№ას-593-568-2016 14 ივლისი, 2017 წელი,

ას-593-568-2016- კ-ი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – ა. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ლ. ქ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ა. კ-ი (შემდეგში - მოპასუხე ან კასატორი), მართავდა რა მის საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანა „მერსედეს-ბენცს“, 2013 წლის 22 დეკემბერს, გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობდა რუსთავის გზატკეცილზე. მან ვერ უზრუნველყო ავტომობილის უსაფრთხო მართვა და დაეჯახა ქვეითად მოსიარულე ლ. ქ-ის (შემდეგში - მოსარჩელის) შვილს. ეს უკანასკნელი, მიღებული დაზიანებების შედეგად, რამდენიმე დღეში (27.12.2013წ.) გარდაიცვალა საავადმყოფოში.

2. ზემოხსენებულ ფაქტთან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე და ჩატარდა გამოძიება. სასამართლოს განაჩენით, რომლითაც დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და ბრალდებულს შორის, მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ ავტომობილის მოძრაობის უსაფრთხოების წესის დარვევისათვის. მას მიესაჯა ოთხი წლით თავისუფლების აღკვეთა (პირობით გამოსაცდელი ვადით) და დამატებითი სასაჯელის სახით დაეკისრა 6000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, მასვე ჩამოერთვა ავტომანქანის მართვის უფლება ორი წლის ვადით.

3. საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებამდე, მოპასუხე და მოსარჩელე შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს აუნაზღაურებდა შვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებულ ხარჯს, კერძოდ, გარდაცვლილის დაკრძალვის, საფლავის მოწყობის, ორმოცისა და წლისთავის ხარჯს. მითითებული ხარჯი მოპასუხემ მოსარჩელეს აუნაზღაურა.

4. მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოპასუხისგან მოითხოვა შვილის გარდაცვალებით გამოწვეული მორალური ზიანის - 8 000 ლარის ანაზღაურება. მოსარჩელის განმარტებით, მან განიცადა ტკივილი და სულიერი ტანჯვა შვილის გარდაცვალების გამო, ხოლო მოგვიანებით დაკარგა შრომის უნარი.

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა. გარდა ამისა, მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების შესაბამისად, მოპასუხემ მოსარჩელეს აუნაზღაურა 12 000 ლარი. ამის შემდეგ, მოსარჩელემ როგორც ზეპირად, ასევე წერილობით დაადასტურა, რომ მას მოპასუხის მიმართ პრეტენზია აღარ ექნებოდა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აღარ ჰქონდა და, შესაბამისად, მისი სარჩელი უსაფუძვლო იყო.

6. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაეკისრა 8 000 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლო არ დაეთანხმა მოპასუხის მოსაზრებას სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ დაზარალებულის უფლებამონაცვლის დაკითხვის ოქმსა და გამომძიებლის სახელზე დაწერილ განცხადებაში ასახული მოსარჩელის პოზიცია, მოპასუხის მიმართ პრეტენზიის არარსებობის შესახებ, არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს, ვინაიდან მოსარჩელის აღნიშნული ქმედება სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული შეღავათების გატარებაზე მის თანხმობად უნდა შეფასდეს და არა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმად .

8. პირველი ინსტანციის სასამართლომ შესაძლებლად მიიჩნია მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურება, ვინაიდან, სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელეს მიადგა ტკივილი და სოციალური ტანჯვა შვილის გარდაცვალების გამო. სასამართლომ განმარტა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მორალური ზიანის ანზღაურების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 992-ე და 413-ე მუხლები.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმავე საფუძვლებით, რაც მითითებული ჰქონდა შესაგებელში.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ სასამართლომ იურიდიულად სწორად შეაფასა ეს გარემოებები და სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

12. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 992-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დასაკისრებლად აუცილებელი იყო ერთდროულად შემდეგი პირობების არსებობა: ა) მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; ბ) ზიანი; გ) მიზეზობრივი კავშირი შედეგსა (ზიანსა) და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; დ) ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილი იყო მოპასუხის ბრალეული ქმედებით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანი იყო და იგი მართებულად დაკმაყოფილდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით.

13. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 413-ე მუხლზეც და განმარტა, რომ მორალური ზიანის შინაარსში იგულისხმება სამართლებრივად დაცული იმ არაქონებრივი ინტერესის ხელყოფა, რომელსაც მატერიალურად არაფერი შეესაბამება (სულიერი ან ფიზიკური ტკივილი, განცდა და სხვა). მორალური ზიანი სულიერი გრძნობებისა და ურთიერთობების სფეროში მიყენებულ ზიანს გულისხმობს. შვილის სიცოცხლის მოსპობა ნეგატიურ ცვლილებებს იწვევს ადამიანის ორგანიზმში, რამაც ქონებრივ დანახარჯებთან ერთად შეიძლება, არამატერიალური უფლებების ხელყოფა - ფსიქიკური ტანჯვა (მორალური ზიანი) გამოიწვიოს. ადამიანის ფსიქიკაში ნეგატიური ცვლილებების არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, გარეგნული გამოხატულება არ გააჩნია და, შესაბამისად, არამატერიალიზებული ზიანია. არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფა კი, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას იწვევს. პალატამ განმარტა, ასევე, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენს მორალური ზიანის არსებობა. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მისი არსებობა გარეგნულად ცალსახად გამოხატული არ არის, მისი კონკრეტული მტკიცებულებით დადასტურება რთულია და, ზოგ შემთხვევაში, შეუძლებელიც; შესაბამისად, დაზარალებულის მტკიცების ტვირთი არ უნდა დამძიმდეს. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე უნდა შეფასდეს, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გამოიწვევდა თუ არა დაზარალებულის ფსიქიკაში ნეგატიურ ცვლილებებს. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი საფუძველი. პალატამ აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ოდენობას განსაზღვრავს სასამართლო, რაც გონივრული და სამართლიანი უნდა იყოს, კერძოდ, ფულადი კომპენსაცია არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოსწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს ხელყოფის ხასიათსა და მის გავლენაზე პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა გონივრული და სამართლიანი იყო და არ არსებობდა მისი შეცვლის საფუძველი.

14. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ. კასატორის განმარტებით, მხარეები თავიდანვე შეთანხმდენენ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, კერძოდ, მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, რომ მოსარჩელეს აუნაზღაურებდა შვილის გარდაცვალებით გამოწვეულ ზიანს (შეთანხმებით განსაზღვრული ოდენობით), ხოლო ამ ვალდებულების შესრულების შემდეგ, მოსარჩელეს მის მიმართ პრეტენზია აღარ ექნებოდა არც მატერიალური და არც მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე. მოპასუხემ შეასრულა შეთანხმებით განსაზღვრული პირობები, კერძოდ, მოსარჩელეს გადაუხადა 12 000 ლარი, რის შემდეგაც მოსარჩელემ არაერთხელ ზეპირად დაადასტურა, რომ მას მოპასუხის მიმართ რაიმე პრეტენზია აღარ გააჩნდა. გარდა ზეპირი განცხადებისა, მოსარჩელემ ეს ფაქტი წერილობითაც დაადასტურა, კერძოდ, 2014 წლის 28 იანვრის ხელწერილით, სადაც მითითებულია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნია. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სასამართლოს იმ დასკვნას, რომ დაზარალებულის დაკითხვისა და გამომძიებლის სახელზე დაწერილ განცხადებაში ასახული მოსარჩელის პოზიცია, მოპასუხის მიმართ პრეტენზიის არარსებობის თაობაზე, არ შეიძლება, ჩაითვალოს მორალურ ზიანზე უარის თქმად სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით. კასატორი მიიჩნევს, რომ მნიშვნელობა არა აქვს, თუ სად გამოხატავს მხარე თავის პოზიციას, მთავარია, რომ მოსარჩელემ ნათლად და გარკვევით, არაერთხელ და, მათ შორის, წერილობითაც აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნია.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ივნისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო ამავე სასამართლოს 2016 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით - საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი და მიღებულია არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

16. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

17. სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება, ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. მითითებული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

18. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა მატერიალური სამართლის ნორმები და, შესაბამისად, იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება მიიღო მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, რაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

19. საკასაციო პალატა არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის (მორალური ზიანის ანაზღაურება სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად შვილის გარდაცვალებით გამოწვეული სულიერი ტკივილისა და ტანჯვისათვის) სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე და 413-ე მუხლები. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სსკ-ის 992-ე მუხლის (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) გამოყენება არასწორია, ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ მითითებული ნორმით დელიქტური პასუხისმგებლობა შემოფარგლულია უშუალოდ დაზარალებული პირისათვის მიყენებული ზიანით და, შესაბამისად, ეს ნორმა სულიერი ტკივილის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას არ ანიჭებს იმ პირს, რომელიც თავად არ დაზარალებულა საკუთარი სხეულის ან საკუთარი ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად (შდრ. იხ. სუსგ, #3კ-242-01, 06.04.2001; #3კ-1218-01, 24.04.2002). გარდა ამისა, დადგენილია, რომ მოსარჩელის შვილი გარდაიცვალა მოპასუხის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად. ასეთ დროს მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესს ადგენს სსკ-ის 999-ე მუხლი, კერძოდ, ამ ნორმის პირველი ნაწილის მიხედვით, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია, დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი.

20. იმ საკითხის გასარკვევად, მოიცავს თუ არა სსკ-ის 999-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანი მორალურ ზიანსაც, მნიშვნელოვანია ამ ნორმის განმარტება სსკ-ის 1006-ე და 413-ე მუხლის პირველ ნაწილთან მიმართებით. საკასაციო პლატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1006-ე მუხლი (1. დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. 2. სარჩოს სანაცვლოდ დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ერთჯერადი ანაზღაურება, თუკი არსებობს ამის მნიშვნელოვანი საფუძველი) განსაზღვრავს, სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების ფარგლებს, კერძოდ, ამ ნორმის თანახმად, გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფ პირებს უფლება აქვთ, ზიანის მიმყენებელს მოსთხოვონ ყოველთვიური სარჩოს გადახდა ან, გამონაკლისის სახით, სარჩოს ერთჯერადი ანაზღაურება. ნიშნავს თუ არა ეს იმას, რომ მითითებული მუხლით კანონმდებელს სურდა ამომწურავი დებულების მიღება, რაც მხოლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გულისხმობს თუ, შესაძლებელია, ასევე, რომ ამ ნორმით განსაზღვრულ უფლებამოსილ პირებს მორალური ზიანის ანაზღაურების უფლებაც გააჩნდეთ. ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად, უნდა დავადგინოთ სსკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიზანი (არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით). კერძო სამართლით გათვალისწინებულმა სხვადასხვა სახის ურთიერთობებმა შეიძლება, გამოიწვიოს მორალური, სულიერი ტანჯვა, მაგრამ მორალური ზიანის ანაზღაურება გათვალისწინებულია მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, ე.ი კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეიძლება, დაზარალებულმა მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. ამდენად, კანონის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი (შდრ. იხ. სუსგ, #3კ-242-01, 06.04.2001; #3კ-1218-01, 24.04.2002; #ას-14-466-05, 09.11.2006; #ას-1156-1176-2011, 20.01.2012). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1006-ე მუხლით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფ პირებს, ამ ნორმის საფუძველზე, არ შეუძლიათ, მოითხოვონ მორალური ზიანის ანაზღაურება ოჯახის ახლობელი ადამიანის გარდაცვალებით გამოწვეული სულიერი ტკივილისათვის (შდრ. იხ. სუსგ, #3კ-1218-01, 24.04.2002).

21. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს, ასევე სსკ-ის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც) მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. ამ ნორმით დაცული სიკეთე, რომლის ხელყოფის შემთხვევაში დაზარალებულმა შეიძლება, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება, არის ადამიანის ჯანმრთელობა, შესაბამისად, მითითებული მუხლით დადგენილი შედეგის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგადაც დაზარალებული განიცდის სულიერ ტანჯვას, ფსიქიკურ სტრესს. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში კი, უნდა ვიგულისხმოთ ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს დაზარალებულის სხეულს ან მისი ორგანიზმის შინაგან პროცესებს (შდრ. იხ. სუსგ, #ას-1156-1176-2011,20.01.2012). განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით ხელყო მოსარჩელის შვილის სიცოცხლე და არა უშუალოდ მოსარჩელის ჯანმრთელობა.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ოჯახის წევრის გარდაცვალებით გამოწვეული დარდი, გულისტკივილი, შინაგანი ცხოვრების რიტმის დარღვევა, გლოვა და დეპრესია, საკმარისი წინაპირობა არაა გარდაცვლილის ოჯახის ახლობელი ადამიანებისათვის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად. მსგავს შემთხვევებში, მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დასაშვებია გამონაკლისის სახით, მხოლოდ მაშინ, როდესაც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მიმდინარეობს მძიმე ფსიქოპათოლოგიური დარღვევები, რომლებიც არსებითად სცილდება, უბედური შემთხვევის გამო, ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის მიმართ სულიერი ტკივილით მიყენებულ ზიანს (ვნებებს) და, რომელიც, ამის გამო, შეიძლება, გავაიგივოთ სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანებასთან. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურების საკმარის საფუძვლად მხოლოდ მოსარჩელის სულიერი ტკივილი და ტანჯვა (ფსიქოლოგიური ზიანი), ისე, რომ ამას არ გამოუწვევია მოსარჩელის ავადმყოფობა (ჯანმრთელობის დაზიანება). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია ავადმყოფობის (ჯანმრთელობის დაზიანების) დამადასტურებელი მტკიცებულება, ამასთან, ასეთი მტკიცებულების არსებობის შემთხვევაშიც, მას უნდა წარმოედგინა, ასევე, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და მოსარჩელის ავადმყოფობას შორის ადეკვატური მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულებაც.

23. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, წინამდებარე პუნქტში მითითებული საგამონაკლისო შემთხვევის არსებობა რომც დასტურდებოდეს, სარჩელი მაინც წარუმატებელი იქნებოდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სადავო არაა, რომ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით, ამ უკანასკნელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად, გარდაიცვალა მოსარჩელის შვილი. აქედან გამომდინარე, მოსაჩელეს გაუჩნდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება სსკ-ის 999-ე და 1006-ე მუხლების საფუძველზე. მას, როგორც კრედიტორს, შეეძლო მთლიანად ან ნაწილობრივ უარი ეთქვა თავის უფლებაზე (სსკ-ის 448-ე მუხლი - ვალის პატიება მხარეთა შორის შეთანხმებით იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას). მოსარჩელეს შეეძლო, ასევე, რომ მოპასუხეს შეთანხმებოდა ზიანის მოცულობაზე და მისი ანაზღაურების წესზე (სსკ-ის 319.1 მუხლი - კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ, კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას). მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე შეთანხმდნენ ზიანის მოცულობაზე, კერძოდ, მოსარჩელემ მოპასუხისგან მოითხოვა თავისი შვილის დაკრძალვის, საფლავის მოწყობის, ორმოცისა და წლისთავის ხარჯის ანაზღაურება, რასაც დაეთანხმა მოპასუხე. ამ უკანასკნელმა შეასრულა შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულება, კერძოდ, შეთანხმების შესაბამისად, მოსარჩელეს გადაუხადა 12 000 ლარი და დამატებით, სასამართლოს მიერ დამტკიცებული მორიგების აქტით, იკისრა 2500 ლარის გადახდა წლისთავის ხარჯის ასანაზღაურებლად. აღნიშნული გარემოებები მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. გარდა ამისა, საქმის მასალებით დადგენილია და სააპელაციო სასამართლომაც მიუთითა, რომ მოსარჩელემ არ წარადგინა სააპელაციო შესაგებელი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარზე. მართალია, დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სააპელაციო შესაგებლის წარუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია, მაგრამ ამ საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობის სამართლებრივი შედეგი ისაა, რომ, სსსკ-ის 201.4 მუხლის მიხედვით, მოსარჩელემ დაკარგა მოპასუხის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ ზემოხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან შედავების უფლება (შდრ. იხ. სუსგ, #ას-121-117-2016, 17.03.2016; #ას-664-635-2016, 02.03.2017), შესაბამისად, ეს ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის სსსკ-ის 407.2 მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს უფლება არა აქვს, მოითხოვოს შეთანხმებულზე უფრო მეტი თანხა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის მოცულობა მხარეთა შორის დადებული შეთანხმებით განისაზღვრა და თითოეული მხარე ვალდებულია, შეასრულოს შეთანხმების პირობები (სსკ-ის 361.2 მუხლი).

24. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 ნოემბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ლ. ქ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ.თოდუა

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ე.გასიტაშვილი