№ ას-746-714-2016 8 მაისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ე..." (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „4 ..." (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 1 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება (თავდაპირველ სარჩელში), ავანსის სახით გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „4 ...”-მა (შემდგომში „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“ ან „მენარდე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე...ის“ (შემდგომში „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“, „კასატორი“, „საკასაციო საჩივრის ავტორი“ ან „შემკვეთი“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების სახით 18 480 ლარისა და პირგასამტეხლოს 1 053,36 ლარის დაკისრება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2. 2012 წლის 31 მაისს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება საინფორმაციო-საკონსულტაციო მომსახურების შესახებ. მოსარჩელემ გასწია 39 480 ლარის მომსახურება, საიდანაც მოპასუხემ გადაიხადა 21 000 ლარი სამუშაოთა შესრულების დაწყებამდე. შესრულებული სამუშაოს მეორე ნაწილი უნდა ანაზღაურებულიყო მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერიდან 5 სამუშაო დღეში, თუმცა, აღნიშნული ვალდებულება შემკვეთმა არ შეასრულა. მომსახურების გრძელვადიანი ურთიერთობების პირობებში (ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ერთწლიან მომსახურებას) მან პრეტენზია შესრულებულ სამუშაოსთან დაკავშირებით მენარდეს წარუდგინა მხოლოდ მე-10 თვის ბოლოს, კერძოდ, 2013 წლის 25 მარტს, როდესაც მან მისწერა მენარდეს, რომ 10 თვის შესრულებული სამუშაო არის არადამაკმაყოფილებელი. ამასთან, ამავე წერილით მოპასუხემ შეატყობინა მენარდეს ხელშეკრულების 2.4 და 7.5 პუნქტების საფუძველზე ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რის გამოც მოითხოვა შესრულებული სამუშაოს ანგარიში მიღება-ჩაბარების აქტის გასაფორმებლად. წერილზე მოსარჩელემ უპასუხა 2013 წლის 8 აპრილს და გაუგზავნა ინვოისი და მიღება-ჩაბარების აქტი გაწეული სამუშაოს აღწერით. მოპასუხეს რაიმე სახის შენიშვნა მიღება-ჩაბარების აქტის აღწერილობასთან ან სამუშაოების შესრულებასთან დაკავშირებით არ ჰქონია, რის გამოც 2013 წლის 18 აპრილს, ხელშეკრულების 4.3 და 4.4 პუნქტების შესაბამისად, მასვე გაეგზავნა მოთხოვნა №13 ინვოისით წარმოდგენილი თანხის, 18480 ლარის, გადახდის შესახებ. მხოლოდ აღნიშნულის შემდეგ, მოპასუხემ 2013 წლის 25 აპრილის წერილით შეატყობინა, რომ შეთანხმების პუნქტები ძალადაკარგული იყო 2013 წლის 25 მარტის წერილის გამო, რომლითაც მათ ცალმხრივად შეწყვიტეს ხელშეკრულება.

3. პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით მოსარჩელემ განმარტა, რომ ხელშეკრულების თანახმად, გადახდის დაგვიანების შემთხვევაში დამკვეთი იხდის პირგასამტეხლოს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, დაგვიანებული თანხის 0,1%-ის ოდენობით. 2013 წლის 8 აპრილიდან სარჩელის წარდგენამდე გასულია 57 დღე, რის გამოც პირგასამტეხლოს ნაწილში მოპასუხეს გადასახდელი აქვს 1053,36 ლარი.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, აღძრა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა მოსარჩელისთვის მოპასუხის სასარგებლოდ 21 000 ლარის გადახდის დაკისრება. მისი განმარტებით, მოპასუხე ვერ ხედავდა რა მომსახურების შედეგებს, 2013 წლის 25 მარტის წერილით მოსარჩელეს (შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს) აცნობა აღნიშნულის შესახებ, რის გამოც, ხელშეკრულების 2.4 და 7.5 პუნქტების შესაბამისად, ცალმხრივად გააუქმა ხელშეკრულება. მხოლოდ ხელშეკრულების გაუქმების შემდეგ წარმოადგინა მოსარჩელემ მიღება-ჩაბარების აქტი. მოპასუხის განმარტებით, მას მომსახურება მიღებულად არ უღიარებია და არც მიღება-ჩაბარების აქტზე მოუწერია ხელი, რადგან იგი დაინტერესებული იყო მომსახურების სრულად მიღებით. მისთვის სრულიად გაუგებარი იყო, რა სახის მომსახურება გასწია მოსარჩელემ და რა ღირებულებით, რადგან ხელშეკრულებით არ იყო გაწერილი თითოეული მომსახურების ღირებულება ცალ-ცალკე. შესაბამისად, იგი ითხოვს ავანსის სახით გადახდილი 21 000 ლარის უკან დაბრუნებას.

5. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელე პარალელურად მსგავს მომსახურებას უწევდა მოპასუხის კონკურენტულ კომპანიებს. მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებაში არ იყო გათვალისწინებული შეზღუდვა აღნიშნულთან დაკავშირებით, მოპასუხის მოსაზრებით, პარტნიორული ურთიერთობიდან და სამუშაო ეთიკიდან გამომდინარე, მსგავსი საქმიანობა არ იყო გამართლებული, მით უფრო, რომ საქმე ეხებოდა ინტელექტუალურ საქმიანობას, რომლის შედეგიც უნდა ყოფილიყო ორიგინალური და განსხვავებული. მოპასუხის მტკიცებით, ხელშეკრულების გაფორმებისას ზეპირი მოლაპარაკების დროს მხარეთა მიერ შეთანხმებულ იქნა აღნიშნული საკითხი.

6. მოსარჩელემ (შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ) შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელმოწერა არ წარმოადგენს შესრულების მიღების ერთადერთ ფორმას. შემკვეთს სახელშეკრულებო უფლება-მოვალეობათა შესრულების მიზნით გამოყოფილი ჰყავდა სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც გააჩნდა ვალდებულება ხელი შეეწყო მენარდისთვის სამუშაოების შესრულებაში და მიეღო სამუშაო. მომსახურება მენარდის მხრიდან სამუშაო ჯგუფთან ახლო კონტაქტის ფორმით მიმდინარეობდა განუწყვეტლად, აღნიშნულ ჯგუფთან ხორციელდებოდა კომუნიკაცია ინტერნეტ-საფოსტო გზავნილების და პირადი შეხვედრების საშუალებით.

7. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების მიხედვით ავანსად გადახდილ თანხაზე მომსახურება გაწეულად ჩაითვალა 2013 წლის 17 აპრილს. კერძოდ, ხელშეკრულების 4.3 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ შემკვეთს გააჩნია შენიშვნები შესრულებულ მომსახურებასთან დაკავშირებით, ის უფლებამოსილია აცნობოს მენარდეს მათ შესახებ ამ უკანასკნელის მიერ მომსახურების მიღება-ჩაბარების აქტის წარდგენის მომენტიდან 5 დღის ვადაში. მიღება-ჩაბარების აქტი მენარდემ შემკვეთს წარუდგინა 2013 წლის 11 აპრილს, რომელზეც შემკვეთს არ ჰქონია შენიშვნა. ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის თანახმად, თუ შემკვეთი მენარდის მიერ მომსახურების მიღება-ჩაბარების აქტის წარდგენის მომენტიდან 5 დღის განმავლობაში არ წარუდგენს შემსრულებელს მის მიერ ხელმოწერილ მომსახურების მიღება-ჩაბარების აქტს და არ მიაწვდის რაიმე შენიშვნას შესრულებული სამუშაოს თაობაზე, ითვლება, რომ მან ჩაიბარა მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაო. შესაბამისად, 2013 წლის 17 აპრილიდან შესრულებული სამუშაო ითვლება მიღებულად.

8. მოსარჩელემ დამატებით მიუთითა, რომ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა სხვა კომპანიებთან მუშაობის შეზღუდვას და არც შემკვეთის მხრიდან ყოფილა რაიმე ზეპირი შეზღუდვა ან ვალდებულება სხვა კომპანიებთან მუშაობაზე. მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად შემკვეთისთვის გადაცემული მასალების ექსკლუზიურობა დასტურდება საქპატენტის მიერ გაცემული მოწმობით.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 18 480 ლარის გადახდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს - 1 053,36 ლარის გადახდა. მოპასუხის (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის) შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, მოსარჩელემ კი საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოპასუხისთვის სასამართლოსგარეშე ხარჯების (თარჯიმნის ხარჯის) დაკისრების ნაწილში.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო, მისი წარდგენის ვადის დარღვევის საფუძვლით.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 1 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

13. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

14. 2012 წლის 31 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა საინფორმაციო-საკონსულტაციო მომსახურების გაწევის შესახებ №18 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების პირველი პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დამკვეთი აძლევს დაკვეთას და შემსრულებელი იღებს ვალდებულებას შეასრულოს საინფორმაციო-საკონსულტაციო მომსახურება, ხოლო დამკვეთი ვალდებულია მიიღოს შესრულებული მომსახურება და უზრუნველყოს ანაზღაურება. ხელშეკრულების დანართი №1-ით განისაზღვრა საკონსულტაციო-საინფორმაციო მომსახურების ჩამონათვალი, კერძოდ: 1.1. სავაჭრო სივრცის დაპროექტება; 1.2. სავაჭრო სივრცის ზონირება და მათი აუცილებელი ელემენტები; 1.3. სავაჭრო აღჭურვილობის შერჩევა ტიპებისა და პარამეტრების აღწერით; 1.4. აფთიაქის ინტერიერის დიზაინი; 1.5. ფასადის ჯგუფის დიზაინი; 1.6. განათება; 2.1. მერჩენდაიზინგი; 2.2. პროდუქციის განთავსების წესები; 2.3. პროდუქციის წარმოდგენის წესები; 2.4. განლაგების ტიპები; 2.5. სავაჭრო ჯგუფების განლაგების სქემები; 2.6. პროდუქციის განლაგების ადგილები სავაჭრო დარბაზში; 2.7 ფასმაჩვენებლები და პროდუქციის დახლზე გამოყოფის სისტემა; 2.8. სისუფთავე და წესრიგი; 2.9. კომფორტული ტემპერატურა და სურნელი; 2.10. კალათები მყიდველთათვის; 2.11. აფთიაქში მერჩენდაიზინგის სტანდარტების შესრულების შემოწმების Check List. 3.1. ახალი აფთიაქის ზუსტი გეგმისა და სქემის მომზადება; 3.2. მიმწოდებლებთან მუშაობაში მონაწილეობის მიღება, აღჭურვილობის შეკვეთისა და სარეკლამო კონსტრუქციების დამზადების დროს; 3.3. რეგულარული ვიზიტები ობიექტზე, აფთიაქის ახალი სტანდარტების დაცვის ოპერატიული კონტროლი; 3.4. აღჭურვილობის სწორი განლაგების კონტროლი; 3.5. აფთიაქში სამაგალითო განლაგების განხორციელება მერჩენდაიზინგის წესების დაცვით; 3.6. პერსონალისათვის შემსწავლელი სემინარის ჩატარება მერჩენდაიზინგის ძირითადი ტერმინებისა და წესების შესახებ; 4.1. კომპანიის მერჩენდაიზინგის საორგანიზაციო სტრუქტურის შემუშავება; 4.2. მერჩენდაიზინგზე პასუხისმგებელი პერსონალისათვის ამოცანებისა და ფუნქციების აღწერა; 4.3. მერჩენდაიზინგის განყოფილების ხელმძღვანელის შერჩევაში მონაწილეობის მიღება; 4.4. პერსონალის ტრენინგი (2 შემსწავლელი ტრენინგის ჩატარება მერჩენდაიზინგში); 4.5. აფთიაქების მერჩენდაიზინგ აუდიტი; 4.6. პროდუქციის განლაგების პლანოგრამის შედგენა, პლანოგრამის შედგენის სწავლება თანამშრომლებისათვის.

15. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ შემსრულებლის მიერ გაწეული მომსახურება აღმოჩნდებოდა ნაკლის მქონე ან/და დაბალი ხარისხის ან/და არასრულყოფილი ან/და სრულად არ დააკმაყოფილებდა დამკვეთის იმ მოლოდინს, რაც წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე მას შემსრულებლისაგან ჰქონდა, დამკვეთი უფლებამოსილი იქნებოდა შეეწყვიტა ხელშეკრულება და უარი ეთქვა მომსახურების მიღებასა და დარჩენილი ვალდებულების შესრულებაზე. ამავე ხელშეკრულების მეოთხე პუნქტით მხარეებმა განსაზღვრეს, რომ სამუშაოს შესრულების შემდეგ შემსრულებელი დამკვეთს გადასცემდა მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელსაც ხელს მოაწერდნენ მხარეები. მომსახურება შესრულებულად ჩაითვლებოდა მომსახურების მიღება-ჩაბარების აქტზე დამკვეთის ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ ხელმოწერის შემდეგ. იმ შემთხვევაში, თუ დამკვეთს რაიმე სახის შენიშვნა ან წინადადება ექნებოდა შესრულებულ სამუშაოსთან დაკავშირებით, მას აღნიშნულის თაობაზე უნდა ეცნობებინა შემსრულებლისთვის 5 დღის განმავლობაში მიღება-ჩაბარების აქტის მიღებიდან. იმ შემთხვევაში თუ დამკვეთი შემსრულებლის მიერ შესრულებულ სამუშაოზე მიღება-ჩაბარების აქტის წარდგენიდან 5 დღის განმავლობაში არ წარუდგენდა შემსრულებელს მის მიერ ხელმოწერილ აქტს ან არ მიაწვდიდა რაიმე სახის შენიშვნას, ჩაითვლებოდა, რომ დამკვეთმა ჩაიბარა შემსრულებლის მიერ შესრულებული სამუშაო.

16. ხელშეკრულების 7.1 პუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 1 ივნისიდან 2013 წლის 1 ივნისამდე. 7.5 პუნქტის მიხედვით კი, ხელშეკრულება შესაძლებელია გაუქმდეს ვადამდე ერთ-ერთი მხარის მიერ იმ შემთხვევაში, თუკი მეორე მხარე არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს სახელშეკრულებო ვალდებულებებს (2012 წლის 31 მაისის №18 ხელშეკრულება, ტ. 1. ს. ფ. 15-25).

17. ხელშეკრულების ფარგლებში, რომლის საერთო ღირებულება 42 000 ლარით განისაზღვრა, მოპასუხემ მოსარჩელეს მომსახურების ღირებულების ნაწილი - 21 000 ლარი (ავანსი) წინასწარ გადაუხადა.

18. 2013 წლის 25 მარტს მოპასუხემ მოსარჩელეს წერილობით აცნობა, რომ 10 თვის განმავლობაში მის მიერ შესრულებული სამუშაოს შედეგები დამკვეთისთვის არათვალნათლივ დასანახი, არაეფექტური და არადამაკმაყოფილებელი იყო. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, მოპასუხემ, ხელშეკრულების 2.4 და 7.5 პუნქტების შესაბამისად, ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება (ტ. 1. ს.ფ. 26).

19. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე 2012 წლის 31 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ პერიოდულად ასრულებდა, მოპასუხე კი, თავის მხრივ, იღებდა ამ შესრულებას. აღნიშნული გარემოება სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია საქმეში წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერით, რომლითაც ირკვევა, რომ გარკვეული პერიოდულობით მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიას აწვდიდა მასალებს, სქემებს, მაკეტებს, უწევდა კონსულტაციებს. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი ფოტოსურათებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელები მოპასუხის წარმომადგენლებს სწავლებებს უტარებდნენ. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული დადასტურებული იყო ასევე მოწმის სახით დაკითხული მოპასუხის თანამშრომლის მიერაც. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულებას ადასტურებდა 2013 წლის 8 აპრილის ცნობა ,,მიღების შესახებ/საბუთების ჩამონათვალი’’ და თავად მოპასუხის 2013 წლის 25 მარტისა და იმავე წლის 25 აპრილის წერილები, სადაც ეს უკანასკნელი განმარტავდა, რომ მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოები არადამაკმაყოფილებელი იყო.

20. ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოცემულ საქმეზე შესაფასებელ გარემოებას წარმოადგენდა შესრულებული სამუშაოს ნაკლი, ანუ შეასრულა თუ არა ვალდებულება მოსარჩელემ კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად.

21. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით არ მიიჩნია დადასტურებულად მოპასუხის მიერ 2013 წლის 25 მარტის წერილის გაგზავნამდე მოსარჩელისთვის შესრულებულ სამუშაოსთან დაკავშირებით პრეტენზიის წარდგენა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოწმის სახით დაკითხული მოპასუხის თანამშრომლის განმარტებით, ორდღიანი ლექცია, რომელიც მოსარჩელის წარმომადგენლებმა ჩაატარეს, არაეფექტური იყო, რადგან იგი ეხებოდა ზოგადად მერჩენდაიზინგს სუპერმარკეტებში და არა - კონკრეტულად მოპასუხე კომპანიაში; გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იმ არგუმენტაციას, რომ მოსარჩელე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამუშაოებს პერიოდულად ასრულებდა და მოპასუხე ამ სამუშაოებს ასევე პერიოდულად იღებდა, აძლიერებდა მოწმის ჩვენებაც და, შესაბამისად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება იყო პერიოდულად შესასრულებელი (სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დასახელებული ფაქტი დასტურდებოდა მხარეთა შორის არსებული ელექტრონული მიმოწერითაც) და ამავე დროს იმგვარი, რომ შემკვეთს მისი მიღებისთანავე შეეძლო პრეტენზიის გაცხადება (მაგალითად, ჩატარებული ტრენინგის უხარისხობასთან დაკავშირებით), ნაკლზე მითითება და მისი გამოსწორების მოთხოვნა, რაც მას არ განუხორციელებია.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 629-ე, 641-ე და 644-ე მუხლებზე, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებული უნდა ყოფილიყო მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისა და დამკვეთისთვის ამ შესრულების მიღების დადასტურების პირობებში, ნაკლიანი შესრულების დადასტურების ვალდებულება მოპასუხეს ეკისრებოდა, სწორედ მას უნდა ემტკიცებინა ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება და, შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლიანობა. სააპელაციო პალატამ ამ მიზნით არასაკმარისად მიიჩნია მხოლოდ ხელშეკრულების 2.4 პუნქტში არსებულ დათქმაზე მითითება, რომ შესრულებული სამუშაო დამკვეთისთვის არადამაკმაყოფილებელი იყო და მის „მოლოდინს არ შეესაბამებოდა“, რადგან განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულება არ შეიცავდა კონკრეტულ პირობებს, თუ რას წარმოადგენდა დამკვეთის ე. წ. ,,მოლოდინი’’ და რასთან შესაბამისობაში უნდა ყოფილიყო შესრულება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ „დამკვეთის მოლოდინის“ დაკმაყოფილებაზე მითითება, შესრულების კონკრეტულ ხარისხზე მითითების გარეშე, წარმოადგენდა ისეთ პირობას, რომელიც არ შეესაბამებოდა სამოქალაქო ბრუნვის პრინციპებს და ის მხოლოდ მხარის ნებაზე იყო დამოკიდებული, რასაც, თავის მხრივ, სამოქალაქო კოდექსი ბათილ (არარა) გარიგებად აკვალიფიცირებს (სამოქალაქო კოდექსის 92–ე მუხლი).

23. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის იმ დანაწესის ბათილობის შესახებ, რომლითაც დამკვეთის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის უფლება მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოების დამკვეთის „მოლოდინის დაკმაყოფილებას“ უკავშირდებოდა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ამ ნაწილში სწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ნებაზე დამოკიდებულად ითვლება ისეთი პირობა, რომლის დადგომა ან დაუდგომლობა დამოკიდებულია მხოლოდ გარიგების მხარეებზე. ასეთი პირობით დადებული გარიგება ბათილია.

24. მოპასუხის იმ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ ვალდებულება შესრულებულად არ უნდა ჩაითვალოს, რადგან მხარეებს შორის არ გაფორმებულა მიღება-ჩაბარების აქტი, რაც, თავის მხრივ, შესრულებაზე პრეტენზიის წარდგენას გამორიცხავდა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების (სამოქალაქო კოდექსის 629-659-ე მუხლები) არცერთი დანაწესით კანონმდებელი იმპერატიულად არ ადგენდა ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, ხელშეკრულების მხარეები შესრულებული სამუშაოს მიღების ფორმაზე შეთანხმდნენ, მაგრამ ამ ფორმის დაუცველობა, ანუ მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა, თუ სხვა მტკიცებულებით უტყუარად დასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, ვერ გახდებოდა ვალდებულების შეუსრულებლობაზე მითითების საფუძველი. შესაბამისად, იმ მოცემულობაში, როდესაც საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ 2012 წლის 31 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შემსრულებლის მიერ პერიოდულად სრულდებოდა და შესრულებას დამკვეთი იღებდა, რომელსაც შესრულების მიმართ პრეტენზიის ქონის შემთხვევაში, ხელშეკრულების თანახმად, ასეთი 5 დღის ვადაში უნდა წარედგინა, და, ამასთან, დამკვეთს ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტამდე შემსრულებლის მიმართ პრეტენზია არ ჰქონია, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ამ პერიოდში შესრულება ჯეროვანი იყო.

25. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ ფაქტობრივ მოცემულობაში, როდესაც დადგენილი იყო, რომ დამკვეთი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყოფნის პერიოდში შესრულებას იღებდა და შემსრულებლის მიმართ პრეტენზია არ ჰქონია, დამატებითი ვადის მიცემის გარეშე ხელშეკრულების შეწყვეტა იმ არგუმენტზე მითითებით, რომ შესრულება არადამაკმაყოფილებელი იყო და არ შეესაბამებოდა დამკვეთის „მოლოდინს“, ვერ იქნებოდა გამართლებული, რადგან იმ პირობებშიც კი, თუ სახეზე იქნებოდა სახელშეკრულებო პირობების დარღვევა და, ამასთან, არ დადასტურდებოდა მოვალისათვის დამატებითი ვადის მიცემის ფაქტი, ხელშეკრულებიდან გასვლა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან შეუსაბამო იქნებოდა, ვინაიდან დამატებითი ვადის დაწესება კანონით გათვალისწინებული იმპერატიული მოთხოვნაა ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერად მიჩნევისთვის.

26. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით მოპასუხის პრეტენზიასთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს ღირებულება ერთიანი ფასით განისაზღვრა და, ამასთან, შემსრულებლის მიერ სამუშაოები ათი თვის მანძილზე სრულდებოდა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მხარის პოზიცია, რომ შესრულებული სამუშაოების ასანაზღაურებელი ღირებულება 18 480 ლარს შეადგენდა. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი, სააპელაციო პალატის მითითებით, დამკვეთს ეკისრებოდა, რომელმაც ამ კუთხით რაიმე მტკიცებულება სასამართლოს ვერ წარუდგინა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის პოზიცია მოთხოვნილი ფასის შესრულებულ სამუშაოსთან შეუსაბამობის თაობაზე არ გაიზიარა.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი წინაპირობები, რაც გამორიცხავდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

29. კასატორის განმარტებით, 2013 წლის 25 მარტამდე ანუ ხელშეკრულების გაფორმებიდან 10 თვის განმავლობაში, მოსარჩელეს არანაირი ფაქტობრივი მასალა არ წარუდგენია, გარდა პერიოდული მიმოწერებისა, რომლებითაც არ დასტურდება სამუშაოების შესრულება, რაც გახდა ხელშეკრულების 2.4 და 7.5 პუნქტების შესაბამისად მისი ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძველი, კასატორის განმარტებით, დამატებითი ვადის მიცემას არანაირი აზრი არ ჰქონდა, რადგანაც ის, რაც ვერ შესრულდა 10 თვეში, ვერ შესრულდებოდა ხელშეკრულებით დარჩენილ 2 თვეშიც.

30. სააპელაციო სასამართლოს მიერ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების 2.4 პუნქტით გათვალისწინებული დათქმის ბათილად მიჩნევასთან დაკავშირებით, საკასაციო საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია და არც მოუთხოვია აღნიშნული დათქმის ბათილობა და, შესაბამისად, სასამართლო გასცდა მხარის მოთხოვნის ფარგლებს. ამასთან, მისი განმარტებით, შეუძლებელია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის შინაარსი გავრცელდეს ხელშეკრულების 2.4 პუნქტზე, რადგან დამკვეთის „მოლოდინი“ ობიექტური პირობა იყო და გაწერილი იყო ხელშეკრულების შესრულების პირობებში.

31. კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელემ მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგინა 2013 წლის 25 მარტის წერილის შემდეგ, რომლითაც მოპასუხემ ცალმხრივად გააუქმა ხელშეკრულება და, შესაბამისად, აღნიშნული თარიღის შემდეგ მხარეები აღარ იყვნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში.

32. საკასაციო საჩივრის ავტორის მტკიცებით, მიღება-ჩაბარების აქტს თან ერთვოდა ერთი კომპაქტ-დისკი მისთვის გაუგებარი ინფორმაციით, ასევე, მისთვის გაუგებარია, თუ რა მოცულობის სამუშაო შეასრულა მოსარჩელემ და რა ღირებულების, რადგან ხელშეკრულებითა და მისი დანართით არ არის გაწერილი თითოეული გასაწევი მომსახურების ღირებულება ცალ-ცალკე. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ თითოეული შესასრულებელი სამუშაოს ღირებულების მტკიცების ტვირთი მოპასუხის მხარეზე იყო. ამასთან, მან აღნიშნა, რომ მისი ინტერესი იყო სამუშაოს სრულად და არა - ნაწილობრივ შესრულება.

33. კასატორის განმარტებით, მას მომსახურების მიღება არ უღიარებია და არც მიღება-ჩაბარების აქტზე აქვს ხელი მოწერილი, არ არსებობს მოპასუხის მიერ მომსახურების მიღების დამადასტურებელი არცერთი დოკუმენტი.

34. საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა, რომ ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებასთან დაკავშირებით არაერთხელ მისწერა მოსარჩელეს და წარადგინა პრეტენზია მომსახურების არაეფექტურობისა და არადამაკმაყოფილებლობის შესახებ, შედეგად, კასატორისთვის გაუგებარია, თუ რის საფუძველზე ცნო სასამართლომ სამუშაო შესრულებულად და მოპასუხის მიერ - მიღებულად. კასატორის განმარტებით, სასამართლო ვერ შეამოწმებდა შესრულებული სამუშაოს ხარისხს და ხელშეკრულების პირობებთან მის შესაბამისობას, ამის კომპეტენცია მას არ გააჩნდა. სამუშაოს შესრულების საკითხის გასარკვევეად, მოსარჩელეს უნდა წარედგინა შესაბამისი ექსპერტის დასკვნა ან სასამართლოს ინიციატივით უნდა დანიშნულიყო ექსპერტიზა, რასაც ადგილი არ ჰქონია.

35. საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი განლაგებები, გრაფიკა და დიზაინი არაპროფესიონალურად არის შესრულებული და არ გამოირჩევა ორიგინალურობით. გარდა ამისა, მისი მტკიცებით, მოსარჩელე მსგავს მომსახურებას უწევდა მოპასუხის კონკურენტ კომპანიებს. მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებაში არ არის გათვალისწინებული შეზღუდვა კონკურენტ კომპანიებთან თანამშრომლობასთან დაკავშირებით (კასატორის მტკიცებით, აღნიშნულზე არსებობდა მხოლოდ ზეპირი შეთანხმება), კასატორს მიაჩნია, რომ პარტნიორული ურთიერთობიდან და სამუშაო ეთიკიდან გამომდინარე, არ არის გამართლებული პარალელურად მსგავსი და ანალოგიური მომსახურების კონკურენტებისთვის გაწევა, მით უფრო, როცა საქმე ეხება ინტელექტუალურ საქმიანობას, რომლის შედეგი უნდა იყოს ორიგინალური და განსხვავებული.

36. კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებულ გადაწვეტილებაში არ არის შეფასებული ფაქტობრივი გარემოება, რომლის თანახმად, მოსარჩელის მიერ საქმეზე მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი ალბომები, რომელიც მისივე მტკიცებით არის 2012 წლის 31 მაისს მხარეებს შორის დადებული №18 ხელშეკრულების ფარგლებში შესრულებული სამუშაო და მასში მოცემულია ღია აფთიაქის დიზაინი და აფთიაქში საქონლის განლაგების ცნობარი, მოსარჩელეს რეგისტრირებული აქვს საქპატენტში. კასატორის მოსაზრებით, მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულებით შესრულებული სამუშაო ცალსახად დამკვეთის საკუთრება უნდა ყოფილიყო. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგა შემდეგი შედეგი: მოპასუხეს მიღებულად ჩაუთვალეს ის სამუშაო და, შესაბამისად, თანხა დააკისრეს იმ სამუშაოს ანაზღაურებისთვის, რომელიც მას არ მიუღია და ვერც მიიღებს, რადგან ეს სამუშაო მოსარჩელემ აღიარა თავის ინტელექტუალურ საკუთრებად.

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

38. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

39. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

41. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზე წამოშობილი დავის საგანია მენარდის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების საფუძვლით შემკვეთის მხრიდან ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის გამო შემკვეთისათვის მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების დაკისრების მართებულობა.

42. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მენარდის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების მოტივით მხარეთა შორის ხელშეკრულება შემკვეთის მიერ ცალმხრივად მოიშალა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 636-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, შემკვეთს უფლება აქვს სამუშაოს დასრულებამდე ნებისმიერ დროს თქვას უარი ხელშეკრულებაზე, მაგრამ მან უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს შესრულებული სამუშაო და ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანი. ამდენად, ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლისა და შესრულებელი სამუშაოს მოცულობის მიუხედავად, შემკვეთმა უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს ამ სამუშაოს ღირებულება (იხ. სუსგ-ები: #ას-697-663-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; ას-901-851-2015,5 თებერვალი, 2016 წელი; ას-981-926-2015,11 მარტი, 2016 წელი; #ას-399-383-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი).

43. მენარდის სასარჩელო მოთხოვნიდან, შემკვეთის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნიდან და მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა დაედგინა, შეასრულა თუ არა მენარდემ სამუშაო, რა მოცულობისა და ღირებულების იყო იგი და ხელშეკრულების პირობების თანახმად, იყო თუ არა შესრულებული ჯეროვნად.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნას დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

45. განსახილველ დავაში სააპელაციო სასამართლომ საქმის არსებითი გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვნად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 2012 წლის 31 მაისის ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელე ასრულებდა სამუშაოებს, რომელსაც ხელშეკრულების გაფორმებიდან ათი თვის განმავლობაში იღებდა დამკვეთი. დადგენილია ასევე, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში დამკვეთს (მოპასუხეს) მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტთან და შესრულებული სამუშაოს ხარისხთან დაკავშირებით პრეტენზია არ განუცხადებია. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ნაკლიანი შესრულების დადასტურების ტვირთი მოპასუხეს (შპს „ე…ს“) ეკისრება. სწორედ მისი მტკიცების ტვირთია ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება და შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლიანობა.

46. შემკვეთი შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელში, ერთის მხრივ, მიუთითებდა მენარდის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობაზე, ხოლო, მეორეს მხრივ, არაჯეროვან, უხარისხო შესრულებაზე. საკასაციო სასამართლო, განსახილველი სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, ყურადღებას ამახვილებს, რომ შემკვეთსა და მენარდეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ შეიცავს ვალდებულების საგნის ხარისხის შესახებ რაიმე განსაკუთრებულ დათქმას. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტში არსებული ჩანაწერი კი, რომლის შესაბამისად მხარეები თანხმდებიან ნაკლის მქონე, დაბალი ხარისხის ან/და არასრულყოფილად გაწეული მომსახურების შემთხვევაში ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, მომსახურების მიღებაზე უარის თქმასა და დარჩენილი ვალდებულების შეუსრულებლობაზე, არ შეიძლება მივიჩნიოთ ხელშეკრულების იმგვარ დათქმად, რომელიც მოპასუხეს საკუთარი ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმის ლეგიტიმურ საფუძველს მისცემდა. დამკვეთის ე.წ „მოლოდინის“ დაკმაყოფილებაზე მითითება შესრულების კონკრეტულ ხარისხზე მითითების გარეშე წარმოადგენს ისეთ პირობას, რომელიც არ შეესაბამება სამოქალაქო ბრუნვის პრინციპს და სამოქალაქო კოდექსი მას ბათილ (არარა) გარიგებად აკვალიფიცირებს (სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლი). ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ზოგად ნორმებს შორის არის ვალდებულების შესრულების ხარისხთან დაკავშირებული სამოქალაქო კოდექსის 380-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, თუ ვალდებულების შესრულების ხარისხი დაწვრილებით არ არის ხელშეკრულებაში განსაზღვრული, მაშინ მოვალე ვალდებულია შეასრულოს, სულ ცოტა, საშუალო ხარისხის სამუშაო და გადასცეს საშუალო ხარისხის ნივთი.

47. განსახილველ შემთხვევაში, მენარდისათვის შემკვეთის მიერ შესასრულებელი ვალდებულება - შესრულებული სამუშაოს საზღაურის გადახდა, ამ უკანასკნელმა სადავო გახადა იმ საფუძვლით, რომ სამუშაო არაჯეროვნად, უხარისხოდ იყო შესრულებული. სწორედ ეს ფაქტობრივი გარემოება იყო მოპასუხის კუთვნილი მტკიცების საგანი, რაც მან ვერ დაასაბუთა (იხ. სუსგ # ას- 32-31-2010, 12 აპრილი, 2010 წელი).

48. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ შემკვეთმა ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. კერძოდ, მოპასუხემ სარწმუნო, უტყუარი და დამაჯერებელი მტკიცებულებით ვერ გააქარწყლა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები (მოსარჩელის მიერ 2012 წლის 31 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებების შესრულებისა და მოპასუხის მიერ მისი მიღების ფაქტი დასტურდებოდა საქმეში არსებული ელექტრონული მიმოწერებით, რომლებითაც ირკვევა, რომ გარკვეული პერიოდულობით მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიას აწვდიდა მასალებს, სქემებს, მაკეტებს, უწევდა კონსულტაციებს. გარდა ამისა, წარდგენილი ფოტოსურათებით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელები მოპასუხის წარმომადგენლებს სწავლებებს უტარებდნენ. მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულებას ადასტურებდა ასევე 2013 წლის 8 აპრილის ცნობა ,,მიღების შესახებ/საბუთების ჩამონათვალი’’ და თავად მოპასუხის 2013 წლის 25 მარტისა და იმავე წლის 25 აპრილის წერილები), რამაც საბოლოოდ მოპასუხისათვის არახელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა.

49. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო გაიზიარებდა, რომ მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაო არ შეესაბამებოდა შეთანხმებულ ხარისხს, საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია კასატორის ყურადღება გაამახვილოს იმ ფაქტზე, რომ შემკვეთს არ გამოუყენებია ასეთ შემთხვევაში მისთვის სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით მინიჭებული საშუალებები. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 642-ე მუხლის შესაბამისად, არ მოუთხოვია დამატებითი შესრულება, შესაბამისად, არც იმ უფლებით უსარგებლია, რომ საზღაური შეემცირებინა ნაკეთობის ნაკლის, განსახილველ შემთხვევაში, არაჯეროვნად შესრულებული სამუშაოს გამო. შემკვეთმა მენარდეს წერილობით აცნობა, რომ სამუშაოთა არადამაკმაყოფილებლად შესრულების გამო, ცალმხრივად წყვეტდა ხელშეკრულებას. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 636-ე მუხლის საფუძველზე, შემკვეთს წარმოეშვა ვალდებულება, მენარდისათვის აენაზღაურებინა ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაო. საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის დანაწესზეც ამახვილებს ყურადღებას, რომელიც ადგენს იმ პირობებსა და გარემოებებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში, მხარეს შეუძლია გამოიყენოს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება. ესენია: ვლდებულების შესრულებაზე დამატებითი ვადების გასვლა და ინტერესის დაკარგვა ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის მიმართ. თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენა დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის გასაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება, თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. ხელშეკრულებიდან გასვლა ნების ცალმხრივად გამოვლენით ხორციელდება და არ არის აუცილებელი, მეორე მხარის თანხმობა. „ცალმხრივი უარის თქმა ხელშეკრულებაზე შესაძლებელია, თუ ეს დაშვებულია კანონით ან მხარის ასეთი უფლება გათვალისწინებულია ხელშეკრულებით. ხელშეკრულებაზე უარის თქმა მხარეთა შეთანხმებითაც არის შესაძლებელი. აღნიშნული ნორმა მხარეს, რომელიც ასრულებს ხელშეკრულებას, ანიჭებს უფლებას ხელშეკრულების დამრღვევი მხარის მიმართ, კერძოდ, მას ენიჭება უფლებამოსილება, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულებდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით“ (იხ. სუსგ #ას-459-438-2015, 7 ოქტომბერი, 2015 წელი). იმ სახელშეკრულებო პირობებით, რაც უკავშირდება მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოს ხარვეზსა და მისი გამოსწორების შესაძლებლობას, შემკვეთს არ უსარგებლია, ანუ მან არ გამოიყენა ხელშეკრულებით მისთვის მინიჭებული უფლება, მოეთხოვა მოსარჩელისათვის ხარვეზის აღმოფხვრა. სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლით დადგენილი წესით შემკვეთმა შეატყობინა მენარდეს ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, თუმცა, ამ უკანასკნელის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძვლები შემკვეთის დასამტკიცებელი იყო. ამავე კოდექსის 636-ე მუხლის საფუძველზე, შემკვეთს ეკისრება მენარდის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება (იხ. სუსგ #ას-450-432-2016, 9 სექტემბერი, 2016 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, არაჯეროვნად შესრულებული სამუშაოების გამო, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამოსარიცხად, მოპასუხეს არ წარუდგენია სასამართლოსთვის სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებები, რომლებითაც გაქარწყლდებოდა გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები.

50. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ საქმეში არ იყო წარდგენილი მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიღება-ჩაბარების აქტები, რომლითაც შეიძლებოდა სამუშაოების შესრულების ფაქტი დადასტურებულიყო, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე, რომლითაც განსაზღვრულია, რომ ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების (სამოქალაქო კოდექსის 629-656-ე მუხლები) არცერთი დანაწესით კანონმდებელი იმპერატიულად არ აწესებს ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით. მართალია, ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების ფორმაზე, მაგრამ მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა, იმ შემთხვევაში, თუ სხვა მტკიცებულებით უტყუარად დადასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, არ შეიძლება გახდეს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი (იხ. სუსგ-ები: #ას-323-307-2011, 1 დეკემბერი, 2011 წელი; #ას-770-737-2014, 16 ივნისი, 2015 წელი).

51. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას არ დარღვეულა კანონი, გასაჩივრებული განჩინებით სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მიენიჭა, რაც დასახელებული განჩინების თაობაზე წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების არარასებობაზე მიუთითებს.

52. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას შპს „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

54. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2027 ლარის 70% – 1418.9 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპს „ე...ს“ (ს/კ: …) დაუბრუნდეს მის მიერ 2016 წლის 28 ივლისს #1469700043 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1035 ლარისა და 2016 წლის 22 სექტემბერს #1474541713 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 992 ლარის, ჯამში - 2027 ლარის 70% – 1418.9 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე