№330210015001138440

საქმე №ას-699-653-2017 30 ივნისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – ლ- კ--ა (მოსარჩელე, აპელანტი)

მეორე კასატორი - სს „თ-ი“(მოპასუხე, აპელანტი)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ყოველთვიური დანამატის სახით გადაუხდელი თანხის 9990 ლარის დაკისრებასა და ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, კომპენსაციის დაკისრება, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2012 წლის 08 აგვისტოს ერთი მხრივ, სს ,,თ- -ს’’ (შემდეგში: დამსაქმებელი ან მოპასუხე ან მეორე კასატორი) და მეორე მხრივ, ლ--კ--ას (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) შორის დადებული წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმებული მიიღეს კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე 2012 წლის 08 აგვისტოდან 2013 წლის 07 აგვისტოს ჩათვლით. გამოსაცდელ ვადად კი, განისაზღვრა სამი თვე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა - 4 440 ლარის (დარიცხული) ოდენობით.

2. მუშაობის პერიოდში დასაქმებული კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. მოპასუხის მხრიდან, მოსარჩელის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზიის გამოხატვას ან დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია.

3. მოპასუხის 2012 წლის 30 ოქტომბრის Nკ-203 ბრძანებით (შემდეგში: სადავო ბრძანება) ამავე წლის 01 ნოემბრიდან დასაქმებული გათავისუფლდა მოპასუხის კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული პრეტენზიების განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ-ის) 2012 წლის 30 ოქტომბრისთვის მოქმედი რედაქციის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტის საფუძველზე, თუმცა, ბრძანებაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი მითითებული არ ყოფილა.

4. 2012 წლის ოქტომბრის თვეში მოპასუხის დირექტორის გადაწყვეტილებით შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 2012 წლის 14 ივნისიდან 29 ოქტომბრის ჩათვლით დასაქმებულ სხვა თანამშრომლებთანაც. საზოგადოების ხელმძღვანელის მიერ აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებული იქნა სამსახურიდან დათხოვნის მიზეზების შესასწავლად შექმნილი კომისიის რეკომენდაციით, რომელიც ითვალისწინებდა 2012 წლის 14 ივნისიდან 29 ოქტომბრის ჩათვლით მიღებული თანამშრომლების გათავისუფლებას, ამავე პერიოდში საკუთარი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლებული ყველა თანამშრომელის აღდგენას დაკავებულ თანამდებობაზე, ამ პერიოდში დაქვეითებული თანამშრომლების დაბრუნებას დაქვეითებამდე დაკავებულ თანამდებობებზე.

5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობა; მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება 39960 ლარის ოდენობით (დაუბეგრავი); აგრეთვე, ყოველთვიური დანამატის სახით გადაუხდელი თანხის 9990 ლარის გადახდისა (დაუბეგრავი) და 2012 წლის 30 ოქტომბრის შემდგომ ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის გადახდის დაკისრება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 39 960 ლარის (საქართველოს კანონდებლობით დადგენილი გადასახადების ჩათვლით - დარიცხული) ოდენობით, აგრეთვე, 2012 წლის 30 ნოემბრიდან ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის გადახდა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნა ყოველთვიური დანამატის სახით გადაუხდელი თანხის 9990 ლარის დაკისრების შესახებ.

8. გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით შეიცვალა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და მოსარჩელეს უარი ეთქვა 2012 წლის 30 ნოემბრიდან ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის ანაზღაურებაზე სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენლად მიიჩნია განჩინების პპ:1-4-ში მითითებულოი ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის მართლზომიერად შეწყვეტასთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ სშკ-ის 2012 წლის 30 ოქტომბრისთვის მოქმედი რედაქციის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტი შრომის ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით. თუმცა, ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 115-ე მუხლი]. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო აფასებს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, დარღვეულია თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ადგილი ხომ არ აქვს დისკრიმინაციის ფაქტს და ა.შ. განსახილველ საქმეზე კი, სწორედ აღნიშნულ შემთხვევას ჰქონდა ადგილი, როდესაც საქმის მასალებით არ დგინდებოდა რაიმე სახის დარღვევა ან დისციპლინური გადაცდომა დასაქმებულის მიერ და ასევე, სახეზე იყო ბრძანება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, რომელშიც არ იყო მითითებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი. დამსაქმებელი დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის მოშლის ობიექტურ და მართლზომიერ წინაპირობად ასახელებდა მოპასუხე საზოგადოებაში ახალი ხელმძღვანელობის მისვლის შედეგად კომპანიაში განვითარებულ მოვლენებს. კერძოდ, იმას, რომ კომპანიაში ენერგოგასაღების დეპარტამენტის ახალი ხელმძღვანელის და კომერციული დირექტორის მისვლას მოჰყვა საპროტესტო აქციები და გაფიცვები, რის გამოც, პარალიზებული იყო კომპანიის მუშაობა, საფრთხე შეექმნა მის სტაბილურ ფუნქციონირებას, ჩამოყალიბდა არაჯანსაღი დამოკიდებულება სამსახურეობრივი მოვალეობების მიმართ და ამ სიტუაციიდან ერთადერთი გამოსავალი ახალი ხელმძღვანელობის და მათ მიერ დანიშნული პირების გათავისუფლების შესახებ, გენერალური დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები იყო. გარდა ამისა, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე დასაქმებული იქნა სამ თვიანი საგამოცდო ვადის პირობით, ამასთან, უდავო იყო, რომ მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან სწორედ ამ ვადაში გათავისუფლდა, დამსაქმებელს სრული უფლება ჰქონდა გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში მასთან დასაქმებული პირი გაეთავისუფლებინა გათავისუფლების საფუძვლების მითითების გარეშე.

12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სშკ-ის მე-9 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად (2012 წლის 30 ოქტომბრისთვის მოქმედი რედაქცია) შესასრულებელ სამუშაოსთან პირის შესაბამისობის დადგენის მიზნით, მხარეთა შეთანხმებით, კანდიდატთან შესაძლებელია მხოლოდ ერთხელ დაიდოს შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით არა უმეტეს 6 თვისა. შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით შეიძლება დაიდოს მხოლოდ წერილობითი ფორმით, სხვა შემთხვევაში ასეთი ხელშეკრულება ჩაითვლება შრომით ხელშეკრულებად. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად დამსაქმებელს უფლება აქვს გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში ნებისმიერ დროს დადოს კანდიდატთან შრომითი ხელშეკრულება ან მოშალოს გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება.

13. არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის პოზიცია გამოსაცდელ ვადაში შრომითი ურთიერთობის მოშლის მართლზომიერებასთან მიმართებით. მოპასუხის მოსაზრებით, შრომის კოდექსის იმჟამინდელი რედაქცია, დამსაქმებელს ყოველგვარი საფუძვლის მითითების გარეშე უფლებას ანიჭებდა მოეშალა გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მხედველობაში იყო მისაღები იმ მიზნის დადგენა, რა მიზანსაც საქართველოს შრომის კოდექსით მოწესრიგებად ურთიერთობებში ამ ინსტიტუტის, გამოსაცდელი ვადის გამოყენება წარმოადგენს/წარმოადგენდა. პალატამ მიიჩნია, რომ გამოსაცდელი ვადის დაწესების მიზანი შესასრულებელ სამუშაოსთან დასაქმებულის შესაბამისობის დადგენა იყო. სწორედ ამაზე იყო საუბარი სშკ-ის მე-9 მუხლის პირველ ნაწილშიც. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გამოსაცდელი ვადა, ეს ის ვადაა, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებულმა უნდა შეაფასოს მომავალი მუშაკის უნარები, კომპეტენცია, სამუშაოსადმი შესაბამისობა. ამავე დროს, ამ ვადაში კანდიდატმა უნდა გამოავლინოს კვალიფიკაცია, პროფესიული ქცევა, სამუშაო ადგილისათვის ადეკვატური ყოფაქცევა, პროფესიული მორალი, რათა მოიპოვოს დასაქმებულის, ანუ შრომითი ხელშეკრულების მონაწილე მხარის სტატუსი. ამდენად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გამოსაცდელი ვადა დამსაქმებელ-დასაქმებულის ურთიერთშეცნობისა და შეფასების ვადაა. იმ პირობებში, როდესაც დამსაქმებლის ბრძნებით დასაქმებული გამოსაცდელი ვადის ამოწურვამდე თავისუფლდება, აღნიშნული დამსაქმებელს წარმოუშობს იმ საფუძვლების დასაბუთების ვალდებულებას, რაც გამოსაცდელ ვადაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წინაპირობა გახდა. ნიშანდობლივია, რომ მხარეებს მოსარჩელისათვის დაკისრებული მოვალეობების კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად შესრულების ფაქტი სადავოდ არ გაუხდიათ. მხარეები არც იმ გარემოებაზე დავობენ, რომ მას არც რაიმე შენიშვნა მიუღია და შესაბამისად, არც დისციპლინური გადაცდომა ჩაუდენია. ამდენად, ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით პალატა მიდის დასკვნამდე, რომ გამოსაცდელ ვადაში მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლება შესაძლებელია არა ნებისმიერ შემთხვევაში, არამედ, დაკისრებულ სამუშაოსთან დასაქმებული პირის შეუსაბამობის დადგენის შემთხვევაში, რაც თავის მხრივ, დადასტურებული უნდა იქნეს კონკრეტულ მტკიცებულებებზე მითითებით. მოპასუხე კი, ამგვარ გარემოებებზე არ მიუთითებდა, ხოლო კომპანიაში ახალი ხელმძღვანელობის მისვლის გამო შექმნილი არასტაბილური და არაორდინალური მდგომარეობა, არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო კონკრეტული თანამდებობის პირის, რომელიც თავის მხრივ ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად ასრულებდა შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებულ მოვალეობებს, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების ობიექტური და მართლზომიერი საფუძველი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან არ გამოვლინდა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის რაიმე მართლზომიერი საფუძველი, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სახეზე იყო სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

14. იმავდროულად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საერთაშორისო აქტებით ნაკისრ ვალდებულებათა დაცვის აუცილებლობაზე, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №..._რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის.

15. სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. ამავე კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

16. მოცემულ შემთხვევაში, დასაქმებულ შრომითი ხელშეკრულების უსაფუძვლოდ მოშლის გამო, ამ უკანასკნელს მიადგა მატერიალური ზიანი, რამეთუ, მან ვერ მიიღო ის შემოსავალი, რაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე უნდა მიეღო ყოველთვიური ხელფასის სახით 2012 წლის 01 ნოემბერიდან 2013 წლის 07 აგვისტოს ჩათვლით პერიოდზე. ამდენად, იძულებით განაცდურის სახით, 2012 წლის 01 ნოემბრიდან 2013 წლის 08 ივლისის ჩათვლით პერიოდზე მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების დამსაქმებლისთვის დაკისრება მართლზომეირად იქნა მიჩნეული.

17. არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა ყოველთვიური დანამატის გაცემასთან დაკავშირებით, რამდენადაც სშკ-ი არ ითვალისწინებს/ითვალისწინებდა დანამატის გაცემის ვალდებულებას. აღნიშნული ვალდებულების თაობაზე არც 2012 წლის 08 დეკემბრის ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული.

18. არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის დამსაქმებლისათვის დაკისრების ნაწილში, იმ არგუმენტით, რომ დამსაქმებელს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი ჰქონდა დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობას, ანუ სახეზე გადახდის ვალდებულების არსებობა და საბოლოო ანგარიშსწორების გადაუხდელობა - ხელფასის, გამოუყენებელი შვებულების სახით, რაც შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში გასაცემ თანხას წარმოადგენს.

19. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მასზე, რომ სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნებისათვის რაიმე სპეციალურ ვადას საქართველოს შრომის კოდექსი (სადავო ურთიერთობის დროისათვის მოქმედი რედაქცია) არ ითვალისწინებს. ასეთი შემთხვევისათვის კი, კანონი ითვალისწინებს შემდეგ დანაწესს, კერძოდ, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. ამდენად, მითითებული მსჯელობიდან და მოხმობილი ნორმების დანაწესიდან ცალსახად გამომდინარეობს, რომ შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების თაობაზე წარმოადგენს სახელშეკრულებო მოთხოვნას, რომელზეც ვრცელდება სამ წლიანი ხანდაზმულობის ვადა [სსკ-ის 128-ე, 129-ე მუხლები].

20. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით საქართველოს ნორმატიული აქტები იყოფა საქართველოს საკანონმდებლო და საქართველოსკანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებად, რომლებიც ქმნის საქართველოს კანონმდებლობას. საქართველოსნორმატიულ აქტებს განეკუთვნება აგრეთვე საქართველოს კონსტიტუციური შეთანხმება და საქართველოსსაერთაშორისო ხელშეკრულება და შეთანხმება. კანონის აღნიშნული მუხლის დანაწესი იმაზე მიუთითებს,რომ საერთაშორისო ხელშეკრულება და შეთანხმება მხოლოდ მაშინ იქცევა საქართველოს კანონმდებლობის ნაწილად თუ, საქართველოს გაცემული აქვს თანხმობა საერთაშორისო ხელშეკრულების სავალდებულოდ აღიარებაზე, რაც შეიძლება გამოიხატოს სხვადასხვა ფორმით, როგორცაა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა, ხელშეკრულებაზე მიერთება, ხელშეკრულების რატიფიცირება და სხვ. („საერთაშორისო ხელშეკრულებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი).

21. ამდენად, საქართველოს თანხმობა საერთაშორისო ხელშეკრულების სავალდებულოდ აღიარებაზე აუცილებელია, რომლის თაობაზეც გადაწყვეტილებას იღებენ საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები საქართველოს კონსტიტუციითა და ამ კანონით დადგენილი კომპეტენციის შესაბამისად. ამით კი, სახელმწიფო საერთაშორისო თანამეგობრობის წინაშე იღებს პიზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებას უზრუნველყოს კანონით დაცულ სფეროში ჩაურევვლობა (ნეგატიური ვალდებულება) და უფლებათა დასაცავად შეიმუშავოს შესაბამისი ნორმატიული აქტები (პოზიტიური ვალდებულება). მოცემულ შემთხვევაში, როგორც ეს თავად გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშია მითითებული 1919 წლის ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე შექმნილი შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (შსო) ფარგლებში 1982 წელს მიღებული N158 შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კონვენციის სავალდებულოდ აღიარებაზე საქართველოს გაცემული არ აქვს თანხმობა. შესაბამისად, იგი ვერ იქნება მიჩნეული საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელ ნაწილად და მასზე სასამართლოს მიერ მიღებული იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტის - სახელმწიფოს სახელით მიღებული გადაწყვეტილების, დაფუძნება უმართებულოა. აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა მასზედ, რომ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა 1919 წლის ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე შექმნილი შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (შსო) ფარგლებში 1982 წელს მიღებული N158 შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კონვენციით.

22. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ორივე მხარემ.

23. პირველი კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ყოველთვიური დანამატის სახით გადაუხდელი თანხის 9990 ლარის დაკისრებასა და ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება.

24. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა „საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგებისათვის სს „თ--–--ის“ თანამშრომლების მიმდინარე პრემიების შესახებ“ 2012 წლის 23 ოქტომბრის დებულება, მაგრამ კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა იგი. კერძოდ, პრეტენზიას გამოთქვამს სასამართლოს განმარტებაზე, რომ „ხელშეკრულებით დანამატის ოდენობა განსაზღვრული არ არის და არც სხვა მტკიცებულებებით დასტურდება მოსარჩელისთვის მოთხოვნილი ოდენობის დანამატის დაკმაყოფილების ლეგიტიმური საფუძველი“. ასევე, არ იზიარებს სასამართლოს განმარტებას, რომ მოპასუხე საზოგადოებაში დასაქმებული პირებისთვის პრემიის გადახდის საფუძველია კომპანიის მატერიალური შემოსავლები, დასაქმებულის მიერ შრომითი მოვალეობის შესრულების ხარისხი, ხოლო პრემიის ოდენობის, მისი გაცემის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღებ აყოველთვიურად სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ დამტკიცებული ბიზნეს გეგმის საფუძველზე“. საჩივრის ავტორი არ ეთანხმება სასამართლოს განმარტებას 2012 წლის 23 ოქტომბრის დებულების მიხედვით პრემიის შესახებ, რომ იგი დასაქმებულის მატერიალური წახალისების ფორმაა და სს „თ--–--ი“ დასაქმებულებს სამუშაოს კარგი შესრულებისთვის მიეცემოდათ ყოველთვიურად. საკასაციო საჩივრის ავტორი უთითებს მოპასუხის თანამშრომლების საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგებისთვის მიმდინარე პრემიების შესახებ“ 2012 წლის 23 ოქტომბრის დებულების 1.1 პუნქტზე, რომლის მიხედვით თანამშრომლებს, საზოგადოების საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგების შესაბამისად გადაეხდებათ ყოველთვიური პრემია“. აქვე განმარტავს, რომ „ყოველთვიური“ ნიშნავს პრემიას, როგორც გარანტირებულად გასაცემს. კასატორის მითითებით, დებულების 2.1 პუნქტით დადგენილია რა მონაცემების საფუძველზე დგინდება პრემიის ოდენობა და აღნიშნავს, რომ ხსენებული დებულებით პრემია გარანტირებულად გაიცემა ყოველთვიურად, შრომის ანაზრაურებაზე დარიცხვით (3.2; 3.3 პუნქტები) და იმ ოდენობით, რაც დადგენილია შესაბამისი მონაცემების დამუშავებით. საკასაციო საჩივრის ავტორი უდავოდ მიიჩნევს ფაქტს, რომ ყველა თანამშრომელი იღებდა პრემიას და ამასთანავე, ყოველთვიურად არ ხდებოდა პრემიის თანხების დაანგარიშება. ასევე, აღნიშნავს, რომ კასატორს მუშაობის განმავლობაში ასეთი პრემია მიღებული აქვს და მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, მიიღებდა კიდეც სამომავლოდ, რომ არა მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა.

25. პირველი კასატორის პრეტენზიას წარმოადგენს ასევე სასამართლოს მიერ საქართველოს შრომის კოდექსის 31-ე მუხლისა და სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის განმარტება სადავო საკითხთან მიმართებაში. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა ეს მუხლები. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ კანონი ნებისმიერ ანაზღაურებისა თუ ანგარიშსწორების დაყოვნებას უკავშირებს დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ყოველი დაყოვნებული დღისათვის გადახდის ვალდებულებას. კასატორის განმარტებით, შრომის კოდექსის 44 მუხლის შესაბამისად კომპენსაცია წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში მიყენებული ზიანის კერძო შემთხვევას და მას უკავშირდება იმავე კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრა. მისივე განმარტებით, კანონმდებელი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრას სასამართლოს დისკრეციად მიიჩნევს და არ არის აუცილებელი ოდენობით ხელფასის ტოლი იყოს. ასევე, აღნიშნავს, რომ ზიანის კომპენსაცია და იძულებითი განაცდური სამართლებრივად სხვადასხვა ბუნებისაა და ეს უკანასკნელი, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის მიხედვით, იძულებითი მოცდენის მთელი პერიოდისათვის შრომის ანაზაურების სრული ოდენობით ანაზღაურებას იმპერატიულად ექვემდებარება და აქ სასამართლოს დისკრეცია აღარ მოქმედებს. საჩივრის ავტორი უთითებს ხელშეკრულების მოქმედების ფარგლებში, გათავისუფლების შემდგომი პერიოდისათვის მისთვის გადაუხდელი თანხის, როგორც დამსაქმებლის ბრალით მოცდენის გამო გადასახდელ ხელფასზე და მისი სრული ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულებაზე და მიუთითებს შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გამოყენებაზე 0.07% პირგასამტეხლოს ოდენობით. პირველი კასატორი განმარტავს, რომ ბათილად ცნობა აღიარებითი მოთხოვნაა და ეს ფაქტი არსებობდა, შრომითი ხელშეკრულების ვადაში კი დამსაქმებელი ვალდებული იქნებოდა აენაზღაურებინა ხელფასი და შესაბამისად, ეს ვერ მოიაზრება, როგორც კომპენსაცია 38.8 მუხლის მიზნებისათვის. მისივე განმარტებით, ბრძანების ბათილად ცნობა იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას და თუ ვერ ხდება მისი სრულად აღდგენა (მაგ: სამუშაოაზე აღდგენა) ამისათვის დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია. საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ სწორედ ასეთ კომპენსაცის ითვალისწინებს ზემოაღნიშნული 38-ე მუხლი. კასატორის პრეტენზიას წარმოადგენს სასამართლოს მიერ შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის გამოყენება და 31-ე მუხლის შესაბამისად მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება დაყოვნებისათვის 0.07 %-ის გადახდის თაობაზე. ასევე, საჩივრის ავტორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 29 აპრილის განჩინების (საქმეზე Nას-285-271-2016), როგორც სასამართლო პრაქტიკის გამოყენებაზე და განმარტავს, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილების შემდეგ არსებობს სულ მცირე ორი გადაწყვეტილება, რომელთა შესაბამისად კასატორის მოთხოვნა საფუძვლიანია. კერძოდ, იგი უთითებს 2016 წლის 09 მარტისა (საქმეზე Nას-624-596-2016) და 2016 წლის 14 ივლისის (საქმეზე Nას-364-348-2016) განჩინებებზე. ამასთანავე, უთითებს პირველი ინსტანციითა და სააპელაციო ინსტანციით საქმის განხილვისას მიშველიებულ აბსოლუტურად ანალოგიურ საქმეებზე - კასატორთან ერთად გათავისუფლებული პირების დავებს სს „თ--–--ის“ წინააღმდეგ, რომლების წარმოდგენილი აქვს საქმეში. საჩივრის ავტორს დაუშვებლად მიაჩნია ერთგვაროვან დავებში განსხვავებული მიდგომებით საკითხის გადაწყვეტა და მიიჩნევს, რომ ადგილი ექნება დისკრიმინაციას.

26. იმავდროულად, პირველი კასატორი შუამდგომლობს მოპასუხისათვის მის მიერ გაწეული საადვოკატო ხარჯის - 3000 ლარის ანაზღაურების ვალდებულებაზე. რომლის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება პირველი ინსტანციის სასამართლოს წარედგინა 2016 წლის 2 ივნისის მოსამზადებელ სხდომაზე. აღნიშნულ საკითხზე არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა არ იმსჯელეს.

27. მეორე კასატორის მოთხოვნას კი წარმოადგნეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მეორე კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2010 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე ც.დ რუმინეთის წინააღმდეგ და აღნიშნავს, რომ ამ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ ყურადღება მიაქცია „შეუმოწმებელი“ მტკიცებულების ბუნებას. სასამართლოს განმარტებით საქმის გარემოებები არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ იმ მხარის ახსნა-განმარტებით, რომელიც დაინტერესებულია საქმის შედეგით. კასატორის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია მხარეთა შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ბუნების სწორად გააზრება. კონკრეტულ შემთხვევაში, წარმოშობილია შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობა სამთვიანი გამოსაცდელი ვადით. მოსარჩელე სწორედ გამოსაცდელ ვადაში გათავისუფლდა. სშკ-ის 9.3 მუხლი დამსაქმებელს უფლებას აძლევს „ნებისმიერ დროს“ შეწყვიტოს ხელშეკრულება გამოსაცდელ ვადაში. სშკ-ის 9.4 მუხლის მიხედვით კი გამოსაცდელ ვადაში დადებულ ხელშეკრულებაზე არ ვრცელდება 38-ე მუხლის მოთხოვნები. მოსარჩელისთვის ხელშეკრულების დადებისას ცნობილი იყო სამთვიანი გამოსაცდელი ვადის შესახებ, რაც მის მიერ ხელმოწერითაა დადასტურებული, ხოლო გამოსაცდელ ვადაში მუშაკის გათავისუფლების შემთხვევაში, დასაქმებულის შრომა ანაზღაურდება ნამუშევრი დროის მიხედვით.

28. მეორე კასატორის მოსაზრებით, მას სრული უფლება ჰქონდა გამოსაცდელ ვადაში შეეწყვიტა ხელშეკრულება, რაც არაერთი სასამართლო გადაწყვეტილებითაა დადგენილი იხ., ას-1213-1139-2015; Nას-397-370-2010.

29. მეორე კასატორი სადავოდ ხდის სადავო ბრძანების გასაჩივრების ხანდაზმულობასაც და მიაჩნია, რომ სადავო ბრძანების გასაჩივრების ვადა შეადგენდა 6 თვეს, მოცემულ შემთხვევაში, კი მოსარჩელემ სადავო ბრძანება გაასაჩივრა 2 წლისა და 11 თვის შემდეგ. კასატორი მიუთითებს, რომ გასაჩივრების ვადის ნაწილში მისი მსჯელობა ეფუძნება საერთაშორისო კონვენციას, რომელიც ასახულია სასამართლო პრაქტიკაში. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/1152-15 და სუსგ Nას-106-101-2014.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 08 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

31. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

32. პირველი კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს ყოველთვიური დანამატის სახით გადაუხდელი თანხის 9990 ლარისა და ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრება, რასაც არ გააჩნია ვარგისი მატერიალურსამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც, პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველთვიური ანაზღაურების დაყოვნებისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების მოთხოვნათა ნაწილში სარჩელის უარყოფის შესახებ დადგენილია მყარი სასამართლო პრაქტიკა იხ., სუსგ №ას-285-271-2016 , 27 აპრილი, 2015 წელი, რომელშიც საკასაციო პალატამ იმსჯელა იძულებითი განაცდურის სახით დაკისრებული თანხის დაყოვნების ყოველი დღისათვის 0,07 პროცენტის დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობაზე და განმარტა: „პირგასამტეხლოს სახით იძულებითი განაცდური თანხის დაყოვნების ყოველი დღისთვის, ამ თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის დაკისრებაზე მოსარჩელის მოთხოვნას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნია, რადგან სშკ-ის 31-ე მუხლის თანახმად, შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ. დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ხოლო თავისთავად პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს მხარეთა შორის არსებული ფულადი ვალდებულება წარმოადგენს, რასაც მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. შესაბამისად საკასაციო პალატას მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არ არსებობის გამო, ამ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს“.

33. რაც შეეხება, მოსარჩელის პრეტენზიას ყოველთვიური დანამატის ანაზღაურებაზე, აღნიშნული მოთხოვნას უარი მართებულად ეთქვა, რამდენადაც სშკ-ი არ ითვალისწინებს/ითვალისწინებდა დანამატის გაცემის ვალდებულებას. აღნიშნული ვალდებულება არც 2012 წლის 08 დეკემბრის ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული.

34. რაც შეეხება პირველი კასატორის შუამდგომლობას მოსარჩელის (პირველი კასატორი) მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 3000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ [იხ., საკასაციო საჩივარი ს.ფ. 650), საკასაციო პალატა მიუთითებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 15 ნოემბრის განჩინებაზე, რომლითაც მოსარჩელის მოთხოვნას გაღებული ხარჯების მხარეთა შორის გადანაწილების შესახებ ეთქვა უარი [სსსკ-ის 261-ე, 53-ე, 37-ე მუხლები]. ამავე განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობა მხარეს მიეცა კერძო საჩივრის წარდგენის გზით [სსსკ-ის 414-ე მუხლი] (იხ., განჩინება ს.ფ. 434-435).

35. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კერძო საჩივრის თაობაზე განჩინება გამოაქვს ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, რომლის განჩინებაც კერძო საჩივრის თაობაზე არ გასაჩივრდება [სსსკ-ის 419-ე მუხლი]. აღნიშნული კი, ნიშნავს სწორედ იმას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებულია განჩინება რომელიც შეეხება მოცემულ შემთხვევაში პირველი კასატორის მიერ შუამდგომლობაში მითითებულ საპროცესო სამართლებრივ საკითხს, რომლის კანონიერებას მესამე ინსტანციის სასამართლო (საკასაციო პალატა) სსსკ-ის 419-ე მუხლის საპროცესოსამართლებრივი დანაწესით ვერ შეამოწმებს და მასზე ვერც შუამდგომლობის ფარგლებში იმსჯელებს.

36. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის შუამდგომლობა მოსარჩელის მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 3000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ დარჩეს განუხილველად.

37. მეორე საკასაციო პრეტენზია ძირითადად ეფუძნება სადავო ბრძანების ბათილობის საფუძვლების არარსებობას. მეორე კასატორი მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელს სრული უფლება ჰქონდა გამოსაცდელ ვადაში გაეთავისუფლებინა დასაქმებული და იგი ვალდებული არ იყო დაესაბუთებინა ამგვარი გადაწყვეტილების მართებულობა. მისი განმარტებით, მხარეთა შორის წარმოშობილია შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობა სამთვიანი გამოსაცდელი ვადით. მოსარჩელე სწორედ გამოსაცდელ ვადაში გათავისუფლდა. სშკ-ის 9.3 მუხლი კი, დამსაქმებელს უფლებას აძლევს „ნებისმიერ დროს“ შეწყვიტოს ხელშეკრულება გამოსაცდელ ვადაში, რა დროსაც, მუშაკის გათავისუფლების შემთხვევაში, დასაქმებულის შრომა ანაზღაურდება ნამუშევრი დროის მიხედვით.

38. მეორე კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის მიხედვითაც, 2012 წლის 08 აგვისტოს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმებული მიიღეს კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე 2012 წლის 08 აგვისტოდან 2013 წლის 07 აგვისტოს ჩათვლით. გამოსაცდელ ვადად კი, განისაზღვრა სამი თვე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა - 4 440 ლარის (დარიცხული) ოდენობით. დამსაქმებლის საკასაციო პრეტენზია სწორედ გამოსაცდელ ვადაში დასაქმებულის გათავისუფლების უპირობო შესაძლებლობის არსებობას ეფუძნება [სშკ-ის მე-9 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიუთითებს, როგორც ეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითა დადგენილი მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია სშკ-ის ძველი რედაქციის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი.

39. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მეორე კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა საგამოცდო ვადის გასვლამდე, რა დროსაც დამსაქმებელი არ იყო შეზღუდული დასაქმებულთან შეეწყვიტა ხელშეკრულება. შესაბამისად, მიეღო იმგვარი გადაწყვეტილება, როგორსაც საჭიროდ მიიჩნევდა და რომ ასეთ შემთხვევაში, მისი - როგორც დამსაქმებლის „დისკრეცია“ განუსაზღვრელია.

40. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის მე-9 მუხლი ადგენს რა გამოსაცდელი ვადის შინაარსთან დაკავშირებულ საკანონმდებლო რეგულაციებს, მიუთითებს, რომ: 1. შესასრულებელ სამუშაოსთან პირის შესაბამისობის დადგენის მიზნით, მხარეთა შეთანხმებით, დასაქმებულთან შესაძლებელია მხოლოდ ერთხელ დაიდოს შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით არაუმეტეს 6 თვისა. შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით იდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით. 2. გამოსაცდელი ვადით მუშაობა ანაზღაურებადია. ამ ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით. 3. დამსაქმებელს უფლება აქვს, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში ნებისმიერ დროს დადოს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება ან შეწყვიტოს მასთან გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება. 4. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაზე არ ვრცელდება ამ კანონის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები, თუ გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულის შრომა ანაზღაურდება ნამუშევარი დროის შესაბამისად.

41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია დადგინდეს სშკ-ის მე-9 მუხლით განსაზღვრული გამოსაცდელი ვადის არსებობის ნორმატიული რეგულირების მიზანი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სშკ-ის მე-9 მუხლი ადგენს, რომ დამსაქმებელი არ არის შეზღუდული და შებოჭილი სშკ-ის 38-ე მუხლის გამოყენებით, რაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წინასწარი ინფორმირებისა და გარკვეული კომპენსაციის გაცემის წესებს შეიცავს, თუმცა, ნათელია, რომ გამოსაცდელი ვადის „წარუმატებლად“ გავლის თაობაზე დასაბუთების ვალდებულება დამსაქმებელს ეკისრება. ამგვარი დასკვნა გამომდინარეობს თავად გამოსაცდელი ვადის საკანონმდებლო განმარტებიდან, რომლის მიხედვით, შეზღუდული ვადით დასაქმების მიზანია შესასრულებელ სამუშაოსთან პირის შესაბამისობის დადგენა. შესაბამისად, საგამოცდო ვადის გასვლამდე, სამსახურიდან დათხოვნის შემთხვევაშიც, დამსაქმებელმა უნდა მიუთითოს ის არგუმენტები, რის გამოც, დასაქმებულმა ვერ დააკმაყოფილა შესასრულებელი სამუშაოსათვის დაწესებული მოთხოვნები, რადგან ამ დროს, დასაქმებულს არ ეძლევა ამ ვადის დასრულების, მისი პროფესიული შესაძლებლობების სრულად გამოვლენის საშუალება. საგულისხმოა, რომ გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში დასაქმებულის გათავისუფლება დამსაქმებლისთვის არადამაკმაყოფილებელი შედეგების არსებობის შემთხვევაშია დასაშვები, ხოლო არადამაკმაყოფილებლობის დამადასტურებელი გარემოებების მითითება და შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა მოპასუხე დამსაქმებლის მხარეზეა. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მეორე კასატორის მხრიდან ამგვარ გარემოებებზე მითითებას ადგილი არ ჰქონია.

42. რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებულ სასამართლო პრაქტიკას, იხ., Nას-1213-1139-2015, 27 იანვარი, 2016 წელი, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ მითითებული პრაქტიკა განსახილველ საქმეზე რელევანტური არ არის. მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკა შეეხება იმგვარ რეგულირებას, როდესაც დასაქმებული მიღებული იქნა სამსახურში სამი თვის გამოსაცდელი ვადით. მოგვიანებით კი, გათავისუფლდა სამუშაოდან დამსაქმებლის მიერ გამოცემული ბრძანებით სწორედ სამთვიანი გამოსაცდელი ვადის გასვლის გამო, რაც მართლზომიერად შეფასდა სშკ-ის მე-9 მუხლის მოქმედების ფარგლებში.

43. მეორე კასატორი სადავოდ ხდის სადავო ბრძანების გასაჩივრების ხანდაზმულობასაც და მიაჩნია, რომ გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გასაჩივრების ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს, როგორც ეს დადგენილია საერთაშორისო კონვენციით და მოიხმობს სასამართლო პრაქტიკას №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი 2014 წელი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არც აღნიშნული განჩინებაა რელევანტური მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, რამეთუ მოხმობილ საქმეში გათავისუფლებული თანამშრომელი სადავოდ ხდიდა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებას იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი საფუძველი, კერძოდ, მას დაკისრებული სამსახურებრივი მოვალეობა არც დაურღვევია და არც არაჯეროვნად შეუსრულებია (მის მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის არცერთი ზომა, მას სამსახური არ გაუცდენია და სხვ.), რაც პრაქტიკულად გამორიცხავდა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესაძლებლობას. ხოლო რაც შეეხება სადავო ბრძანების გასაჩივრების ვადას, აღნიშნულთან დაკავშირებით გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა სააპეალაციო სასამართლომ, რომელი მსჯელობაც დაეფუძნა უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას იხ., სუსგ №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-776-733-2015, 02 დეკემბერი, 2015 წელი. რომელშიც განიმარტა შემდეგი: „საქართველოს თანხმობა საერთაშორისო ხელშეკრულების სავალდებულოდ აღიარებაზე აუცილებელია, რომლის თაობაზეც გადაწყვეტილებას იღებენ საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოები საქართველოს კონსტიტუციითა და ამ კანონით დადგენილი კომპეტენციის შესაბამისად. ამით კი, სახელმწიფო საერთაშორისო თანამეგობრობის წინაშე იღებს პიზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებას უზრუნველყოს კანონით დაცულ სფეროში ჩაურევვლობა (ნეგატიური ვალდებულება) და უფლებათა დასაცავად შეიმუშავოს შესაბამისი ნორმატიული აქტები (პოზიტიური ვალდებულება). კონვენციის სავალდებულოდ აღიარებაზე საქართველოს მიერ გაცემული თანხმობის არარსებობისას, იგი ვერ იქნება მიჩნეული საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელ ნაწილად და მასზე სასამართლოს მიერ მიღებული იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტის - სახელმწიფოს სახელით მიღებული გადაწყვეტილების, დაფუძნება უმართებულოა“. აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა მასზედ, რომ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა 1919 წლის ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე შექმნილი შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (შსო) ფარგლებში 1982 წელს მიღებული N158 შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კონვენციით.

44. ამდენად, უნდა აღინიშნოს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ვადიანი შრომითი ხელშკრულება (1 წლით), რომლის ამოწურავმდე, დასაქმებული გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან 2012 წლის 30 ოქტომბრისთვის მოქმედი რედაქციის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტის საფუძველზე. საგულისხმოა, რომ სადავო ბრძანებაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი მითითებული არ ყოფილა. აღნიშნული საფუძვლით მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების უმართებულობაზე დადგენილია სასამართლო პრაქტიკა იხ., სუსგ №ას-1284-1222-2014, 24 თებერვალი, 2015 წელი, რომელშიც საკასაციო პალატამ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე არ მიიჩნია დამსაქმებლის შეუზღუდავ უფლებად, აბსოლუტურად შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლების არარსებობის საფუძვლით (სკ-ის 115-ე მუხ.).

45. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

46. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, რადგანაც სშკ-ის 37 „დ“ მუხლის გამოყენების სამართლებრივ საკითხებზე დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც და ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

48. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეს (მეორე კასატორი) უკან უნდა დაუბრუნდეს 2,013.00 ლარის 70%- 1,409.10 ლარი.

49. რაც შეეხება მოსარჩელეს (პირველი კასატორი), იგი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასრგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ- კ--ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ-- კ--ას შუამდგომლობა მის მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 3000 ლარის სს „თ-ისათვის“დაკისრების შესახებ დარჩეს განუხილველად;

3. სს „თ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

4. სს „თ---ს“ უკან დაუბრუნდეს 2017 წლის 29 მაისს საგადახდო დავალება N60898 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (2,013.00 ლარი) 1,409.10 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე