საქმე №ას-1018-979-2016 21 აპრილი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ჯ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება/განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილება და 2016 წლის 7 ივლისის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ სარჩელის დაკმაყოფილებისა და პროცესის ხარჯების განსაზღვრის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე, მტკიცებულების ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. შპს „ა-მა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე ან დაზარალებული) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ჯ-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, კასატორი ან ვალდებული პირი) მიმართ ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) ანაზღაურების მიზნით მოპასუხისათვის 1 058 816,34 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2002 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელეს მოპასუხის კომპანიაში უნდა შეექმნა კვების ბლოკი, ამ მიზნით მან შეიძინა და განათავსა ინვენტარი მოპასუხის ტერიატორიაზე. მომსახურების ყოველთვიური ღირებულება შეადგენდა 14 553 ლარს, ხოლო, დღგ-ს ჩათვლით _ 17 172,54 ლარს. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომ _ 2005 წლის 31 დეკემბერს მოპასუხემ მოსარჩელეს არ დაუბრუნა ინვენტარი, რაც საბოლოოდ სასამართლოს მსჯელობის საგანი გახდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კვების ბლოკის მოწყობისათვის შეძენილი ინვენტარის, დანადგარებისა და მოწყობილობების დაბრუნება ან მათი ღირებულების ანაზღაურება. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2011 წლის 21 თებერვალს მოპასუხემ მოსარჩელეს ჩაურიცხა კუთვნილი ქონების ღირებულების შესაბამისი თანხა, თუმცა, აუნაზღაურებელია ის ზიანი _ მიუღებელი შემოსავალი, რომელსაც მოსარჩელე მიიღებდა 2006 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 8 აგვისტოს დასკვნით, მოპასუხის ქმედებით მიყენებული ზიანი 1 058 816,34 ლარს შეადგენს.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხავი/განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით მოითხოვა, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომელიც ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობას დაადასტურებდა. საქმეში წარმოდეგენილი ექსპერტის დასკვნა დაუსაბუთებელია და გაურკვეველია, რა კრიტერიუმით დაადგინა ექსპერტმა დასკვნაში მითითებული ოდენობით შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიზნებისათვის მოსარჩელეს ეკისრება იმგვარი მტკიცებულების წარდგენა, რომელიც მყარად დაადასტურებს შემოსავლის მიღების შესაძლებლობას, რაც მას მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად არ მიუღია, გარდა ამისა, თავად სარჩელში აღნიშნავს მხარე, რომ უფლების დარღვევის თაობაზე 2006 წლის იანვარში შეიტყო, სარჩელი კი _ 2016 წელსაა აღძრული, რაც მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მეტყველებს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების/განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. მოცემული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი სასამართლოების მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და დადგინდა თანხის დაკისრების ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობა, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 აპრილის განჩინებით არ იქნა გაზიარებული, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.

5.2. საქმის ხელახლა განხილვისას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებით დანიშნა ექსპერტიზა, ხოლო, 2016 წლის 7 ივლისის საოქმო განჩინებით არ გაიზიარა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობა ექსპერტიზის დასკვნის, როგორც კანონის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვის თოაბაზე, 2016 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით კი, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით დაეკისრა 2 387 ლარის გადახდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი, ასევე, ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევაზე უარის თქმისა და საქმის მასალებიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ნორმის მე-2 ნაწილის გვთავაზობს იმ შემთხვევათა ჩამონათვალს, თუ რა განიხილება სამართლის ნორმის დარღვევად, მათ შორისაა სასამართლოს მიერ მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის არასწორი განმარტება. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ძალით კი, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. გარდა ზემოხსენებულისა, საპროცესო სამართლი იცნობს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს, რომელთა შორისაცაა შემთხვევა, როდესაც გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (იხ. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი.

1.2. განსახილველი დავის საგანს მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, კერძოდ, მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხისათვის იმ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას, რომელიც მან განიცადა, რადგანაც მოპასუხემ დროულად არ დაუბრუნა უფლების მქონე პირს ის ინვენტარი, რომელიც ეკუთვნოდა მას, იყენებდა სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად და სახელშეკრულებო ურთიერთობის ამოწურვის შემდგომ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა ვალდებული პირი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ვალდებული პირის კანონსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად უფლების მქონე პირს მიადგა ქონებრივი ზიანი, რაც შემოსავლის მიღების შეუძლებლობაში გამოიხატა. ეს ფაქტი სასამართლომ დაამყარა საკუთარი ინიციატივით ჩატარებულ საექსპერტო კვლევას და მოპასუხის შედავების გათვალისწინებით, ვინაიდან მოთხოვნა ნაწილობრივ იყო ხანდაზმული, სარჩელი მხოლოდ არახანდაზმული მოთხოვნის ნაწილში დააკმაყოფილა.

1.3. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებებსა და დასკვნებს იმის თაობაზე, რომ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიზნებისათვის უფლების მქონე პირმა სარწმუნო მტკიცებულებების წარდგენით დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, რაც სარჩელის თუნდაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას გამოიწვევდა და მიიჩნევს, რომ არსებული ფაქტობრივი ვითარების გათვალისწინებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა დამფუძნებელი ნორმის შემადგენელი ელემენტების არსებობა. გარდა ამისა, კასატორი პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ფუნდამენტური პრინციპების დარღვევით მტკიცებულებათა მოპოვებისა და ამ გზით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის თვალსაზრისით.

1.4. ვიდრე საკასაციო სასამართლო კასატორის იმ პრეტენზიების საფუძვლიანობას შეამოწმებს, რომლებიც დავის მატერიალურ-სამართლებრივ მხარეს შეეხება, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, გამოიკვლიოს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საპროცესო სამართლის ნორმების გამოყენების მართლოზმიერება. ამ თვალსაზრისით, კასარტორი სადავოდ ხდის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ივლისის საოქმო განჩინებას, რომლითაც მისი შუამდგომლობა სასამართლოს ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევისა და საქმიდან ამორიცხვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

1.4.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. განსახილველი ნორმებიდან გამომდინარე, საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის კვლევის უფლებამოსილება საკასაციო სასამართლოს საკუთარი ინიციატივით არ გააჩნია, არამედ, ეს დასაშვებია მხოლოდ კასატორის პრეტენზიის არსებობის პირობებში, ამასთანავე, ამგვარი შედავებისას საკასაციო პალატა უფლებამოსილია იმსჯელოს ქვემდგომ სასამართლოთა იმ შუალედური განჩინებების კანონიერებაზე, რომლებიც დამოუკიდებელ გასაჩივრებას არ ექვემდებარება.

1.4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ, საკასაციო სამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდგომ, 2015 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებით, საკუთარი ინიციატივით დანიშნა ექსპერტიზა შემდეგი საკითხების დასადგენად:

ა) მხარეთა შორის სადავო ნივთების გაქირავებით რა შემოსავალს მიიღებდა აპელანტი 2006 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე იმ დროს ბაზარზე არსებული ფასების გათვალისწინებით;

ბ) იყო თუ არა შესაძლებელი, სადავო ნივთების კომერციული მიზნით ექსპლოატაცია 2002 წლის 2 აპრილიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე;

გ) რა მოგებას იღებდა აპელანტი მას და მოპასუხეს შორის 2002 წლის 2 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში 2002 წლის 2 აპრილიდან 2005 წლის 31 დეკემბრამდე კვებითი მომსახურების სადავო ინვენტარის გამოყენებით;

დ) რა მოგებას მიიღებდა მოსარჩელე სადავო ინვენტარის გამოყენებით მსგავსი კვებითი მომსახურების გაწევის შედეგად 2006 წლის 6 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე ბაზარზე არსებული ფასების გათვალისწინებით.

1.4.3. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად:

ა) 2006 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 1 თებერვლამდე მოსარჩელე მოძრავი ნივთების გაქირავებით მიიღებდა 9 677 ლარს შემოსავლის სახით;

ბ) ინვენტარის მართებულად ექსპლოატაციის შემთხვევაში, შესაძლებელია კომერციული მიზნით ექსპლოატაცია 2002 წლის 2 აპრილიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე;

გ) სადავო ინვენტარის გამოყენებით უფლების მქონე პირი მსგავსი კვებითი მომსახურების გაწევის შედეგად 2006 წლის 6 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე, ბაზარზე არსებული ფასების გათვალისწინებით, მოგების სახით მიიღებდა 407 031,24 ლარს (დღგ-ს გარეშე);

დ) მასალების შესაბამისად, შეუძლებელია დადგინდეს, თუ რა მოგებას იღებდა აპელანტი კასატორთან 2002 წლის 2 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში 2002 წლის 2 აპრილიდან 2005 წლის 31 დეკემბრამდე კვებითი მომსახურებიდან სადავო ობიექტის გამოყენებით.

1.4.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დემოკრატიული წესწყობილების უმთავრეს ამოცანას მართლმსაჯულების მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელება წარმოადგენს, რაც სამართალში სამართლიანი სასამართლოს კონცეფციითაა დამკვიდრებული და იგი გარანტირებულია არა ერთი შიდასახელმწიფოებრივი თუ საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით აღიარებულია რა სასამართლო წესით უფლების დაცვის საყოველთაო პრინციპი, მისი კონკრეტული რეალზაცია ასახულია საპროცესო კანონმდებლობაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არაერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ. სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 103-ე მუხლები). როგორც ზემოთ აღინიშნა, სასამართლოს აქტიური როლი ამ თვალსაზრისით გამონაკლის შემთხვევაშია დასაშვები, მაგალითად, როდესაც მხარე თავად ვერ უზრუნველყოფს მტკიცებულების მოპოვებას და დასაბუთებულ შუამდგომლობას წარუდგენს საქმის განხმილველ შემადგენლობას (სსსკ-ის 103.2 მუხლი), ასევე, საოჯახო საქმეთა განხილვისას დაშვებული ინკვიზიცია (სსსკ-ის 354.1 მუხლი) და სხვა, ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ ამ დანაწესებით სარგებლობისას არ უნდა იქნას დარღვეული მხარეთა თანასწორობის სამართლიანი ბალანსი (სსსკ-ის მე-5 მუხლი).

1.4.5. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ექსპერტის დასკვნას პროცესის მიზნებისათვის დასაშვებ მტკიცებულებათა ნუსხას მიაკუთვნებს, თუმცა, როგორც წესი, მისი მოპოვება და მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტის დადასტურება, მხარის ვალდებულებაა. კანონმდებლობა სასამართლოს ანიჭებს ასევე ექსპერტიზის დანიშვნის უფლებას საქმის განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე, თუმცა, ეს უფლება არ არის შეუზღუდავი და მსგავსი საპროცესო მოქმედება ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 173-ე მუხლის მოთხოვნათა განუხრელად დაცვის გზით უნდა შესრულდეს, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ:

ა) საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს არ გააჩნია სპეციალური ცოდნა და აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის/მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია;

ბ) საქმეში არსებული ექსპერტის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია და ამ დასკვნის არსებობა საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენის უმთავრესი წინაპირობაა;

გ) სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს.

1.4.6. პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელემ სარჩელს დაურთო ექსპერტიზის დასკვნა, სადაც საუბარია 2006 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე მიუღებელ შემოსავალზე და კვლევის შედეგებს საფუძვლად უდევს მოსარჩელის მიერ სადავო ინვენტარის ქირავნობა-იჯარით გაცემის შედეგად მისაღები მოგების ანგარიში. ამ გამოანგარიშებას არ დაეთანხმა მოპასუხე და შესაგებლით სადავო გახადა ზიანის ოდენობა, ხოლო 2015 წლის 17 აპრილის განჩინებით საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა ექსპერტიზის ხსენებული დასკვნა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შედიოდა არა ზოგადად ინვენტარის ექსპლუატაციით (როგორიცაა, მათ შორის გაქირავება), არამედ, სამეწარმეო ფარგლების გათვალისწინებით ქონების გამოყენების გზით შემოსავლის მიღების დადასტურება.

1.4.7. სააპელაციო პალატამ ექსპერტიზის დანიშნვის შესახებ განჩინებით განსაზღვრა რა კვლევის საგანი, ერთ შემთხვევაში, ზემდგომი სასამართლოს მიერ უარყოფილი ფაქტების (იხ. ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.4.2. პუნქტის „ა“-„ბ“ ქვეპუნქტები), ხოლო, მეორე შემთხვევაში _ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემვალი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულების საკუთარი ინიციატივით მოპოვებით, დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და ამ დარღვევას შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა. თავად მტკიცებულების იურიდიულ ძალასთან მიმართებით პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და მიიჩნევს, რომ მას, როგორც საპროცესო წესების დარღვევით მოპოვებულს, იურიდიული ძალა არ გააჩნია.

1.4.8. ამდენად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ ექსპერტიზის დასკვნის დაუშვებელ მტკიცებულებდ მიჩნევაზე უარის თქმით ქვემდგომმა სასამართლომ უარყო ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლითა და ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლით გარანტირებული „სამართლიანი სასამართლოს“ პრინციპი.

1.5. რაც შეეხება კასატორის არგუმენტებს მოთხოვნის დამუძნებელი ნორმის განმარტებისა და მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების არასწორად დადგენის თვალსაზრისით, მათი საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ, მხარეთა შეუდავებელ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთაც წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ძალა გააჩნიათ, კერძოდ:

1.5.1. 2002 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება ჩამოეყალიბებინა და ემუშავებინა მოპასუხე საწარმოში დასაქმებული 100 პირისთვის კაფეტერია. კაფეტერიის მოწყობა უნდა განხორციელებულიყო კასატორის კუთვნილ ტერიტორიაზე მოსარჩელის ინვენტარითა (მოწყობილობებით) და ხარჯებით. ამ უკანასკნელის ვალდებულებას წარმოადგენდა დამკვეთის შენობის გარეთ, საკუთარ ტერიტორიაზე ცხელი საკვების მომზადება და ჰერმეტულად დაცული თერმუსებით კაფეტერიისთვის მიწოდება, ხოლო მომსახურების საფასურის გადახდა მოპასუხეს უნდა ეწარმოებინა საბანკო გადარიცხვით ყოველი თვის 15 რიცხვში თითო პირზე 8 ლარის ოდენობით, დღგ-ს ჩათვლით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მოსარჩელეს უნდა გადასცემოდა მის მიერ განთავსებული ინვენტარი;

1.5.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ 2002 წლის 2 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე კაფეტერიის მოსაწყობად შეტანილი ინვენტარი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს არ დაბრუნებია და მოპასუხე ახორციელებდა მათ უკანონო მფლობელობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მფლობელს დაეკისრა კვების ბლოკის დანადგარების, ინვენტარისა და მოწყობილობების დაბრუნება ან შესაბამისი საფასურის გადახდა;

1.5.3. 2011 წლის 21 თებერვალს, ზემოაღნიშნული საასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, კასატორმა მოსარჩელეს ჩაურიცხა სადავო ქონების ღირებულება, შესაბამისად, ვალდებული პირი 2006 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე უკანონოდ ფლობდა უფლების მქონე პირის კუთვნილ ინვენტარს (მოწყობილობებს). სწორედ ამ ქონებით სარგებლობის უკანონო ხელშეშლას ემყარება მოსარჩელის მტკიცება ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) ანაზღაურების თაობაზე.

1.6. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.5. პუნქტში გადმოცემულ კასატორის შედავებას და აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი წარმოადგენს. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს ამ ნორმის აბსტრაქტული შემადგენლობისა და სარჩელში გადმოცემული ფაქტების საფუძვლიანობა (სარჩელის ფორმალური საფუძვლიანობა), დადებით შემთხვევაში _ მოპასუხის შედავების არსებითობა და მტკიცების სტადია.

1.7. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამდენად, კანონმდებელი დაზარალებულს (კრედიტორს) უფლებას აძლევს ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ იმ ანაცდენი სარგებლისათვის, რომელსაც დაზარალებული მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. მთავარი წინაპირობა მოცემული მუხლის გამოყენებისათვის არის სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა, რასაც შედეგად მოჰყვა ზიანის დადგომა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი პრინციპის თანახმად, განსახილველი კატეგორიის დავაში, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა და დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ასევე ის, თუ რას შეადგენს ზიანის ოდენობა. ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, მოსარჩელეს იმგვარი მტკიცებულებები უნდა წარედგინა, რომელიც შექმნიდა ობიექტურ სურათს ასეთი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით. საგულისხმოა, ასევე, თავად „მიუღებელი შემოსავლის“ განმარტება. სასამართლო პრაქტიკაში დამკვიდრებული მოსაზრების თანახმად, ეს არის სარგებელი, რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. ესაა ანაცდური მოგება, რომლის ანაზღაურებაც მოსარჩელის განსაკუთრებულ კომერციულ ინტერესში შედის, ვინაიდან კომერციულ ბრუნვაში მისი ინტერესი შემოსავლის მიღებისკენაა მიმართული, თუმცა თავად მოგება არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად.

1.8. მართალია, მოსარჩელე მიუთითებს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებზე, თუმცა, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, მოპასუხე შესაგებლით არ დაეთანხმა სადავო პერიოდში მოთხოვნილი ოდენობით შემოსავლის მიღების საკითხს, რამაც მოსარჩელეს მითითებული ფაქტის დადასტურების ვალდებულება წარმოუშვა. ამ მხრივ, როგორც ზემოთ ითქვა, საქმეში წარმოდგენილია 2012 წლის 8 აგვისტოს დასკვნა, რომელიც საკასაციო პალატამ, კვლევითი ნაწილის გათვალისწინებით, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტისათვის არასათანადოდ (არაგანკუთვნადად) მიიჩნია, სხვა დასაშვები მტკიცებულება კი, რომელიც მოსარჩელის სამეწარმეო ურთიერთობის ფარგლებში (რასაც წინასწარ ივარაუდებდა ვალდებული პირი) შემოსავლის რეალურად მიღების შესაძლებლობას დაადასტურებდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითვე დადგინდა, რომ არ არის წარმოდგენილი. სააპელაციო სასამართლოს ინიციატივით დანიშნული ექსპერტიზის კვლევაზე საკასაციო პალატა აღარ შეჩერდება გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, შესაბამისად, სასამართლო ასკვნის, რომ მოსარჩელემ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ დაძლია მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცების ტვირთი.

1.9. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად ზიანის მიყენების ფაქტთან მიმართებით კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფძველია. ამასთანავე, რადგანაც არ იკვეთება მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევის ან სხვა საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის გამო საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის დაბრუნების წინაპირობები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, პალატა უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება: იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ფაქტი, სარჩელის დაკმაყოფილება გამორიცხულია.

2. სასამართლო ხარჯები:

2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

2.2. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 300 ლარი. რადგანაც საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად არ დაკმაყოფილდა, ამ თანხის ანაზღუარება კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 404-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „ჯ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. შპს „ა-ის“ სარჩელი შპს „ჯ-ის“ მიმართ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. შპს „ჯ-ის“ შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმებისა და მტკიცებულების ამორიცხვის თაობაზე დაკმაყოფილდეს.

5. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ივლისის საოქმო განჩინება და სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 28 იანვრის სასაქონლო, ფინანსური და ბუღალტრული ექსპერტიზის დასკვნა მიჩნეულ იქნას დაუშვებელ მტკიცებულებად.

6. შპს „ა-ს“ (ს/კ #...) შპს „ჯ-ის“ (ს/კ #...) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის ანაზღაურება.

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური