საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-317-300-2017 2 ივნისი, 2017 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ტ. კ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. მ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა (შემდეგში: სამმართველო ან გამყიდველი) და ფიზიკურ პირთა ჯგუფს შორის, რომლის წარმომადგენელია ტ. კ-ე (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი თანამესაკუთრე, მყიდველი ან კასატორი), 2001 წლის 23 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გამყიდველი გადასცემს, ხოლო მყიდველი, კონკურსში გამარჯვებული ფიზიკურ პირთა ჯგუფი, მფლობელობაში და სარგებლობაში იღებს ქ. თბილისში, მთაწმინდა -კრწანისის რაიონში, თ-ის (ძ-ის) ქ.№46-ში შენობის მე-3 სართულზე განთავსებულ 613 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართობს (შემდეგში: სადავო უძრავი ქონება); ამ ქონების საბოლოო გასაყიდი ფასი შეადგენს 21 300 აშშ დოლარის ექვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში; ბეს სახით 4 382 ლარი მყიდველმა გადაიხადა 2001 წლის 25 აპრილს. ხელშეკრულებით, გათვალისწინებულ იქნა გადახდის ვადა, გრაფიკი და გადახდის წესი (იხ. 2001 წლის 23 მაისის ხელშეკრულება - ს.ფ.20-24; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ 477-ე მუხლი);

2. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ 2003 წლის 18 აპრილს გასცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ 613 კვ.მ. არასაცხოვრებელ ფართზე. საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის თანახმად, იგი გაიცა ფიზიკურ პირთა ჯგუფზე, კერძოდ, მოსარჩელესა და ვ. მ-ეზე (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე თანამესაკუთრე ან მყიდველი; იხ. საკუთრების მოწმობა - ს.ფ. 19)

3. საჯარო რეესტრის 30.07.2007წ. ამონაწერის თანახმად, სადავო არასაცხოვრებელი ფართი 613 კვ.მ. თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო მოსარჩელისა და მოპასუხის სახელზე (იხ.ს.ფ. 30), ხოლო საჯარო რეესტრის 03.06.3013წ. ამონაწერის საფუძველზე, სადავო ფართი თანასაკუთრებად ირიცხება მოსარჩელისა და კ. ა-ის სახელზე, ამ უკანასკნელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტია 25.04.2013წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 183-ე, 311-312-ე მუხლები).

4. საქმის მასალებშია სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 15.02.2013წ. წერილი, რომლითაც დგინდება, რომ ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ სამმართველოსა და ფიზიკურ პირთა ჯგუფის წარმომადგენელს შორის 23.05.2001წ. დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, თანხები გადაიხადეს მოსარჩელემ და მოპასუხემ, კერძოდ, ეს უკანასკნელი გადამხდელად არის მითითებული 09.07.2001წ. და 21.08.2001წ. თანხების შეტანის დროს (იხ. ს.ფ. 29).

5. სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები

5.1. პირველმა თანამესაკუთრემ 2014 წლის 11 აგვისტოს სარჩელი აღძრა ამ განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული მეორე თანამესაკუთრის წინააღმდეგ და მოითხოვა მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის სადავო ფართიდან ამ უკანასკნელის მიერ გასხვისებული ½ ნაწილის 315.5 კვ.მ. ფართის საბაზრო ღირებულების - 394 375 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის დაკისრება;

5.2. მოსარჩელის მითითებით, სადავო არასაცხოვრებელი ფართი საკუთრებაში გადაეცა ორ ფიზიკურ პირს - მოსარჩელეს და მოპასუხეს და მათ სახელზე დასახელებული ქონება თანაბარწილად აღირიცხა საჯარო რეესტრში; თუმცა, მეორე თანამესაკუთრე ფაქტობრივად მხოლოდ ფორმალურად იყო აღრიცხული მესაკუთრედ, ვინაიდან ქონების შეძენის საფუძველია პრივატიზაცია და ფართის მთლიანი ღირებულება - 21 262 აშშ დოლარი გადაიხადა მხოლოდ მოსარჩელემ.

6. მოპასუხის შესაგებელი

6.1. მოპასუხემ არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნა და განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილი მის საკუთრებას წარმოადგენდა, შესაბამისად, მას ჰქონდა საკუთარი ქონების განკარგვის უფლება;

6.2. მოპასუხემ ისიც აღნიშნა, რომ მიუხედავად მინდობილობის არარსებობისა, სამმართველოსთან ხელშეკრულებას ფიზიკურ პირთა ჯგუფის სახელით ხელი მოაწერა მოსარჩელემ (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი).

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით პირველი თანამესაკუთრის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2014 წლის 18 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლის საფუძველზე მოპასუხეს აეკრძალა შპს „N--“ - ში მის საკუთრებად რიცხული 15 %-იანი წილის გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა, ასევე, მოპასუხის საკუთრებად ქ. თბილისსა და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფ. გრიგოლეთში რიცხული უძრავი ქონების (იხ. ს.ფ. 132-133) გასხვისება.

7.2. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა უდავო ფაქტობრივი გარემოებები და წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილითა და 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი შეჯიბრებითობის პრინციპისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებისა და განმარტებების გამოკვლევის საფუძველზე, ამასთან, დაეყრდნო სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმად სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

7.3. სასამართლომ იმსჯელა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე უთითებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ უძრავი ქონების საფასური მხოლოდ მან გადაიხადა და მოპასუხეს ამაში მონაწილეობა არ მიუღია. სასამართლომ მიუთითა ამ განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებულ წერილზე და დაასკვნა, რომ აღნიშნული მტკიცებულებით დასტურდებოდა, რომ თანხის ნაწილი გადაიხადა მოპასუხემ; ამასთან, სასამართლო სხდომაზე თავად მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შენატანებს იხდიდა მეორე თანამესაკუთრე, თუმცა, შესატან თანხას მას მოსარჩელე აძლევდა.

7.4. სასამართლოს შეფასებით, საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა, რომ მოპასუხე შეძენილი უძრავი ქონების ღირებულებისთვის შესატან თანხას მოსარჩელისაგან იღებდა, ამასთან, ეს უკანასკნელი იმასაც უთითებდა, რომ გადაცემული თანხა მოპასუხეს მისთვის უნდა დაებრუნებინა, თუმცა არ დააბრუნა. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება, ასევე, არ დგინდებოდა თანხის დაბრუნებაზე შეთანხმების არსებობის ფაქტი.

7.5. მოსარჩელე სარჩელში უთითებდა, მიუხედავად იმისა, რომ პრივატიზების ხელშეკრულებაში მხარე არის პირთა ჯგუფი, რომლის წარმომადგენელი თვითონვე იყო, აღნიშნული არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს. სასამართლომ მოსარჩელის ამ მტკიცებაზე მსჯელობისას ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თვით მოსარჩელის განმარტებით, პირთა ჯგუფში მოიაზრებოდნენ მოსარჩელე და მოპასუხე; ამასთან, უძრავი ქონების პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმება განხორციელდა 2001 წელს და საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა გაიცა 2003 წელს, ამის შემდგომ პერიოდში მოსარჩელეს მოპასუხის საკუთრების უფლება სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ხელშეკრულების მხარეს მხოლოდ თვითონ წარმოადგენდა და შეძენილი ქონების საფასურიც მხოლოდ მან გადაიხადა.

7.6. სსკ-ის 316-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

7.7. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ამასთან, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა არა ქონების საფასური, რომელიც გათვალისწინებული იყო პრივატიზაციის ხელშეკრულებით, არამედ ქონების ამჟამინდელი საბაზრო ღირებულება. სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ ვალდებულება არ გააჩნდა, შესაბამისად, სარჩელი დაუსაბუთებლობისა და უსაფუძვლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

8. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

8.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

8.1.1. სასამართლომ არ დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის თანახმად, სადავო 631,00 კვ.მ. ფართი საკუთრებაში გადაეცა ორ ფიზიკურ პირს - მოსარჩელესა და მოპასუხეს; აღნიშნული ქონება საჯარო რეესტრში თანაბარ წილში აღირიცხა ორივე მათგანის სახელზე, მაგრამ ამ ფართის მთლიანი ღირებულება 21 262 აშშ დოლარი გადახდილია მხოლოდ აპელანტის მიერ, მოპასუხეს კი მის შეძენაში მონაწილეობა არ მიუღია, ვინაიდან, მას არ გააჩნია საპრივატიზებო ობიექტის (ნახევრის) ღირებულების სოლიდარულად დაფარვის მტკიცებულება. მოპასუხემ საქმის განხილვის დროს დაადასტურა, რომ ღირებულების სახით გადახდილი ფულადი სახსრები მისი პირადი კუთვნილება არ იყო, მას ამ თანხებს აძლევდა მოსარჩელე; მოპასუხემ ისიც განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ მიცემული თანხები ეკუთვნოდა არა უშუალოდ ამ უკანასკნელს, არამედ შპს „გ-ს“, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი მოპასუხე თვითონ იყო მოსარჩელესთან ერთად, თუმცა, საწარმოდან მას დივიდენდი არასოდეს მიუღია;

8.1.2. სასამართლომ არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მართალია დოკუმენტების მიხედვით, მოსარჩელე ობიექტის პრივატიზებაში მონაწილეობდა, როგორც ფიზიკურ პირთა ჯგუფის წარმომადგენელი, თუმცა სინამდვილეში ყველა ვალდებულება, მათ შორის თანხის გადახდის ვალდებულებაც მხოლოდ მან შეასრულა; საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქონების ნაწილი, რომელის შეძენაშიც მოპასუხეს ფულადი მონაწილეობა არ მიუღია, ამ უკანასკნელმა გაასხვისა კ. ა-ზე და მოსარჩელესთან ერთად ამ უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ თანაბარ წილში მოპასუხესთან ნაცვლად ამჟამად დასახელებული პირია აღიცხული (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი);

8.1.3. სასამართლომ არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ აუდიტორის დასკვნის მიხედვით, სადავო არასაცხოვრებელი ფართის ½ ნაწილის 315.5 კვ.მ. ფართის ღირებულება არის 394 375 აშშ დოლარი;

8.1.4 სასამართლომ დავის გადასაწყვეტად არასწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 316-ე, 317-ე მუხლებით, ვინაიდან, სარჩელის სამართლებრივი დასაბუთება ეფუძნებოდა არა სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლის, არამედ ამავე კოდექსის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები და გადაწყვეტილებაში უნდა მიეთითებინა ამ ნორმების საფუძველზე აღძრული განსახილველი სარჩელი.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

9.3. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სარჩელის მოთხოვნაზე და მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტზე მიუთითა, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება.

9.4. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას იმ საფუძვლით მოითხოვდა, რომ ფართის შეძენისას მისი მთლიანი ღირებულება 21 262 აშშ დოლარი მხოლოდ მან გადაიხადა და მოპასუხეს ქონების შეძენაში მონაწილეობა არ მიუღია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როცა საქმის მასალებში წარდგენილი იყო 23.05.2001წ. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან გაფორმებული ხელშეკრულება, ასევე - 18.04.2003წ. საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, გაცემული მოსარჩელისა და მოპასუხის სახელზე, ამასთან, საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდებოდა, მოპასუხის საკუთრების უფლება (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი), სასარჩელო მოთხოვნიდან და მასში ასახული მსჯელობიდან გამომდინარე, განსახილველი დავის ფარგლებში კვლევის და შეფასების საგანს არ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ მოპასუხის აღრიცხვის მართლზომიერება. სარჩელი არ იყო მიმართული მოპასუხის საკუთრების უფლების დადგენის საფუძვლების საწინააღმდეგოდ.

9.5. მოსარჩელის მხრიდან არ იყო შედავებული ის გარემოებები, რამაც განაპირობა მხარის უფლება ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობის თაობაზე; საქმის მასალებში არ იყო წარდგენილი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ უძრავ ნივთზე მოპასუხეს არ გააჩნდა თანასაკუთრების უფლება; შესაბამისად, რადგან მოპასუხე აღიცხული იყო დასახელებული უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ, ცხადია, მას გააჩნდა ყველა ის უფლება, რაც კანონმდებლობით მინიჭებული აქვს უძრავი ქონების მესაკუთრეს, მათ შორისაა ნივთის გასხვისების უფლება.

9.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სწორედ მოსარჩელეს ევალებოდა დაედასტურებინა, რომ მოპასუხეს უძრავი ქონების გასხვისების უფლება არ გააჩნდა და ამ გზით მიღებული შემოსავლით იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა; ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი აპელანტს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. შესაბამისად, აპელანტის მითითება იმ გარემოებებზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ მისსავე სახელზე რიცხული უძრავი ქონების გასხვისების შედეგად მიღებული თანხა მიითვისა და ამით მოსარჩელის სარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, სასამართლომ არ გაიზიარა.

9.7. აპელანტის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, რომ საქალაქო სასამართლოს განსახილველი დავის გადაწყვეტისას უნდა ეხელმძღვანელა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით, სააპელაიცო სასამართლომ სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა“ დაყრდნობით განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება; ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.

9.8. უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში იგულისხმება, რომ პირმა ქონება მიიღო (შეიძინა) შესაბამისი იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რის გამოც აღნიშნული შენაძენი ექვემდებარება კიდევაც უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას, ანუ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის აბსოლუტურად არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი - მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია - ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია და აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.

9.9. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალები და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ იძლეოდა სადავო საკითხის ზემოთ მითითებული ნორმებით რეგულირების საფუძველს, ვინაიდან სახეზე არ იყო უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტი.

10. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

10.1.1. სასამართლო ვერ გაერკვა დავის არსში, რადგან ვერ განასხვავა ერთმანეთისაგან ვალდებულებითი სამართლისა და უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები;

10.1.2. კასატორი უთითებს სარჩელში მითითებული ფაქტებისა და სააპელაციო პრეტენზიების იდენტურ გარემოებებზე, რომლებიც ასახულია ამ განჩინების 8.1.1.-8.1.3 ქვეპუნქტებში და დამატებით აღნიშნავს, რომ მოპასუხის განმარტების მიხედვით, სადავო ქონების ღირებულების დასაფარად შეტანილი თანხები თითქოსდა არა მოსარჩელის, არამედ მისი მონაწილეობით დაფუძნებული საწარმოს კუთვნილება იყო, საიდანაც ის დივიდენდს არ იღებდა, თუმცა, ასეთი განმარტების დასაბუთების მიზნებისათვის მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია შესაბამისი მტკიცებულებები- პარტნიორთა კრების ოქმი და სხვა (იხ. საკასაციო საჩივარი - ს.ფ. 244-257).

11.საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პლატის 2017 წლის 17 მარტის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი მიღებულია წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვეობბის წინაპირობების შესამოწმებლად;

11.2. ამავე განჩინებით კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის - 6000 (ექვსი ათასი) გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და, ასევე, მართებულია სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იმსჯელა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტზე, რადგან როგორც საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია მითითებული მხარეები თვითონ უთითებენ საკუთარი პოზიციის დამადასტურებელ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, ხოლო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მისადაგება განსახილველი სადავო ურთიერთობისადმი სასამართლოს პრეროგატივაა.

17.საკასაციო სასამართლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებაზე გაამახვილებს კასატორის ყურადღებას, რომელშიც მითითებულია (იხ. საქმე # ას -664-635-2016, 02.03.2017წ. ) „საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ # ას 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; შდრ. სუსგ საქმე #ას-973-1208-04);

18.კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლო ერთმანეთისაგან ვერ ანსხვავებს ვალდებულებითი სამართლისა და უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელ ნორმებს არაკვალიფიციურ და დაუსაბუთებელ შედავებას წარმოადგენს, რადგან „სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია (იხ. სუსგ- # ას-493-473-2016, 14.12.2016წ; ასევე შდრ. სუსგ-ებს # ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.; #ას-920-870-2015, 09.06.2016წ.; #ას-101-97-2016, 15.07.2016წ.; #ას-195-183-2014, 21.10.2016წ.).

19.მოსარჩელემ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზეც კი ვერ მიუთითა, რომელიც შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, მოეძიებინა სარჩელის დაკმაყოფილების შესატყვისი სამართლებრივი საფუძვველი, რადგან ვერ დაასაბუთა მოპასუხის რაიმე ვალდებულება, რომელიც გამომდინარეობდა სადავო ფართის შეძენის საფუძვლებიდან, შესაბამისად, მოსარჩელემ სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებები ვერ წარუდგინა სასამართლოს, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა თანასაკუთრების ნამდვილი უფლება სადავო ქონების ½ წილზე და აქედან გამომდინარე არ ჰქონდა მისი გასხვისების უფლებაც.

20. ზემოხსენებული მოტივაციით არ არსებობს წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების რომელიმე წინაპირობა, რაც მისი დაუშვებლად ცნობისა და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გამნჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

21.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 17 მარტის განჩინებით კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, სსსკ-ის 401-ე მუხლის თანახმად, კასატორს დაეკისრება გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 6 000 ლარის 30 %-ის 1 800 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ტ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ტ. კ-ეს (პ/ნ 0..) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 17 მარტის განჩინებით (საქმე № ას-317-300-2017) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 6 000 ლარის 30 %-ის 1 800 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე