საქმე № 330210115001011122

საქმე №ას-644-602-2017 7 ივლისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ. ქ.-ი (შემდგომში – მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჰ. ნ.-ი (შემდგომში – მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების დარღვევის გამო, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების დარღვევის გამო, ზიანის – 20 180 აშშ დოლარის ანაზღაურება შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 20 სექტემბერს მოსარჩელემ მოპასუხისაგან შეიძინა 261,58 კვ.მ საცხოვრებელი სახლიდან 64,4 კვ.მ ფართი.

3. 2014 წელს მოსარჩელის მიმართ აღიძრა სარჩელი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ შეიტყო, რომ მოპასუხემ საცხოვრებელი სადგომი გაასხვისა აღნიშნული სარჩელის ავტორის (შემდგომში – შემძენის) მამკვიდრებელზე. მოსარჩელის მიმართ წარდგენილ იქნა მოთხოვნა საცხოვრებელი სადგომის 64,6 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულები – 26 000 აშშ დოლარის 25%-ის სანაცვლოდ, სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

4. მოსარჩელის მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით შემძენის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შემძენს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის სახელზე რიცხული 64,6 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 26000 აშშ დოლარის 25%-ის – 6500 აშშ დოლარის გადახდა, სანაცვლოდ, შემძენი ცნობილ იქნა მოსარჩელის სახელზე აღრიცხული 64,6 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ. გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

5. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მიჰყიდა ნაკლიანი ნივთი. მისი განმარტებით, ზიანის ოდენობა უნდა განისაზღვროს სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებას – 51 680 აშშ დოლარს გამოკლებული სესხის თანხა – 25 000 აშშ დოლარი, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც დატვირთა სადავო უძრავი ქონება და 6500 აშშ დოლარი, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უნდა მიიღოს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლისაგან.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ის წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ გამყიდველს. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის შემძენის მამკვიდრებელი გარდაცვლილი იყო და მას არ გააჩნდა ფართზე უფლება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, რადგან ეს კანონი მისი გარდაცვალების შემდეგ ამოქმედდა. მოპასუხემ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელისათვის 10 500 აშშ დოლარის გადახდა, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2007 წლის 5 ოქტომბერს მხარეთა შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნაწილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მოპასუხისაგან შეიძინა 261,58 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის ნაწილი – 64,4 კვ.მ ფართი. ნასყიდობის საგნის ფასად დაფიქსირდა 17 000 აშშ დოლარი.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით შემძენის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 26 000 აშშ დოლარის 25%-ის – 6500 აშშ დოლარის გადახდა, შემძენის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ 6500 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ ცნობილ იქნა მოსარჩელის სახელზე რიცხული 64,6 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, საქალაქო სასამართლომ შემძენის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

12. სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეები არიან: სხვა ფიზიკური პირი (48 კვ.მ), მოსარჩელე (64 კვ.მ) და მოპასუხე (148.97 კვ.მ). 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საცხოვრებლი სადგომის მესაკუთრე იყო მოპასუხე, რომლისგანაც 64,6 კვ.მ შეიძინა მოსარჩელემ.

13. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ საქართველოს კანონის თანახმად, შემძენის მემკვიდრე წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი საცხოვრებელი სადგომის ნაწილის (64,6 კვ.მ) მოსარგებლეს.

14. შემძენისა და მისი მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა 1948 წელს შემძენის მამკვიდრებელსა და მოპასუხის მამას შორის დადებულ გარიგება საცხოვრებელი სადგომიდან 65 კვ.მ ფართის დათმობის თაობაზე.

15. წინამდებარე სასარჩელო განცხადების მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისათვის 20 180 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება. თანხის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს 2007 წლის 5 ოქტომბერს მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან. მოსარჩელის მითითებით, ნასყიდობის საგანი წარმოადგენდა უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთს, რაც ზიანის მომტანი აღმოჩნდა მოსარჩელისათვის.

16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილის, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ აღნიშნულ ნორმაში მოცემულ ზოგად განსაზღვრებაში მითითებული ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შინაარსს, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გამყიდველის ვალდებულებების მიმართ აკონკრეტებს ამავე კოდექსის 487-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. ხოლო, სსკ-ის 489-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო.

17. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ მოსარჩელეს მიაწოდა უფლებრივად ნაკლიანი ნივთი, რითაც დაარღვია სსკ-ის 487-ე და 489-ე მუხლებით დადგენილი ვალდებულება.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ, მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების (ნივთის უფლებრივი ნაკლის შესახებ) დასადასტურებლად მიუთითა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, შესაბამისად, შეფასება უნდა მიეცეს თავად იმ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას, ანუ სავალდებულო ძალის მქონედ მიიჩნევა არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი უკლებლივ ყველა გარემოება, არამედ მხოლოდ ისინი, რომლებსაც ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ემყარება.

20. ამდენად, ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება).

21. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მხარეებს წარმოადგენდნენ, ერთი მხრივ, შემძენი და, მეორე მხრივ, მოსარჩელე. მოპასუხე დავაში მონაწილეობდა მესამე პირის სტატუსით. მოცემული დავის მხარეები კი არიან მოსარჩელე და მოპასუხე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოხმობილ დავაში მოპასუხე მონაწილეობდა მესამე პირის სტატუსით. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი მესაკუთრედ ცნობის შესახებ მოთხოვნას მხოლოდ იმჟამიდნელ მესაკუთრეს უყენებს (კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი), დავის განხილვის მომენტისათვის კი სადავო ფართის მესაკუთრე იყო მოსარჩელე. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოპასუხედ ნებისმიერ სხვა პირის არსებობის შემთხვევაში მაინც არ შეიცვლებოდა.

22. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომელიც 261,58 კვ.მ საცხოვრებელი სახლიდან იმ 64,4 კვ.მ წილს შეეხებოდა, რომელზეც 2007 წლის 5 ოქტომბერს მოსარჩელემ საკუთრების უფლება მოიპოვა, მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე დადგინდა, რომ ფართის ამ ნაწილზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, უფლება გააჩნდა მოსარგებლე შემძენს. აღნიშნული ფაქტი გახდა იმის საფუძველი, რომ შემძენი მის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ 6500 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ, ცნობილ იქნა სადავო 64,6 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.

23. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეთა შორის 2007 წლის 5 ოქტომბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, ნასყიდობის საგანი წარმოადგენდა უფლებრივად ნაკლის მქონეს, კერძოდ, ამ მომენტისათვის მესამე პირს (მოცემულ შემთხვევაში საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს) შეეძლო, განეცხადებინა მყიდველისათვის პრეტენზია თავისი უფლებების გამო. ის გარემოება, რომ გამყიდველისათვის ცნობილი იყო/უნდა ყოფილიყო ნივთის უფლებრივი ნაკლის თაობაზე, ასევე, დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კერძოდ, კი იმ გარემოებით, რომ შემძენის მამკვიდებელი 1948 წლიდან რეგისტრირებული იყო სადავო მისამართზე, ასევე, 1996 წლიდან 2008 წლის 25 დეკემბრამდე ფიქსირდებოდა აბონენტად სს „თელასში“, მისი სამკვიდრო გაიხსნა ამავე მისამართზე, ხოლო მოპასუხე სადავო სახლის/ფართის მესაკუთრე იყო 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე. შემძენი და მისი მეუღლე მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ (გარდაიცვალა 1998 წლის 25 მაისს), ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში.

24. აღნიშნულ გარემოებათა მხედველობაში მიღებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 266-ე მუხლზე და არ გაიზიარა მოპასუხის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებული საფუძველი, სადაც აპელანტი სადავოდ ხდის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და სამართლებრივ ურთიერთობებს.

25. სააპელაციო პალატა ასევე არ დაეთანხმა მოპასუხის აპელირებას, რომ მას 2007 წლის 5 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ვერ ეცოდინებოდა იმის თაობაზე, რომ შემდგომში მიღებული კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ მოსარგებლეს მისცემდა რაიმე უფლებას სადავო ქონებაზე და მანამდე გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანს აქცევდა ნაკლის მქონედ.

26. სააპელაციო პალატამ მიუთითა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გამოტანისას მოქმედ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიზე, რომლის თანახმად, კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. კანონის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით, ხოლო თავად კანონი მიღებული იქნა 1998 წლის 25 ივნისს.

27. ამდენად, 2007 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას, კანონი, რომელიც არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობებს, უკვე მიღებული იყო (1998 წლის 25 ივნისი).

28. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან დადგენილია, რომ განსახილველი ურთიერთობა წარმოიშვა 1996 წლის 27 ივნისამდე და შემძენის მამკვიდებელი იყო პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მესაკუთრე მოპასუხეს 2007 წლის მდგომარეობით უნდა სცოდნოდა ფართზე მესამე პირის – შემძენისა და მისი მამკვიდრებლის უფლების თაობაზე, ხოლო თუ მესაკუთრე არ იცნობდა კანონს და არ იყო ინფორმირებული ამ კანონით გათვალისწინებული შედეგების შესახებ, ეს გარემოება ვერ გახდება ამ კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან მისი განთავისუფლების საფუძველი (სსკ-ის 3.2. მუხლი).

29. სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების, 408-ე მუხლის, 414-ე მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო სარჩელის შეტანის დროისათვის სადავო ქონების ღირებულებიდან.

30. სააპელაციო პალატის განმარტებით, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების დარღვევის გამო, ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო 10 500 აშშ დოლარით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების სანაცვლოდ, გაიღო 17 000 აშშ დოლარი, რასაც უნდა გამოკლებოდა მოსარგებლისაგან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისაღები 6500 აშშ დოლარი.

31. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას წარმოადგენდა დავის განხილვისას დასაკისრებელი თანხის განსაზღვრა სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების საფუძველზე, 6500 აშშ დოლარი კი, რაც სასამართლომ დააკისრა შემძენს მოსარჩელის სასარგებლოდ, წარმოადგენდა სწორედ სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების 25%-ს. ამასთან, სასამართლო ზიანის ანაზღაურების განსაზღვრისას ვერ გამოვიდოდა წინამდებარე სარჩელის წარდგენის დროისათვის სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებიდან (51 680 აშშ დოლარიდან), ვინაიდან, ამ შემთხვევაში მოსარჩელე უსაფუძვლოდ გამდიდრდებოდა.

32. რაც შეეხება აპელირებას იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ქონების იპოთეკით დატვირთვის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო 25 000 აშშ დოლარის ზიანი, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული არ დასტურდება საქმის გარემოებებიდან. მართალია, ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ მესაკუთრე მოსარჩელის წილი (64.6 კვ.მ) დატვირთულია იპოთეკით, კერძოდ, არსებობს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბინით სარგებლობის უფლებით, თუმცა მხარემ ვერ დაადასტურა 25 000 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის არსებობის ფაქტი, ასევე, ის გარემოება, რომ მოპასუხის ქმედებამ გამოიწვია ამ ოდენობით ზიანის არსებობა (სსსკ-ის 4.2. და 102-ე მუხლები).

33. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ ვინაიდან დავის საგანი შეეხებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნაკლიანი ნივთის მიწოდების გამო, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესრულებას, ამ დავაზე უნდა გავრცელებულიყო სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ექვსწლიანი ვადა, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარის მიერ დაცულია.

34. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მისი უფლების დარღვევის შესახებ შეიტყო 2014 წელს, კერძოდ, შემძენის მიერ 2014 წელს სარჩელის აღძვრის შემდეგ გახდა მისთვის ცნობილი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შეძენილ უძრავ ქონებაზე უფლება გააჩნდა მოსარგებლეს. ამასთან, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითა და მხარეთა განმარტებებით დადგენილი იყო, რომ შემძენის მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1998 წლის 25 მაისს. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის 2007 წელს საცხოვრებელი სადგომით მისი მემკვიდრე არ სარგებლობდა და მყიდველი მოსარჩელე შეუდგა ქონებით სარგებლობას. მოპასუხემ, რომელმაც სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მიუთითა, ვერ დაადასტურა, რომ მყიდველმა მოსარგებლის არსებობა სარჩელის აღძვრამდე ბევრად ადრე იცოდა. სარჩელი ვალდებულების დარღვევის გამო, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით მოსარჩელემ აღძრა 2015 წლის 18 ივნისს, რა დროსაც მის მიერ ხანდაზმულობის ვადა დაცულ იქნა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

35. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

36. კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინებაში მეორე აპელანტის მოთხოვნად მიეთითა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება მაშინ, როდესაც გადაწყვეტილება სრულად იყო გასაჩივრებული. ამასთან, სააპელაციო პალატამ არასწორად გადმოსცა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები.

37. მხარის მოსაზრებით, როგორც პირველი, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისაგან განსხვავებით, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 5 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოპასუხემ მოსარჩელეს მიჰყიდა საკუთარი საცხოვრებელი ფართიდან 64,4 კვ.მ ფართი 17 000 დოლარად, რაც სწორად დადგენილი ფაქტობრივიდ გარემოებაა.

38. ამდენად, 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით დადგენილი ნასყიდობის ფასისაგან განსხვავებით, ნაცვლად 26000 აშშ დოლარისა, ნასყიდობის საგნის ნასყიდობის ფასი შეადგენდა 17 000 აშშ დოლარს, რაც თავისთავად გულისხმობს, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ნასყიდობის საგანი მიჰყიდა თითქმის ნახევარ ფასად – 17 000 აშშ დოლარად. აღნიშნულის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნები უნდა გაექვითა, პალატამ კი, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით მოპასუხეს დააკისრა უკუმოთხოვნით ნაკლიანი ნივთის მიყიდვისათვის 6500 აშშ დოლარის გადახდა. სასამართლო, ერთი მხრივ, იზიარებს 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით მოსარჩელის მიერ შემძენისთვის გადასახდელ 6 500 აშშ დოლარის გადახდის სავალდებულობას, რომელიც რეალურად მოსარჩელის გადასახდელია, თუნდაც იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ მან რეალურად საბაზრო ფასისგან განსხვავებით 50%-ით ნაკლებად იყიდა დავის საგანი, ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელის მიერ შემძენისთვის გადასახდელი 6500 აშშ დოლარის გადახდა უკუმოთხოვნის საფუძველზე დააკისრა მოპასუხეს.

39. კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 8 ივლისის №ას-266-250-2011 გადაწყვეტილებით შემდეგ განმარტებაზე: „იმ შემთხვევაში, თუ მოსარგებლეს კანონის მიღების მომენტისათვის შეწყვეტილი აქვს სადგომით სარგებლობა და ნივთი დაუბრუნდა მესაკუთრეს, ამით დასტურდება, რომ მხარეებს შორის არსებული გარიგება სადგომით სარგებლობის თაობაზე შეწყდა და მათ შორის ურთიერთობა ამ კანონით აღარ მოწესრიგდება“. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილ ფაქტობრივი გარემოებები, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და საბოლოოდ ამ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება იმდენად ბუნდოვანია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია მაშინ, როცა 1998 წლის 25 მაისს გარდაიცვალა მამკვიდრებელი; 1998 წლის 25 ივნისს გამოქვეყნდა კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“, რომელიც 15 დღის შემდეგ შევიდა კანონიერ ძალაში და მის მეორე რიგის მემკვიდრეს არანაირ უფლებას არ ანიჭებდა; 2005 წლის 30 ივნისს კანონში „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ პირველ მუხლში განხორციელდა ცვლილებები, რომელსაც დაემატა „ბ“ პუნქტი და განისაზღვრა ამ კანონის მიზნებისათვის რეგისტრაციის მნიშვნელობა; 2007 წლის 5 ოქტომბერს მხარეთა შორის დაიდო ნასყდობის ხელშეკრულება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ 64.4 კვ.მ ფართზე; 2005 წლის 30 ივნისს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის პირველ მუხლში განხორციელებული ცვლილებების შემდგომ შემძენის მეორე რიგის მემკვიდრეს 2006 წლის 1 თებერვალს მიღებული აქვს სამკვიდროზე ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო მოწმობა, რომლის არსებობის შესახებ არავინ არაფერი არ იცოდა მანამ, სანამ მან სარჩელით არ მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წელს.

40. კასატორის მოსაზრებით, არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კასატორი 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილების მიმღებ სასამართლოში წარმოებისას მხარეს არ წარმოადგენდა და თუ იმ წარმოებაში მოსარჩელე და მოპასუხე მხარეები მორიგდნენ და მათ მიერ გამოთქმული თანხმობით გარდაცვლილ ადამიანს მიანიჭეს უფლება, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესისგან განსხვავდება, ამის გამო, კასატორს არ წარმოეშვება არანაირი სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.

41. 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებითა და 2017 წლის 21 მარტის განჩინებით ნაკლიანი ნივთის ნასყიდობის თაობაზე მითითებული ნორმების გამოყენებისას სასამართლო ინსტანციებმა გამოიყენეს კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინათ იმ გარემოების გამო, რომ არც 2007 წლის 5 ოქტომბრის, არც მოგვიანებით 2015-2017 წლების მდგომარეობით ნასყიდობის საგანი არ წარმოადგენდა ნაკლიანს. ის ნაკლიანი მხოლოდ მოსარჩელის ქმედების გამო გახდა, რადგან ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე დაეთანხმა 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებას, რომლითაც კანონით იმპერატიულად დადგენილი წესისაგან განსხვავებით მიცვალებულს მიენიჭა მოსარგებლის უფლება, მოსარჩელემ ამით დაკარგა უკუმოთხოვნის უფლება, შესაბამისად, 2015 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით მას სამართლებრივად სწორად დაეკისრა თანხის გადახდა.

42. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადების ათვლა სარჩელის აღძვრის შემდგომ დაიწყო, რაც ცალსახად არის მითითებული 2017 წლის 21 მარტის განჩინებაში, რომ შემძენს დაცული აქვს ხანდაზმულობის ვადები, ვინაიდან აღნიშნული გარემოების შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა სარჩელის აღძვრის შემდგომ ე.ი. შემძენმა სარჩელი აღძრა და მხოლოდ ამის შემდგომ გაიგო მითითებულის შესახებ. კასატორის აზრით, გაურკვეველია ეს როგორაა შესაძლებელი.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

44. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

45. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 5 ოქტომბერს მხარეთა შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნაწილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მოპასუხისაგან შეიძინა 261,58 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის ნაწილი – 64,4 კვ.მ ფართი. ნასყიდობის საგნის ფასად დაფიქსირდა 17 000 აშშ დოლარი.

46. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით შემძენის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 26 000 აშშ დოლარის 25%-ის – 6500 აშშ დოლარის გადახდა, შემძენის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ 6500 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ ცნობილ იქნა მოსარჩელის სახელზე რიცხული 64,6 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.

47. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, საქალაქო სასამართლომ შემძენის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

48. სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეები არიან: სხვა ფიზიკური პირი (48 კვ.მ), მოსარჩელე (64 კვ.მ) და მოპასუხე (148.97 კვ.მ). 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საცხოვრებლი სადგომის მესაკუთრე იყო მოპასუხე, რომლისგანაც 64,6 კვ.მ შეიძინა მოსარჩელემ.

49. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ საქართველოს კანონის თანახმად, შემძენის მემკვიდრე წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი საცხოვრებელი სადგომის ნაწილის (64,6 კვ.მ) მოსარგებლეს.

50. შემძენისა და მისი მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა 1948 წელს შემძენის მამკვიდრებელსა და მოპასუხის მამას შორის დადებულ გარიგება საცხოვრებელი სადგომიდან 65 კვ.მ ფართის დათმობის თაობაზე.

51. წინამდებარე სასარჩელო განცხადების მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისათვის 20 180 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება. თანხის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს 2007 წლის 5 ოქტომბერს მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან. მოსარჩელის მითითებით, ნასყიდობის საგანი წარმოადგენდა უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთს, რაც ზიანის მომტანი აღმოჩნდა მოსარჩელისათვის.

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

53. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

54. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად.

55. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიად ვერ მიიჩნევს მხარის მითითებას, რომ კასატორი მოსარჩელის მიმართ სადავო ფულად ვალდებულებასთან დაკავშირებით პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენს.

56. დასაბუთებულია ამ კუთხით გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, რომ 2007 წლის 5 ოქტომბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს ნასყიდობის საგანს გააჩნდა უფლებრივი ნაკლი, რაც იმაში მდგომარეობდა, რომ მესამე პირს – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, განეცხადებინა მყიდველისათვის პრეტენზია თავისი უფლებების გამო. ის გარემოება, რომ გამყიდველისათვის ცნობილი იყო/უნდა ყოფილიყო ნივთის უფლებრივი ნაკლის თაობაზე, ასევე, დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კერძოდ, კი იმ გარემოებით, რომ შემძენის მამკვიდებელი 1948 წლიდან რეგისტრირებული იყო სადავო მისამართზე, ასევე, 1996 წლიდან 2008 წლის 25 დეკემბრამდე ფიქსირდებოდა აბონენტად სს „თელასში“, მისი სამკვიდრო გაიხსნა ამავე მისამართზე, ხოლო მოპასუხე სადავო სახლის/ფართის მესაკუთრე იყო 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე. შემძენი და მისი მეუღლე მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ (გარდაიცვალა 1998 წლის 25 მაისს), ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში.

57. საფუძველს მოკლებულია კასატორის პრეტენზია, რომ მან 2007 წლის 5 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას არ იცოდა შემძენის უფლების შესახებ სადავო ფართთან მიმართებით.

58. სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა, რომ განსახილველი ურთიერთობა წარმოიშვა 1996 წლის 27 ივნისამდე და შემძენის მამკვიდებელი იყო პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს 1999 წლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მესაკუთრე მოპასუხეს 2007 წლის მდგომარეობით უნდა სცოდნოდა ფართზე მესამე პირის – შემძენისა და მისი მამკვიდრებლის უფლების თაობაზე.

59. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

60. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

61. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (სუსგ ) და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

62. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

63. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი