საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-123-115-2017 28 ივლისი, 2017 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - ქ. ბ-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)
მესამე პირები - ს. კ-ი, ა. მ-ი, დ. დ-ა, ა. ე-ი, თ. ჭ-ე, ქ. ბ-ი, ლ. ე-ი, ნ. გ-ე, ო. გ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ვ. უ-ი (შემდეგში: სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრე) გარდაიცვალა 1983 წლის 13 მარტს (იხ. გარდაცვალების მოწმობის, საარქივო ცნობის, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილების ასლები, ტ. І - ს.ფ. 70-76);
2. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში არსებული მონაცემებით დასტურდება, რომ ჯერ კიდევ 1972 წლის 28 ივნისს ნოტარიუს ჭ-ის მიერ გაცემული სამემკვიდრეო მოწმობის საფუძველზე, ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული თავდაპირველი მესაკუთრე, გარდაცვალების მიუხედავად, დღემდე მესაკუთრედ არის რეგისტრირებული ქ. თბილისში, მ-ის შესახვევი №4-ში მდებარე, 568 კვმ ფაქტიური ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებიდან (ერთსართულიანი ნაგებობა ლიტერი „ა“ საერთო ფართით 92,5 კვმ-მათ შორის: საცხოვრებელი ფართი - 56,57 კვმ და დამხმარე ფართი - 35,93 კვმ; ამავე ლიტერის ნაწილია სარდაფი - 28,8 კვმ; ერთსართულიანი ნაგებობა ლიტერი „ბ“, საერთო ფართით - 15,31 კვმ, მათ შორის: საცხოვრებელი ფართი - 9,73 კვმ და დამხმარე ფართი - 5,58 კვმ; ერთსართულიანი ნაგებობა ლიტერი „გ“, საერთო ფართით 115,2 კვმ, მათ შორის: საცხოვრებელი ფართი - 42,4 კვმ, დამხმარე ფართი: 27,3 კვმ და სხვენ-მანსარდის ფართი 45,5 კვმ; ლიტერი „დ“ დამხმარე ფართით - 1,44 კვმ) - ლიტერი „ა-ბ-გ“-დან ¼ (ერთი მეოთხედი) ნაწილზე (იხ.ტ. І, ს.ფ. 26-27).
3. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადასტურებულია, რომ ქ. თბილისში, მ-ის შესახვევი №4 მისამართზე მდებარე, 476 კვმ დაზუსტებული ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთის და მასზე განლაგებული 268,01 კვმ საერთო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობების მესაკუთრეები არიან: თ. ჭ-ე (შენობა №9-დან 13/26 ნაწილი - საერთო ფართობით 20,14 კვმ და სარდაფი 16,52 კვმ), ლ. ე-ი (№1, №2, №3, №5 და №8 შენობა- ნაგებობების 1/4 ნაწილი), ნ. გ-ე (№1, №2, №3, №5 და №8 შენობა-ნაგებობების1/8 ნაწილი), ო. გ-ე (№1, №2, №3, №5 და №8 შენობა-ნაგებობების 1/8 ნაწილი), ქ. ბ-ი (13/26 ნაწილი საერთო ფართობით 22,8 კვმ და სარდაფი 20 კვმ), ქ. ბ-ა (№1, №2, №3, №5 და №8 შენობა-ნაგებობების 1/4 ნაწილი; შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) და სახლთმფლობელობის თანამფლობელები, რაც იმას ნიშნავს, რომ ჩამოთვლილ, უშუალოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მესაკუთრეთა გარდა, დასახელებულ მისამართზე მდებარე უძრავ ქონებას ჰყავს საჯარო რეესტრის არქივში (ტექინვენტარიზაციის ბიუროში) რეგისტრირებული მესაკუთრეები, რომელთა შორის იგულისხმება აწ გარდაცვლილი თავდაპირველი მესაკუთრის უფლებაც (იხ.ტ. І, ს.ფ. 357-358).
4. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში არსებული მონაცემებითა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ასლით დასტურდება, რომ ჯერ კიდევ 1988 წლის 17 დეკემბერს ა. ე-მა (შემდეგში: მამკვიდრებელი) ნ. ბ-თან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება (ნოტარიუსი: დ-ე, სანოტარო აქტების რეესტრში რეგისტრაციის ნომერი 8675) და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე 1990 წლის 5 ივლისს მამკვიდრებელი ტექინვენტარიზაციის ბიუროში თბილისში მ-ის შესახვევი №4 მისამართზე მდებარე, 568 კვმ ფაქტიური ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებიდან (იხ. მე-2 პუნქტი) ლიტერი „ა-ბ-გ“-დან ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილის მესაკუთრედ აღირიცხა (იხ. ტ. І, ს.ფ. 26-27, 260).
5. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1996 წლის 17 სექტემბერს და მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონება მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: მეუღლემ - ა. მ-მა (სახელისა და გვარის შეცვლამდე ატარებდა ა. ე-ის სახელსა და გვარს, რაც მხარეთა შორის სადავო არაა -იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.2, ს.ფ. 100- 2.1. ქვეპუნქტში მითითებული უდავო ფაქტობრივი გარემოება) და შვილებმა - ა. ე-მა და დ. დ-ამ მიიღეს (იხ. სამკვიდრო მოწმობის ასლი, ტ. І, ს.ფ. 16-18).
6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით ამ განჩინების მე-3 პუნქტში მითითებული მოსარჩელის მოთხოვნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ (შემდეგში: მოპასუხე; მესამე პირები: ა. მ-ი, დ. დ-ა, ა. ე-ი, თ. ჭ-ე, ქ. ბ-ი, ლ. ე-ი, ნ. გ-ე და ო. გ-ე, ასევე, მესამე პირი - ს. კ-ი), საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.
6.2. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა ამ განჩინების 1-5 ქვეპუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა, რომ მოსარჩელე პრაქტიკულად ეყრდნობოდა 6.1. ქვეპუნქტში დასახელებულ მესამე პირთაგან ა. მ-ის, დ. დ-ას და ა. ე-ის შესაგებელსა და ამ პირთა მხრიდან შედგენილ, რუსეთის ფედერაციაში, ქ. სარატოვში ნოტარიულად დამოწმებულ განცხადებას, შესაბამისად, ცდილობდა დაედასტურებინა, თავის დროზე ქონების სადავო წილზე ამ განჩინების 4-5 პუნქტებში მითითებული მამკვიდრებლისა და მისი მემკვიდრეების იმგვარი მფლობელობა, რომელიც განპირობებული იყო ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყისში მამკვიდრებელსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით (შემდეგში: სპეციალური კანონი) გათვალისწინებული, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების დადებით.
6.3. სასამართლოს მითითებით მე-5 პუნქტში დასახელებული მამკვიდრებლის მემკვიდრეები წერილობითი ფორმით განმარტავდნენ, რომ 1981-1982 წლებში, მამკვიდრებლისა და ა. მ-ის ქორწინებიდან ერთ-ორ წელში, მეუღლეებმა შეიძინეს თბილისში, მ-ის შესახვევის №4-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილი. აღნიშნული წილი ორი თანამესაკუთრის საერთო ქონება გახლდათ - სახლთმფლობელობიდან თითო მეოთხედი ნაწილები ეკუთვნოდათ ნ. ბ-სა (იხ. მე-4 პუნქტი) და თავდაპირველ მესაკუთრეს (იხ. პირველი პუნქტი). ქონების შეძენისას კანონით დადგენილი წესით არც ერთ გამსხვისებელთან არ დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა, მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ჯერ კიდევ 1981-1982 წლებიდან ფლობდნენ უძრავი ქონების ხსენებულ ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილს. სათანადო წესით ხელშეკრულების გაფორმება მოხერხდა 1988 წელს მხოლოდ ნ. ბ-თან, ხოლო რაც შეეხება თავდაპირველი მესაკუთრის კუთვნილ ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილს, მასზე კანონით დადგენილი წესით ხელშეკრულების გაფორმება შეუძლებელი გახდა 1983 წელს მესაკუთრის გარდაცვალების გამო (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი). სახლთმფლობელობის ამ ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილის შეძენა განპირობებული იყო კერძო სახლის აშენების სურვილით, რაც განხორციელდა კიდეც - გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასასრულსა და 90-იანი წლების დასაწყისში მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ (იხ. მე-5 პუნქტი) ნ. ბ-ისა და ვ. უ-ისაგან შეძენილ წილთა ფარგლებში, გარკვეული სადემონტაჟო სამუშაოების შემდეგ, ააშენეს ორსართულიანი სახლი.
6.4. სასამართლომ იმსჯელა მესამე პირთაგან ს. კ-ის განმარტებაზე, რომელმაც აღნიშნა, რომ მან 1998 წელს, 3000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, მამკვიდრებლის მეუღლისაგან (იხ. მე-5 პუნქტი) ასევე ფორმადაუცველი გარიგების საფუძველზე შეიძინა ორსართულიანი სახლი, თუმცა, მას დასჭირდა გარკვეული სარემონტო სამუშაოები, რომელთა განხორციელებაც თავად ს. კ-ს მოუწია. ყველა სხვა მესამე პირი, რომლებიც არიან სახლთმფლობელობის მოზიარე მესაკუთრეები ადასტურებენ სარჩელში და შესაბამისად, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეების (იხ. მე-5 პუნქტი) შესაგებელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.
6.5. ზემოხსენებული განმარტებების საფუძველზე, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 1982 წლიდან მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ფლობდა და სარგებლობდა სახლთმფლობელობის იმ ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილს შესატყვისი საცხოვრებელი სადგომით, საიდანაც ნახევარი (სახლთმფლობელობის ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილი) დღემდე რეგისტრირებულია თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებად, ხოლო მეორე ნახევარი - 1988 წლის 17 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე წარმოადგენდა ნ. ბ-ის საკუთრებას (იხ. მე-4 პუნქტი);
6.6. მე-5 პუნქტში მითითებულმა მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებად რეგისტრირებულ (იხ. პირველი და მეორე პუნქტები) და ნ. ბ-ისაგან შეძენილ წილთა ჯამში სახლთმფლობელობის ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილის ფარგლებში, გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში, ააშენეს ახალი ორსართულიანი სახლი. (იხ. ტ. І, ს.ფ. 116-121, 157-165,173-181, 191-198, 237-247, 346-348).
6.7. მამკვიდრებლის მეუღლემ 2001 წლის 2 ნოემბერს სანოტარო ფორმის დაცვით გასცა მინდობილობა (ნოტარიუსი ჟ. ტ-ი, სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის №3-1886), რომლითაც მან ვ. მ-ას მიანიჭა უფლებამოსილება და დაავალა გაესხვისებინა თბილისში, მ-ის შესახვევი №4 მისამართზე მდებარე სახლი. ამ მინდობილობის ფარგლებში ვ. მ-ამ, როგორც ა. ე-ის (იგივე ა. მ-ის) მინდობილმა პირმა, სახლის ღირებულების ანგარიშში, 2001 წლის 10 ნოემბერს, ს. კ-ისაგან (მესამე პირი) მიიღო 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი და ამ ფაქტის დადასტურების მიზნით 2003 წლის 3 ოქტომბერს სანოტარო ფორმის დაცვით გასცა ხელწერილი (იხ.ტ. І, ს.ფ. 248-250).
6.8. მესამე პირების, ერთი მხრივ, ს. კ-ის წერილობითი და ზეპირი და, მეორე მხრივ, მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა (იხ. მე-5 პუნქტი) წერილობითი განმარტებების საფუძველზე, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სახლის ღირებულების ანგარიშში ა. მ-ს (მამკვიდრებლის მეუღლეს) მინდობილი პირის ვ. მ-ას მეშვეობით ს. კ-ისაგან მიღებული აქვს 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი, სასამართლოს შეექმნა რწმენა, დადგენილად მიეჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ს. კ-ი თბილისში, მ-ის შესახვევი №4 მისამართზე მდებარე სახლში ცხოვრობდა და შესაბამისად, ამ სახლის იმ ნაწილს, რომელიც დღემდე აღრიცხული იყო თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებად, ფლობდა სულ ცოტა 2000 წლიდან და ამგვარი მფლობელობა განპირობებული იყო მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა ნებით (იხ. ს.ფ. 237-247, 346-348; ასევე - 2016 წლის 6 და 22 აპრილის საქალაქო სასამართლოს სხდომების აუდიო ჩანაწერები).
6.9. სასამართლოს მითითებით, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში და უშუალოდ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოში რეგისტრირებული მონაცემები იძლეოდა შესაძლებლობას, გაზიარებული ყოფილიყო მოსარჩელისა და მესამე პირთა (მამკვიდრებლის მემკვიდრეების) განმარტებები, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლება, რომელიც მოიცავდა №1, №2, №3, №5 და №8 შენობა- ნაგებობების 1/4 ნაწილს, განპირობებული იყო მყიდველსა (მოსარჩელესა) და მესაკუთრეებს (მამკვიდრებლის მემკვიდრეებს) შორის 2013 წლის 26 თებერვალს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებით (იხ. ტ. І, ს.ფ. 16-18, 25-27, 357-358, ასევე -2016 წლის 6 და 22 აპრილის საქალაქო სასამართლოს სხდომების აუდიო ჩანაწერები).
6.10. სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ 2015 წლის 20 მარტს და 29 აპრილს გაცემული ინფორმაციების საფუძველზე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრის მონაცემებით 1983 წელს გარდაცვლილი თავდაპირველი მესაკუთრის დანაშთი ქონების მემკვიდრეობით მიღების ფაქტის შესახებ რეგისტრაცია არ არსებობდა (იხ. ტ. І, ს.ფ. 78-80).
6.11. გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციისას, სასამართლომ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 6.2. ქვეპუნქტში დასახელებული სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-12 და მე-13 პუნქტებზე, რომლის დისპოზიციები შემდეგი შინაარსისაა: მე-12 პუნქტი - თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილია და არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება (უმკვიდრო ქონება), მოსარგებლე უფლებამოსილია კანონით დადგენილი წესით მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა. მე-13 პუნქტის თანახმად კი, ამ მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი მოსარგებლეს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე.
6.12. ამდენად, სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ სპეციალური კანონით რეგულირებული ურთიერთობის ფარგლებში პირმა საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის გზით მოიპოვოს სადგომზე საკუთრების უფლება, აუცილებელია შემდეგი გარემოებების ერთობლიობა: 1) მოსარჩელე უნდა იყოს ამ კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ან მისი უფლებამონაცვლე; 2) საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე უნდა იყოს გარდაცვლილი; 3) გარდაცვლილი მესაკუთრის დანაშთი ქონება უნდა აკმაყოფილებდეს უმკვიდრო ქონებად ცნობის კრიტერიუმებს.
6.13. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებითი იყო იმის დადგენა, იყო თუ არა მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი სადგომის (სადავო წილის) ზემოხსენებული სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ან ამგვარი მოსარგებლის უფლებამონაცვლე. ამ კონტექსტში, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ იგი იმ უფლებების მატარებელი იყო, რომელიც თავის დროზე ჰქონდა მამკვიდრებელს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ - მის მემკვიდრეებს (იხ. მე-5 პუნქტი) მნიშვნელოვანი იყო გარკვეულიყო, თვითონ მამკვიდრებელი წარმოადგენდა თუ არა სადავო საცხოვრებელი სადგომის (შენობის სადავო ნაწილის) მოსარგებლეს, ამ სტატუსთან დაკავშირებული უფლებები შეადგენდა თუ არა მამკვიდრებლის სამკვიდროს ნაწილს, მიიღეს თუ არა ის მამკვიდრებლის მემკვიდრეებმა და აღნიშნული უფლება მათ მოსარჩელის სასარგებლოდ განკარგეს თუ არა.
6.14. სასამართლომ მიუთითა სპეციალური კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.
6.15. განსახილველ შემთხვევაში იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ იყო წარდგენილი სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და ან იმ ტიპის ადმინისტრაციული აქტი, რომელიც განაპირობებდა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების არსებობას, უნდა გამოკვლეულიყო, თუ რამდენად თავსებადი იყო დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით წარმოქმნილ ურთიერთობასთან.
6.16. დადგენილი იყო, რომ მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ჯერ კიდევ 1982 წლიდან ფლობდა 1983 წლის 13 მარტს გარდაცვლილი თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებულ სადავო წილს, უფრო მეტიც, აღნიშნული ნაწილი სახლთმფლობელობისა ნ. ბ-ისაგან შეძენილ ნაწილთან ერთად ქმნიდა იმ მთლიანობას, რომელიც გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასასრულს და 90-იანი წლების დასაწყისში მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ დაანგრიეს და ააშენეს ახალი სახლი. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე სახის მტკიცებულება, რომ ბ-ისა და უ-ის წილების ფარგლებში ახალი სახლის მშენებლობას და შემდგომ ამგვარი სახლის არსებობას ვინმე ეწინააღმდეგებოდა, სასამართლოს ჩამოუყალიბდა შინაგანი რწმენა, რომ აწ გარდაცვლილ მამკვიდრებელს სახლთმფლობელობის სადავო ნაწილზე მფლობელობა მოპოვებული ჰქონდა თავდაპირველ მესაკუთრესთან შეთანხმებით და ამ უკანასკნელმა საკუთარი წილი სამუდამოდ დათმო.
6.17. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრულია გარემოებები, რომელთა არსებობის პირობებშიც უნდა დასტურდებოდეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. ეს გარემოებებია: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, რომ ამ ტიპის მტკიცებულებები არ იყო საქმეში, მაგრამ ვინაიდან გამოვლენილი იყო უძრავი ქონების ათეული წლების განმავლობაში მფლობელობა, იკვეთებოდა ქონების იმგვარი ტრანსფორმაცია, რომელიც მხოლოდ მესაკუთრის ნებით იყო შესაძლებელი და მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის ან მისი უფლებამონაცვლის მხრიდან რეალური მფლობელობის საწინააღმდეგოდ განხორციელებული მოქმედება არ ვლინდებოდა; ამასთან, არ დასტურდებოდა ქირავნობითი ურთიერთობის ან კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად დადებული ხელშეკრულებით განპირობებული ნასყიდობის არსებობა, არ რჩებოდა შესაძლებლობა იმგვარი მოსაზრებისათვის, რომლითაც გაჩნდებოდა ვარაუდი, რომ საქმე არ ეხებოდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებას. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მფლობელობა სადავო წილზე განპირობებული იყო თავდაპირველ მესაკუთრესთან მიღწეული იმგვარი შეთანხმებით, რომელიც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობას გულისხმობდა.
6.18. სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სახლთმფლობელობის სადავო, თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებულ ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილზე (იხ. პირველი პუნქტი) სარგებლობის უფლება გადავიდა მამკვიდრებლის მემკვიდრეებზე და შესაბამისად, ეს უკანასკნელები, სამკვიდროს მიღების დღიდან, როგორც მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლეები, გახდნენ თავდაპირველ მესაკუთრესთან დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით განპირობებული ურთიერთობის მონაწილენი - მოსარგებლეები.
6.19. სასამართლოს შეფასებით დადგენილი იყო, რომ ს. კ-ი (მესამე პირი) 2000 წლიდან დღემდე იკავებს თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული სახლთმფლობელობის სადავო ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილს და ამგვარი მფლობელობა განპირობებული იყო მამკვიდრებლის მიერ გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში აშენებული სახლის შესყიდვის მიზნით მამკვიდრებლის მეუღლისათვის 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდით (იხ. ამ განჩინების 6.8. ქვეპუნქტი) .
6.20. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 52-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. სსკ-ის 2000-2001 წლებში მოქმედი რედაქციით 183-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებლობას წარმოადგენდა სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის არსებობა და მის საფუძველზე შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.
6.21. სასამართლოს შეფასებით, იმ ვითარებაში, როდესაც მამკვიდრებლის მემკვიდრეები (იხ. მე-5 პუნქტი) არ წარმოადგენდნენ სადავო წილზე მესაკუთრეებს, მათ უძრავი ნივთის მიმართ უფლებების მარეგისტრირებელ ორგანოში არასოდეს ჰქონიათ სახლთმფლობელობის სადავო წილთან მიმართებით საკუთრების უფლება რეგისტრირებული და არც ამგვარი უფლების რეგისტრაციისათვის აუცილებელი, სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი (ხელშეკრულება) გააჩნდათ და მხოლოდ სპეციალური კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის ფარგლებში ჰქონდათ მოსარგებლის სტატუსი, სასყიდლის - 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის მიღების სანაცვლოდ ს. კ-ის მიერ 16 წლის მანძილზე განხორციელებული მფლობელობა იმ დათქმით, რომ სახლის ღირებულება მიიღო მამკვიდრებლის მეუღლემ, იყო სწორედ იმ უფლების დათმობა, რომელიც განაპირობებდა სპეციალური კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის სტატუსს და სახლთმფლობელობის სადავო ნაწილზე მამკვიდრებლის მემკვიდრეების შესაძლებლობას, სამუდამოდ ეცხოვრათ სახლთმფლობელობის სადავო ნაწილში. სასამართლოს შეფასებით, სხვაგვარი განსჯა არაგონივრული და უსამართლო იქნებოდა.
6.22. ასეთ ვითარებაში იმ გარემოების მტკიცება, რომ 2013 წლის 26 თებერვალს მოსარჩელის სასარგებლოდ მესამე პირებმა - მამკვიდრებლის მემკვიდრეებმა დათმეს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსი და მისგან გამომდინარე უფლებები სახლთმფლობელობის იმ ნაწილზე, რომელიც გარდაცვალების მიუხედავად, კვლავაც თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრებად იყო რეგისტრირებული, დაუსაბუთებლად მიიჩნია სასამართლომ იმის გამო, რომ ამ მესამე პირებმა ჯერ კიდევ 2000 წელს დათმეს აღნიშნული უფლება ს. კ-ის სასარგებლოდ და 2013 წლის 26 თებერვლისათვის მათ ეს უფლება უბრალოდ აღარ გააჩნდათ.
6.23. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე არ იყო მოსარგებლე, რაც იმას ნიშნავდა, რომ სარჩელი არ იყო გამართლებული იმ სამართლებრივი საფუძვლით, რომელიც გათვალისწინებული იყო სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-12 და მე- 13 პუნქტებით.
7. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
7.1. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე დაყრდნობით:
7.1.1. სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გაეთვალისწინებინა მთელი რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ ჯერ კიდევ 80-იანი წლების დასაწყისში შეიძინეს წილები ორი მესაკუთრისაგან: 1. ნ. ბ-ისაგან; 2. ვ. უ-ისაგან, კერძოდ, თითოეული მათგანისაგან ¼ წილი, ერთიანობაში, სახლთმფლობელობის ½ წილი. ამ წილების პროპორციულად, მოძველებული შენობების დემონტაჟის ხარჯზე, ააშენეს ორსართულიანი სახლი, კერძოდ, ტექ. ბიუროს მონაცემების მიხედვით, ლიტერ „გ“ და „დ“ შენობები - დღეის მდგომარეობით საჯარო რეესტრის მონაცემებით საკადასტრო გეგმაზე აღრიცხულია, როგორც N1 და N6 შენობები;
7.1.2. სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა საქმის მასალებში წარდგენილ ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ განცხადებაზე, სადაც მამკვიდრებლის მემკვიდრეები (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი) უთითებენ, რომ მამკვიდრებლის მიერ თავდაპირველი მესაკუთრისაგან (იხ. პირველი პუნქტი) შეძენილ ¼ წილზე უფლება არ გადაუციათ არავისთვის, გარდა აპელანტისა (მოსარჩელისა). ამდენად, სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია, რომ ეს უფლება მამკვიდრებლის მემკვიდრეებისაგან გადაცემული ჰქონდა მხოლოდ აპელანტს;
7.1.3. საქმის მასალებში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომ ს. კ-მა სახლი შეიძინა მამკვიდრებლის მემკვიდრეებისაგან. ის ფაქტი, რომ ს. კ-ი 2001 წლიდან ფლობს სადავო ფართს აიხსნებოდა მხოლოდ იმ გარემოებით, რომ მემკვიდრეებმა ვერ მოახერხეს მისი სადავო ფართიდან გამოსახლება; შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობა, რომ მამკვიდრებლის მეუღლემ ს. კ-ს გადასცა თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რიცხულ ¼ წილზე უფლება, თანაც ისე, რომ ამის თაობაზე არც კი იცოდა მესამე პირმა, არასწორია.
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით, ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
8.1.1. უმკვიდროდ იქნა ცნობილი თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომი, მდებარე ქ. თბილისში, მ-ის შესახვევში №4, კერძოდ, 568 კვმ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ლიტერი „ა“,„ბ“ და „გ“ შენობა-ნაგებობებიდან ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილის 2/3 ნაწილი;
8.1.2. მოსარჩელეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცა ზემოხსენებული ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილიდან 2/3 ნაწილი, ანუ, 1/6 ნაწილი.
8.2. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში, თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომის, კერძოდ, თბილისში, მ-ის შესახვევი №4 მისამართზე მდებარე 568 მ2 ფართის მქონე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ლიტერი „ა“, „ბ“ და „გ“ შენობა-ნაგებობებიდან ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილის უმკვიდროდ ცნობას და მისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას სპეციალურ კანონზე მითითებით.
8.3. დასახელებული კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებულია და არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, მოსარგებლე უფლებამოსილია, მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა (საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელი). ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება. ამავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებელე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით.
8.4. სპეციალური კანონით რეგულირებული ურთიერთობის ფარგლებში, საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის გზით, პირის მიერ სადგომზე საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად სავალდებულო წინაპირობების (იხ. ამ განჩინების 6.12 ქვეპუნქტი) კვლევისას, სასამართლომ 1-5 პუნქტებში ასახულ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანად მისაჩნევად, ზემოხსენებულ ფაქტებთან ერთად, უნდა დადგენილიყო უმთავრესი ფაქტი, იყო თუ არა მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი სადგომის (სადავო წილის) სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ან ამგვარი მოსარგებლის უფლებამონაცვლე. ამ კონტექსტში სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
8.4.1. 1988 წლის 17 დეკემბერს მამკვიდრებელმა ნ. ბ-თან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე 1990 წლის 5 ივლისს მამკვიდრებელი ტექინვენტარიზაციის ბიუროში აღირიცხა თბილისში მ-ის შესახვევი №4-ში მდებარე, 568 კვმ ფაქტიური ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებიდან ლიტერი „ა-ბ-გ“-დან ¼ /ერთი მეოთხედი ნაწილის მესაკუთრედ (იხ. ამ განჩინების 4-5 პუნქტები);
8.4.2 სასამართლომ ასევე იმსჯელა მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა განმარტებაზე, რაც ასახულია წინამდებარე განჩინების 6.3 ქვეპუნქტში და დაასკვნა, რომ: ა) ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 1982 წლიდან მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ფლობდა და სარგებლობდა სახლთმფლობელობის იმ ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილის შესატყვისი საცხოვრებელი სადგომით, საიდანაც ნახევარი (სახლთმფლობელობის ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილი) დღემდე რეგისტრირებულია თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე, ხოლო მეორე ნახევარი -1988 წლის 17 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე გახლდათ ნ. ბ-ის საკუთრება; ბ) მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებულ და ნ. ბ-ისაგან შეძენილ წილთა ჯამში, სახლთმფლობელობის ½ /ერთი მეორედი/ ნაწილის ფარგლებში, გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში, ააშენეს ახალი ორსართულიანი სახლი. ამდენად, მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ჯერ კიდევ 1982 წლიდან ფლობდა 1983 წლის 13 მარტს გარდაცვლილი თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებულ სადავო წილს, უფრო მეტიც, აღნიშნული ნაწილი სახლთმფლობელობისა ნ. ბ-ისაგან შეძენილ ნაწილთან ერთად ქმნიდა იმ მთლიანობას, რომელზეც გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასასრულს და 90-იანი წლების დასაწყისში მამკვიდრებელმა და მისმა მეუღლემ დაანგრიეს და ააშენეს ახალი სახლი. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე სახის მტკიცებულება, რომ ბ-ისა და უ-ის წილების ფარგლებში ახალი სახლის მშენებლობას და შემდგომ ამგვარი სახლის არსებობას ვინმე ეწინააღმდეგებოდა, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მამკვიდრებელს (იხ. მე-5 პუნქტი) სახლთმფლობელობის სადავო ნაწილზე მფლობელობა მოპოვებული ჰქონდა თავდაპირველ მესაკუთრესთან შეთანხმებით, რომელმაც საკუთარი წილი დათმო. აღნიშნული კი იმაზე მიუთითებდა, რომ მამკვიდრებლის მფლობელობა სადავო წილზე განპირობებული იყო თავდაპირველ მესაკუთრესთან მიღწეული იმგვარი შეთანხმებით, რომელიც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობას გულისხმობდა.
8.4.3. დადგენილი იყო, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი პირველი რიგის მემკვიდრეების - მეუღლისა და შვილების მიერ სახლთმფლობელობის სადავო, თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებულ ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილზე სარგებლობის უფლება გადავიდა მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიმღებ მემკვიდრეებზე და შესაბამისად, ეს უკანასკნელები, სამკვიდროს მიღების დღიდან, როგორც მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლეები, გახდნენ თავდაპირველ მესაკუთრესთან დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით განპირობებული ურთიერთობის მონაწილენი - მოსარგებლეები.
8.5. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, კერძოდ, კი უფლება სადავო წილის ფარგლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე, ნაწილობრივ (1/3 ნაწილი) განიკარგა ს. კ-ის, ნაწილობრივ (2/3 ნაწილი) - მოსარჩელის სასარგებლოდ.
8.6.მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი დანაშთი ქონების მიმღებ მემკვიდრეთაგან ერთმა - მეუღლემ 2001 წლის 2 ნოემბერს სანოტარო ფორმის დაცვით გასცა მინდობილობა, რომლითაც მან ვ. მ-ას მიანიჭა უფლებამოსილება და დაავალა გაესხვისებინა თბილისში, მ-ის შესახვევი №4-ში მდებარე სახლი. ამ მინდობილობის ფარგლებში ვ. მ-ამ, როგორც ა. ე-ის (იგივე ა. მ-ის) მინდობილმა პირმა, სახლის ღირებულების ანგარიშში, 2001 წლის 10 ნოემბერს, ს. კ-ისაგან მიიღო 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარი და ამ ფაქტის დადასტურების მიზნით 2003 წლის 3 ოქტომბერს სანოტარო ფორმის დაცვით გასცა ხელწერილი. უდავოა, რომ ს. კ-ი სადავო საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობს 2000 წლიდან დღემდე და ამგვარი მფლობელობა განპირობებულია მამკვიდრებლის მიერ გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში აშენებული სახლის შესყიდვის მიზნით მამკვიდრებლის მეუღლისათვის 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდით (იხ. 6.7-6.8 ქვეპუნქტები). ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მამკვიდრებლის მეუღლემ - 2001 წელს ა. ე-მა (იგივე ა. მ-მა) დათმო თავისი წილი - უფლება (1/3 ნაწილი) საცხოვრებელ სადგომზე ს. კ-ის სასარგებლოდ.
8.7. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ისიც დადგენილი იყო, რომ სადავო უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი 0..) მოსარჩელის საკუთრების უფლება, რომელიც მოიცავდა №1, №2, №3, №5 და №8 შენობა-ნაგებობების 1/4 ნაწილს, განპირობებული იყო მყიდველს - მოსარჩელესა და მესაკუთრეებს - მამკვიდრებლის მემკვიდრეებს (იხ. მე-5 პუნქტი) შორის 2013 წლის 26 თებერვალს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებით. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2013 წლის 26 თებერვალს მოსარჩელის სასარგებლოდ მესამე პირებმა (მამკვიდრებლის მემკვიდრეებმა) დათმეს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსი და მისგან გამომდინარე უფლებები სახლთმფლობელობის იმ ნაწილზე, რომელიც, გარდაცვალების მიუხედავად, კვლავაც თავდაპირველი მესაკუთრის (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) საკუთრებად იყო რეგისტრირებული, ოღონდ არა მთლიანად ¼ ნაწილზე, არამედ, 1/4 ნაწილის 2/3 ნაწილზე, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, ერთ-ერთმა მემკვიდრემ - მამკვიდრებლის მეუღლემ ჯერ კიდევ 2000 წელს დათმო თავისი წილი უფლება ს. კ-ის სასარგებლოდ, რაც იმას ნიშნავს, რომ 2013 წლის 26 თებერვლისათვის მას ეს უფლება უბრალოდ აღარ გააჩნდა (სსკ-ის 54-ე მუხლი).
8.8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნულიდან გამომდინარე, დასტურდებოდა, მამკვიდრებლის მემკვიდრეთაგან მეუღლემ მემკვიდრეობით მიღებულ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე თავისი წილი უფლება დათმო ს. კ-ის სასარგებლოდ, ხოლო შვილებმა - თავიანთი წილი დაუთმეს მოსარჩელეს. ამდენად, მოსარჩელე წარმოადგენდა კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს (სადავო საცხოვრებელი სადგომის 2/3 ნაწილში), რომელსაც სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის საფუძველზე წარმოეშვა ამ ნაწილზე სადავო ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნის უფლება და, შესაბამისად, სწორედ ამ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო სარჩელი.
9. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი
9.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება სარჩელის უარყოფილ ნაწილში და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ანუ სადავო საცხოვრებელი სადგომის დარჩენილი 1/3 ნაწილის უმკვიდროდ ცნობა და ამ წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა (იხ. საკასაციო საჩივარი და დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი - ტ.2).
9.2. კასატორი შემდეგ ძირითად პრეტენზიებზე უთითებს:
9.2.1. მემკვიდრეობის უფლება სანოტარო წესით დადასტურებული სამემკვიდრეო მოწმობის სახით არც ერთ მემკვიდრეს (იხ. მე-4-5 პუნქტები) არ ჰქონდა მიღებული, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში ვერც განკარგავდნენ სახლს, ხოლო უძრავი ქონების ნასყიდობაზე არ არსებობს სსკ-ის 183-ე, 323-ე მუხლებით გაფორმებული ნასყიდობის ან/და წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება. სასამართლომ სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებად ჩათვალა სანოტარო ფორმის დაცვით, სახლის გასხვისების სურვილით მამკვიდრებლის მეუღლის მიერ გაცემული მინდობილობა და მინდობილი პირის (ვ. მ-ას) მიერ შედგენილი ხელწერილი. ამ კონტექსტში კასატორი ითხოვს მესამე პირის- ს. კ-ის განმარტების მოსმენას საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე, რომელიც ადასტურებს, რომ მასსა და მამკვიდრებლის მეუღლეს შორის არ ყოფილა წილზე საუბარი, გარიგება უნდა ყოფილიყო უძრავ ქონებაზე;
9.2.2. მამკვიდრებლის მემკვიდრეებზე სამკვიდრო მოწმობა გაიცა 2013 წლის 2 თებერვალს და ამის შემდეგ დაირეგისტრირეს ამ მესამე პირებმა საკუთრების უფლება სადავო სახლთმფლობელობის იმ ¼ ნაწილზე, რომელიც მამკვიდრებელს ნ. ბ-ისაგან ჰქონდა შეძენილი. შესაბამისად, 02.02.2013 წლამდე მემკვიდრეები ვერ განკარგავდნენ გარდაცვლილის საკუთრებად რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას;
9.2.3. ს. კ-ი არსად უთითებს იმ წილზე, რომელიც თავდაპირველ მესაკუთრეს ეკუთვნოდა. დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ გარიგება შედგა მხარეთა შორის თავდაპირველი მესაკუთრის (უ-ის) ¼ წილიდან 1/3 წილზე, რომელიც ეკუთვნოდა მამკვიდრებლის მეუღლეს. სასამართლომ ტენდენციურად დაადგინა, რომ ს. კ-ი არის სადავო ქონების კანონიერი მფლობელი, არ შეაფასა მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა შესაგებელი და სანოტარო ფორმით დამოწმებულ განცხადებაში ასახული გარემოებები. კ-ი უკანონოდ ფლობს სადავო ქონებას მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა ნების საწინააღმდეგოდ, თუმცა, სასამართლომ კეთილსინდიერ მფლობელად მიიჩნია და ფლობის უწყვეტობა ჩაუთვალა, რაც დაუსაბუთებელია. სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, ვინაიდან უპირატესობა მიანიჭა ს. კ-ის განმარტებას, რომელიც დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე იყო ჩართული მესამე პირად და გადაწყვეტილება მის სასარგებლოდაა გამოტანილი, რაც საპროცესო კოდექსის დარღვევაა, რადგან წილზე პრეტენზია არ ჰქონია მესამე პირს;
9.2.4. მოსარჩელის მიმართ დარღვეულია სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რადგან 2000 წელს, რიცხვისა და თვის მითითების გარეშე გაფორმებული გარიგება დაედო საფუძვლად სარჩელის ნაწილის უარყოფას.
10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
10.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 მაისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს შემდეგი არგუმენტაციით:
11. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის პრეტენზიები დაუსაბუთებელია.
12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
13. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შეეხო მოსარჩელის სააპელაციო პრეტენზიებს, რომლითაც ის ითხოვდა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივში, თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომის ¼ /ერთი მეოთხედი/ ნაწილის უმკვიდროდ ცნობას და მისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას სპეციალურ კანონზე მითითებით (იხ. ამ განჩინების 8.3. ქვეპუნქტი).
14. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მოთხოვნილია სარჩელის უარყოფილი ნაწილის დაკმაყოფილება: სადავო საცხოვრებელი სადგომის დარჩენილი 1/3 ნაწილის უმკვიდროდ ცნობა და ამ წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა. კასატორის პრეტენზიები ძირითადად იმას უკავშირდება, რომ სადავო სახლთმფლობელობის 1/3 წილზე მესამე პირის ს. კ-ის მფლობელობა უკანონოა და დაუსაბუთებელი.
15. საკასაციო სასამართლო უთითებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 27 იანვრის საოქმო განჩინებაზე, რომლის საფუძველზე დაინტერესებული პირი ს. კ-ი მესამე პირად, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვის გარეშე, ჩაბმული იქნა განსახილველ სამოქალაქო დავაში (სსსკ-ის 88-90-ე მუხლები; იხ. ტ.1, ს.ფ. 222 -226). სსსკ-ის 91-ე მუხლით „მესამე პირები, რომლებიც არ აცხადებენ დამოუკიდებელ მოთხოვნებს დავის საგანზე, სარგებლობენ მხარეთა საპროცესო უფლებებით და მათ ეკისრებათ მხარეთა საპროცესო მოვალეობები, გარდა უფლებისა, გაადიდონ ან შეამცირონ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, შეცვალონ სარჩელის საფუძველი ან საგანი, ცნონ სარჩელი, უარი თქვან სარჩელზე ან მორიგდნენ, აღძრან შეგებებული სარჩელი, მოითხოვონ სასამართლო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება“, შესაბამისად, მესამე პირმა წარადგინა შესაგებელი თანდართული დოკუმენტაციით (იხ. ტ.2, ს.ფ. 237-265), რითაც თავისი ინტერესის ფარგლებში უზრუნველყო საკუთარი საპროცესო ვალდებულების შესრულება.
16. მესამე პირმა 02.02.2016წ. წარდგენილი შესაგებლით სადავო გახადა მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო სახლთმფლობელობის ნაწილზე მისი საკუთრების უფლების წარმოშობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ:
16.1. 1997 წლიდან ცხოვრობს სადავო სახლთმფლობელობაში. მან 3000 (სამი ათას) აშშ დოლარად მამკვიდრებლის მეუღლისაგან იყიდა ბინა, რაზედაც ამ უკანასკნელის რწმუნებულთან შედგა ხელწერილი. შემდეგ აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის ოჯახი რუსეთში გაემგზავრა. ა. ე-ს ნამდვილად ჰქონდა შეძენილი ნ. ბ-ისაგან ქონება, ხოლო ე-სა და თავდაპირველ მესაკუთრეს (უ-ს) შორის რაიმე მორიგებაზე მესამე პირს არასოდეს სმენია და არც მასთან უხსენებიათ;
16.2. სახლის მეორე სართული ს. კ-მა აქცია საცხოვრებელ ფართად, რომელიც მანსარდა იყო, ასწია იმ სიმაღლეზე, რომ შესაძლებელი ყოფილიყო გამართულად დადგომა და ჭაღის ჩამოკიდება; დააგო იატაკი, გადახურა, შეიყვანა გაზი და მოიყვანა საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში. იგი 20 წელია ფლობს ბინას. მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ე-ების ოჯახთან, რომელთაც ეკონომიკურად უჭირდათ და როდესაც ა. ე-ის (იგივე ა. მ-ის) მეუღლე შეუძლოდ გახდა, მათ ს. კ-ს შესთავაზეს ბინის ყიდვა, რადგან ამ უკანასკნელს მ-ის ქუჩაზე ჰქონდა და დღემდე აქვს მაღაზია, რომელიც ფუნქციონირებს, შესაბამისად, კ-მა გაჰყიდა ვარკეთილში საკუთარი ბინა და მაღაზიის მახლობლად იყიდა ბინა, სადაც დღემდე ცხოვრობს ოჯახთან ერთად;
17. კასატორის პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ, რომ მესამე პირის ინტერესებს უპირატესობა მიანიჭა სასამართლომ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიუციის 85.3-ე მუხლით გარანტირებულია სამართალწარმოების განხორციელება მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საწყისებზე, რაც, ასევე, ასახულია სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლებში, ამასთან, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).
18. საკასაციო სასამართლომ საკასაციო პრეტენზიის გამოსაკვლევად მოისმინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 17 თებერვლის ოქმი (11:19:13 – 11:34:36), რომელშიც ასახულია მესამე პირის - ს. კ-ის განმარტება, თუ როგორ შეიძინა მან ე-ებისაგან ბინა, ხოლო თავის, მხრივ, მოსარჩელის წარმომადგენელი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ¼ ნაწილი და ის ფართი, რომელშიც კ-ი ოჯახით ცხოვრობს ერთი და იგივე არ არის. მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, კ-მა მოატყუა ე-ების ოჯახი, არ გადაუხადა ფული, ხოლო გამყიდველის ოჯახი ვერ ჩამოდიოდა რუსეთიდან, რადგან მცირეწლოვანი შვილები ჰყავდა და დღემდე ვერ ჩამოდის, რეალურად მესამე პირის მფლობელობა 1998 წლიდან არც არსებობს, 2000 წლიდან არის მფლობელობა. მოსარჩელის წარმომადგენლის მტკიცებით, თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული თავისუფალი ფართობი ფიზიკურად არ არსებობს, რადგან ყველაფერი განაწილებულია.
19. საქალაქო სასამართლოს ზემოხსენებული სხდომის ოქმის მოსმენისა და გაანალიზების შედეგად, კასატორის პრეტენზიების პასუხად, რაც ასახულია 9.2.1 – 9.2.3 ქვეპუნქტებში, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მტკიცება დაუსაბუთებელია ფაქტობრივი თვალსაზრისით, რადგან მესამე პირს საკუთარი პოზიცია სრულიად ნათლად აქვს ჩამოყალიბებული და რომც გავიზიაროთ, რომ მან არაფერი იცოდა თავდაპირველი მესაკუთრის წილზე და ე-ებთან საუბრისას მხოლოდ ის იცოდა, რომ გარიგება უნდა დადებულიყო უძრავ ქონებაზე, აღნიშნული ვერ ცვლის იმ მდგომარეობას, რომ ს. კ-მა, რომელსაც მ-ის ქუჩაზე მაღაზია აქვს, მახლობლად შეიძინა მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული უძრავი ქონება და დღემდე ფლობს და სარგებლობს მისით საკუთარ ოჯახთან ერთად. შეძენის ფაქტს კი ადასტურებს აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მეუღლის მიერ სანოტარო წესით გაცემული მინდობილობა და რწმუნებულის ხელწერილი, რომ მამკვიდრებლის მეუღლისაგან მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში მიიღო გასხვისებული ბინის ღირებულება.
20. კასატორის მტკიცების საწინააღმდეგოდ, რომ სააპელაციო სასამართლომ ზემოხსენებული ორი დოკუმენტის საფუძველზე მიიღო დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად საქმეში მონაწილე ს. კ-ის სასარგებლოდ გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, რადგან სასამართლო მტკიცებულებათა ერთობლიობით აფასებს და აანალიზებს განსახილველ დავას. საქმეში მესამე პირის ჩართვა კი საპროცესო კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული და ემსახურება კონკრეტულ მიზანს - თუკი სასამართლო გადაწყვეტილებას ამ საქმეზე შეუძლია შემდგომში გავლენა მოახდინოს მესამე პირის უფლებებსა და მოვალეობებზე ერთ-ერთი მხარის მიმართ, მას აქვს შესაძლებლობა, საპროცესო მოვალეობათა ფარგლებში დაიცვას საკუთარი ინტერესი (იხ. სსსკ-ის 89-ე და 91-ე მუხლები). სსსკ-ის 89-ე მუხლის მიზნებისათვის, „დაინტერესებულ პირად ამა თუ იმ პრეტენზიის მქონე სუბიექტის მიჩნევისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ სუბიექტური ინტერესის არსებობა, ასეთ პირად მიიჩნევა მხოლოდ ის, ერთ-ერთი მხარის მიმართ, ვის უფლება-მოვალეობებზეც გავლენას იქონიებს სასამართლოს გადაწყვეტილება“ (იხ. სუსგ # ას-949-899-2015; 23. 10.2015წ.).
21. სამართლებრივი მოტივაციის თვალსაზრისით, საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის შედეგად სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულადაა დადგენილი, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს სპეციალური კანონის მოწესრიგებიდან. დადგენილია, თუ როგორ მიიღო ა. ე-მა (აწ გარდაცვლილმა მამკვიდრებელმა) ქონების თავდაპირველი მესაკუთრისაგან - ვ. უ-ისაგან მოსარგებლის სტატუსი, შესაბამისად, იმავე სტატუსის ფარგლებში, მისი მემკვიდრეები - მეუღლე და შვილები გახდნენ სახლთმფლობელობის ¼ ნაწილის მოსარგებლეები, ხოლო მემკვიდრეთაგან აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მეუღლემ სანოტარო ფორმით გაცემული მინდობილობის საფუძველზე ს. კ-ის სასარგებლოდ განკარგა მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების კუთვნილი წილი (1/3), ხოლო დარჩენილი 2/3 ნაწილი - მამკვიდრებლის შვილებმა გაასხვისეს მოსარჩელეზე, სწორედ ამ ნაწილში და მოცულობით დაკმაყოფილდა სარჩელი.
22. იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრში თავდაპირველი მესაკუთრის გარდაცვალების მიუხედავად, კვლავაც აღრიცხულია მისი საკუთრების უფლება, სააპელაციო სასამართლომ სპეციალური კანონის წინაპირობების შემოწმების საფუძველზე, მართებულად ცნო თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე რეგისტრირებული სადავო სახლთმფლობელობის ¼ ნაწილის 2/3 ნაწილი უმკვიდროდ და ამ ნაწილზე დაადგინა მოსარჩელის საკუთრების უფლება.
23. კასატორმა სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებებით ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების თვალსაზრისითაც ვერ დაამტკიცა, რომ მესამე პირი არ ფლობს უძრავი ქონების სადავო 1/3 ნაწილს ან მესამე პირის უფლებას არ ეხებოდა მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელი.
24. ზემოხსენებული მოტივაციით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო განაცხადი და უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ქ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
