საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-871-838-2016 28 აპრილი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორები – ო. ს-ე, ვ. ს-ე, ვ. ს-ე (მოპასუხეები)

წარმომადგენელი - პ. შ-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები – ჯ. ს-ე, ფ. ს-ე, ა. ს-ე (მოსარჩელეები)

წარმომადგენელი - დ. ჭ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ჯ. ს-ე (შემდეგში: მოსარჩელე) და ო. ს-ე (შემდეგში: მოპასუხე) არიან ძმები, რომლებიც საკუთარი ოჯახის წევრებთან ერთად ცხოვრობენ ცალ-ცალკე (ქ. ბათუმში, კ-ის დასახლებაში).

2. მიწის ნაკვეთში, რომელიც მდებარეობს მხარეთა საცხოვრებელი სახლიდან დაახლოებით 150-200 მეტრში, გამოდის წყარო, რომლის სარგებლობაზეც დავაა მხარეთა შორის. მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებულია მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების - ვ. და ვ. ს-ეების (შემდეგში ასევე მოიხსენიებიან მოპასუხეებად) საკუთრებად (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 170-ე, 183-ე, 311-312-ე მუხლები).

3. მოპასუხეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოწყობილი იყო წყლის ავზი, საიდანაც მოსარჩელის ოჯახი სარგებლობდა წყლით.

4. 2015 წლის მარტში ფერდობიდან დაგორებული ლოდი მოხვდა წყლის ავზს და მოანგრია.

5. მოსარჩელემ და მისი ოჯახის წევრებმა - ფ. და ა. ს-ეებმა (შემდეგში ასევე მოიხსენიებიან მოსარჩელეებად) დააპირეს წყლის ავზის შეკეთება, მაგრამ მოპასუხეებმა არ მისცეს უფლება, რომ მათ კუთვნილ ნაკვეთზე მოსარჩელეებს ეწარმოებინათ ავზის მოწყობა.

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1. წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-5 პუნქტებში დასახელებულმა პირებმა 2015 წლის 30 მარტს სარჩელი აღძრეს მოპასუხეთა წინააღმდეგ (იხ. პირველი და მეორე პუნქტები) და მოითხოვეს ამ უკანასკნელთა დავალდებულება, არ შეეშალათ ხელი წყლის ავზის შეკეთებასა და ავზიდან სასმელი წყლით სარგებლობაში მოსარჩელეებისათვის;

6.2. მოსარჩელეებმა საკუთარი მოთხოვნის მართლზომიერების დასადასტურებლად მიუთითეს, რომ ისინი 1970-იანი წლებიდან ცხოვრობენ ქ. ბათუმში, ი-ის პირველ შესახვევში # 23. დასახლებულ პუნქტში წყლის დეფიციტია. მოსარჩელის ოჯახი წყლის მარაგს ღებულობდა საცხოვრებელი სახლის მიმდებარედ, ყოფილი კოლექტივის ნაკვეთში გამომდინარე წყაროდან. წყლის მარაგის დასაგროვებლად 2007 წელს ნაკვეთში მოსარჩელეებმა მოაწყვეს წყლის ავზი, საიდანაც წყალი მილით გადაიყვანეს სახლში და ამგვარად სარგებლობდნენ წყლით.

6.3. 2015 წლის მარტში ავზი დაანგრია ფერდობიდან დაგორებულმა ლოდმა. მოსარჩელეებმა დაიწყეს დაზიანებული ავზის აღდგენა, რათა შესძლებოდათ წყლით სარგებლობა, თუმცა, მოპასუხეებმა გამოიძახეს პოლიცია და არ მისცეს საშუალება მოსარჩელეებს, აღედგინათ დაზიანებული ავზი.

6.4. მოსარჩელეთა განმარტებით, წყლით სარგებლობის დაწყებისას ის ნაკვეთი, საიდანაც გამოდის წყარო არ იყო მოპასუხეთა საკუთრება, მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. არც მაშინ იყო მიწის ნაკვეთი მოპასუხეთა საკუთრებაში, როდესაც მოსარჩელეებმა წყლით სარგებლობისათვის ავზი მოაწყვეს;

6.5. წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა და არა მოპასუხეთა, შესაბამისად, ამ უკანასკნელებს არ აქვთ უფლება, რომ მოსარჩელეებს შეუზღუდონ წყლით სარგებლობის უფლება;

6.6. მოსარჩელეები მხოლოდ იმ შემთხვევაში განაცხადებენ წყლით სარგებლობაზე უარს, თუ იქნება წყლის სხვა რესურსი, თუმცა, ასეთი მახლობად არ არსებობს. არსებული წყლის რესურსი მეზობლებს აქვთ ათვისებული და არსად არსებობს თავისუფალი რესურსი. ამის მიუხედავად, მოპასუხეები მაინც უშლიან ხელს მოსარჩელეებს წყლით სარგებლობაში.

7. მოპასუხეთა შესაგებელი

7.1. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით არ ცნეს მათ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი;

7.2. ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულმა მოპასუხემ განმარტა, რომ ძმებს შორის დაძაბული ურთიერთობაა და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხეებს არ აქვთ სურვილი, რომ მოსარჩელეებმა ისარგებლონ იმ წყაროთი, რომელიც მოსარჩელეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე გამოდის;

7.3. მოპასუხეთა მტკიცებით, გარშემო არსებობს სხვა არაერთი ნაკვეთი, საიდანაც შესაძლებელია, რომ მოსარჩელეებმა მიიყვანონ წყალი და ისარგებლონ. მათ თვითნებურად მოაწყვეს წყლის ავზი, მოპასუხეებთან შეუთანხმებლად. ავზის მოწყობის საფუძველი თავიდანვე არ არსებობდა;

7.4. მოპასუხეები მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები არიან და ამიტომ არავის აქვს უფლება, მათ საკუთრებად არსებული მიწისა და მასში არსებული ბუნებრივი რესურსის გამოყენებაზე მიუთითოს. ამ შემთხვევაში წყალი სწორედ მოსარჩელეთა საკუთრებად არსებულ მიწის ნაკვეთში გამოდის და მათ უფლება აქვთ, არ მისცენ სხვა პირებს წყლით სარგებლობის ნებართვა, ამდენად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

8. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს დაევალათ, ხელი არ შეუშალონ მოსარჩელეებს კუთვნილ მიწის ნაკვეთში არსებული დაზიანებული წყლის ავზის შეკეთებასა და ავზიდან წყლით სარგებლობაში.

8.2. საქალაქო სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით დაკითხა ორივე მხარის მოწმეები, გაანალიზა აუდიტის დასკვნა, მოისმინა მხარეთა განმარტებები, ჩაატარა ადგილზე დათვალიერება და 5 სადავო საკითხზე გააახვილა ყურადღება: ა) მოპასუხეთა საკუთრებად იმ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის პერიოდი, რომელშიც სადავო წყარო წყლის რესურსია; ბ) წყლის მარაგის დაგროვებისათვის ავზის მოწყობის პერიოდი; გ) სადავო წყლით სარგებლობის ისტორია; დ)ალტერნატული წყლით სარგებლობის შესაძლებლობა; ე) სადავო წყლის რესურსის საკმარისობა.

8.3. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.3.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, მოპასუხეები მესაკუთრეებად დარეგისტრირდნენ 2010 წლის 1 მარტს, შესაბამისად, მათი საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე წარმოიშვა არა 2005, 2007 ან 2009 წელს, არამედ 2010 წლის 1 მარტს (სსკ-ის 183-ე, 311-312-ე მუხლები);

8.3.2. სასმელი წყლის ავზი, რომელიც დაზიანდა 2015 წელს (იხ. მე-4 პუნქტი) მოწყობილი იყო 2007 წელს, ანუ მანამდე, სანამ მოპასუხეები მიწის ნაკვეთს დაირეგისტრირებდნენ საკუთებაში;

8.3.3. მოპასუხეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთში გამოდის წყარო, რომელიც სახელმწიფოს საკუთრებაა. ამ წყაროთი სარგებლობენ მოსარჩელეებიც და მოპასუხეებიც. წყალს იყენებენ სასმელადაც და საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლადაც. მათ წყალსარგებლობას ჰქონდა მუდმივი ხასიათი;

8.3.4. ადგილზე დათვალიერებით დადგინდა, რომ მოპასუხეთა კუთვნილი მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს დასახლებული პუნქტის უკიდურეს წერტილს. მიწის ნაკვეთი ციცაბო ფერდობია. მისი სიგრძე დაახლოებით 70-100 მეტრია. მოპასუხეთა მითითებით, ალტერნატული წყარო, საიდანაც მოსარჩელეებს შეუძლიათ ისარგებლონ, არის მათი ნაკვეთის შემდეგ, ზემოთ;

8.3.5. სასამართლომ მიუთითა, რომ მან ადგილზე დათვალიერება ჩაატარა კოკისპირული წვიმების შემდგომ მზიან ამინდში, 2015 წლის 29 სექტემბერს. „წესითა და რიგით მსგავსი წვიმის შემდეგ გარკვეული წყლის ნაკადი ბუნებრივადაც უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ადგილზე დათვალიერებისას წყაროს რესურსი ვერ იქნა აღმოჩენილი“ (იხ. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.1, ს.ფ. 209). სასამართლომ დაადასტურა, რომ დათვალიერებისას მიწის ნაკვეთი სველი იყო და გარკვეული წყლის წვეთები შეინიშნებოდა, თუმცა, მიუთითა, რომ ეს არ იყო საკმარისი სასარგებლო წყლის მარაგის დაგროვებისათვის;

8.3.6. სასამართლომ დაადგინა, რომ დათვალიერების ადგილას მრავლადაა მოწყობილი წყლის ავზები, რის გამოც წყლის რესურსი ათვისებულია მთლიანად. მხარეებმა წარმოადგინეს ადგილმდებარეობის სურათები. მათზე ასახულია მეზობლების წყლის ავზები. ასეთებია: თ. ც-ის, თ. ქ-ის, მ. ხ-ას, ვ. ქ-ის, ხ. ხ-ას, მ. დ-ის, მ. მ-ისა და ხ. მ-ის წყლის ავზები. სასამართლოს დასკვნით, წარმოდგენილი ფოტოსურათებიც ადასტურებს, რომ მეზობლების მიერ წყლის რესურსი ათვისებულია და ახლოს თავისუფალი ნაკადული არ არის. შესაძლებელია დათვალიერებული ადგილიდან სადმე შორს არის წყლის რესურსი (და ბუნებრივია კიდევაც იქნება ასეთი რესურსი) მაგრამ ეს ნამდვილად არაა 300 მეტრის ფარგლებში (იხ. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.1, ს.ფ. 209-210);

8.3.7. წყლის მარაგის განსაზღვრის მიზნით, სასამართლომ ადგილზე დაათვალიერა სადავო ავზის ადგილი და წყლის რესურსი. დათვალიერებით დადგინდა შემდეგი გარემოება: ის მარაგი, რაც სასამართლომ ადგილზე ნახა, იძლევა დასაბუთებული დასკვნის საშუალებას, რომ წყლის მარაგი საკმარისია მოსარჩელისა და მოპასუხის საყოფაცხოვრებო პირობების სრულად დასაკმაყოფილებად.

8.4. განსახილველი დავის მოსაწესრიგებლად საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივ საფუძვლად გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის, სსკ-ის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) და ,,წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმები და განმარტა:

8.4.1. სადავო წყარო, რომელიც მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთშია, არ წარმოდგენს მოპასუხეთა საკუთრებას. იგი სახელმწიფოს საკუთრებაა და მის სარგებლობაში მიწის მესაკუთრეს და სხვა პირებსაც თანაბარი უფლება გააჩნიათ. სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხეებს არ აქვთ უფლება, მოსარჩელეებს ან/და სხვა პირებს აუკრძალონ წყლით სარგებლობა ან შეზღუდონ წყლით სარგებლობაში იმ მოტივით, რომ წყალი მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთში მოედინება; წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა და მისი მისაკუთრება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებს არ შეუძლიათ. მათ ამის უფლება არ აქვთ.

8.4.2. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელეებს წყლით სარგებლობა სჭირდებათ სასმელი, საყოფაცხოვრებო, ესთეტიკური, გამაჯანსაღებელი და სხვა მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებად. შესაბამისად, წყლის გამოყენებისას მათი მიზანი გამომდინარეობს „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) 32-ე მუხლიდან. მოსარჩელეები არიან მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული სახელმწიფოს კუთვნილი წყლის მოსარგებლეები და ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში სარგებლობდნენ წყლის რესურსით. ისინი ვეღარ სარგებლობენ წყლით მას შემდეგ, რაც ფერდობიდან დაგორებულმა ქვამ დაანგრია წყლის ავზი და მოპასუხეებმა მათ შეუზღუდეს წყალთან მისვლის შესაძლებლობა.

8.4.3. სასამართლომ მიუთითა, სპეციალური კანონის 39-ე მუხლის პირველ ნაწილზე: ,,წყალმოსარგებლეს უფლება აქვს ისარგებლოს წყლის ობიექტებით საერთო სარგებლობის ფორმით“. მისი უფლება - მოითხოვოს წყლით სარგებლობისას დარღვეული უფლების აღდგენა, გამომდინარეობს ამავე მუხლის მეექვსე ნაწილის საფუძვლებიდან, რომლის მიხედვითაც ,,წყალმოსარგებლის უფლებები დაცულია კანონით და მისი ხელყოფის შემთხვევაში დარღვეული უფლება უნდა აღდგეს“.

8.4.4. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხეები მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები არიან. მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთში გამოდის წყარო, რომელიც სახელმწიფოს საკუთრებაა. ამ წყაროთი სარგებლობდნენ მოსარჩელეებიც და მოპასუხეებიც. წყალს იყენებენ სასმელადაც და საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლადაც. მათ წყალსარგებლობას ჰქონდა მუდმივი ხასიათი. ახლოს, მიმდებარე ტერიტორიებზე წყლის თავისუფალი სხვა რესურსი არაა. მხარეები წყლით სარგებლობას ახორციელებდნენ ავზით, რომელიც დაიშალა დაგორებული ლოდის ზემოქმედებით. თუ მოსარჩელეები ამ ავზს არ აღადგენენ, წყალს არ დააგროვებენ და მილს არ მიაერთებენ, ისინი ვერ შეძლებენ წყლით სარგებლობას. წყლის გარეშე კი მათი არსებობა შეუძლებელია;

8.4.5. სსკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლებზე მითითებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხეთა მიერ წყლით სარგებლობაში ხელის შეშლა მაშინ იქნება გამართლებული, თუ მოსარჩელეებს წყლით სარგებლობის ალტერნატიული საშუალება აქვთ ან წყალი მოპასუხეთათვისაც არ არის საკმარისი. ასეთი რამ კი არ დადგენილა. დადგინდა საწინააღმდეგო გარემოება. კერძოდ, ის, რომ მოსარჩელეები, მოპასუხეთა მსგავსად, სადავო წყაროთი სარგებლობენ დიდი ხანია, ირგვლივ თავისუფალი წყლის რესურსი არ არის, წყლის ავზი დაზიანდა და მოპასუხეები აღარ აძლევენ უფლებას მოსარჩელეებს, რომ ისარგებლონ წყლით;

8.4.6. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება, რომ მოსარჩელეები არაეფექტურად ხარჯავენ წყლის რესურს და ამით აზიანებენ მოპასუხეებს. სსკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლების ჩანაწერი, რომ მესაკუთრეს უფლება აქვს მის საკუთრებაზე არ დაუშვას მესამე პირთა ზემოქმედება, არ უნდა იქნეს დაყვანილი უფლების უპირობოდ გამოყენებამდე. მოსარჩელეები წყლით სარგებლობდნენ ისტორიულად და არსებობს ამ რესურის გამოყენების საშუალება, სხვა საშუალება კი არ არის. ასეთ ვითარებაში წყლით სარგებლობაში ხელის შეშლა, უფლების არასწორი გამოყენებაა. იგი ეწინააღმდეგება სამოქალაქო სამართლებრივ ურთიერთობებში პრეზუმირებულ კეთილსინდისიერების პრინციპს. მოპასუხეების ქმედება - მოსარჩელეებს, არ მისცენ წყლით სარგებლობის უფლება, საკუთრების უფლების ბოროტად გამოყენებაა. შესაბამისად, აღკვეთილ უნდა იქნეს უფლების ბოროტად გამოყენების გზით მოსარჩელეებისათვის ავზის მოწყობასა და წყლით სარგებლობაში ხელის შეშლა.

9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით - სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს, შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

9.1.1. მოსარჩელეები ცდილობენ სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას, ვინაიდან არანაირი შეთანხმება აპელანტების (მოპასუხეების) საკუთრებაში არსებულ მიწაზე და, მით უმეტეს, მათი თანხმობით წყლის ავზის მშენებლობაზე არ ყოფილა. ეს ავზი მოსარჩელეებმა თვითნებურად ჩადგეს და აპელანტებს, როგორც მათ ახლო ნათესავებს რაიმე სამართლებრივი რეაგირება არ მოუხდენიათ. რაც შეეხება წყლით სარგებლობას, ესეც თვითნებურად ხდებოდა და დღემდე ხდება;

9.1.2. 2015 წლის მარტში სტიქიამ მართლაც დააზიანა წყლის ავზი და მოსარჩელეებს აპელანტებმა (მოპასუხეებმა) არ დართეს ნება, ამ უკანასკნელთა საკუთრებად რიცხულ მიწის ნაკვეთზე შეეკეთებინათ წყლის ავზი, რაც მესაკუთრის უფლებაა. რაც შეეხება პოლიციისათვის მიმართვის ფაქტს, ეს მართალია, რადგან აპელანტებს არ აქვთ სურვილი, რომ მათ საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთს უკანონოდ ფლობდნენ სხვა პირები და ისარგებლონ წყლით ან სხვა სიკეთით;

9.1.3. დღევანდელი მდგომარეობით მიწა, სადაც წყლის ავზის განთავსებასა და წყლით სარგებლობას ედავებიან მოსარჩელეები აპელანტებს, ამ უკანასკნელთა საკუთრებაა და საკუთრებაში აღრიცხვამდე ვინ რა ნებართვა გასცა ავზის მშენებლობაზე არ არის განსახილველი დავის საგანი. მიწის ნაკვეთი მოპასუხეთა კანონიერ საკუთრებაშია და, ცხადია, სახელმწიფო ვერ უკარნახებს მათ რა ჩადგან ეზოში, ვინ რითი ისარგებლოს. აპელანტებს რაიმე პირობით არ აღურიცხავთ მიწის ნაკვეთი საკუთრებად. მათ კანონიერად დაირეგისტრირეს ნაკვეთი და მაშინ წყლის ავზის საკითხი არ განიხილებოდა. თუკი წყლის ავზი იდგა მოპასუხეთა საკუთრებად აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე, ცხადია, ის ავზიც მათი საკუთრების შემადგენელი ნაწილია და მესამე პირებს ხელი არ უნდა მიუწვდებოდეთ ხელი სხვის საკუთრებაზე. არასწორია მოსარჩელეთა განმარტება, თითქოსდა წყლის ავზი არ უჩვენებიათ აპელანტებს საკუთრების რეგისტრაციის დროს, თორემ ასეთ შემთხვევაში მათ საკუთრებას არ დაურეგისტრირებდნენ;

9.1.4. არსებობს თუ არა გადაფარვა, ეს უნდა დადასტურდეს სპეციალური მტკიცებულებით - ექსპერტიზის დასკვნით, რაც არ წარუდგენია მოსარჩელეს, ხოლო რაც შეხება რეესტრის წერილს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 32), ვერც ასე დადგინდება გადაფარვა, რადგან ამ წერილის მიხედვით მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ნახაზთან მიმართებით არის გადაფარვა, ხოლო რა ნახაზი წარადგინა მოსარჩელემ ეს აპელანტებისთვის უცნობია;

9.1.5. მესაკუთრის პრობლემას არ წარმოადგენს სხვა ალტერნატიული ავზის არსებობის და ავზის სხვაგან გადატანის შესაძლებლობის დადგენა. მესაკუთრეს უფლება აქვს, დაუბრკოლებლად ისარგებლოს საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთით და უფლება აქვს, არ დაუშვას სხვა პირები მის საკუთრებაში რიცხულ ნაკვეთზე;

9.1.6. იმ პირობებში, როდესაც არაერთი მტკიცებულებაა წარდგენილი საქმეში და მათ შორის აუდიტორიული დასკვნაც, ასევე ფოტომასალა, სადაც აღნიშნულია, რომ მრავალი ავზი არსებობს სოფელში, სასამართლომ ყოვლად დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ თითქოს ერთადერთი ავზია და ისიც მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიაზე, რაც არასწორია. სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა აუდიტორული დასკვნა, ამ დოკუმენტს ბუნდოვანი უწოდა, თუმცა, ვერ დაასაბუთა, თუ რაში გამოიხატება მისი ბუნდოვანება და რისი დადგენა ვერ შეძლო აუდიტორმა. ამის სანაცვლოდ მოსარჩელეს არ წარუდგენია თუნდაც ერთი მტკიცებულება, რითაც გააბათილებდა მოპასუხეთა შესაგებელში მითითებულ გარემოებებს და დაადასტურებდა საკუთარ სარჩელში ასახულ გარემოებებს. ადგილზე დათვალიერება მიკერძოებით ჩატარდა, რადგან, მიუხედავად იმისა, რომ მოსამართლემ საკუთარი თვალით დაინახა სოფელში და მოპასუხეთა საკარმიდამო ნაკვეთის ახლომახლო ტერიტორიაზე განთავსებული წყლის ავზების სიმრავლე, მაინც მიუთითა, რომ სოფელში არ არსებობდა სხვა ალტერნატიული ავზები და თითქოს წყლის შემოყვანის სხვა ალტერნატიული შესაძლებლობა მოსარჩელეს არ ჰქონდა, რაც არასწორია. სასამართლოს უკანონო გადაწყვეტილებით უხეშადაა ხელყოფილი აპელანტთა საკუთრების უფლება;

9.1.7. გაუგებარია, სასამართლომ საიდან დაადგინა წყლის დენადობის ნაკადის სიმძლავრე იმ ფონზე, როდესაც მოსამართლეს ასეთი სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, ხოლო მოპასუხემ წარადგინა სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი აუდიტორის მიერ მომზადებული დასკვნა, რაც უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა სასამართლომ.

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 ივნისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

10.3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ საქმეში სადავო საკითხების შემოწმება საჭიროებდა სპეციალურ ცოდნას, რის გამოც საქმეზე დისტანციურად დაიკითხა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ბიურო) ექსპერტი ბადრი ლეფსაია (შემდეგში: ექსპერტი). სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარდგენილია ექსპერტის წერილი ექსპერტიზის ჩაუტარებლობის მიზეზებზე, შესაბამისად, ექსპერტს ეთხოვა, მიეცა განმარტება მის მიერ 2015 წლის 31 მარტს გაცემულ წერილზე (იხ. ტ.1, ს.ფ.105);

10.4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილია ექსპერტის პასუხი მოსარჩელე ჯ. ს-ის შეკითხვებზე: „1. შესაძლებელია თუ არა მოქალაქე ო-ს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე (ბათუმი, დასახლება სარფი ს.კ. 05.36.26.249) აშენებული წყლის ავზის სხვაგან გადატანა და თუ შესაძლებელია სად; თუ უშუალოდ მხოლოდ იმ ადგილას მოდის წყალი; აღნიშნულ ადგილას არსებობს თუ არა სხვა ალტერნატიული წყალი...“, მითითებულ წერილს ექსპერტმა შემდეგნაირად უპასუხა: „1. წყლის აუზის სხვაგან გადატანის შესაძლებლობის შესახებ საპროექტო ორგანიზაციის მიერ უნდა დამუშავდეს შესაბამისი პროექტი, სადაც აუზის გადატანის მეთოდი და ადგილი, აგრეთვე წყალგაყვანილობის ქსელის მოწყობის სქემა იქნება ნაჩვენები. 2. აღნიშნულ ადგილას არსებობს თუ არა სხვა წყალი ექსპერტიზა ამაზე ვერ იმსჯელებს, რადგან ეს საკითხი სცილდება ბიუროს კომპეტენციას.

10.5. სააპელაციო სასამართლომ დისტანციურად დაკითხა ექსპერტი მის პასუხებში გასარკვევად. ექსპერტის განმარტებით დადგინდა შემდეგი:

10.5.1. აღნიშნულ ადგილას არსებობს თუ არა სხვა ალტერნატიული წყალი, ექსპერტიზა ამაზე ვერ იმსჯელებს, რადგან ექსპერტიზის ბიუროს არ ჰყავს შესაბამისი სპეციალისტი - ჰიდროლოგი. ეს პრობლემური სპეცილობაა და საქართველოში რამდენიმე სპეციალისტია მხოლოდ. კითხვას იმიტომ არ გაეცა პასუხი, რომ იგი არ იქნებოდა კომპეტენტური.

10.6. სადავო საკითხის გასარკვევად სააპელაციო სასამართლომ სხდომაზე მოიწვია და დაკითხა სპეციალისტი დომენტი მიქელაძე (შემდეგში: სპეციალისტი ან აუდიტი), რომელმაც გასცა საქმის მასალებში მოთავსებული აუდიტორული დასკვნა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 140-141). ამ დასკვნაში მითითებულია: 80-100 მეტრში წყლის ალტერნატიული რესურსი არსებობს და მოსარჩელეებს შეუძლიათ ამ რესურსით სარგებლობა.

10.7. სააპელაციო სასამართლოს შეკითხვის პასუხად სპეციალისტმა განმარტა შემდეგი: ალტერნატიული წყლის წყაროებია ამ სადავო ავზიდან 80-100 მეტრის ზემოთ. რაც შეეხება წყლის ვარგისიანობას, იგი ამჟამად ვერ განსაზღვრავს, ამას ლაბორატორია ადგენს. სპეციალისტი საკუთარი ცხოვრებისეული გამოცდილებით ამბობს, რომ მოხმარებისთვისაც და სასმელადაც ეს წყალი ვარგისი იქნება. კითხვაზე: თუ ვის საკუთრებაშია ის მიწის ნაკვეთები 80-100 მეტრის ზემოთ, საიდანაც შეიძლება ალტერნატიული წყლის წყაროს მიღება, სპეციალისტმა უპასუხა, რომ არ იცოდა, რადგან ეს შეიძლება სახელმწიფოს ან კერძო პირის საკუთრება ყოფილიყო. სპეციალისტის განმარტებითვე, ჰიდროლოგი საჭირო არ არის, სოფლის პირობებში ეს არის ჩვეულებრივი წყაროს წყალი და იგი ვარგისია. სოფელში ყველა ასე აკეთებს ჭას, იღებენ წყალს და მოიხმარენ.

10.8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით სპეციალისტის აუდიტორული დასკვნა და, შესაბამისად, განმარტებაც არ იყო სამართლებრივად სანდო და კომპეტენტური, რადგან იგი არ არის სპეციალისტი-ჰიდროლოგი, რომელმაც უნდა გადაწყვიტოს საკითხი, არსებობს თუ არა ალტერნატიული წყლის რესურსი, რომლითაც მოსარჩელეებს შეეძლებათ სარგებლობა, შესაბამისად, მისი დასკვნა და განმარტება ვერ იქნებოდა გაზიარებული, როგორც არამყარი და სამართლებრივი ღირებულების არმქონე მტკიცებულება. აუდიტის დასკვნის ამგვარი შეფასება განაპირობა იმანაც, რომ აუდიტი სპეციალობით ეკონომისტია, სერტიფიცირებულია ზოგად აუდიტში, რაც მოიცავს ყველა იმ დარგს, რაც კალკულაციასა და გადაანგარიშებას ეხება. მართალია აუდიტი აცხადებს, რომ მას შეუძლია ყველაფრის კვლევა, გარდა საბანკო საქმისა, მაგრამ იმასაც აღნიშნავს, რომ იგი დასკვნას იძლევა ცხოვრებისეული გამოცდილებით და არა სპეციალური ცოდნით, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა აღნიშნული მტკიცებულება გადაწყვეტილების მიღების დროს.

10.9. ზემოხსენებული გარემოებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებისათვის არ არსებობდა ალტერნატიული წყლის მიღების საშუალება, გარდა მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული სახელმწიფო წყლისა. შესაბამისად, არსებობდა აპელანტების (მოპასუხეთა) აბსოლუტური უფლების - საკუთრების უფლების - ბოჭვის კანონისმიერი საფუძველი (,,წყლის შესახებ” კანონი), ითმინოს მის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე არსებული სახელმწიფო წყლის მოსარჩელეებისგან სარგებლობა/მოხმარება/გამოყენება.

10.10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია, მათი საკუთრების უფლების დარღვევის თაობაზე, მაშინ, როცა მეორე მხარეს იდგა უფრო მაღალი ინტერესი - წყლის რესურსით სარგებლობისა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია არსებობა.

10.11. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების მიღებისას გამოიყენა ,,წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეექვსე მუხლის პირველი ნაწილი: ,,საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა და გაიცემა მხოლოდ სარგებლობისათვის. აკრძალულია ყოველგვარი ქმედება, რომელიც პირდაპირ ან ფარული ფორმით ხელყოფს წყლის სახელმწიფო საკუთრების უფლებას“, ამავე მუხლის მესამე ნაწილი: ,,მიწაზე საკუთრების უფლება არ იძლევა ამ მიწაზე არსებული ან გამდინარე, ზედაპირული ან მიწისქვეშა წყლებით სარგებლობის უფლებას, გარდა ამ კანონის 32-ე მუხლით განსაზღვრული შემთხვევებისა“. სპეციალური კანონის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით: ,,საერთო წყალსარგებლობა ხორციელდება არასამრეწველო, პირადი (ინდივიდუალური) სასმელი და საყოფაცხოვრებო, ესთეტიკური, რეკრეაციული, გამაჯანსაღებელი და სხვა მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებად ისეთი ნაგებობების და მოწყობილობების გამოუყენებლად, რომლებიც გავლენას ახდენენ წყლის მდგომარეობაზე“. ამავე მუხლის მესამე ნაწილით კი ,,საერთო წყალსარგებლობა უფასოა“. მოსარჩელეებს წყლით სარგებლობა სჭირდებათ სასმელი, საყოფაცხოვრებო, ესთეტიკური, გამაჯანსაღებელი და სხვა მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებად.

10.12. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეთა მიერ წყლის გამოყენების მიზანი გამომდინარეობს ზემოხსენებული სპეციალური კანონის 32-ე მუხლიდან. მოსარჩელეები არიან მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული სახელმწიფოს კუთვნილი წყლის მოსარგებლეები და ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში სარგებლობდნენ წყლის რესუსრით. მათი წყლით სარგებლობა შეწყდა მას შემდეგ, რაც ფერდობიდან დაგორებულმა ქვამ დაანგრია წყლის ავზი და მოპასუხეებმა შეუზღუდეს მათ წყალთან მისვლის შესაძლებლობა.

10.13. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს ასევე სპეციალური კანონის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ,,წყალმოსარგებლეს უფლება აქვს ისარგებლოს წყლის ობიექტებით საერთო სარგებლობის ფორმით“. მისი უფლება - მოითხოვოს წყლით სარგებლობისას დარღვეული უფლების აღდგენა, გამომდინარეობს ამავე მუხლის მეექვსე ნაწილის საფუძვლებიდან, რომლის მიხედვითაც ,,წყალმოსარგებლის უფლებები დაცულია კანონით და მისი ხელყოფის შემთხვევაში დარღვეული უფლება უნდა აღდგეს“.

10.14. დასახელებულ ნორმებზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ სწორად განმარტა, რომ სადავო წყარო, რომელიც მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთშია, არ წარმოდგენდა მოპასუხეთა საკუთრებას. იგი სახელმწიფოს საკუთრებაა და მის სარგებლობაში მიწის მესაკუთრეს და სხვა პირებსაც თანაბარი უფლება აქვთ. მოპასუხეებს არ აქვთ უფლება, მოსარჩელეებს ან/და სხვა პირებს აუკრძალონ წყლით სარგებლობა ან შეზღუდონ წყლით სარგებლობაში.

10.15. სსკ-ის 170–ე მუხლის პირველი ნაწილით „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას."

10.16. სასამართლომ აღნიშნა: აპელანტები/მოპასუხეები ადასტურებენ იმას, რომ მათ გაცნობიერებეული აქვთ, რომ წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა, მაგრამ მიუთითებენ საკუთრების ხელშეუხებლობის პრინციპზე და განმარტავენ, რომ მიწის ნაკვეთი მათი საკუთრებაა და მათ უფლება აქვთ, კუთვნილი მიწის ნაკვეთით ისარგებლონ შეუზღუდავად და არ დაუშვან მესამე პირების მიერ ხელშეშლა. მათ შორის არ დაუშვან მოსარჩელეთა ზემოქმედება მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე.

10.17. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვერ გაიზიარებდა აპელანტთა ზემოხსენებული მოსაზრების მართებულობას. საკუთრების უფლება ადამიანის უფლებათა სამართლის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და ფუნდამენტური უფლებაა, რომელიც გულისხმობს ადამიანის შესაძლებლობას, საკუთარი ნების შესაბამისად და სხვათა ინტერესების შეულახავად ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს თავის ქონებას. აუცილებელია საკუთრების, როგორც ინსტიტუტის, კონსტიტუციურსამართლებრივი გარანტირება, ასევე მესაკუთრისათვის, როგორც სუბიექტისათვის, უფლების სამართლებრივი დაცვის საკმარისი საშუალებების მინიჭება, მისი ხელშეწყობისა და უზრუნველყოფის გარანტიების შექმნა. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის შესაბამისადაც საკუთრების უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. მაგრამ ეს გულისხმობს არა მხოლოდ მესაკუთრისათვის უფლების დაცვის სამართლებრივი შესაძლებლობების მინიჭებას ,,არამედ საკუთრების დაცვას ისეთი ხელყოფისაგან, რომელიც არ თავსდება ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტით დადგენილ ფარგლებში’’ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის 2/1-370 გადაწყვეტილება).

10.18. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა სსკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლებზე, რომლებითაც მესაკუთრეს გარკვეულ შეზღუდვაც კი უწესდება. კანონმა მესაკუთრეს მიანიჭა უფლება, შეუზღუდავად ფლობდეს და სარგებლობდეს საკუთრებით, მაგრამ საკუთრების ფლობისა და სარგებლობის შეუზღუდავმა თავისუფლებამ არ უნდა შელახოს მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ასევე, ეს მოქმედება არ უნდა წარმოადგენდეს უფლების ბოროტად გამოყენებას. მიუხედავად იმისა, რომ მესაკუთრეს კანონმა მიანიჭა სრული ბატონობის უფლება, ამასთან, ამ ბატონობის გამოყენება დააკავშირა უფლების გამოყენების კეთილსინდისიერებასთან.

10.19. უფლების ბოროტად გამოყენებას კრძალავს სსკ-ის 115-ე მუხლიც, რომლის მიხედვითაც „სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.“ აღნიშნული ნორმა საერთო ჯამში ემსახურება სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესს, რომლის მიხედვითაც, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს ეკისრებათ ვალდებულება, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები და თუ ეს ასე არ ხდება, ამას შეიძლება უფლების ბოროტად გამოყენების კვალიფიკაცია მიეცეს.

10.20. ზემოხსენებული მსჯელობისა და დასკვნების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღკვეთილ უნდა იქნეს უფლების ბოროტად გამოყენების გზით მოსარჩელეებისათვის ავზის მოწყობასა და წყლით სარგებლობაში ხელის შეშლა. ამდენად, სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული, რის გამოც იგი არ დაკმაყოფილდა.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ფაქტობრივ გარემოებათა სწორად გამოკვლევის მიზნით, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში (სსსკ-ის 412-ე მუხლი) შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

11.1.1. სასამართლომ უგულებელჰყო მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპები, არასწორად დაადგინა ფაქტები და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ (ამ კონტექსტში იხ. სუსგ #ას-788-748-2013, 20.10. 2014 წ. განჩინება); სასამართლოს არ აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით წარმოადგინოს რომელიმე მხარის სასარგებლო მტკიცებულება. სააპელაციო პალატამ, მხარის შუამდგომლობის გარეშე, სსსკ-ის 215-ე, 380-ე და 382-ე მუხლებით დადგენილი იმპერატიული მოთხოვნების უხეშად უგულებელყოფით, პრაქტიკულად ახალი მტკიცებულება შეუქმნა მოსარჩელეს ექსპერტების დაკითხვის თვალსაზრისით;

11.1.2. მოსარჩელეს არ წარუდგენია არც სარჩელზე დანართის სახით და არც შემდეგ, საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე რაიმე მტკიცებულება საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად, რაც მხარეთა ვალდებულებაა სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად. მოსარჩელემ წარადგინა ერთადერთი მტკიცებულება - ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნა, სადაც ექსპერტი უთითებს, რომ მისი კვლევის სფერო არ არის დასმული საკითხები. მოპასუხემ წარადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლითაც ცალსახად გაეცა პასუხი საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა საკითხს, მათ შორის, ისეთს, როგორიცაა, ალტერნატიული წყლის მიყვანის შესაძლებლობა მოსარჩელის მხრიდან. აუდიტორმა ადგილზე შეისწავლა და დაასურათა წყლის სათავე, ასევე ავზები, რომლებითაც სხვა მეზობლებს აქვთ მიყვანილი წყალი თავიანთ ეზოებში, თუმცა, სააპელაციო პალატამ ეს მტკიცებულება არ გაიზიარა. როდესაც სააპელაციო პალატამ ეჭვქვეშ დააყენა მოპასუხის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნა, მხარემ დააყენა შუამდგომლობა, რომ სასამართლოს თვითონ დაენიშნა სადავო საკითხების გამოსაკვლევად ახალი ექსპერტიზა, ჩაერთო ჰიდროლოგი, თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ უარყო მოპასუხის შუამდგომლობა სსსკ-ის 215-ე და 380-ე მუხლებზე დაყრდნობით. სასამართლომ ისე მიიღო საოქმო განჩინება მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე, რომ არ დაასაბუთა ასეთი გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები და პროცესუალური წინაპირობები, რომლის არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელია მტკიცებულებათა გამოთხოვა, მოცემულ შემთხვევაში მოწმეთა დაკითხვა. მით უმეტეს, სააპელაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს შუამდგომლობის სხვა ნაწილს იმ მოტივით, რომ მოპასუხეს პირველ ინსტანციაში შეეძლო წარედგინა ეს მტკიცებულებები. სსსკ-ის 288-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს თითოეული სხდომის ან სხდომის გარეშე შესრულებული თითოეული საპროცესო მოქმედების ტექნიკური საშუალებით ჩაწერა შესაძლებელია, დგება ოქმი, რომელშიც უნდა აღინიშნოს ამ მუხლის პირველი ნაწილის „ა“, „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული მონაცემები. ამავე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო სხდომის ოქმში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს განკარგულებანი და სათათბირო ოთახში გაუსვლელად გამოტანილი განჩინებანი. საოქმო განჩინება უნდა აკმაყოფილებდეს სასამართლო განჩინების ინსტიტუტით განსაზღვრულ წესს. ამავე კოდექსის 284-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, განჩინება, რომელსაც სასამართლო იღებს ადგილზე თათბირით, უნდა გამოცხადდეს მიღებისთანავე. თავმჯდომარე ან მოსამართლე, რომელმაც გამოაცხადა განჩინება, განმარტავს ამ განჩინების შინაარსს, მისი გასაჩივრების წესსა და ვადას, რაც აისახება სხდომის ოქმში. სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იყო დაცული მითითებული პროცესუალური წესი, ამავე დროს სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებული სხვა განჩინებისაგან განსხვავებით;

11.1.3. მხარეები მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ, თუ მათ რაიმე მიზეზით ვერ შეძლეს მტკიცებულებების უშუალოდ მიღება და სასამართლოში წარდგენა, მხარეთა შუამდგომლობით, სასამართლოს შეუძლია თვითონ გამოითხოვოს მტკიცებულებები, ვისთანაც უნდა იყოს ისინი. აღნიშნული დანაწესი უნდა იქნეს გამოყენებული სსსკ-ის 215-ე, 380-ე და 382-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. სასამართლოს განჩინებიდან არ ირკვევა სასამართლო, სააპელაციო სტადიაზე, ზემოხსენებულ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ განჩინებას ღებულობს სააპელაციო სასამართლოში ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენის ინსტიტუტის მიხედვით (სსსკ-ის 380-ე მუხლი), თუ, როგორც მოსარჩელის (აპელანტის) პრეტენზიას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების გამოთხოვაზე უარის თქმით დაშვებული პროცესუალური დარღვევების შესახებ. იმ შემთხვევაში, თუ მივიჩნევთ, რომ აღნიშნული განჩინება წარმოადგენდა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე მითითებას ახალ ფაქტებსა თუ მტკიცებულებებზე, მაშინ სასამართლოს უნდა დაეცვა სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო, წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა (მით უფრო, რომ აღნიშნული მოწმეების გამოძახებისა და დაკითხვის შესახებ მოსარჩელეს შეეძლო, შუამდგომლობით მიემართა საქალაქო სასამართლოსათვის, თუმცა, ასეთი მოქმედება მას არ განუხორციელებია). იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლომ განიხილა მითითებული შუამდგომლობა, როგორც პრეტენზია პირველი ინსტანციის მიერ დაშვებული პროცესუალური დარღვევების თაობაზე, მაშინ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძვანელა სსსკ-ის 377-ე მუხლით და გამოეკვლია, დაშვებული იყო თუ არა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ პროცესუალური დარღვევები ზემოხსენებულ მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების მიღებისას. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, დარღვეული იყო თუ არა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება, განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე, თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე ან, თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. ასეთ შემთხვევაში საქმის განხილვა მხარეთა თხოვნით, ან სასამართლოს ინიციატივით შეიძლება გადაიდოს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისათვის, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ანდა შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა უნდა დადასტურდეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. კასატორის მტკიცებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის დაცული მითითებული მოთხოვნები, რითაც დარღვეულია მტკიცებულებათა მიღების პროცესუალურსამართლებრივი წესი;

11.1.4. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კასატორს მიაჩნია, რომ დასაბუთებული პრეტენზია წარადგინა, კერძოდ, მიუთითა იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და მატერიალურსამართლებრივ ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება. გასაჩივრებული განჩინების შემოწმებისას კასატორი ყურადღებას ამახვილებს მტკიცებულებათა გამოთხოვისა და შეფასების კანონიერებაზე, რადგან ეს ორი ინსტიტუტი ურთიერთდაკავშირებულია;

11.1.5. სააპელაციო პალატა პრაქტიკულად სპეციალური ცოდნით აღჭურვილ ორგანოდ გადაიქცა, როდესაც თვითონ დაადგინა ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე დასადგენი გარემოებები:

1. არსებობს თუ არა წყლის ალტერნატიული საშუალებები;

2. 300 მეტრია დაშორება მოსარჩელის საკარმიდამო ნაკვეთიდან ალტერნატიული წყლის რესურსი თუ 300 მეტრზე შორს;

3. 300 მეტრზე შორი მანძილიდან ალტერნატიული წყლის შემოყვანის საშუალება არ არსებობს, მოპასუხეთა კუთვნილი მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს დასახლებული პუნქტის უკიდურეს წერტილს;

4. მიწის ნაკვეთი ციცაბო ფერდობია;

5. მისი სიგრძე დაახლოებით 70-100 მეტრია (ვინ გაზომა ეს?);

6. კოკისპირული წვიმების შემდგომ მზიან ამინდში, 2015 წლის 29 სექტემბერს. „წესითა და რიგით მსგავსი წვიმის შემდეგ გარკვეული წყლის ნაკადი ბუნებრივადაც უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ადგილზე დათვალიერებისას წყაროს რესურსი ვერ იქნა აღმოჩენილი“, სასამართლომ დაადასტურა, რომ დათვალიერებისას მიწის ნაკვეთი სველი იყო და გარკვეული წყლის წვეთები შეინიშნებოდა, მაგრამ ეს არაა საკმარისი სასარგებლო წყლის მარაგის დაგროვებისათვის; კასატორი უთითებს, რომ ზემოხსენებულ საკითხები ჰიდროლოგიური და გეოდეზიური კვლევის სფეროა და სასამართლოს საამისო ცოდნა არ გააჩნია;

11.1.6. კასატორი აკრიტიკებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს ხუთ სადავო საკითხზე: ა) მოპასუხეთა საკუთრებად იმ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის პერიოდი, რომელშიც სადავო წყარო წყლის რესურსია. ბ) წყლის მარაგის დაგროვებისათვის ავზის მოწყობის პერიოდი. გ) სადავო წყლით სარგებლობის ისტორია. გ)ალტერნატული წყლით სარგებლობის შესაძლებლობა. ე) სადავო წყლის რესურსის საკმარისობა.

11.1.7. კასატორი საკუთარი სააპელაციო საჩივრის იდენტურ არგუმენტებზე უთითებს (იხ. ამ განჩინების 9.1.1- 9.1.7 ქვეპუნქტები) და განმარტავს, რომ სასამართლოს ლოგიკას თუ მივყვებით, ნებისმიერი პირის საკუთრებაში მომდინარე წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა და ნებისმიერ გამვლელს უნდა მიეცეს საშუალება, სახლებში, ეზოებში შემოღწევით, მოითხოვონ წყლით სარგებლობა, რაც უხეშად ხელყოფს მესაკუთრის ინსტიტუტს;

11.1.8. სასამართლომ „წყლის შესახებ“ კანონის ნორმებზე მითითებით დაასაბუთა, თუ რატომ სჭირდებათ მოსარჩელეებს წყალი, ასევე, დაადგინა, რომ ამ უკანასკნელთა წყალსარგებლობას ჰქონდა მუდმივი ხასიათი. ახლოს, მიმდებარე ტერიტორიებზე სხვა თავისუფალი წყლის რესურსი არაა. მხარეები წყლით სარგებლობას ახორციელებდნენ ავზის მეშვეობით, რომელიც დაიშალა დაგორებული ლოდის ზემოქმედებით. თუ მოსარჩელეები ამ ავზს არ აღადგენენ, წყალს არ დააგროვებენ და მილს არ მიაერთებენ, ისინი ვერ შეძლებენ წყლით სარგებლობას. წყლის გარეშე კი მათი არსებობა შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლოს მხოლოდ სპეცილური ცოდნის საფუძველზე უნდა დაედგინა ასეთი ფაქტები. სასამართლომ პრაქტიკულად შეუძლებლად მიიჩნია ჰიდროლოგის მოძიება, არასანდოდ ჩათვალა აუდიტორის დასკვნა და ამის სანაცვლოდ თავად მოგვევლინა ჰიდროლოგის ცოდნით აღჭურვილ პირად და დაადგინა, რომ თითქოს სხვა ალტერნატიული საშუალებები სოფელში და მოსარჩელეთა ახლოს არ არსებობდა. თუკი ეს ასეა, მაშინ, საიდან მიუთითა პალატამ, რომ ავზების სიმრავლეა სოფელში? თუკი ეს ასეა, მაშინ როგორ განაცხადეს მოწმეებმა, რომ ყველა მათგანს თავთავიანთ ეზო-კარში დამოუკიდებელი წყალი გააჩნიათ? ამიტომ სააპელაციო პალატას ვერ უნდა დაედგინა ის გარემოება, არსებობდა თუ არა წყლის ალტერნატიული საშუალებები სოფელში. ეს პირიქით იქნა დადგენილი მოპასუხის და მოსარჩელის მოწმეების მეშვეობითაც, ასევე, მოპასუხის მიერ წარდგენილი უამრავი მტკიცებულებით;

11.1.9. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სსკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლების არსი. პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ საკუთრების (მიწის ნაკვეთი, ეზო) დაცვა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობების კეთილსინდისიერების პრინციპს, „მოპასუხეების ქმედება - მოსარჩელეებს, არ მისცენ წყლით სარგებლობის უფლება, საკუთრების უფლების ბოროტად გამოყენებაა“. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეები დიდი ხანია სარგებლობდნენ მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული წყლით, არ ნიშნავს იმას, რომ ეს პროცესი არის სამისდღეშიო და უწყვეტი. მესაკუთრის გადასაწყვეტია, ვინ და რა დროით ისარგებლებს მისი საკუთრებით და შესაბამისად, იმ ფონზე, როდესაც სოფელში უამრავი ალტერნატიული ავზი და წყლის სათავეა, ისმის კითხვა, რატომ უნდა შეიჭრან მოპასუხის საკუთრებაში მესამე პირები? მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებულია მოპასუხეთა სახელზე;

11.1.10. კასატორი უთითებს ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სხდომაზე მიწვეული სპეციალისტის განმარტებაზე (იხ. ამ განჩინების 10.6 და შემდეგი ქვეპუნქტები) და აკრიტიკებს სასამართლოს მიერ ამ სპეციალისტის აუდიტორული დასკვნის გაუზიარებლობას. შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად იმსჯელა და დაადგინა, რომ არსებობდა აპელანტების/მოპასუხეთა აბსოლუტური უფლების - საკუთრების უფლების - ბოჭვის კანონისმიერი საფუძველი (,,წყლის შესახებ” კანონი), ითმინოს მის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე არსებული სახელმწიფო წყლის მოსარჩელეებისგან სარგებლობა/მოხმარება/გამოყენება. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას, რომ საკუთრების უფლებაზე მაღლა დგას მოსარჩელის ინტერესი - ისარგებლოს წყლის რესურსით, რომლის გარეშეც შეუძლებელია არსებობა. მართალია, წყლით სარგებლობა ადამიანისათვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, თუმცა, მაღალი ინტერესი (ისეთ ფონზე როდესაც სოფელში მრავლადაა ალტერნატიული წყლის ავზები და საშუალებები,) რატომ არ არის საკუთრების უფლება და ამ უფლების ხელშეუვალობა, სააპელაციო პალატამ ვერაფრით დაასაბუთა.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 16 იანვრის განჩინებით საკასაციო განაცხადი არსებითად განხილვის მიზნით დასაშვებად იქნა ცნობილი დასახელებული ნორმის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ამავე წლის 13 აპრილის განჩინებით საკასაციო სასამართლომ 21 აპრილს ზეპირი მოსმენით დანიშნა სხდომა და მოიწვია მხარეები.

12.1. საკასაციო სასამართლოს ზეპირ სხდომაზე გამოცხადებულმა მხარეებმა შემდეგნაირად წარმოაჩინეს საკუთარი პოზიციები:

12.1.1. კასატორმა სრულად დაუჭირა მხარი წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს და იმ პრეტენზიებს, რის გამოც სარჩელის უარყოფა მოითხოვა;

12.1.2. კასატორმა დამატებით განმარტა, ასევე, სასამართლოს შეკითხვების პასუხად მიუთითა, რომ მისთვის გასაგებია წყლის სასიცოცხლო მნიშვნელობა, თუმცა, მესაკუთრის უფლება დაცული უნდა იქნეს. საქმეზე დაშვებულია იმდაგვარი პროცესუალური დარღვევები, რის შედეგადაც არასწორად, სპეციალური ცოდნის არმქონე პირების მიერ არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც, გამოკვეთილია სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს. კასატორის წარმომადგენელმა ისიც განმარტა, რომ მოპასუხეს აქვს ალტერნატიული წყლის რესურსიც (იხ. საკასაციო სასამართლოს 21.04.2017წ. სხდომის ოქმი- 16:55:05-16:57:30).

12.2. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელეებმა) მოითხოვა საკასაციო საჩივრის უარყოფა და განმარტა, რომ არც ერთი ინსტანციის სასამართლოს არ დაურღვევია საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნები, მხარეთა შეჯიბრებითობისა და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპების დარღვევად არ შეიძლება შეფასდეს სსსკ-ის 383-ე მუხლის მესამე ნაწილის მოწესრიგება, რომელიც ადგენს, რომ „სასამართლო უფლებამოსილია, მხარის შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით განიხილოს და შეამოწმოს სადავო მტკიცებულებები ამ კოდექსით დადგენილი წესით“.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა პოზიციების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის პრეტენზიები დაუსაბუთებელია.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

15. კასატორის პრეტენზიებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაშვებულ საპროცესო დარღვევებს საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ძირითადი ფაქტობრივი გარემოება გამოიკვლია, რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ სპეციალური ცოდნის არმქონე პირების გარეშე არასწორად გამოიკვლია და დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს ქვემდგომ სასამართლოს, აღნიშნული მოთხოვნის დაუსაბუთებლობის მოტივაცია მითითებულია წინამდებარე განჩინების ქვემორე პუნქტებში.

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოკვლეული ფაქტების, მხარეთა ზეპირი მოსმენისას გამოთქმული პოზიციებისა და საქმეში მოთავსებული სხვა მტკიცებულებების ერთობლივად გაანალიზება საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, თვითონ მისცეს სამართლებრივი შეფასება განსახილველ სამართლებრივ ურთიერთობას, საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების გარეშე (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

17. საქმის მასალებშია მტკიცებულებები, კერძოდ, მოწმეთა (მეზობლების) განმარტებები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ მოსარჩელის ოჯახი 1980-იანი წლებიდან სარგებლობდა კოლექტივის მიწის ნაკვეთიდან გამომავალი წყაროს წყლით, მოგვიანებით კი, 2007 წელს მოსარჩელემ ადგილობრივი საბჭოს თანხმობით და მათი წევრების თანდასწრებით გააკეთა წყლის ავზი, რომლითაც მოსარჩელის ოჯახი სარგებლობდა სტიქიის შედეგად მის დაზიანებამდე. ამ მტკიცებულებათა საწინააღმდეგოდ კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

18. სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ მოპასუხეების (კასატორების) საკუთრების უფლება 2010 წლის 1 მარტიდან წარმოიშვა მიწის იმ ნაკვეთზე, საიდანაც ბუნებრივად გამოდის წყარო, ამასთან, სადავო წყარო, რომელიც მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთშია, არ წარმოადგენდა მოპასუხეთა საკუთრებას, იგი სახელმწიფოს საკუთრებაა და მის სარგებლობაში მიწის მესაკუთრეს და სხვა პირებსაც თანაბარი უფლება აქვთ (იხ. ამ განჩინების 10.14 ქვეპუნქტი).

19. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საკუთრების უფლების შეზღუდვის თაობაზე, რაც წინამდებარე განჩინების 10.14-10.17 ქვეპუნქტებშია მითითებული და არ ეთანხმება კასატორის პრეტენზიას, რომ მიუხედავად წყლის სასიცოცხლოდ აუცილებელი მნიშვნელობისა, მისი, როგორც მესაკუთრის აბსოლუტური უფლება დაცული უნდა იქნეს და არ უნდა შეილახოს. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებას კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული საკუთრების უფლების თაობაზე, რაც ადამიანის უფლების ღირსების და თავისუფლების წონად კატეგორიად განიხილება, „..ეს გარემოება მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს სახელმწიფოს უფრო მეტ სიფრთხილეს და ზომიერებას უფლებაში შესაძლო ჩარევისა და რეგულირების ფარგლების დადგენისას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის # 1/2/384 გადაწყვეტილება, II.პ.5).

20. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ საკუთრების უფლების სოციალური დატვირთვის გათვალისწინებით, „მესაკუთრე საზოგადოების ნაწილია და არა მხოლოდ უფლებამოსილია მიიღოს გარკვეული სიკეთეები საზოგადოებისაგან, არამედ ვალდებულიცაა, რომ თავისი საკუთრება საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მიზნებისათვის გამოიყენოს. მესაკუთრემ უნდა გაითავისოს, რომ არა მხოლოდ მას აქვს ინტერესები, არამედ ის იმყოფება სხვა ინტერესთა გარემოცვაში, რომელთაგანაც ის იზოლირებული არ არის და სადაც აუცილებელია ინტერესთა გონივრული ბალანსის დაცვა. ამ ფონზე კანონმდებელი უფლებამოსილია, კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების დაცვით, დაადგინოს ნორმები, რომლებიც განსაზღვრავენ საკუთრების შინაარსსა და ფარგლებს. საკუთრება არის კანონმდებლის მიერ დეფინირებადი უფლება. ამას მით უფრო მეტი მნიშვნელობა აქვს, რაც უფრო დიდია საკუთრების ობიექტის სოციალური დატვირთვა, მისი ბუნებიდან და თავისებურებებიდან გამომდინარე“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის # 2/1-370, 382, 390, 402, 405 გადაწყვეტილება, II. პ.8).

21. საკასაციო სასამართლო განსახილველი დავის შეფასებისას ყურადღებას გაამახვილებს მოსარჩელეთა მოთხოვნაზე - წყლის ავზის შეკეთებასა და ავზიდან წყლით სარგებლობაში მოპასუხეთა მხრიდან ხელშეშლის აღკვეთა და ამ მოთხოვნის სამართლებრივი შეფასებისას, იურიდიული კვალიფიკაციის დროს მიუთითებს, სსკ-ის 170-ე, 172-ე, 174-ე და 180-ე მუხლების მოწესრიგებაზე.

22. საკუთრება აბსოლუტური უფლება არ არის და მისი შეზღუდვა დასაშვებია კანონით დადგენილი წესით, მათ შორის, სამეზობლო ნორმების მბოჭავი დანაწესით. სსკ-ის 174-ე მუხლი ზოგადად ადგენს მეზობელი მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეთა ურთიერთპატივისცემისა და უფლება-მოვალეობათა განხორციელებისას თმენის ვალდებულებებს. განსახილველ შემთხვევაში, საკითხი ეხება მოსარჩელეთა მიერ წყალმომარაგების იმ ქსელზე ხელმისაწვდომობას, რომელიც მოპასუხეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე გამოდის და სახელმწიფოს კუთვნილი წყლის რესურსით სარგებლობის აუცილებლობით არის განპირობებული.

23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციის დროს „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმებზე მითითებას, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა კერძო სამართლის მოწესრიგებას განეკუთვნება, საკუთრების სოციალური ფუნქციიდან გამომდინარე, მესაკუთრის ფუნდამენტურ უფლებაში შესაძლო ჩარევისა და კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად სამეზობლო სამართლის ნორმათა გამოყენებისას, ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-6 მუხლით განსაზღვრული საქართველოს წყლის სტატუსის [საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული წყალი სახელმწიფო საკუთრებაა და გაიცემა მხოლოდ სარგებლობისათვის. აკრძალულია ყოველგვარი ქმედება, რომელიც პირდაპირ ან ფარული ფორმით ხელყოფს წყლის სახელმწიფო საკუთრების უფლებას] გათვალისწინებით, მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი გამომდინარეობს სსკ-ის 180-ე მუხლიდან.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მიერ წყლით სარგებლობის დაწყებისას ის ნაკვეთი, საიდანაც ბუნებრივად გამოდის წყარო არ იყო მოპასუხეთა საკუთრება, იმხანად მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. მიწის ნაკვეთის მოპასუხეების კერძო საკუთრებაში გადაცემის შემდეგ, ამავე ნაკვეთზე აღმოჩნდა წყლის ბუნებრივი სათავე, რომელიც არ არის დაზიანებული და როგორც მხარეებმა განმარტეს, სამი აუზისაგან შედგება ის ქსელი, რომლის მესამე ავზზე (დაზიანებული) მიმდინარეობს დავა.

25. საკუთრების უფლება ექვემდებარება შეზღუდვას და მისი სოციალური ფუნქციის გათვალისწინებით, აღნიშნულ უფლებაში ზომიერი ჩარევის გზით, განიმარტება საკუთრების, როგორც დეფინირებადი უფლების შინაარსი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო აუცილებელ გზად განიხილავს იმ მონაკვეთს, რომლის მეშვებითაც მოსარჩელის ოჯახს ხელი მიუწვდება წყალმომარაგების იმ ქსელთან, რომელიც სამი აუზისაგან შედგება და სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა მხარისათვის. ამასთან, საქმეში განთავსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, პრეზუმირებულია, რომ ეს აუცილებელი გზა, რომელიც აკავშირებს წყალმომარაგების ქსელთან მოსარჩელის ოჯახს, ჯერ კიდევ მაშინ არსებობდა, როდესაც სახელმწიფოს საკუთრებად ირიცხებოდა აწ უკვე მოპასუხის საკუთრებად რიცხული მიწის ნაკვეთი. 2007 წელს სახელმწიფომ (სოფლსაბჭომ) თანხმობა გამოთქვა მის დაქსელვაზე - მოსარჩელის მიერ წყლის ავზის მოწყობაზე. სწორედ ამ საფუძვლით არ გაიზიარებს საკასაციო სასამართლო კასატორის არგუმენტებს საქმის ხელახლა დაბრუნებაზე სააპელაციო სასამართლოში და განსახილველ დავაში სპეციალისტის სახით ჰიდროლოგის მოწვევის აუცილებლობის თაობაზე.

26. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის გათვალისწინებით, დადგენილი ფაქტების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველი გამომდინარეობს 180-ე მუხლიდან და იმის საწინააღმდეგოდ, რომ ბუნებრივი წყაროს სათავიდან წყალმომარაგების ქსელი მოეწყო ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც მიწა სახელმწიფო საკუთრებაში იყო, ხოლო მოპასუხის მიწის ნაკვეთი არის ის აუცილებელი გზა, რომელიც უზრუნველყოფს მოსარჩელეთა აუცილებელ კავშირს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი წყლის რესურსის ჯეროვანი გამოყენებისათვის, მოპასუხემ ვერ წარუდგინა სასამართლოს დასაბუთებული პრეტენზია.

27. საკასაციო სასამართლო გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას იმის თაობაზე, რომ ამ წყაროთი სარგებლობდნენ მოსარჩელეებიც და მოპასუხეებიც წყალს იყენებენ სასმელადაც და საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლადაც. მოსარჩელეთა წყალსარგებლობას, ავზის დაზიანებამდე, ჰქონდა მუდმივი ხასიათი.

28. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა: „სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ-ებები: №ას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; №ას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი) - იხ. ას-1070-1009-2015, 17.12.2015წ.

29. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილის განმარტების საფუძველზე, აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია მისი ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო წყალმომარაგების ქსელთან სასიცოცხლოდ აუცილებელი გზა, რაც წარმოადგენს მოსარჩელის, როგორც საკუთარი ნაკვეთის მესაკუთრის მოთხოვნის საფუძველს მეზობლისადმი, რომელიც განსახილველ შემთხვევაში იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეა, სადაც გამოდის სახელმწიფოს კუთვნილი წყლის რესურსი, ითმინოს მოპასუხემ მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელეების მიერ წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად.

30. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაციით, საკასაციო განაცხადი არ დაკმაყოფილდა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უცვლელად დარჩა.

31. კასატორების მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 372-ე, 399-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ო. ს-ის, ვ. ს-ისა და ვ. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 ივნისის განჩინება;

3. კასატორების მიერ გადახდილი ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე