოქმედების შემდეგ შექმნილი მდგომარეობის გამოსწორების მიზნით მიღებულ იქნა და მოქმედებდა მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის #519-ე დადგენილება.

10.1.4. საქალაქო სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში უგულებელჰყო აღნიშნული დადგენილების მე-2 და მე-4 პუნქტების დანაწესები, როდესაც დაასკვნა, რომ ბინა წარმოადგენს ხსენებული #107-ე დადგენილების მე-10-ე პუნქტით განსაზღვრულ პრივატიზების ობიექტს. # 519-ე დადგენილებამ დააზუსტა და განმარტა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების პრივატიზების წესი, რომლის თანახმადაც აღნიშნული ბინების პრივატიზების უფლება აქვს ყველა იმ პირს, რომელთაც დაკავებული აქვთ ასეთ სახლებში არსებული ბინები. არსად არ არის თუნდაც მითითება პრივატიზაციის მომენტში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრის უპირატესობაზე, პირიქით, ხსენებული დადგენილების სათაურში და თვით ტექსტშიც ნათლად იკვეთება, რომ პრივატიზების უფლება აქვთ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელ სახლებში არსებულ ბინებში მობინადრე ყველა მოქალაქეს. ამავე დადგენილებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა ხსენებული 107-ე დადგენილების მე-10 პუნქტი. ამდენად, პრივატიზაციის შესახებ 107-ე, 519-ე და 520-ე დადგენილებების შენაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელი აიგივებს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრსა და მოქალაქეებს, რომლებსაც დაკავებული აქვთ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინები. 107-ე დადგენილების მსგავსად, სახლემწიფო ფონდში არსებულ ბინებზე პრივატიზაციის უფლება ეძლევა როგორც დამქირავებელს, ასევე მისი ოჯახის წევრს, 519-ე და 520-ე დადგენილებებით ასეთივე უფლება ენიჭებათ იმ მოქალაქეებს, რომლებიც საბიანო-სამშენებლო კოოპერატივის სახლებში არსებულ ბინებს მართლზომიერად ფლობენ, მათ შორის - მეპაიე წევრის ოჯახის წევრებს.

10.1.5. სასამართლომ არ იმსჯელა ისეთ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, როგორიცაა ნების გამოვლენის ნაკლი, რაც საფუძვლად უნდა დადებოდა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. სასამართლომ სწორად არ შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები, მათ შორის, თავდაპირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლის (მეორე მოპასუხის) მიერ წარდგენილი შესაგებელი და მოწმეთა ჩვენებები. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

11.3. სასამართლომ მიუთითა მხარეთა კანონის წინაშე თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, ასევე, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი გადანაწილების სტანდარტზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ იყო, რომ კოოპერატივის მეპაიე წევრს წარმოადგენდა მამკვიდრებელი და საპაიო შენატანიც მან განახორციელა, ასევე, გასაზიარებელი იყო ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნა, რომ მხოლოდ რეგისტრაციის ფაქტი არ წარმოშობდა საკუთრების უფლებას კოოპერატიულ ბინებზე, განსხვავებით სახელმწიფო ბინების პრივატიზებისა. კოოპერატიული ბინების მესაკუთრეს წარმოადგენდა მეპაიე წევრი. შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ მოიპოვებდა საკუთრების უფლებას სადავო ბინაში ჩაწერის გამო. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ დასკვნას, რომ მოსარჩელის თანხმობა ან უარი ვერ იქნებოდა სამართლებრივი დაბრკოლება სადავო ბინაზე მეპაიე წევრის საკუთრების უფლების დასადგენად (იხ. ამ განჩინების 9.3 ქვეპუნქტი).

11.4. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 50-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობაზე მსჯელობისას არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ გარიგება თვალთმაქცური იყო. აპელანტი იმასაც უთითებდა, რომ მჩუქებელს, ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარების გამო, არ შეეძლო გაეცნობიერებინა თავისი ქმედების შინაარსი.

11.5. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). დასახელებული ნორმის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა ადასტურებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით.

11.6. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ ურთიერთშეთანხმებაზე, მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. განსახილველ შემთხვევაში, ასეთი გარემოებების არსებობა მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა.

11.7. სსკ-ის 58-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით დადგენილ მოწესრიგებაზე (იხ. ამ განჩინების 9.5. ქვეპუნქტი) მსჯელობისას, სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები არ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მჩუქებელს ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას ცნობიერება ჰქონდა დაკარგული და იმყოფებოდა ფსიქიკური აშლილობის ვითარებაში. სასამართლომ განმარტა: ის გარემოება, რომ აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის, როგორც თავდაპირველი მოპასუხის შესაგებელში მითითებული იყო მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შესახებ (ათეროსკლეროზი, ცნობიერების დროებითი დაკარგვა..) არ ნიშნავდა იმას, რომ მას ცნობიერება საერთოდ დაკარგული ჰქონდა. ცნობიერების დაქვეითება და დაკარგვა განსხვავებული ცნებებია და თუ რამდენად გამორიცხავს ხელშეკრულების მხარის მიერ რეალური ნების გამოვლენას, უნდა დადგინდეს სპეციალისტის მიერ. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტს სათანადო მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

11.8. ზემოხსენებული მოტივაციით უარყოფილ იქნა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი.

12. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

12.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება სააპელაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების იდენტურ არგუმენტებზე დაყრდნობით (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ. 75-80; წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტი).

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

16. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკისაგან, რომელიც ეხება მეპაიე წევრის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლებს და ასევე ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის წინაპირობებს.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მეპაიე წევრის მიერ საკუთრების მოპოვების საფუძვლების კვლევისას სასამართლოებმა მართებულად გამოიყენეს ის ნორმატიული მოწესრიგება (მხეველობაშია ზემოხსენებული 573-ე, 107-ე, 519-ე და 520-ე დადგენილებები), რომელთა საფუძველზე კოოპერატიულ ბინებზე საკუთრების უფლების წარმოშობისა და მისი დადასტურების წესი და წინაპირობები იყო განსაზღვრული, ამდენად, საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები მართებულად შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ (იხ. ამ განჩინების 11.3 ქვეპუნქტი), ხოლო კასატორის შედავება არაკვალიფიციური და დაუსაბუთებელია (იხ. სუსგ-ები # ას-205-532-09, 15.09.2009წ; ას-1446-1461-2011, 30.11.2011წ.).

19. ასევე მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლებზე, რადგან ამ შემთხვევაშიც ვერ შეძლო მოსარჩელემ დაემტკიცებინა სასამართლოსთვის, რომ მჩუქებლის ნების ნაკლის გამო (არ შეეძლო აღექვა საკუთარი ქმედება) გარიგება უნდა გაუქმებულიყო და მას მიკუთვნებოდა უძრავი ქონების სადავო წილი (იხ. სუსგ # ას-148-138-2015, 27.11.2015წ.).

20. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ თავისთავად ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნა, მისი დასაბუთებულობის შემთხვევაშიც კი, ვერ შეცვლიდა სამართლებრივად ვითარებას, რადგან „აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა - იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე სუსგ-ებს: #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.

21. ზემოხსენებული მოტივაციით არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი, რაც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველია.

22. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ჯ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე