№ას-115-108-2017 4 სექტემბერი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი - ო. ს-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე - სს „გ...“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – პარტნიორის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ო. ს-ემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „გ...ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მოპასუხე კომპანია“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხე კომპანიის 98,1176% აქციების მფლობელი აქციონერის, შპს „ა...“-ის 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
2. მოპასუხე კომპანიის 98,1176% აქციების მფლობელმა აქციონერმა შპს „ა...“-მ, მისი დირექტორის მ. ლ-ის სახით, 2014 წლის 7 ოქტომბერს მიიღო ერთპიროვნული გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, სს „ბ...სა“ (2014 წლის ცესიის ხელშეკრულებით ახალი კრედიტორი - შპს „ე...“) და მოპასუხეს შორის 2007 წლის 18 სექტემბერს დადებული გენერალური ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე/ფარგლებში გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებათა შესასრულებლად, შპს „ე...“-ის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული/დაგირავებული, მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი უძრავ/მოძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, მათ შორის, ლიცენზიები, საკუთრებაში გადაეცა შპს „ე...“-ს და ამ ქონების ღირებულებით დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები.
3. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების შესახებ მოსარჩელეს, რომელიც წარმოადგენს მინორიტარ აქციონერს, ეცნობა 2014 წლის 27 ნოემბერს.
4. მოპასუხე კომპანიის 98,1176% აქციების მფლობელმა აქციონერმა შპს „ა...“-მ 2014 წლის 23 დეკემბერს კვლავ მიიღო ერთპიროვნული გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, შპს „ე...“-ის წინაშე მოპასუხე კომპანიის ვალდებულებათა შესასრულებლად მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საოპერაციო აქტივები, საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის გადაწყვეტილების შესაბამისად, საკუთრებაში გადაეცა შპს „ე...“-ს და ამ ქონების ღირებულებით დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები.
5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების შესახებ მოსარჩელეს ეცნობა 2015 წლის 17 თებერვალს, ხოლო გადაწყვეტილება გაეგზავნა 2015 წლის 2 მარტს.
6. მოსარჩელის მოსაზრებით, მართალია, წესდება ითვალისწინებს კომპანიის მიერ აქციონერთა კრების მოწვევის გარეშე გადაწყვეტილების მიღებას, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ კომპანიამ საკუთარ აქციონერებს არ უნდა შეატყობინოს გადასაწყვეტი საკითხის თაობაზე, რათა მათ მიეცეთ საშუალება დაიცვან საკუთარი უფლებები და ინტერესები, წარმოადგინონ საკუთარი წინადადებები და მოსაზრებები.
7. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სადავო გადაწყვეტილებებში არ არის მითითებული კომპანიის ვალდებულების მოცულობა, გადასაცემი აქტივების ღირებულება, არ არსებობს მითითება ვალდებულებების წარმოშობის ვადებზე და გაურკვეველია, დადგა თუ არა ვალდებულების შესრულების ვადა.
8. მოსარჩელის განმარტებით, ადგილი აქვს მინორიტარი აქციონერის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცული უფლებების დარღვევას. მოსარჩელე უთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე Chadzitaskos And Franta v. The Czech Republic, რომელშიც აღნიშნულია მინორიტარი აქციონერების პოზიციის, უფლებების და შესაბამისი გადაწყვეტილებების მიღების პროცედურებიდან, მათ შორის, კანონმდებლობის არასწორი გამოყენების/ინტერპრეტაციის შედეგად, გათიშვის დაუშვებლობა.
9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოპასუხე კომპანიის აქციონერის 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებების მიღებისას კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია და აღნიშნული გადაწყვეტილებები მიღებულ იქნა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტის და მოპასუხე კომპანიის წესდების მე-16 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, რომელთა თანახმად, საერთო კრების მოწვევა არ არის აუცილებელი, თუ ხმების 75%-ზე მეტის მფლობელი აქციონერი მიიღებს გადაწყვეტილებას განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით, ეს გადაწყვეტილება კრების ოქმის ტოლფასია და ითვლება კრების გადაწყვეტილებად. მოპასუხის განმარტებით, ამ შემთხვევაში აღარ გამოიყენება სააქციო საზოგადოებაში კრების მოწვევის წესი.
10. მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოპასუხე კომპანიის აქციათა 98,1176%-ს (200161 ცალი აქცია) ფლობს შპს „ა...“, ხოლო მოსარჩელის საკუთრებაშია აქციათა 0,1961% (400 ცალი აქცია).
11. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს კანონის მოთხოვნათა დაცვით ეცნობა აქციონერის 2014 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შესახებ. გამომდინარე იქედან, რომ კრების ოქმის გასაჩივრებისთვის დადგენილია ორთვიანი ხანდაზმულობის ვადა, მოსარჩელეს ამ ვადის გასვლამდე 10 დღეზე მეტი ხნით ადრე ეცნობა 2014 წლის 7 ოქტომბრის აქციონერის გადაწყვეტილების შესახებ, რაც წარმოადგენს აქციონერის შეტყობინების გონივრულ ვადას.
12. რაც შეეხება აქციონერის 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებას, მოპასუხემ მიუთითა, რომ გასულია აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის 2-თვიანი ვადა.
13. მოპასუხის განმარტებით, 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის აქციონერის გადაწყვეტილებები მიმართულია კრედიტორის მიმართ მოპასუხე კომპანიის ვადამოსული და ვადაგადაცილებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებისაკენ. 2014 წლის 24 სექტემბრის მდგომარეობით მოპასუხე კომპანიას შპს „ე...“-ის მიმართ გააჩნდა შემდეგი საკრედიტო ვალდებულება: სესხის ძირითადი თანხა - 32 982 590,39 ლარი; პროცენტი: 589 248,27 ლარი; პირგასამტეხლო: 2803,5 ლარი. მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველია: ა) სს „ბ...სა“ და შპს „ე...“-ს შორის 2014 წლის 12 სექტემბერს გაფორმებული მოთხოვნის დათმობის (ცესიის) ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხე კომპანიის მიმართ სს „ბ...ს“ მოთხოვნები, ასევე მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები (გირავნობა/იპოთეკა) გადაეცა შპს „ე...“-ს; ბ) მოპასუხე კომპანიასა და სს „ბ...ს“ (უფლებამონაცვლე შპს „ე...“) შორის დადებული ხელშეკრულებები, რომელთა შესახებ მითითებულია ცესიის ხელშეკრულებაში (საკრედიტო და უზრუნველყოფის ხელშეკრულებები).
14. მოპასუხემ მიუთითა, რომ 2014 წლის 24 სექტემბერს შპს „ე...“-ის დირექტორმა წერილით მიმართა მოპასუხე კომპანიას და მოითხოვა 2014 წლის 8 ოქტომბრამდე მიმდინარე საკრედიტო ვალდებულების 358 107,85 ლარის გადახდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეატყობინა ხელშეკრულებიდან გასვლის, მთლიანი საკრედიტო ვალდებულების შესრულების მოთხოვნისა და კანონით გათვალისწინებული ზომების მიღების შესახებ, რაც გულისხმობდა იპოთეკით და გირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ზომების მიღებას, კერძოდ, დაგირავებული/იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის ან პირდაპირ კრედიტორის საკუთრებაში მიღების გზით დაკმაყოფილებაზე სასამართლოსთვის ან სხვა კომპეტენტური ორგანოსთვის მიმართვას. აღნიშნული გაფრთხილების წერილის პასუხად, 2014 წლის 29 სექტემბერს მოპასუხე კომპანიამ შპს „ე...“-ს გაუგზავნა წერილი, რომლითაც მოპასუხემ მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით მოითხოვა შესრულების ვადის გაგრძელება, რაზედაც შპს „ე...“-ის 2014 წლის 1 ოქტომბრის წერილით მოპასუხე კომპანიას უარი ეთქვა და 2014 წლის 8 ოქტომბრამდე ვალდებულების შესრულებისთვის მიცემული ვადა და ამ ვადის უშედეგოდ გასვლის სამართლებრივი შედეგები დარჩა ძალაში. აღნიშნული წერილის მიღების შემდეგ, მოპასუხე კომპანიის ხელმძღვანელობამ (დირექტორი, სამეთვალყურეო საბჭო) და საზოგადოების 98,1176% აქციების მფლობელმა აქციონერმა - შპს „ა...“-ის დირექტორმა და 100%-იანი წილის მფლობელმა პარტნიორმა - მ. ლ-მა მიიღო გადაწყვეტილება კრედიტორის საკუთრებაში იპოთეკით და გირავნობით დატვირთული ქონების გადაცემისა და ვალდებულების შესრულების შესახებ, რაც ჩამოყალიბდა 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებებში.
15. მოპასუხის განმარტებით, 2014 წლის 8 ოქტომბრიდან ყველა საკრედიტო ხელშეკრულება შეწყვეტილია და კომპანიას დასაბრუნებელი აქვს სესხის ძირითადი თანხა, მასზე დარიცხული პროცენტები და ყოველდღიური პირგასამტეხლო, ამასთან, მოპასუხე კომპანიის საკრედიტო დავალიანებას ყოველდღიურად ერიცხება წლიური 36%.
16. მოსარჩელეს მოპასუხე კომპანიის აქციონერის შპს „ა...“-ის 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის მოთხოვნები წარმოდგენილი ჰქონდა ცალ-ცალკე სარჩელებით და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 16 დეკემბრის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა აღნიშნულ საქმეთა გაერთიანების შესახებ.
17. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხე კომპანიის 98,1176% აქციების მფლობელი აქციონერის შპს „ა...“-ის 2014 წლის 7 ოქტომბრისა და 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
18. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება.
20. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
21. მოპასუხე კომპანია რეგისტრირებულია 2004 წლის 25 ოქტომბერს. აქციონერთა რეესტრში 2014 წლის 22 ოქტომბრის მდგომარეობით, შპს „ა...“ ფლობს აქციათა - 98,1176 %-ს, ხოლო მოსარჩელე ფლობს აქციათა - 0,196 %-ს. მოპასუხე კომპანიის საქმიანობა განისაზღვრება 2013 წლის 19 ნოემბრის წესდების შესაბამისად.
22. სს „ბ...სა“ და შპს „ე...“-ს შორის 2014 წლის 12 სექტემბერს გაფორმებულია მოთხოვნის დათმობის (ცესიის) ხელშეკრულება, რომლითაც სს „ბ...მ“ შპს „ე...“-ს დაუთმო მოთხოვნის უფლება მოპასუხე კომპანიის მიმართ. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა მოპასუხე კომპანიის დავალიანების მოცულობა (33,446,032.37 ლარი), რომელზეც მოთხოვნის უფლება სრულად გადაეცა შპს „ე...“-ს. შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულებით მოპასუხე კომპანიის მიმართ სს „ბ...ს“ მოთხოვნები, ასევე, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები, გადაეცა შპს „ე...“-ს.
23. მოპასუხე კომპანიის 2014 წლის 07 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სს „ბ...სა“ და მოპასუხე კომპანიას შორის 2007 წლის 18 სექტემბერს დადებული გენერალური ხელშეკრულებით №მ-ა XXI/18-09-07 და მის საფუძველზე გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებათა შესასრულებლად, შპს „ე...“-ის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული/დაგირავებული, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, ნებისმიერი (და ყველა) უძრავ/მოძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, მათ შორის, ლიცენზიები, საკუთრებაში გადაეცა შპს „ე...“-ს და ამ ქონების ღირებულებით დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები.
24. მოპასუხემ მოსარჩელეს 2014 წლის 27 ნოემბერს გაგზავნილი შეტყობინებით აცნობა შპს „ა...“-ის მიერ 2014 წლის 07 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ.
25. საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის 2014 წლის 16 დეკემბრის №... გადაწყვეტილების თანახმად, მოპასუხეს თანხმობა მიეცა კუთვნილი საოპერაციო აქტივების შპს „ე...“-ის მიერ შეძენაზე.
26. შპს „ა...“-ის დირექტორის და პარტნიორის - მ. ლ-ის 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, შპს „ე...“-ის წინაშე, მოპასუხის ვალდებულებათა შესასრულებლად, შპს „ე...“-ის სასარგებლოდ დაგირავებული, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, საოპერაციო აქტივები, საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის გადაწყვეტილების შესაბამისად, საკუთრებაში გადაეცა შპს „ე...“-ს და ამ ქონების ღირებულებით დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები.
27. მოსარჩელეს, როგორც მოპასუხის აქციონერს, 2015 წლის 17 თებერვალს გაეგზავნა შეტყობინება, რომლითაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტის შესაბამისად, ეცნობა მოპასუხე კომპანიის 75%-ზე მეტი აქციების მფლობელი აქციონერის შპს „ა...“-ის მიერ 2014 წლის 23 დეკემბერს მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ.
28. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის 51-ე მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებზე, 53-ე მუხლის 32 პუნქტზე, მე-3 მუხლის მე-9 პუნქტზე, 54-ე მუხლის მე-6 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე, ამავე მუხლის მე-7 პუნქტსა და 54-ე მუხლის 11 პუნქტზე. ამ უკანასკნელი ნორმის თანახმად, საერთო კრების მოწვევა არ არის აუცილებელი, თუ ხმების 75%-ზე მეტის მფლობელი აქციონერი მიიღებს გადაწყვეტილებას განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით. ეს გადაწყვეტილება კრების ოქმის ტოლფასია და ითვლება კრების გადაწყვეტილებად. ამ შემთხვევაში დანარჩენ აქციონერებს ეგზავნებათ შეტყობინება მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ. თუ ამ პუნქტში აღნიშნულ აქციათა რაოდენობას ფლობს ერთ აქციონერზე მეტი, აქციონერთა საერთო კრების ჩატარება სავალდებულოა.
29. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გადაწყვეტილებები მიღებულ იქნა მოპასუხე კომპანიის 98,1176% აქციების მფლობელი აქციონერის მიერ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული წესის დაცვით და მიღებული გადაწყვეტილებების შესახებ ეცნობა აქციონერს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს ეცნობა მოპასუხე კომპანიის 75%-ზე მეტი აქციების მფლობელი აქციონერის შპს „ა...“-ის მიერ 2014 წლის 23 დეკემბერს და 2014 წლის 7 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილებების შესახებ და მიიჩნია, რომ სადავო გადაწყვეტილებების მიღებისას მოპასუხე კომპანიის მიერ კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, არ არსებობდა მათი ბათილად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.
30. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების საპირისპიროდ შესაბამისი, მტკიცებულებებით გამყარებული დასაბუთებული პრეტენზიის წარმოდგენა, ხოლო ის დასაბუთება, რაც მოსარჩელემ შესთავაზა სასამართლოს, არ იძლეოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის საკმარის საფუძველს.
31. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
32. კასატორის განმარტებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის მე-2 პუნქტით იმპერატიულად არის დადგენილი, რომ კრების მოწვევის შესახებ შეტყობინებასთან ერთად უნდა გამოქვეყნდეს დღის წესრიგი და დირექტორებისა და სამეთვალყურეო საბჭოს რეკომენდაციები გადაწყვეტილების მისაღებად, რაც ყველა შემთხვევაში დაცული უნდა იყოს და, რასაც ადგილი არ ჰქონია. ეს იმპერატიული ნორმა მიზნად ისახავს აქციონერთა საკუთრების (აქციების და მათთან დაკავშირებული ინტერესების) უფლების დაცვას, კერძოდ, საზოგადოების მართვაში მონაწილეობისას ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღების უფლებას და შესაძლებლობას.
33. კასატორმა აღნიშნა, რომ მინორიტარი აქციონერების უფლებების დაცვას და დომინანტი აქციონერების თვითნებობის შეზღუდვას ემსახურება სწორედ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი იმპერატიული წესები. ამ საქმეზე სასამართლოს აქამდე მიღებული გადაწყვეტილებები კი ამკვიდრებენ დომინანტი პარტნიორების სრულ უკონტროლობას და თვითნებობას.
34. საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, მართალია, კანონი და საზოგადოების წესდებაც ითვალისწინებს კრების გარეშე გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ აქციონერებს არ უნდა შეატყობინონ გადასაწყვეტი საკითხის არსი და არ უნდა მიაწოდონ დირექტორების წინადადებები, რათა მათ მიეცეთ საშუალება დააფიქსირონ საკუთარი მოსაზრებები ამ საკითხის მიმართ.
35. კასატორის განცხადებით, ასეთ ვითარებაში ადგილი აქვს მინორიტარი აქციონერის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცული უფლებების დარღვევას. საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე Chadzitaskos And Franta v. The Czech Republic, რომელშიც აღნიშნულია მინორიტარი აქციონერების პოზიციის, უფლებების და შესაბამისი გადაწყვეტილებების მიღების პროცედურებიდან, მათ შორის, კანონმდებლობის არასწორი გამოყენების/ინტერპრეტაციის შედეგად, გათიშვის დაუშვებლობა.
36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
37. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ ო. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
38. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
39. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
40. საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზიის ძირითადი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ კრების ჩატარების გარეშე გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობის კანონით და საზოგადოების წესდებით გათვალისწინების შემთხვევაშიც კი, აქციონერებს უნდა ეცნობოთ გადასაწყვეტი საკითხის არსი და მიეწოდოთ დირექტორების წინადადებები, რათა მათ მიეცეთ საშუალება დააფიქსირონ საკუთარი მოსაზრებები ამ საკითხის მიმართ.
41. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
42. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი სადავოდ არ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, თუმცა არ ეთანხმება ამ გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას.
43. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტზე, რომლის თანახმად, საერთო კრების მოწვევა არ არის აუცილებელი, თუ ხმების 75%-ზე მეტის მფლობელი აქციონერი მიიღებს გადაწყვეტილებას განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით. ეს გადაწყვეტილება კრების ოქმის ტოლფასია და ითვლება კრების გადაწყვეტილებად. ამ შემთხვევაში დანარჩენ აქციონერებს ეგზავნებათ შეტყობინება მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ. თუ ამ პუნქტში აღნიშნულ აქციათა რაოდენობას ფლობს ერთ აქციონერზე მეტი, აქციონერთა საერთო კრების ჩატარება სავალდებულოა. მსგავსი შინაარსის ნორმა არის გათვალისწინებული საზოგადოების წესდების მე-16 მუხლის მე-3 პუნქტითაც (ტ. IV, ს.ფ. 139).
44. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ შპს „ა...“ ფლობს აქციათა - 98,1176 %-ს, ხოლო მოსარჩელე ფლობს აქციათა - 0,196 %-ს; მოპასუხე კომპანიის 2014 წლის 07 ოქტომბრისა და 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებები მიღებულია მოპასუხე კომპანიის აქციათა 98,1176%-ის მფლობელი აქციონერი შპს „ა...“-ის დირექტორის და პარტნიორის - მ. ლ-ის მიერ; მოპასუხემ მოსარჩელეს 2014 წლის 27 ნოემბერს გაგზავნილი შეტყობინებით აცნობა შპს „ა...“-ის მიერ 2014 წლის 07 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ, ხოლო 2015 წლის 17 თებერვალს გაგზავნილი შეტყობინებით - 2014 წლის 23 დეკემბერს მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ.
45. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტით გათვალისწინებულ ნორმასთან ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების მისადაგების შედეგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახეზეა მოცემული ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელი ორი წინაპირობა: ა) გადაწყვეტილება მიღებულია ხმების 75%-ზე მეტის მფლობელი აქციონერის მიერ; ბ) აქციათა 75%-ზე მეტს ფლობს მხოლოდ ერთი აქციონერი. შესაბამისად, მითითებული ნორმის თანახმად, მოცემული წინაპირობების არსებობისას საერთო კრების მოწვევა არ არის აუცილებელი, ეს გადაწყვეტილება კრების ოქმის ტოლფასია და ითვლება კრების გადაწყვეტილებად.
46. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ზემოაღნიშნული ნორმის იმ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ამ შემთხვევაში დანარჩენ აქციონერებს ეგზავნებათ შეტყობინება მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილ ნორმაში ნათლად არის მითითებული, რომ ხმების 75%-ზე მეტის მფლობელი აქციონერის მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში, შესაძლოა, საერთო კრება არ იქნეს მოწვეული და ამ შემთხვევაში კანონმდებელი დომინანტ აქციონერს მხოლოდ მიღებული გადაწყვეტილების შეტყობინების ვალდებულებას აკისრებს, რაც მოცემულ შემთხვევაში დაცულ იქნა.
47. საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტით განსაზღვრული საგამონაკლისო წესი, რომელიც იძლევა გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას კრების მოწვევის გარეშე, გამორიცხავს იმ წესების დაცვის ვალდებულებას, რომელსაც ითვალისწინებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული კრების მოწვევის პროცედურა (საერთო კრების მოწვევაზე უფლებამოსილი ორგანო, კრების მოწვევის ვადა, საერთო კრების მოწვევის შესახებ შეტყობინებაზე თანდართული დოკუმენტები).
48. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ დავის საგანს წარმოადგენს სააქციო საზოგადოების აქციათა 98%-ის მფლობელი აქციონერის გადაწყვეტილება, კომპანიის კრედიტორის წინაშე ნაკისრი საკრედიტო ვალდებულების შესრულების მიზნით, აღნიშნული ვალდებულების უზრუნველსაყოფად მის სასარგებლოდ დაგირავებული/იპოთეკით დატვირთული ქონების კრედიტორის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ და, საქმის მასალებზე დაყრდნობით, აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის ავტორს არ გამოუთქვამს პრეტენზია როგორც საწარმოს მიერ სესხის აღებასა და მის მოცულობასთან, ასევე, - სესხის უზრუნველყოფის მიზნით საწარმოს ქონების გირავნობით/იპოთეკით დატვირთვასთან დაკავშირებით, უფრო მეტიც, კასატორს არ გამოუთქვამს პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმომ კრედიტორს მიანიჭა ვალდებულებათა შეუსრულებლობის შემთხვევაში გირავნობით/იპოთეკით უზრუნველყოფილი ქონების პირდაპირ საკუთრებაში მიღების უფლება (იპოთეკის ხელშეკრულება №(ი) გ-ი/31-07-14, 5.2.3. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 79; იპოთეკის ხელშეკრულება №(ი) გ-ი/16-04-14, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 90; იპოთეკის ხელშეკრულება №(ი) გ-ი/01-12-11, 5.1. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 101; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ)მ-ა/31-07-14-4, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 127; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/31-07-14-1, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 137; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/31-07-14-2, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 148; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/31-07-14-3, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 158; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/29-07-14-4, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 168; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/29-07-14-3, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 179; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/29-07-14-2, 5.2.2. პუნქტი, ტ. I, ს.ფ. 196; გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/29-07-14-1, 5.2.2. პუნქტი, ტ. II, ს.ფ. 6, გირავნობის ხელშეკრულება №(გ) მ-ა/24-07-14, 5.2.2. პუნქტი, ტ. II, ს.ფ. 16 და სხვ.).
49. აქციონერის 2014 წლის 07 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ეხება, სს „ბ...სა“ და მოპასუხე კომპანიას შორის 2007 წლის 18 სექტემბერს დადებული გენერალური ხელშეკრულებით №... და მის საფუძველზე/ფარგლებში გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებათა შესასრულებლად, შპს „ე...“-ის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული/დაგირავებული მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი (და ყველა) უძრავ/მოძრავი ქონებისა და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის, მათ შორის, ლიცენზიების, შპს „ე...“-ის საკუთრებაში გადაცემას, რომლითაც დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები, ხოლო აქციონერის 2014 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კი, შპს „ე...“-ის წინაშე, მოპასუხის ვალდებულებათა შესასრულებლად, შპს „ე...“-ის სასარგებლოდ დაგირავებული მოპასუხის საკუთრებაში არსებული საოპერაციო აქტივები, საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის გადაწყვეტილების შესაბამისად, საკუთრებაში გადაეცა შპს „ე...“-ს და ამ ქონების ღირებულებითაც დაიფარა მოპასუხის ვალდებულებები.
50. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორი საკასაციო საჩივარში სადავოდ არ ხდის სააქციო საზოგადოების ვალდებულებების არსებობას და, ასევე, არ მიუთითებს, რომ საზოგადოების მიერ გადაცემული ქონების ღირებულება აღემატება მის ვალდებულებებს.
51. საკასაციო პალატა მიუთითებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის მე-6 პუნქტის „ლ“ ქვეპუნქტსა და მე-7 პუნქტზე, რომლის თანახმად, საერთო კრება, დამსწრე ხმის მქონე პარტნიორთა ხმების 50%-ზე მეტის თანხმობით, უფლებამოსილია, მიიღოს გადაწყვეტილებები საზოგადოების ქონების შეძენის, გასხვისების (ან ერთმანეთთან დაკავშირებული ასეთი გარიგებების) ან დატვირთვის შესახებ, რომელთა ღირებულება შეადგენს საზოგადოების აქტივების ღირებულების ნახევარზე მეტს, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
52. საზოგადოების წესდების მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, კრებაზე ნებისმიერი გადაწყვეტილება მიიღება დამსწრე ხმის მქონე აქციონერთა ხმების 50%-ზე მეტის თანხმობით (ტ. IV, ს.ფ. 140).
53. მოცემულ შემთხვევაში საწარმოს მაჟორიტარი აქციონერი იყო აქციათა 98%-ის მფლობელი და, შესაბამისად, იგი უფლებამოსილი იყო გამოეყენებინა კრების მოწვევის გარეშე გადაწყვეტილების მიღების „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 54-ე მუხლის 11 პუნქტით გათვალისწინებული საშუალება.
54. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია ისეთი პრეტენზია, რომელიც შეიცავს არგუმენტირებულ მითითებას აქციონერის გადაწყვეტილებების ბათილობის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე.
55. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე Chadzitaskos And Franta v. The Czech Republic კასატორის მითითებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკასაციო საჩივრის ავტორის მიერ მოხმობილ საქმეში დავა ეხებოდა აქციების სანაცვლოდ მისაღები კომპენსაციის ოდენობის გასაჩივრებისათვის საარბიტრაჟო მექანიზმის დაწესების შესაბამისობას ევროკონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ უფლებასთან სამართლიან სასამართლოზე და, აქედან გამომდინარე, ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პროცედურული მხარის დარღვევას. შესაბამისად, კასატორის მიერ მითითებულ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას არანაირი კავშირი არ აქვს წინამდებარე დავის საგანთან.
56. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს დასაბუთებული პოზიცია არ წარმოუდგენია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი აღნიშნული საფუძვლით არ არის დასაშვები.
57. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.
58. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ო. ს-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორს ო. ს-ეს (პ/ნ: ...) დაუბრუნდეს თ. ო-ის (პ/ნ: ...) მიერ 2017 წლის 10 თებერვალს №1 საკრედიტო საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
