საქმე №ას-1223-1182-2016 19 მაისი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ა-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს-ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საკომპენსაციო თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ნ. ა-ემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მეორე აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე ან დამსაქმებელი) მიმართ მოპასუხისათვის ბინის საკომპენსაციო თანხის _ 56 000 აშშ დოლარის (რაც სარჩელის აღძვრის დროისათვის 131 600 ლარს შეადგენდა) დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე ორგანიზაციაში. 1990 წლის 16 აპრილს დამსაქმებელმა მოსარჩელეს გამოუყო სამოთახიანი ბინა ქ.თბილისში, თ.მ-ის ქ#48-ში, რაზეც მოსარჩელემ უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ მისი მეუღლე იყო ფეხმძიმედ და სანიტარული ნორმები იყო არადამაკმაყოფილებელი, შესაბამისად, დასაქმებულმა ბინის აღრიცხვაზე დატოვება ითხოვა, რადგანაც სამმართველოს აპარატს უნდა აენაზღაურებინა შემდგომი განაწილებისას. ს-ის ტრანსპორტის დეპარტამენტის 1997 წლის 1 აპრილის წერილით ეცნობა მოსარჩელეს, რომ მომავალში, საბინაო ფონდის განაწილების დროს გათვალისწინებული იქნებოდა დეპარტამენტის ხელმძღვანელობისა და საგზაო პროფკავშირების ერთობლივ სხდომაზე რკინიგზის დეპარტამენტის ადმინისტრაციისათვის ბინის გამოყოფის საკითხი. მოსარჩელის განცხადება ასევე განიხილა დამსაქმებლის დირექციასთან არებულმა კომიტეტმა და დაადგინა 1992 წელს ჩაბარებული ბინის სანაცვლოდ მოსარჩელის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილება. დასაქმებული არაერთხელ იქნა დაჯილდოებული ხანგრძლივი, ნაყოფიერი შრომისათვის, ხოლო 2005 წლის 12 სექტემბერს შეუწყდა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება. სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა დამსაქმებელს ნაკისრი ვალდებულების შესრულების თხოვნით, თუმცა, იგი ამ დრომდე არ არის დაკმაყოფილებული. ხუთსულიან ოჯახზე დასაქმებულისათვის უნდა გამოყოფილიყო დაახლოებით 80 კვ.მ ბინა, რომლის საბაზრო ღირებულება, შპს „ა-ის“ დასკვნით (ჩაბარებული ბინის ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით 1 კვ. მეტრის ღირებულება 600-850 აშშ დოლარია) 56 000 აშშ დოლარს შეადგენს (80 * 700).

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხავი/შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ საქმის მასალების თანახმად, დამსაქმებელმა მოსარჩელეს სარგებლობის უფლებით საცხოვრებლად გამოუყო ბინა, რომელზეც 1992 წელს ამ უკანასკნელმა განაცხადა უარი, ამის შემდგომ დამსაქმებლის ხელმძღვანელობის მხრიდან მხოლოდ საუბარი იყო იმაზე, რომ მომავალში, თუკი იქნებოდა შესაძლებელი საბინაო ფონდის განაწილება, განხილული იქნებოდა მოსარჩელისათვის ბინის გამოყოფის საკითხიც, რაც თავისთავად არ წარმოშობს ვალდებულებას. ამ საკითხის თაობაზე არავითარი საგარანტიო დოკუმენტი არ გაცემულა. გარდა ამისა, საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე ამავე ორგანიზაციაში 2005 წლის 12 სექტემბრამდე იყო დასაქმებული და მისთვის კარგად იყო ცნობილი ის ფაქტი, რომ საბინაო ფონდი 1997 წლიდან გაუქმდა, შესაბამისად, თუ დასაქმებული მიიჩნევდა, რომ მოპასუხეს გააჩნდა ბინის გადაცემის ვალდებულება, მას ეს მოთხოვნა ყველაზე გვიან, სწორედ ამ დროიდან წარმოეშვა. 1997 წლიდან სარჩელის შეტანამდე კი, გასულია მოთხოვნის ხანდაზმულობის საერთო _ 10-წლიანი ვადაც. გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხემ სადავო გახადა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული შეფასება და მისი შედეგები.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 41 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა, ასევე, განაწილდა პროცესის ხარჯები.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელემ მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, მოპასუხემ ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივრი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერება წარმოადგენს. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელეს, ერთი მხრივ, არ გააჩნია მოთხოვნის ნამდვილი უფლება, ხოლო, მეორე მხრივ, ამგვარი მოთხოვნა რომც არსებობდეს, გასულია მისი იძულებით განხორციელების საერთო ვადაც, რაც სარჩელზე უარის თქმის უპირობო საფუძველია.

1.2. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღნიშნულ შეფასებებსა და დასკვნებს და პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მხრიდან, როგორც მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალური სამართლის ნორმათა, ისე _ მტკიცებულებათა გამოკვლევა-შეფასების საპროცესო წესების დარღვევის თაობაზე.

1.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლი ადგენს ზოგად სტანდარტს იმისა, თუ რას უნდა ემყარებოდეს საკასაციო საჩივარი, ხოლო იმის მიხედვით რამდენად დასაბუთებული პრეტენზია იქნება წარმოდგენილი კასატორის მხრიდან, სასამართლო აფასებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების საკითხს. ამდენად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. როგორც უკვე აღინიშნა, კასატორი სწორედ სამართლის ნორმათა დარღვევის გამო მოითხოვს ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას, თუმცა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მხრიდან არ არის წარმოდგენილი იმგვარი დასაშვები შედავება, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი შეიძლებოდა გამხდარიყო. ამ თვალსაზრისით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ, მტკიცების საგანში შემავალ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.3.1. 1965 წლიდან 2005 წლის 12 სექტემბრამდე მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე ორგანიზაციაში სხვადასხვა თანამდებობებზე. ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოს ადმინისტრაციისა და პროფკომიტეტის 1990 წლის 16 ივლისის ერთობლივი დადგენილებით დასაქმებულის ოჯახს თ.მ-ის ქ#48-ში საცხოვრებლად გამოეყო სამოთახიანი #42 ბინა მე-4 სადარბაზოს პირველ სართულზე, რაზედაც მოსარჩელემ 1992 წლის 21 თებერვლის განცხადებით უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ გამოყოფილი საცხოვრებელი ფართი არ აკმაყოფილებდა სანიტარულ ნორმებს და ითხოვა საბინაო აღრიცხვაზე დატოვება. აღნიშნული თხოვნა დაკმაყოფილდა დამსაქმებლის ადმინისტრაციის მიერ, რომელმაც მიუთითა, რომ შემდგომი ბინის გამოყოფის საკითხი გათვალისწინებული იქნებოდა დეპარტამენტის ხელმძღვანელობისა და საგზაო პროფკავშირების ერთობლივ სხდომაზე.

1.3.2. 1992 წლის 4 მარტის #ნ-148 წერილის თანახმად, 1991 წლის 29 აპრილის #ნ-483 ლიმიტით ამიერკავკასიის რკინიგზის თბილისის განყოფილებას გამოეყო 4 ბინა, მათ შორის, 2 სამოთახიანი (#25 და #28). ერთი სამოთახიანი ბინა გაუნაწილდა მოქალაქე შ.ნ.-ეს, რომელმაც სასამართლო გადაწყვეტილების შესრულების მიზნით, დათმო იგი და მის ბინაში შევიდა მ.ს-ის ოჯახი. აღნიშნულის ნაცვლად, შ.ნ.-ის ოჯახს გადაეცა თ.მ-ის ქ#48-ში (ყოფილი ო-ის ქ#153) მე-4 სადარბაზოს პირველ სართულზე მდებარე ერთი სამოთახიანი #42 ბინა. დასახელებული ბინა გადაცემული იყო ა/კ რკინიგზის სამმართველოს 1990 წლის 16 ივლისს #ნ-742 ლიმიტით კასატორის ოჯახზე, რაზედაც მან უარი განაცხადა. წერილში მითითებულია, რომ ტოლფასოვანი ბინა სამმართველოს აპარატს აუნაზღაურდება შემდგომი განაწილებისას;

1.3.3. საქართველოს სარკინიგზო ტრანსპორტის დეპარტამენტის აპარატის პროფკომიტეტის თავმჯდომარის მიმართვის საფუძველზე, გზის ხელმძღვანელობისა და პროფკავშირების ერთობლივი გადაწყვეტილებით 1994 წლის 2 მარტის #ნ-219 ლიმიტით, რკინიგზის სამმართველოს აპარატს გასანაწილებლად გამოეყო 9 ბინა, თუმცა კასატორს, 1994 წელს მშენებარე სახლებში ბინების განაწილებისას მისთვის გაურკვეველი მიზეზების გამო, უარი ეთქვა ბინის გამოყოფაზე, რის გამოც, ეთხოვათ დასაქმებულის განცხადებაში მოყვანილი საკითხის განხილვა და გადაწყვეტილების მიღება;

1.3.4. 1996 წლის 22 აგვისტოს სხდომის ოქმით დეპარტამენტის ხელმძღვანელობასა და პროფკავშირების საგზაო კომიტეტს ეთხოვა საშუალების გამონახვა და სამეცნიერო-ტექნიკური სამსახურის უფროს ნ. ა-ისათვის, 1992 წელს მის მიერ გზის ხელმძღვანელობისათვის ჩაბარებული ბინის ნაცვლად, შესაბამისი ფართის ბინის გამოყოფა;

1.3.5. 1999 წლის 24 თებერვალს დამსაქმებლის დირექციასთან არსებული პროფკომიტეტის სხდომაზე განხილულ იქნა მოსარჩელის განცხადება და დადგინდა, რომ ს-ისა და საგზაო პროფკომიტეტის ხელმძღვანელობას ეთხოვა საშუალების გამონახვა სამეცნიერო-ტექნიკური პროგრესისა და ინფორმაციის სამსახურის ტექნიკური განყოფილების უფროსის, სამსახურის უფროსის მოადგილე ნ. ა-ის მიერ 1992 წელს რკინიგზის დეპარტამენტის ხელმძღვანელობისათვის ჩაბარებული სამოთახიანი ბინის სანაცვლო ბინით დაკმაყოფილება. „ს-ის ადმინისტრაციას და გზის პროფკომიტეტს ეთხოვა, რომ გამონახონ საშუალება და ნაცვლად 1992 წელს თ.მ-ის ქ#153-ში ჩაბარებული სამოთახიანი ბინის სანაცვლოდ გამოეყოს დეპარტამენტის პროფკომიტეტს სახელობითი სამოთახიანი ბინა, გზის ტექნიკური განყოფილების უფროსის მოადგილის ნ. ა-ის ოჯახის დასაკმაყოფილებლად“... „ს-ის დეპარტამენტის აპარატის თანამშრომელთა საბინაო პირობების გასაუმჯობესებელთა სიის თანახმად, რომელიც დამტიცებული იყო 1990 წლის 16 თებერვალს, ნ. ა-ის ოჯახს, როგორც რიგით პირველს 1991 წელს გამოეყო სამოთახიანი ბინა ფართით 41,5 კვ.მ ო-ის ქ#153-ში, მაგრამ იმის გამო, რომ ბინაში ცხოვრება არ შეიძლებოდა და არ აკმაყოფილებდა მინიმალურ სანიტარულ მოთხოვნებს ნ. ა-ეს ბინის ორდერი არ მიუღია და ჩააბარა რკინიგზის დეპარტამენტსა და პროფკომიტეტს. საქართველოს სს მინისტრთა საბჭოსა და საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს 1985 წლის 2 სექტემბრის #577 დადგენილების 26-ე პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოქალაქეების მიერ უარის თქმა საცხოვრებელი ბინების მიღებაზე, რომლებიც არ შეესაბამებიან დადგენილ მოთხოვნილებებს, არ ჩაითვლება მიზეზად, რომ მოქალაქენი მოიხსნან ბინის აღრიცხვიდან ან გადაეტანოთ მათ რიგითობა. ზემოაღნიშნულის თანახმად, მოსარჩელე უნდა დარჩენილიყო ბინის მიღების სიაში პირველი და დეპარტამენტის ადმინისტრაციას და აპარატის პროფკომიტეტს თავის 1994 წლის 6 მაისის სხდომაზე იმ 12 ბინიდან, რომლებიც მათ ჰქონდათ გადაცემული გზის ხელმძღვანელობის და საგზაო პროფკავშირის კომიტეტის პრეზიდიუმის მიერ გასანაწილებლად, პირველ რიგში უნდა გამოეყოთ ბინა ნ. ა-ის ოჯახის დასაკმაყოფილებლად“. შპს „ს-ამ“ ს-ის პროფკომიტეტის თავმჯდომარეს სამეცნიერო ტექნიკური პროგრესისა და ინფორმაციის სამსახურის ტექნიკური განყოფილების უფროსის მოადგილე ნ. ა-ის მიერ 1992 წელს რკინიგზის დეპარტამენტისათვის ჩაბარებული სამოთახიან ბინის სანაცვლოდ, სამაგიერო ბინით დაკმაყოფილების საკითხთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ მომავალში საბინაო ფონდის განაწილების დროს კვლავაც გათვალისწინებული იქნებოდა ს-ის ადმინისტრაციისა და საგზაო პროფკავშირთა ერთობლივ სხდომაზე ს-ის ადმინისტრაციისათვის ბინის გამოყოფის საკითხი;

1.3.6. 2005 წლის 12 სექტემბერს შპს „ს-ის“ ტექნიკური ბიუროს უფროსის მოადგილე ნ. ა-ე, ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან;

1.3.7. 2006 წლის 1 მაისს განხორციელდა სამოქალაქო ნაგებობათა და წყალმომარაგების დისტანციების ლიკვიდაცია. სალიკვიდაციო კომისიას დაევალა სალიკვიდაციო ბალანსის წარმოდგენის უზრუნველყოფა, ფილიალების ბალანსზე რიცხული მატერიალური ფასეულობის აღრიცხვა და მისი მდებარეობით გადაცემის შესახებ წინადადებების მომზადება;

1.3.8. 2006 წლის 6 თებერვალს განხორციელდა შპს „ს-ის“ ფილიალ „კაპიტალური მშენებლობის განყოფილების“ ლიკვიდაცია;

1.3.9. ქ.თბილისში, თ.მ-ის 48-ში მდებარე 70-ბინიანი ათსართულიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულდა და ექსპლუატაციაში მიღებულ იქნა 1990 წელს.

1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაბუთებული შედავება.

1.5. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იგი არ იზიარებს კასატორის პოზიციას სასამართლოს მხრიდან კანონის დროში მოქმედების პრინციპის დარღვევის თაობაზე და განმარტავს, რომ არც სარჩელში და არც მის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში მოდავე სუბიექტებს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე წარმოშობილი კანონმდებლობის საფუძველზე დავის გადაწყვეტა არ მოუთხოვიათ, უფრო მეტიც, კასატორი, როგორც სარჩელში, ისე საკასაციო საჩივარში მოთხოვნას მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე ამყარებს, შესაბამისად, ქვემდგომმა სასამართლოებმა მოთხოვნის საფუძვლიანობის განსაზღვრის მიზნით სწორად იხელმძღვანელეს არსებული სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით, რამდენადაც 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად (მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსი), სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. კანონის მითითებული დანაწესი შეეხება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვის წესს და იგი არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების სამართლის ნორმასთან სუბსუმირების, ასევე, თავად ფაქტების კონსტანტაციის მიზნით სასამართლოს უფლება არ აქვს ისარგებლოს ამ ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქციის სამართლის ნორმით.

1.6. მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან მიმართებაში კასატორის ძირითადი არგუმენტი შემოიფარგლება იმით, რომ დამსაქმებელმა საქმეში წარმოდგენილი წერილებით თავი შეიბოჭა ვალდებულებით, დასაქმებულისათვის, როგორც საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელ პირთა აღრიცხავზე მყოფი პირისათვის გადაეცა ბინა და მოპასუხის ეს ვალდებულება არა ხელშეკრულებიდან, არამედ, იმდროინდელი კანონმდებლობიდან გამომდინარეობდა, სწორედ ამ დასაბუთებით არ იზიარებს კასატორი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებით საბიანო ფონდები გაუქმდა და დასაქმებულთა ბინით უზრუნველყოფის ვალდებულებაც აღარ არსებობს. ამ მხრივ, მხარე პრეტენზიას აცხადებს მტკიცების ტვირთის დარღვევის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას, მიუხედავად სასამართლოს მხრიდან მოპასუხის დავალდებულებისა, წარედგინა მტკიცებულება, რომ მის ბალანსზე საბინაო ფონდი აღარ ირიცხება, ამგვარი მტკიცებულება მას არ წარმოუდგენია. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის აღნიშნულ არგუმენტს და მოხმობილი ფაქტების შეფასების მიზნით ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ საკითხებზე:

1.6.1. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-3 კარი აწესრიგებდა მოქალაქეთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფისა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წესს და განსაზღვრავდა, რომ საცხოვრებელი პირობების გასაუმჯობესებელ პირთა აღრიცხვა უნდა განხორციელებულიყო შესაბამისი წესით, რომელიც საწარმოში დასაქმებული პირების შემთხვევაში, 38-ე მუხლით რეგულირდებოდა. ამავე კოდექსის 39-ე და 43-ე მუხლებით მოწესრიგებული იყო აღრიცხავზე მყოფ პირთათვის სადგომის მიცემის რიგითობის განსაზღვრის წესი და ბინის მიცემის რიგითობა, ხოლო 41-ე მუხლი უზრუნველყოფდა აღრიცხვაზე ყოფნის უფლების შენარჩუნებას. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ კასატორი სწორედ აღრიცხვაზე მყოფ პირს წარმოადგენდა, რომელსაც გადაეცა კიდევაც საცხოვრებელი სადგომი, თუმცა, ნივთობრივი ნაკლის გამო, მან დააბრუნა გადაცემული ბინა და კვლავ იმავე რიგის უფლების მქონედ დარჩა აღრიცხვაზე. უდავოა ისიც, რომ მას სანაცვლო ბინა არ გადასცემია, რის გამოც, სარჩელის საგანს ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის კომპენსაცია წარმოადგენს. მოცემულ შემთხვევაში, რომც გავიზიაროთ კასატორის პოზიცია, რომ მოპასუხემ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ უზრუნველყო საბინაო ფონდის მის ბალანსზე არარსებობის ფაქტის დადასტურება (რეალურად, ქონების საწარმოს ბალანსზე არარსებობის მტკიცების ტვირთი არ შეიძლება დაეკისროს საწარმოს, არამედ, იგი მოსარჩელის ინტერესებში შემავალი ფაქტია და მისი არსებობის დადასტურებაც მას ეკისრება), პალატა ასკვნის, რომ კასატორის ეს პოზიცია მის სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიულად არ ამართლებს, რამდენადაც, საბინაო ფონდის არსებობის დადასტურებულად მიჩნევის პირობებში მას, როგორც კრედიტორს, ზიანის ანაზღაურების (მეორადი მოთხოვნა) მოთხოვნა შეეძლო მხოლოდ მას შემდეგ დაეყენებინა, რაც ამოიწურებოდა ვალდებულების შესრულების ყოველგვარი საშუალება, რამეთუ სამოქალაქო კოდექსი ორიენტირებულია არა მეორად, არამედ ძირითადი ვალდებულების შესრულებაზე, მათ შორის ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. მაგალითად, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლი (დამატებითი ვადის დაწესების წინაპირობები) ადგენს იმგვარ ქმედით მექანიზმს, რომელიც, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს კრედიტორის ინტერესების დაცვას სათანადო შესრულების მიმართ, ხოლო, მეორე მხრივ, საშეღავათო პირობებს უწესებს მოვალეს, რომელმაც დათქმულ დროსა და შესაბამის პირობებში ვერ შეძლო ჯეროვანი შესრულების განხორციელება.

1.6.2. გარდა ზემოხსენებულისა, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს, რომ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებით, მისი 1505-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ძალადაკარგულად გამცხადდა მთელი რიგი ნორმატიული აქტები, მათ შორის განსახილველი საკითხის მარეგულირებელი ნორმები, რის შედეგადაც დამსაქმებელს დასაქმებულის ბინით უზრუნველყოფის ვალდებულება აღარ გააჩნდა, ამასთანავე, არ იყო რა გაცემული რაიმე დაპირება ვალდებული პირის მხრიდან (მაგალითად, საგარანტიო წერილი, ვალდებულების კაუზალური აღიარება და სხვა), მას არც შემხვედრი შესრულების ვალდებულება გააჩნდა. ამ მსჯელობის საპირისპიროდ, თუკი დამსაქმებლის უფლებამოსილი პირების მიერ გაცემულ წერილობით დოკუმენტებს იმგვარ დაპირებად მივიჩნევთ, რომელთა შინაარსიც უფლებამოსილი პირის მხრიდან ვალდებულების აღიარებას განაპირობებს, მაშინ საგულისხმოა ამ დაპირებათა, როგორც სამართლებრივად მბოჭავი ნების იურიდიული ბუნება, კერძოდ, მხარეთა შორის უდავოა, რომ მოსარჩელეს ბინა 1990 წლის 16 ივლისს გამოეყო, რომელიც მან საბინაო ფონდს 1992 წლის 21 თებერვალს დაუბრუნა. ამავე წლის 29 აპრილისა და 1994 წლის 2 მარტის ლიმიტით გამოყოფილი თორმეტი ბინინიდან არც ერთი მოსარჩელეს არ გადასცემია. შემდგომი პერიოდის აქტები, რომლებიც საქმეშია წარმოდგენილი, 1996 წლის 22 აგვისტოსა და 1999 წლის 24 თებერვლისაა (ამ ეტაპზე საკასაციო პალატა აფასებს სწორედ 1996 წლისა და 1999 წლის ე.წ „დაპირებებს“, მანამდე არსებულ მტკიცებულებებს კი, შეაფასებს ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.7. პუნქტში) და მათში ასახული ინფორმაციის ანალიზით ირკვევა, რომ უფლებამოსილი პირი თხოვნით მიმართავს დამსაქმებლის ხელმძღვანელობასთან არსებულ პროფკავშირს, განიხილონ მოსარჩელის ბინით უზრუნველყოფის საკითხი, გამონახონ საშუალება და ბინების შემდგომი განაწილებისას გაითვალისწინონ აღრიცხვაზე მყოფი მოსარჩელის უფლება. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა შემდგომი პერიოდისათვის ბინების განაწილების საკითხს.

1.6.3. ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.5. პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო მოპასუხის უფლებამოსილი პირების ე.წ „დაპირებებს“ განიხილავს პირობითი გარიგების კონტექსტში და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 90-ე-98-ე მუხლებში განმტკიცებული პირობითი გარიგების ინსტიტუტი გარიგების მონაწილეებს ანიჭებს იმის შესაძლებლობას, რომ გარიგებით განსაზღვრული მიზნის მიღწევა დამოკიდებული გახადონ სამომავლო და უცნობი მოვლენის დადგომაზე. ამ ასპექტით პირობითი გარიგება კერძო ავტონომიის გამოვლენის მნიშვნელოვან ინსტიტუტს წარმოადგენს. მისი მეშვეობით ურთიერთობის მონაწილეებს შეუძლიათ გარკვეული მოქნილობისა და დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფა. ჩვეულებრივ გარიგების შესრულება იწყება მისი დადებისთანავე, თუმცა არ არის გამორიცხული გარიგებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება გარიგების მონაწილეების მიერ განსაზღვრული მოვლენის დადგომაზე იყოს დამოკიდებული, ანუ ნება სამართლებრივად მავალდებულებელ ძალას შეიძენს მას შემდეგ, რაც დადგება გარიგებით განსაზღვრული პირობა. სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლი შეიცავს პირობითი გარიგების ლეგალურ დეფინიციას, რომლის შინაარსიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ პირობითი შეიძლება იყოს ნებისმიერი, მათ შორის ცალმხრივი გარიგება. თეორიულ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, პირობა, მისი იურიდიული შინაარსიდან გამომდინარე, სხვადასხვა ნიშნის მიხედვით კლასიფიცირდება, თუმცა, საკანონმდებლო რეგლამენტაციის თვალსაზრისით, პირობათა კლასიფიკაცია რამდენიმე ნიშნის მიხედვით ხდება, მათ შორისაა პოზიტიური პირობა, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 93-ე მუხლშია განმარტებული. ნორმის პირველი ნაწილი პირობის დადგომას შეთანხმებული ვადით განსაზღვრავს, ამ ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში, პირობა ძალადაკარგულად მიიჩნევა და შესაბამისად, გარიგებაც არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს, რაც შეეხება ნორმის მეორე ნაწილს, მის აღწერილობით ნაწილში გადმოცემულია შემდეგი: თუ ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ პირობა შეიძლება შესრულდეს ნებისმიერ დროს. პირობა შეიძლება ძალადაკარგულად იქნეს მიჩნეული, როცა აშკარაა, რომ მოვლენის დადგომა უკვე შეუძლებელია. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის, როგორც საბჭოთა პერიოდის კანონმდებლობიდან გამომდინარე ბინის მიღებაზე უფლების მქონე პირის მიერ გადაცემულ სადგომზე უარის თქმისა და მის მოპასუხისათვის ჩაბარების შემდგომ, დამსაქმებლის მიერ გაცემული აქტები წარმოადგენდა რა ცალმხრივ ნებას (გარიგება), მისი ნამდვილობა პოზიტიური პირობის დადგომაზე იყო დამოკიდებული (ბინების შემდგომი განაწილება), შესაბამისად, ქვეყანაში განვითარებული საკანონმდებლო ცვლილებების გამო, სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა რა ბინის აღრიცხვაზე მყოფთა საცხოვრებელი პირობების სახელმწიფოს მხრიდან გაუმჯობესების ვალდებულებას, სამოქალაქო კოდექსის 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აღარ წარმოიშვა მოპასუხის ვალდებულება დააკმაყოფილოს მოსარჩელე ბინით. ასეთ პირობებში პალატა გაუმართლებლად მიიჩნევს მეორად მოთხოვნაზე (ზიანის ანაზღაურება) საუბარს, ვინაიდან არ წარმოშობილა თავად ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ზიანის არსებობას განაპირობებდა. ანალოგიურად უნდა შეფასდეს კასატორის ის პოზიცია, რომელიც სასამართლოს მხრიდან დამსაქმებლის გენერალური დირექტორის პირველი მოადგილის 1999 წლის 12 აგვისტოს წერილის სააპელაციო პალატის მხრიდან გამოუყენებლობას შეეხება. მითითებული მტკიცებულება შეიცავს ცნობას იმის თაობაზე, რომ მომავალში, ბინების განაწილების შემთხვევაში, განხილული იქნება „ს-ის“ ადმინისტრაციისათვის ბინის გამოყოფის საკითხი.

1.6.4. საკასაციო პალატა დამსაქმებლის 1996 წლის 22 აგვისტოსა და 1999 წლის 24 თებერვალს გაცემულ წერილობით მტკიცებულებებთან მიმართებით, დამატებით გაამახვილებს ყურადღებას პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებაზე ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროკონვენციისა და ევროსასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების შესახებ და განმარტავს, რომ მოხმობილი კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით რეგულირებული საკუთრების უფლება ფართო განმარტებას ექვემდებარება და მოიცავს, მათ შორის, პირის იმგვარი მოლოდინის დაცვას, რომელიც ჯერ კიდევ განუხორციელებელ საკუთრებას წარმოადგენს, თუმცა, უფლების მქონე პირი კეთილსინდისიერად იმედოვნებს ნორმით დაცული სიკეთის წარმოშობას. უნდა აღინიშნოს, რომ დამატებითი ოქმის ეს დებულება სახელმწიფოს მიმართ არ არის შემზღუდველი და საკუთრების უფლების ინტერპრეტაციის, მისი წარმოშობა-ნამდვილობის თვალსაზრისით წევრი სახელმწიფოები სარგებლობენ შეფასების ფართო ზღვარით. საკასაციო პალატა, იმის შესამოწმებლად, მოსარჩელის უფლება ექცევა თუ არა პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცულ სფეროში, მხედველობაში იღებს თავად ევროსასამართლოს განმარტებას (რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერვე იყო გამოყენებული) საქმეზე Fabris v. France (განაცხადის #1657/08). მითითებულ საქმეში ევროსასამართლომ განმარტა, რომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცული სიკეთის ქვეშ არა მხოლოდ არსებული საკუთრება, არამედ, ის მართლზომიერი მოლოდინიც მოიაზრება, რომელიც პირს აქვს და ამ მოლოდინს „საკმარისი საფუძველი უნდა გააჩნდეს ეროვნულ კანონმდებლობაში“. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ პირობებში, როდესაც საბჭოთა კანონმდებლობის მოქმედების პერიოდში (1992 წლის 29 აპრილსა და 1994 წლის 2 მარტს) განაწილდა ბინები (მიუხედავად პირობებგასაუმჯობესებელ პირთა სიაში მოსარჩელის პირველ ნომრად რეგისტრაციისა), ხოლო მოსარჩელეს ბინა არ მიუღია, სწორედ ამ დროიდან შეიძლება ვიმსჯელოთ უფლების დარღვევის ფაქტზე (ამ საკითხს ვრცლად ქვემით შეეხება სასამართლო), ამასთან, თუ იმ მოსაზრებასაც მივიღებთ მხედველობაში, რომ შემდგომ პერიოდში ბინების განაწილების ფაქტი საქმის მასალებით დადგენილი არ არის (არ დადგა პირობა), როგორც უკვე ითქვა, მოპასუხის ვალდებულება არც წარმოშობილა, ამ ფაქტებიდან გამომდინარე მოსარჩელის მოლოდინი ვერ იქნება ლეგიტიმურად მიჩნეული და საკუთრების უფლებით დაცული სფეროს დარღვევად ვერ განიხილება.

1.7. რაც შეეხება 1994 წლის 2 მარტამდე არსებულ მდგომარეობას, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ვინაიდან მოსარჩელის მიერ 1990 წლის 16 ივლისს გამოყოფილი ფართის დამსაქმებლისათვის დაბრუნების შემდგომ (1992 წლის 29 აპრილს განაწილდა ორი ბინა, 1994 წლის 2 მარტს _ 9 ბინა) ბინების განაწილების ფაქტი დადგენილია, ხოლო მოსარჩელეს, როგორც აღრიცხვაზე პირველ ნომრად მყოფ პირს არ გადასცემია ბინა, სახეზეა მისი უფლების დარღვევა, რაც მას სრულ შესაძლებლობას აძლევდა, ვალდებული პირისათვის ნამდვილი მოთხოვნის წაყენებისა, თუმცა, ამ შემთხვევაში, მხედველობაშია მისაღები მოპასუხის შედავება, რომელიც უფლების იძულებით დაცვას საფუძველს აცლის, კერძოდ, სარჩელის წინააღმდეგ თავდაცვის საპროცესო საშუალებად მოპასუხემ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითებით ისარგებლა, სააპელაციო პალატის მხრიდან გაზიარებულ იქნა მოპასუხის ეს შედავება, რასაც კასატორი არ ეთანხმება. ამ შედავებას ნაწილობრივ იზიარებს საკასაციო პალატაც, მაგრამ მიიჩნევს, რომ იგი დავის მატერიალური შედეგის მიმართ გავლენას ვერ იქონიებს.

1.7.1. როგორც უკვე აღინიშნა, 1994 წლის შემდგომ ბინები აღარ განაწილებულა, შესაბამისად, ამ დროიდან გაცემულ დაპირებას იურიდიული ძალა არ გააჩნია, რადგანაც იგი დამოკიდებული იყო პოზიტიურ პირობაზე, რომელიც დღეისათვის ძალადაკარგულია, ამდენად, ამ კონტექსტში მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ ნამდვილი მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია. იმ ვითარებაში კი, როდესაც სამართლებრივი ურთიერთობა არც კი წარმოშობილა, შეუძლებელია მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე ვიმსჯელოთ, რამეთუ ხანდაზმულობის ინსტიტუტი მოვალეს შესრულების ვალდებულებისგან იცავს მაშინ, როდესაც არსებობს შესრულების წინაპირობები (იხ. სკ-ის 144.1 მუხლი), ამასთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. რაც შეეხება 1994 წლის 2 მარტის ჩათვლით არსებულ ვითარებას, ვინაიდან სწორედ ამ დროს განაწილდა უკანასკნელად ბინები და მიუხედავად აღრიცხვაზე მოსარჩელის პირველ ნომრად ყოფნისა, მას საცხოვრებელი ფართი არ გადასცემია, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, სწორედ ამ დროიდან გაიგო მოსარჩელემ უფლების დარღვევის შესახებ, შესაბამისად, მას წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება. წინამდებარე სარჩელი სასამართლოში რეგისტრირებულია 2019 წლის 9 სექტემბერს, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ, შესაბამისად, ვალდებული პირის უარი შესრულებაზე საკანონმდებლო დაცვის ფარგლებში ექცევა და შეუძლებელია, მას პირველადი ან მეორადი მოთხოვნიდან გამომდინარე შესრულების ვალდებულება დაეკისროს (სკ-ის 144.1. მუხლი).

1.8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებსა და დასკვნებს, რომლის წინააღმდეგაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით განსაზღვრული შედავება არ ყოფილა წარმოდგენილი კასატორის მხრიდან. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

2. სასამართლო ხარჯები:

რადგანაც წინამდებარე განჩინებით კასატორის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური